Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wetenskapsfiksie 0 373 2915381 2913549 2026-07-02T21:24:40Z Jcb 223 2915381 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Imagination cover December 1952.jpg|thumb|220px|'n Voorblad van ''Imagination'', 'n Amerikaanse wetenskapsfiksie-en-fantasiepulptydkrif (1952).]] '''Wetenskapsfiksie''' is die [[genre]] van spekulatiewe [[fiksie]] wat gevorderde en toekomstige veranderinge in [[tegnologie]], [[wetenskap]]like kennis of [[biologie]]se stelsels voorstel. Die elemente wat algemeen met wetenskapsfiksie verbind word, het met verloop van tyd toegeneem: van [[ruimteverkenning]], [[buiteaardse lewe]], tydreise en [[robotika]]; tot parallelle heelalle, distopiese samelewings en biologiese manipulasies; en, meer onlangs, tot [[inligtingstegnologie]], [[transhumanisme]], [[posthumanisme]] en omgewingsuitdagings. Wetenskapsfiksie ondersoek dikwels menslike reaksies op die gevolge van hierdie soort geprojekteerde of verbeelde wetenskaplike vooruitgang. Die presiese definisie van wetenskapsfiksie word al lank deur skrywers, kritici, akademici en lesers betwis. Dit bevat baie subgenres, waaronder "harde" wetenskapsfiksie, wat die klem op wetenskaplike akkuraatheid plaas, en "sagte" wetenskapsfiksie, wat op sosiale wetenskappe fokus. Ander noemenswaardige subgenres is: ruimteopera, wat die klem plaas op suiwer avontuur in ’n heelal waarin ruimtereise algemeen voorkom; kuberruimtefiksie, wat die wisselwerking tussen tegnologie en die samelewing ondersoek; en klimaatsfiksie, wat omgewingskwessies behandel. Daar word beweer voorlopers van wetenskapsfiksie het al sedert die oudheid bestaan. Sommige boeke wat tydens die [[Wetenskaplike Rewolusie]] en die [[Verligting]]stydperk geskryf is, is as vroeë wetenskapsfantasieverhale beskou. Die moderne genre het hoofsaaklik in die 19de en vroeë 20ste eeu ontstaan, toe gewilde skrywers na tegnologiese vooruitgang begin kyk het vir inspirasie en bespiegeling. [[Mary Shelley]] se ''[[Frankenstein]]'', wat in 1818 geskryf is, word dikwels as die eerste ware wetenskapsfiksieroman beskou. [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] is sleutelfigure in die ontwikkeling van die genre. In die 20ste eeu het die genre gegroei en het dit uitgebrei met die bekendstelling van ruimteoperas, distopiese letterkunde en [[pulptydskrif]]te. Wetenskapsfiksie het nie net die letterkunde beïnvloed nie, maar ook [[rolprent]]e, [[televisie]] en [[kultuur]] in die algemeen. Dit kan die hedendaagse samelewing kritiseer en alternatiewe ondersoek, sowel as vermaak verskaf en ’n gevoel van verwondering teweegbring. ==Subgenres== Daar bestaan talle subgenres in wetenskapsfiksie. Van die bekendste subgenres en temas is: {{div col|2}} * "Afrofuturisme": Filosofie van wetenskap, en die geskiedenis wat die kruising van die Afrikadiasporakultuur met wetenskap en tegnologie ondersoek. * "Alledaags": Speel op die [[Aarde]] of in die [[Sonnestelsel]] af, sonder interstellêre reise of menslike kontak met buiteaardse wesens, asook met 'n geloofbare gebruik van eietydse tegnologie en wetenskap. * "Alternatiewe geskiedenis": Is gebaseer op die beginsel dat historiese gebeurtenisse heel moontlik anders verloop het. Parallelle wêrelde is dikwels ook deel van dié subgenre. * "Ander wêreld": Die skep van 'n heeltemal fiktiewe wêreld of heelal, waarvan die strukture totaal en al van ons eie verskil. * "Apokalipties" en "postapokalipties": Waarin die Aarde (of 'n ander plek) se beskawing tot 'n einde kom of reeds ophou bestaan het. * "[[Buiteaardse lewe|Buiteaardse wesens]]": Oor vreemde wesens wat uit die buitenste ruim of van 'n spesifieke planeet af kom. [[Beeld:Diesel Forces.jpg|thumb|200px|'n Voorbeeld van dieselpunkkuns.]] * "Dieselpunk": Meng die astetika van dieselgebaseerde tegnologie van die tydperk tussen die twee wêreldoorloë met retrofuturistiese tegnologie en postmoderne gevoelighede. * "Eindtyd": Handel oor die einde van die mensdom, deur die mens se eie toedoen of deur oorlog, siektes, 'n [[Ruimtebotsing|sterrekundige botsing]] of ekologiese ramp. * "Ekstrasensoriese persepsie": Oor karakters of vreemde wesens met 'n natuurlike vermoë wat telepatie, psigokinese, [[televoering|teleportasie]], levitasie, dwang, prekognisie, heldersiendheid, ensovoorts insluit. * "Goties" of "tegnonoir": kombineer [[film noir]] en wetenskapsfiksie soos in [[Ridley Scott]] se ''[[Blade Runner]]'' (1982)<ref>{{cite web |url= https://gamerant.com/80s-movie-invented-tech-noir/ |title=One Movie Both Invented and Perfected the Tech Noir |work=Game Rant |first=Ben |last=Sherlock |date=February 21, 2021}}</ref> en [[James Cameron]] se ''[[The Terminator]]'' (1984).<ref>{{cite web |last1=Hurtgen |first1=Joseph |title=Sci-fi Noir: The Terminator and Tech Noir |url=https://rapidtransmission.blogspot.com/2019/01/the-terminator.html |website=Rapid Transmission |access-date=23 March 2019}}</ref> * "[[Habitat]]": Oor mense wat leef in koepels, generasieskepe, asteroïede, ruimtestasies, ensovoorts. * "Harde wetenskapsfiksie": Word gekenmerk deur streng aandag te skenk aan die noukeurige en korrekte besonderhede op die gebied van [[fisika]], [[astrofisika]], [[sterrekunde]] en [[chemie]]. * "[[Kloning]]"'': Oor genetiese ingenieurswese of manipulasie van 'n gekloonde mens, vervaardig in die mens se laboratoriums. * "[[Kuberpunk]]": Handel gewoonlik oor hoë tegnologie in die nie so verre toekoms. Die hooftema handel oor die vernietiging van die mensdom en is gewoonlik waarskuwend oor die moontlike kwade gevolge wanneer tegnologie in die verkeerde hande val. * "Militêr": Speel gewoonlik af in 'n tyd van konflik tussen nasionale, interplanetêre of interstellêre stelsels, waar die hoofkarakters gewoonlik soldate is. * "Onsterflikheid": Oor mense wat op soek is na hulle eie vorm van onsterflikheid, en die uiterstes waartoe hulle sal gaan om dit te bekom. * "[[Robotika]]": Robotte is 'n geliefde onderwerp. Wat gebeur as mense vervang word deur meganiese, stoom- of elektriese masjiene? * "Ruimteopera": Lê klem op epiese avonture in die buiteruim in 'n heelal waar dit algemeen is om vinniger as lig te reis; die woord "opera" word gebruik soos in "seepopera" en verwys nie na musiek nie. * "Ruimtewestern": 'n Kombinasie van westerns en wetenskapsfiksie wat in die buiteruim afspeel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Broughton |first=Lee |url=https://books.google.com/books?id=hKnqDAAAQBAJ |title=Critical Perspectives on the Western: From A Fistful of Dollars to Django Unchained |date=2016-09-19 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-7243-9 |pages=29 |language=en}}</ref> * "Sagte wetenskapsfiksie": Sluit gewoonlik werke in wat gebaseer is op die sosiale wetenskappe soos [[biologie]], [[sielkunde]], [[ekonomie]], [[sosiologie]] en [[antropologie]]. * "Supermens": Oor mense wat oor die vermoë beskik wat ver bo die vuurmaakplek van die gewone mens is. Dit kan spruit uit 'n natuurlike oorsaak of kan die gevolg van inmenging en manipulasie wees. * "Tydreise": Word gekenmerk deur die aanwending van 'n uitvindsel om akkurate tydvakke te besoek, hetsy reise na die verlede of die toekoms. {{div col end}} ==Letterkunde== ===18de eeu en vroeër=== [[Beeld:Bacon 1628 New Atlantis title page wpreview.png|thumb|links|200px|''New Atlantis'' (1626) deur [[Francis Bacon]].]] Sommige geleerdes beweer wetenskapsfiksie het sy oorsprong in antieke tye gehad, toe die onderskeid tussen [[mite]]s en feite vaag was.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.gatech.edu/features/out-world|title=Out of This World|website=Georgia Tech News Center |first1= Stacy |last1=Braukman |first2=Jason |last2=Maderer |date=August 28, 2018 |access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404030543/https://www.news.gatech.edu/features/out-world|url-status=live}}</ref> Die roman ''A True Story'', wat in die 2de eeu n.C. deur die [[satirikus]] [[Lucianus van Samosata|Lucianus]] geskryf is, bevat baie temas en verhaalmotiewe wat kenmerkend van moderne wetenskapsfiksie is, waaronder reise na ander wêrelde, buiteaardse lewensvorme, interplanetêre oorlogvoering en kunsmatige lewe. Sommige beskou dit as die eerste wetenskapsfiksieroman.<ref>{{Cite journal|title= Lucian's True History as SF |first1=S.C. |last1=Fredericks|date=March 1976 |url=https://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/fredericks8art.htm|access-date=29 December 2022|journal=Science Fiction Studies |publisher=DePauw University |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716144342/https://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/fredericks8art.htm |archive-date=16 July 2020|url-status=live |volume=3 |issue=1 |pages=49-60}}</ref> Daar word ook aangevoer sommige verhale uit die volksverhaalversameling ''[[Duisend-en-een-nag]]'',<ref name="The Arabian Nights: A Companion">{{Cite book|title=The Arabian Nights: A Companion|first=Robert|last=Irwin|publisher=Tauris Parke Paperbacks|year=2003|isbn=978-1-86064-983-7|pages=209–13}}</ref><ref name="Richardson" /> asook die 10de-eeuse [[Japannese]] fiksiewerk ''Die Verhaal van die Bamboessnyer''<ref name="Richardson">{{Cite book|title=The Halstead Treasury of Ancient Science Fiction|first=Matthew|last=Richardson|publisher=Halstead Press|location=Rushcutters Bay, Nieu-Suid-Wallis|year=2001|isbn=978-1-875684-64-9}} ([[cf.]] {{Cite journal|title=Once Upon a Time|journal=Emerald City|issue=85|date=September 2002|url=http://www.emcit.com/emcit085.shtml#Once|access-date=17 September 2008|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911095946/http://www.emcit.com/emcit085.shtml#Once|url-status=live}})</ref> en die [[Arabier|Arabiese]] alweter Ibn al-Nafis se 13de-eeuse roman ''Theologus Autodidactus''<ref name="Roubi">{{Cite web|author=Dr. Abu Shadi Al-Roubi|date=6 February 2008|title=Islamset-Muslim Scientists-Ibn Al Nafis as a Philosopher|url=http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html|access-date=29 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |archive-date=6 February 2008|website=Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait}}</ref> bevat elemente van wetenskapsfiksie. Verskeie boeke wat tydens die [[Wetenskaplike Revolusie]] en later in die [[Verligting]]stydperk geskryf is, word as ware werke van wetenskapsfantasie beskou. [[Francis Bacon]] se ''New Atlantis'' (1627),<ref name="The Harmony of the Worlds">{{cite episode|title=The Harmony of the Worlds|series=Cosmos: A Personal Voyage|credits=Creator and presenter: [[Carl Sagan]]|network=PBS|air-date=12 October 1980}}</ref> [[Johannes Kepler]] se ''Somnium'' (1634), Athanasius Kircher se ''Itinerarium extaticum'' (1656),<ref>{{cite journal|author=Jacqueline Glomski|title=Science Fiction in the Seventeenth Century: The Neo-Latin Somnium and its Relationship with the Vernacular|journal=Der Neulateinische Roman Als Medium Seiner Zeit|editor1=Stefan Walser|editor2=Isabella Tilg|publisher=BoD|year=2013|isbn=978-3-8233-6792-5|page=37|url=https://books.google.com/books?id=VdP6AAAAQBAJ&pg=PA37|access-date=4 June 2020|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415223242/https://books.google.com/books?id=VdP6AAAAQBAJ&pg=PA37|url-status=live}}</ref> [[Cyrano de Bergerac]] se ''Komiese geskiedenis van die state en ryke van die maan'' ([[Frans]]: ''L'Autre monde ou les états et empires de la Lune'', 1657) en ''Die State en Ryke van die Son'' (''Les États et Empires du Soleil'', 1662), Margaret Cavendish se "The Blazing World" (1666),<ref>{{cite journal|last=White|first=William|title=Science, Factions, and the Persistent Specter of War: Margaret Cavendish's Blazing World|journal=Intersect: The Stanford Journal of Science, Technology and Society|volume=2|issue=1|pages=40–51|date=September 2009|url=http://ojs.stanford.edu/ojs/index.php/intersect/article/view/53|access-date=7 March 2014|archive-date=27 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227215240/http://ojs.stanford.edu/ojs/index.php/intersect/article/view/53|url-status=live}}</ref> [[Jonathan Swift]] se ''Gullivers Travels'' (1726), Ludvig Holberg se ''Nicolai Klimii Iter Subterraneum'' (1741) en [[Voltaire]] se ''Micromégas'' (1752) is voorbeelde.<ref>Khanna, Lee Cullen "The Subject of Utopia: Margaret Cavendish and Her Blazing-World". ''Utopian and Science Fiction by Women: World of Difference''. Syracuse: Syracuse UP, 1994. 15–34.</ref> [[Isaac Asimov]] en [[Carl Sagan]] het Johannes Kepler se 1634-roman ''Somnium'' as die eerste wetenskapsfiksieverhaal beskou; dit beeld ’n reis na die maan uit en hoe die aarde se beweging van daar af gesien word.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=lAVeTFin0mU |title=Carl Sagan on Johannes Kepler's persecution |date=21 February 2008 |publisher=YouTube |access-date=24 July 2010 |archive-date=29 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129015805/http://www.youtube.com/watch?v=lAVeTFin0mU&gl=US&hl=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Beginning and the End | first=Isaac| last=Asimov | publisher=Doubleday | location=New York | year=1977 | isbn=978-0-385-13088-2}}</ref> Daar is na Kepler verwys as die “vader van wetenskapsfiksie”.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbvaopenmind.com/en/science/leading-figures/kepler-the-father-of-science-fiction/|title=Kepler, the Father of Science Fiction|date=16 November 2015|website=bbvaopenmind.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themarginalian.org/2019/12/26/katharina-kepler-witchcraft-dream/|title=How Kepler Invented Science Fiction and Defended His Mother in a Witchcraft Trial While Revolutionizing Our Understanding of the Universe|first=Maria|last=Popova|website=themarginalian.org|date=27 December 2019 }}</ref> ===19de eeu=== [[Beeld:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|200px|'n Inval deur buiteaardse wesens in die roman ''[[The War of the Worlds]]'' (1897) deur [[H.G. Wells]], geïllustreer deur Henrique Alvim Corrêa in 1906.]] Ná die ontwikkeling van die roman in die 17de eeu as ’n letterkundige vorm het [[Mary Shelley]] se ''[[Frankenstein]]'' (1818) en ''The Last Man'' (1826) gehelp om die vorm van die wetenskapsfiksieroman te definieer. Die [[Engeland|Engelse]] skrywer Brian Aldiss het aangevoer dat ''Frankenstein'' die eerste werk van wetenskapsfiksie was.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.sfhomeworld.org/exhibits/homeworld/scifi_hof.asp?articleID=62 |title=Mary W. Shelley |encyclopedia=Encyclopedia of Science Fiction |first1=John |last1=Clute |first2=Peter |last2=Nicholls |name-list-style=amp |publisher=Orbit/Time Warner Book Group UK |year=1993 |access-date=17 January 2007 |archive-date=16 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116075255/http://www.sfhomeworld.org/exhibits/homeworld/scifi_hof.asp?articleID=62 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|title=Billion Year Spree: The History of Science Fiction (1973) Revised and expanded as Trillion Year Spree (with David Wingrove)(1986) |first=Aldriss|last=Wingrove|publisher=House of Stratus|location=New York|year= 2001 |isbn=978-0-7551-0068-2}}</ref> [[Edgar Allan Poe]] het verskeie verhale geskryf wat as wetenskapsfiksie beskou word, waaronder "The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall" (1835) oor ’n reis na die maan.<ref>Tresch, John (2002). "Extra! Extra! Poe invents science fiction". In Hayes, Kevin J. The Cambridge Companion to Edgar Allan Poe. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 113–132. {{ISBN|978-0-521-79326-1}}.</ref><ref name="poe moon">{{cite book |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/horror/TheWorksofEdgarAllenPoeVolume1/chap3.html |last=Poe |first=Edgar Allan |title=The Works of Edgar Allan Poe, Volume 1, "The Unparalleled Adventures of One Hans Pfaal" |access-date=17 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060627190020/http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/horror/TheWorksofEdgarAllenPoeVolume1/chap3.html |archive-date=27 June 2006}}</ref> [[Jules Verne]] is bekend vir sy aandag aan besonderhede en wetenskaplike akkuraatheid, veral in die roman ''Twenty Thousand Leagues Under the Seas'' (1870).<ref name="Roberts48">{{citation|last=Roberts |first= Adam |isbn =978-0-415-19205-7|title= Science Fiction|publisher=Routledge|location=Londen |year= 2000|page=48}}</ref><ref>{{citation|first=Maurice|last=Renard|url=http://www.depauw.edu/sfs/documents/renard.htm|title=On the Scientific-Marvelous Novel and Its Influence on the Understanding of Progress|journal=Science Fiction Studies|volume=21|issue=64|date=November 1994|pages=397–405 |doi=10.1525/sfs.21.3.0397 |access-date=25 January 2016|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112033252/https://www.depauw.edu/sfs/documents/renard.htm|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> In 1887 het die roman ''El anacronópete'' deur die Spaanse skrywer Enrique Gaspar y Rimbau die eerste tydmasjien bekendgestel.<ref>La obra narrativa de Enrique Gaspar: El Anacronópete (1887), María de los Ángeles Ayala, Universidad de Alicante. Del Romanticismo al Realismo : Actas del I Coloquio de la S. L. E. S. XIX, Barcelona, 24–26 October 1996 / reds. Luis F. Díaz Larios, Enrique Miralles.</ref><ref>El anacronópete, Engelse vertaling (2014), www.storypilot.com, Michael Main, accessed 13 April 2016</ref> ’n Vroeë Franse/Belgiese wetenskapsfiksieskrywer was J.-H. Rosny aîné (1856-1940). Rosny se meesterstuk is ''Les Navigateurs de l'Infini'' (''Die Navigators van die Oneindigheid'') (1925), waarin die woord ''astronautique'' ("astronout") vir die eerste keer in Frans gebruik is.<ref>{{Cite web|last1=Suffolk|first1=Alex|date=28 February 2012|title=Professor explores the work of a science fiction pioneer|url=https://www.highlandernews.org/2016/professor-explores-the-work-of-a-science-fiction-pioneer/|access-date=25 January 2023|website=Highlander|language=en-US}}</ref><ref>Arthur B. Evans (1988). [https://scholarship.depauw.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1014&context=mlang_facpubs Science Fiction vs. Scientific Fiction in France: From Jules Verne to J.-H. Rosny Aîné (La science-fiction contre la fiction scientifique en France; De Jules Verne à J.-H. Rosny aìné)] In: ''Science fiction studies'', vol. 15, no. 1, p. 1-11.</ref> Baie resensente beskou [[H.G. Wells]] as een van die belangrikste skrywers van wetenskapsfiksie,<ref name="Roberts48" /><ref>{{cite book | last= Siegel| first= Mark Richard| year=1988 | title=Hugo Gernsback, Father of Modern Science Fiction: With Essays on Frank Herbert and Bram Stoker | publisher=Borgo Pr | isbn=978-0-89370-174-1}}</ref> of selfs as "die [[William Shakespeare|Shakespeare]] van wetenskapsfiksie".<ref>{{cite book|last1=Wagar|first1=W. Warren |title=H.G. Wells: Traversing Time|date=2004|publisher=Wesleyan University Press|page=7}}</ref> Sy romans sluit ''The Time Machine'' (1895), ''The Island of Doctor Moreau'' (1896), ''The Invisible Man'' (1897) en ''[[The War of the Worlds]]'' (1898) in. Sy wetenskapsfiksie het oor buiteaardse invalle, biologiese ingenieurswese, onsigbaarheid en tydreise gegaan. In sy niefiksiewerk as toekomskenner het hy die ontstaan van [[Vliegtuig|vliegtuie]], [[Tenk|militêre tenks]], [[kernwapen]]s, satelliettelevisie, ruimtereise en iets soortgelyks aan die [[wêreldwye web]] voorspel.<ref>{{cite news|title=HG Wells: A visionary who should be remembered for his social predictions, not just his scientific ones|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html|newspaper=The Independent|date=8 October 2017|access-date=2 February 2018|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318183227/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html|url-status=live}}</ref> ===20ste eeu=== [[Beeld:Science and Invention no. 124 (August 1923).jpg|links|thumb|200px|Die uitgawe van ''Science and Invention'' van Augustus 1923 – die uitgawe oor wetenskapsfiksie – was die eerste uitgawe van ’n tydskrif wat deur Gernsback uitgegee is wat noemenswaardige fiksie-inhoud bevat het.<ref name=Minnesota>[https://manifold.umn.edu/read/the-perversity-of-things-hugo-gernsback-on-media-tinkering-and-scientifiction/section/74c68168-cfef-452d-b716-d6f419a66be8/resource/3c0f6417-7dbb-4524-8382-a3f3563dde87 Science and Invention, vol. 11, no. 4, August 1923], by die Universiteit van Minnesota; Maart 2017; besoek op 4 Februarie 2026</ref>]] [[Edgar Rice Burroughs]] se roman ''A Princess of Mars'', wat in 1912 gepubliseer is, was die eerste in sy 30-jarige reeks oor planetêre romanse; die romans was op Mars gesetel en die held was John Carter.<ref>Porges, Irwin (1975). Edgar Rice Burroughs. Provo, Utah: Brigham Young University Press. {{ISBN|0-8425-0079-0}}. </ref><ref name="Encyclopedia Britannica">{{Webverwysing |title=Science fiction |url=https://www.britannica.com/art/science-fiction |toegangdatum=24 April 2023 |uitgewer=[[Encyclopedia Britannica]] |taal=en}}</ref> Een van die eerste distopiese romans, ''Ons'', is deur die Russiese skrywer Jewgeni Zamjatin geskryf en in 1924 gepubliseer.<ref>[[#Translations|Brown]], p. xi, citing Shane, gives 1921. Russell, p. 3, dates the first draft to 1919.</ref> Dit beskryf ’n wêreld van harmonie en eensgesindheid binne ’n verenigde [[totalitarisme|totalitêre staat]].<ref>{{cite journal |last1=Orwell |first1=George |title=Review of ''WE'' by E. I. Zamyatin |journal=Tribune |date=4 January 1946 |location=Londen |url=https://www.orwell.ru/library/reviews/zamyatin/english/ |via=Orwell.ru}}</ref> In 1926 het Hugo Gernsback die eerste Amerikaanse wetenskapsfiksietydskrif, ''Amazing Stories'', gepubliseer. In die eerste uitgawe het hy geskryf: "Met 'wetenskapsverbeelding' bedoel ek die soort verhaal van Jules Verne, H.G. Wells en Edgar Allan Poe – ’n bekoorlike romanse vermeng met wetenskaplike feite en profetiese visie... Nie net maak hierdie wonderlike verhale uiters interessante leesstof nie – hulle is ook altyd leersaam. Hulle verskaf kennis... in ’n baie verteerbare vorm... Dit is nie onmoontlik dat nuwe avonture wat vandag in die wetenskapsverbeelding uitgebeeld word, môre verwesenlik sal word nie... Baie groot wetenskapsverhale wat bestem is om van historiese belang te wees, moet nog geskryf word... Die nageslag sal na hulle verwys as werk wat ’n nuwe pad gebaan het, nie net in die letterkunde en fiksie nie, maar ook in vooruitgang."<ref>April 1926, ''Amazing Stories''</ref><ref name="stableford">In 1993 aangehaal in: {{cite encyclopedia|last=Stableford|first=Brian|author2=Clute, John |author3=Nicholls, Peter|year=1993|title=Definitions of SF|encyclopedia=Encyclopedia of Science Fiction|pages= 311–314|publisher=Orbit/Little, Brown and Company|location= Londen|isbn=978-1-85723-124-3}}</ref> In 1928 het E.E. "Doc" Smith se eerste gepubliseerde roman, ''The Skylark of Space'' (geskryf aam met Lee Hawkins Garby), in ''Amazing Stories'' verskyn. Dit word dikwels beskryf as die eerste groot ruimteopera.<ref name="Dozois">{{cite book|last1=Dozois|first1=Gardner|last2=Strahan|first2=Jonathan|title=The New Space Opera|date=2007|publisher=Eos|location=New York|isbn=978-0-06-084675-6|edition=1st|page=[https://archive.org/details/newspaceopera2al00gard/page/2 2]}}</ref> In dieselfde jaar het Philip Francis Nowlan se oorspronklike verhaal oor Buck Rogers, ''Armageddon 2419'', ook in ''Amazing Stories'' verskyn. Dié verhaal is gevolg deur ’n Buck Rogers-strokiesprent, die eerste ernstige wetenskapsfiksiestrokiesprent.<ref name="guide">{{Cite encyclopedia|author=Roberts, Garyn G. |year=2001 |title=Buck Rogers |editor=Browne, Ray B. |editor2=Browne, Pat |encyclopedia=The Guide To United States Popular Culture |location=Bowling Green, Ohio |publisher=Bowling Green State University Popular Press |page=120 |isbn=978-0-87972-821-2}}</ref> ''Last and First Men: A Story of the Near and Far Future'' is ’n toekomsgeskiedenisroman wat in 1930 deur die Britse skrywer Olaf Stapledon geskryf is. Dit is ’n werk van innoverende omvang in die wetenskapsfiksiegenre en beskryf die fiktiewe geskiedenis van die mensdom vanaf die hede vorentoe oor ’n tydperk van twee miljard jaar.<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/books/last-and-first-man-of-vision/161949.article|title=Last and first man of vision|publisher=Times Higher Education|date=23 January 1995|access-date=1 October 2014}}</ref> In 1937 het John W. Campbell redakteur van die tydskrif ''Astounding Science Fiction'' geword. Dié gebeurtenis word soms beskou as die begin van die goue era van wetenskapsfiksie, wat gekenmerk is deur verhale wat wetenskaplike prestasie en vooruitgang vier.<ref name="sf history nvcc">{{cite web |url=http://www.nvcc.edu/home/ataormina/scifi/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20040326191128/http://nvcc.edu/home/ataormina/scifi/history/ |archive-date=26 March 2004 |title=A History of Science Fiction |first=Agatha |last=Taormina |publisher=Northern Virginia Community College |date=19 January 2005 |access-date=16 January 2007 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Nichols |first1=Peter |last2=Ashley |first2=Mike |title=Golden Age of SF |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/golden_age_of_sf |access-date=17 November 2022 |date=23 June 2021 |publisher=The Encyclopedia of Science Fiction}}</ref> Daar word dikwels gesê die "goue era" het in 1946 geëindig, maar soms word die laat 1940's en die 1950's by dié tydperk ingesluit.<ref>Nicholls, Peter (1981) ''The Encyclopedia of Science Fiction'', Granada, p. 258</ref> [[Beeld:Amazing stories 192809.jpg|thumb|200px|''Amazing Stories'', September 1928. Hugo Gernsback het die term "Scientiction" in 1916 geskep.]] In 1942 het [[Isaac Asimov]] met die Foundationstigtingreeks romans begin, wat die opkoms en val van galaktiese ryke beskryf en ook die begrip "psigogeskiedenis" bekendgestel het.<ref name="From Robots to Foundations" >{{cite book|last1=Codex|first1=Regius|title=From Robots to Foundations |publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform |date=2014|location=Wiesbaden/Ljubljana|isbn=978-1-4995-6982-7}}</ref><ref>{{cite book|title= In Joy Still Felt: The Autobiography of Isaac Asimov, 1954–1978|last= Asimov|first= Isaac|date= 1980|publisher= Doubleday|location= Garden City, New York|isbn= 978-0-385-15544-1|at= [https://archive.org/details/injoystillfelt00isaa/page/ chapter 24]|url= https://archive.org/details/injoystillfelt00isaa/page/}}</ref> Die reeks het later ’n eenmalige Hugoprys ontvang vir "beste reeks van alle tye".<ref>{{cite web| url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards/| title=1966 Hugo Awards| publisher=Hugo Award| website=thehugoawards.org| date=26 July 2007| access-date=28 July 2017| archive-date=7 May 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110507072919/http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards/| url-status=live}}</ref> Theodore Sturgeon se roman ''More Than Human'' (1953) het moontlike toekomstige menslike evolusie ondersoek.<ref>"Time and Space", ''Hartford Courant'', 7 February 1954, p.SM19</ref><ref>{{Cite web|title=Reviews: November 1975|url=https://www.depauw.edu/sfs/birs/bir7.htm|access-date=29 December 2022|website=Science Fiction Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195117/https://www.depauw.edu/sfs/birs/bir7.htm#Sturgeon |archive-date=22 March 2019 |date=November 1975}}</ref> In 1957 het die roman ''Andromeda: A Space-Age Tale'' deur die [[Russe|Russiese]] skrywer en [[paleontoloog]] Iwan Jefremof ’n beeld van ’n toekomstige kommunistiese interstellêre beskawing voorgestel; dit word beskou as een van die belangrikste Sowjet-wetenskapsfiksieromans.<ref name="sps">{{cite web |website=Serg's Home Page |url=http://www.astro.spbu.ru/staff/serg/interests/literature/efremov/list.html |title=Ivan Efremov's works |access-date=8 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030429172915/http://www.astro.spbu.ru/staff/serg/interests/literature/efremov/list.html |archive-date=29 April 2003 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://rusf.ru/abs/int0099.htm|title=Off-line интервью с Борисом Стругацким|date=December 2006|publisher=Russian Science Fiction & Fantasy|access-date=29 February 2016|language=ru|trans-title=Off-line interview with Boris Strugatsky|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032338/http://www.rusf.ru/abs/int0099.htm|url-status=live}}</ref> In 1959 het Robert A. Heinlein se roman ''Starship Troopers'' ’n afwyking van sy vroeëre jeugverhale en {{nowrap|-romans}} aangedui.<ref name="gale196010">{{Cite magazine |last=Gale |first=Floyd C. |date=October 1960 |title=Galaxy's 5 Star Shelf |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v19n01_1960-10#page/n71/mode/1up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=142–146}}</ref> Dit is een van die eerste en invloedrykste voorbeelde van militêre wetenskapsfiksie,<ref name="Mcmilllan">{{cite news|last1=McMillan|first1=Graeme|title=Why 'Starship Troopers' May Be Too Controversial to Adapt Faithfully|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/starship-troopers-may-be-controversial-adapt-faithfully-944083|access-date=8 May 2017|work=Hollywood Reporter|date=3 November 2016|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510151832/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/starship-troopers-may-be-controversial-adapt-faithfully-944083|url-status=live}}</ref> en het die konsep van aangedrewewapenrusting-eksoskelette bekendgestel.<ref name="Intersections">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Zao2IFNhvQkC|title=Intersections: Fantasy and Science Fiction Alternatives|date=1987|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=978-0-8093-1374-7|location=Carbondale, Illinois|pages=210–220|last1=Slusser|first1=George E.|access-date=3 February 2018|archive-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195108/https://books.google.com/books?id=Zao2IFNhvQkC|url-status=live}}</ref> Die Duitse ruimteoperareeks ''Perry Rhodan'', wat deur verskeie skrywers geskryf is, het in 1961 begin met ’n weergawe van die eerste [[maanlanding]];<ref>{{cite web|url=https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Unternehmen_Stardust|title=Unternehmen Stardust – Perrypedia|website=www.perrypedia.proc.org|language=de|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062254/https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Unternehmen_Stardust|url-status=live}}</ref> die reeks het sedertdien in die ruimte uitgebrei na verskeie heelalle en in tyd oor miljarde jare.<ref>{{cite web|url=https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Der_Unsterbliche|title=Der Unsterbliche – Perrypedia|website=www.perrypedia.proc.org|language=de|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062247/https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Der_Unsterbliche|url-status=live}}</ref> Dit het tot dusver die gewildste boekreeks in wetenskapsfiksie geword.<ref>Mike Ashley (14 May 2007). Gateways to Forever: The Story of the Science-Fiction Magazines from 1970–1980. Liverpool University Press. p. 218. {{ISBN|978-1-84631-003-4}}.</ref> In die 1960's en '70's was nuwegolfwetenskapsfiksie bekend daarvoor dat dit ’n hoë mate van eksperimentering (in sowel vorm as inhoud) aanvaar het, sowel as ’n hoogstaande en selfbewuste "literêre" of "artistieke" ingesteldheid.<ref name="McGuirk">{{cite book|title=Fiction 2000|first=Carol|last=McGuirk|section=The 'New' Romancers|editor1-first=George Edgar|editor1-last=Slusser|editor2-first=T. A.|editor2-last=Shippey|publisher=University of Georgia Press|year=1992|isbn=978-0-8203-1449-5|pages=[https://archive.org/details/fiction2000cyber0000unse/page/109 109–125]|url=https://archive.org/details/fiction2000cyber0000unse/page/109}}</ref> In 1961 is [[Stanisław Lem]] se roman ''Solaris'' in [[Pole]] gepubliseer.<ref>Peter Swirski (red), The Art and Science of Stanislaw Lem, McGill-Queen's University Press, 2008, {{ISBN |0-7735-3047-9}}</ref> Die karakters probeer ’n skynbaar intelligente oseaan op ’n nuut ontdekte planeet bestudeer.<ref>Stanislaw Lem, ''Fantastyka i Futuriologia'', Wedawnictwo Literackie, 1989, vol. 2, p. 365</ref><ref>''Benét's Reader's Encyclopedia'', 4de uitg. (1996), p. 590.</ref> Lem se werk het die skepping van mikrorobotika en {{nowrap|-masjinerie}}, [[nanotegnologie]], [[Skynwerklikheid|virtuele werklikheid]] en [[kunsmatige intelligensie]] vooruitgeloop; sy werk het ook die idees van "nekro-evolusie" en [[Virtuele wêreld|kunsmatige wêrelde]] ontwikkel.<ref>{{cite web|url=http://solaris.lem.pl/o-lemie/artykuly/60-artykuly/232-artykul-fialkowski|title=Stanisław Lem czyli życie spełnione|first=Tomasz|last=Fiałkowski|publisher=Lem.pl|website=solaris.lem.pl|language=pl|access-date=2024-09-28|archive-date=29 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429165334/http://solaris.lem.pl/o-lemie/artykuly/60-artykuly/232-artykul-fialkowski|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Oramus|first=Marek|date=2006|title=Bogowie Lema|location=Przeźmierowo|publisher=Wydawnictwo Kurpisz|isbn=978-83-89738-92-9}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/niezwyciezony/96-poslowie-niezwyciezony|title=Cały ten złom|first=Jerzy|last=Jarzębski|publisher=Lem.pl|website=solaris.lem.pl|language=pl|access-date=2024-09-28}}</ref> In 1965 het die roman ''Dune'' deur [[Frank Herbert]] ’n komplekser en gedetailleerder toekomstige samelewing voorgestel as wat die meeste vorige wetenskapsfiksieskrywers gedoen het.<ref>{{cite book |last=Roberts |first=Adam |title=Science Fiction |location= New York |publisher=Routledge |date=2000 |pages=85–90 |isbn=978-0-415-19204-0}}</ref> In 1967 het Anne McCaffrey ’n wetenskapsfantasiereeks genaamd ''Dragonriders of Pern'' begin.<ref>[[#isfdb-dop|Dragonriders of Pern, ISFDB]].</ref> Twee novelles wat in die reeks se eerste roman, ''Dragonflight'', ingesluit is, het daartoe gelei dat McCaffrey die eerste vrou was aan wie 'n Hugo- of Nebulaprys toegeken is.<ref name="first">''Publishers Weekly'' review of Robin Roberts, ''Anne McCaffrey: A Life with Dragons'' (2007). [https://www.amazon.com/dp/157806998X Quoted by Amazon.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210601043508/https://www.amazon.com/dp/157806998X |date=1 June 2021 }}. Retrieved 16 July 2011.</ref> In 1968 is [[Philip K. Dick]] se roman ''Do Androids Dream of Electric Sheep?'' gepubliseer. Dit is die literêre bron van die ''[[Blade Runner]]''-rolprentreeks.<ref name="Sammon">Sammon, Paul M. (1996). Future Noir: the Making of Blade Runner. Londen: Orion Media. p. 49. {{ISBN|0-06-105314-7}}.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/lifestyles/books/ct-books-blade-runner-2049-philip-k-dick-20171019-story.html|title='Blade Runner 2049': How does Philip K. Dick's vision hold up?|last=Wolfe|first=Gary K.|website=chicagotribune.com|date=23 October 2017 |language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062247/https://www.chicagotribune.com/lifestyles/books/ct-books-blade-runner-2049-philip-k-dick-20171019-story.html|url-status=live}}</ref> Die roman ''The Left Hand of Darkness'' deur [[Ursula K. Le Guin]], wat in 1969 gepubliseer is, speel af op ’n planeet waar die inwoners geen vaste geslag het nie. Die roman is een van die invloedrykste voorbeelde van sosiale, [[Feminisme|feministiese]] of [[antropologie]]se wetenskapsfiksie.<ref>Stover, Leon E. "Anthropology and Science Fiction" ''Current Anthropology'', Vol. 14, No. 4 (Oct. 1973)</ref><ref>Reid, Suzanne Elizabeth (1997). Presenting Ursula Le Guin. New York, New York, USA: Twayne. {{ISBN|978-0-8057-4609-9}}, pp=9, 120</ref><ref>Spivack, Charlotte (1984). Ursula K. Le Guin (1st ed.). Boston, Massachusetts, USA: Twayne Publishers. {{ISBN|978-0-8057-7393-4}}, pp=44–50</ref> {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=270 |align=left |image1=Scylla- a book of the dead.jpg|caption1=[[William Gibson]] |image2=Butler signing portrait.jpg|caption2=[[Octavia E. Butler|Octavia Butler]] }} In 1979 het die tydskrif ''Science Fiction World'' in die [[Volksrepubliek China]] begin verskyn.<ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/english/culture/40079.htm|title=Brave New World of Chinese Science Fiction|website=www.china.org.cn|access-date=26 April 2018|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621155325/http://www.china.org.cn/english/culture/40079.htm|url-status=live}}</ref> Dit oorheers die Chinese mark vir wetenskapsfiksietydskrifte en het in ’n stadium ’n oplaag van 300&nbsp;000 eksemplare per uitgawe en ’n beraamde drie tot vyf lesers per eksemplaar gehad, wat dit ’n totale lesersgetal van minstens 1&nbsp;miljoen gegee het. Dit is dus die wêreld se gewildste wetenskapsfiksiepublikasie.<ref>{{cite web|url=http://www.concatenation.org/articles/sf~china.html|title=Science Fiction, Globalization, and the People's Republic of China|website=www.concatenation.org|access-date=26 April 2018|archive-date=27 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427005238/http://www.concatenation.org/articles/sf~china.html|url-status=live}}</ref> In 1984 het [[William Gibson]] se eerste roman, ''Neuromancer'', gehelp om kuberkuns en die woord "kuberruimte" gewild te maak. Hy het die [[Engels]]e term oorspronklik in die 1982-kortverhaal "Burning Chrome" geskep.<ref>Fitting, Peter (July 1991). "The Lessons of Cyberpunk". In Penley, C.; Ross, A. Technoculture. Minneapolis: University of Minnesota Press. pp. 295–315</ref><ref name="gibson cyber">{{cite book |url=http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Cyberspace/HaywardSituatingCyberspace.html |title=Future Visions: New Technologies of the Screen |first=Philip |last=Hayward |pages=180–204 |publisher=British Film Institute |year=1993 |access-date=17 January 2007 |archive-date=21 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221203216/http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Cyberspace/HaywardSituatingCyberspace.html |url-status=live }}</ref> In dieselfde jaar het [[Octavia E. Butler|Octavia Butler]] se kortverhaal "Speech Sounds" die Hugoprys vir beste kortverhaal gewen. Sy het daarna temas van rasse-onreg, [[aardverwarming]], vroueregte en politieke konflik ondersoek.<ref>Pfeiffer, John R. "Butler, Octavia Estelle (b. 1947)." in Richard Bleiler (red.), ''Science Fiction Writers: Critical Studies of the Major Authors from the Early Nineteenth Century to the Present Day'', 2de uitg. New York: Charles Scribner's Sons, 1999. 147–158.</ref> In 1995 het sy die eerste wetenskapsfiksieskrywer geword wat ’n MacArthur-fellowship ontvang.<ref>{{Cite web |title=Octavia Butler |url=https://www.macfound.org/fellows/class-of-1995/octavia-butler |access-date=2024-12-06 |website=www.macfound.org |language=en}}</ref> In 1986 het die roman ''Shards of Honor'' deur Lois McMaster Bujold haar ''Vorkosigan Saga''-wetenskapsoperareeks begin.<ref name="Tor Shards">{{cite web |url=http://www.tor.com/blogs/2009/03/weeping-for-her-enemies-lois-mcmaster-bujolds-shards-of-honor |title=Weeping for her enemies: Lois McMaster Bujold's ''Shards of Honor'' |first=Jo |last=Walton |website=Tor.com |date=31 March 2009 |access-date=9 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911001835/http://www.tor.com/blogs/2009/03/weeping-for-her-enemies-lois-mcmaster-bujolds-shards-of-honor |url-status=live }}</ref> Die roman ''Snow Crash'' deur [[Neal Stephenson]] uit 1992 het geweldige maatskaplike omwentelinge weens die inligtingsrewolusie voorspel.<ref>{{cite web |url=http://www.barnesandnoble.com/review/neal-stephenson-anathem/ |title=Interviews – Neal Stephenson: Anathem – A Conversation with James Mustich, Editor-in-Chief of the Barnes & Noble Review |first=James |last=Mustich |work=The Barnes & Noble Review |date=13 October 2008 |access-date=6 August 2014 |publisher=Barnes & Noble |archive-date=11 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811203104/http://www.barnesandnoble.com/review/neal-stephenson-anathem/ |url-status=live }}</ref> ===21ste eeu=== In 2007 is [[Liu Cixin]] se roman ''The Three-Body Problem'' in China gepubliseer. Dit is in Engels vertaal en in 2014 deur Tor Books uitgegee;<ref>{{cite web|url=https://kenliu.name/translations/three-body/|title=Three Body|date=23 January 2015|website=Ken Liu, Writer|language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064637/https://kenliu.name/translations/three-body/|url-status=live}}</ref> dit het in 2015 die Hugoprys vir beste roman gewen.<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2015-hugo-awards/|title=2015 Hugo Awards|first=Ed|last=Benson|date=31 March 2015|access-date=26 April 2018|archive-date=9 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509050008/http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2015-hugo-awards/|url-status=live}}</ref> Liu was die eerste Asiatiese skrywer wat die prys wen.<ref>{{Cite web|date=24 August 2015|title=Out of this world: Chinese sci-fi author Liu Cixin is Asia's first writer to win Hugo award for best novel|first=Andrea|last=Chen|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/1851952/out-world-chinese-sci-fi-author-liu-cixin-asias-first-writer-win|access-date=29 December 2022|website=South China Morning Post|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603134803/http://www.scmp.com/news/china/society/article/1851952/out-world-chinese-sci-fi-author-liu-cixin-asias-first-writer-win|archive-date=3 June 2018 |url-status=live}}</ref> Ontluikende temas in die wetenskapsfiksie van die laat 20ste en vroeë 21ste eeu sluit in omgewingskwessies, die implikasies van die [[internet]] en die uitbreidende inligtingsheelal, vrae oor [[biotegnologie]], [[nanotegnologie]] en die era van oorvloed van produkte ná die skaarste.<ref>{{cite web|url=https://io9.gizmodo.com/10-recent-science-fiction-books-that-are-about-big-idea-5929436|title=10 Recent Science Fiction Books That Are About Big Ideas|last=Anders|first=Charlie Jane|website=io9|date=27 July 2012 |language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064638/https://io9.gizmodo.com/10-recent-science-fiction-books-that-are-about-big-idea-5929436|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.studienet.dk/science-fiction/21st-century|title=Science fiction in the 21st century|website=www.studienet.dk|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064635/https://www.studienet.dk/science-fiction/21st-century|url-status=live}}</ref> Onlangse tendense en subgenres sluit in [[steampunk]],<ref>{{cite news|last=Bebergal|first=Peter|date=26 August 2007|title=The age of steampunk:Nostalgia meets the future, joined carefully with brass screws|work=The Boston Globe|url=http://archive.boston.com/news/globe/ideas/articles/2007/08/26/the_age_of_steampunk/|access-date=20 February 2020|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071134/http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2007/08/26/the_age_of_steampunk/?page=full|url-status=live}}</ref> biopunk,<ref name="Pulver 1998">{{cite book| author = Pulver, David L. | title = GURPS Bio-Tech| publisher=Steve Jackson Games | year=1998 | isbn=978-1-55634-336-0}}</ref> en "alledaagse" wetenskapsfiksie.<ref>{{cite news | title=How sci-fi moves with the times | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7948058.stm | date=18 March 2009 | newspaper=BBC News | access-date=28 February 2018 | archive-date=28 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180228164140/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/7948058.stm | url-status=live }}</ref><ref name="dwalter">{{cite news |last=Walter |first=Damien |date=2 May 2008 |title=The really exciting science fiction is boring |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/may/02/thereallyexcitingsciencefi |newspaper=The Guardian |access-date=28 February 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127143301/https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/may/02/thereallyexcitingsciencefi |url-status=live }}</ref> ==Rolprente== [[Beeld:Maria from the film Metropolis, on display at the Robot Hall of Fame.jpg|thumb|200px |Die masjienmens van die rolprent ''Metropolis'' (1927).]] Een van die eerste opgetekende wetenskapsfiksierolprente is ''[[Le voyage dans la lune|A Trip to the Moon]]'' van 1902, geregisseer deur die Franse rolprentvervaardiger [[Georges Méliès]].<ref name=Dixon12>{{citation|last1=Dixon|first1=Wheeler Winston|last2=Foster|first2=Gwendolyn Audrey|title=A Short History of Film|url=https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA12|year=2008|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4475-5|page=12|access-date=19 December 2017|archive-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195116/https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Dit het latere rolprentvervaardigers beïnvloed deur ’n ander soort kreatiwiteit en fantasie te bied.<ref>{{cite web|url=http://moviessilently.com/2015/03/29/a-trip-to-the-moon-1902-a-silent-film-review/|title=A Trip to the Moon (1902) A Silent Film Review|last=Kramer|first=Fritzi|date=29 March 2015|website=Movies Silently|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070347/http://moviessilently.com/2015/03/29/a-trip-to-the-moon-1902-a-silent-film-review/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-trip-to-the-moon-as-youve-never-seen-it-before-68360402/|title=A Trip to the Moon as You've Never Seen it Before|last=Eagan|first=Daniel|website=Smithsonian|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070344/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-trip-to-the-moon-as-youve-never-seen-it-before-68360402/|url-status=live}}</ref> Méliès se innoverende redigerings- en spesiale-effektegnieke is wyd nageboots en het belangrike elemente van die medium geword.<ref name=1001Movies>{{citation|last=Schneider|first=Steven Jay|title=1001 Movies You Must See Before You Die 2012|date=1 October 2012|publisher=Octopus Publishing Group|isbn=978-1-84403-733-9|page=20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA13|title=A Short History of Film|last1=Dixon|first1=Wheeler Winston|last2=Foster|first2=Gwendolyn Audrey|date=1 March 2008|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4475-5|language=en|access-date=28 October 2020|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415235100/https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA13|url-status=live}}</ref> Die 1927-prent ''Metropolis'', geregisseer deur Fritz Lang, was volgens sommige die eerste lang wetenskapsfiksierolprent.<ref>[http://www.scififilmhistory.com/index.php?pageID=metro SciFi Film History – Metropolis (1927)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010074916/http://www.scififilmhistory.com/index.php?pageID=metro |date=10 October 2017 }} – ''Though most agree that the first science fiction film was Georges Méliès' A Trip to the Moon (1902), Metropolis (1926) is the first feature length outing of the genre.'' (scififilmhistory.com, besoek op 15 Mei 2013)</ref> Hoewel dit destyds nie goed ontvang is nie,<ref>{{cite web|url=https://www.tcm.com/this-month/article/25817|title=Metropolis|website=Turner Classic Movies|access-date=30 March 2019|archive-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316012144/http://www.tcm.com/this-month/article/25817%7C0/Metropolis.html|url-status=live}}</ref> word dit nou beskou as een van die beste flieks wat nog gemaak is.<ref>{{cite web|title =The 100 Best Films of World Cinema|url = https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/ | publisher=empireonline.com |access-date =17 February 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20151123004145/http://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/ |archive-date=23 November 2015|date = 11 June 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title =The Top 100 Silent Era Films|url = http://www.silentera.com/info/top100.html | publisher=silentera.com |access-date =17 February 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20000823024001/http://www.silentera.com/info/top100.html |archive-date=23 August 2000}}</ref><ref name="bfi">{{cite web| url= http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time| title= The Top 50 Greatest Films of All Time| date= 1 August 2012| work= Sight & Sound, September 2012| publisher= British Film Institute| access-date= 19 December 2012| archive-date= 1 March 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time}}</ref> In 1954 het ''[[Godzilla]]'', geregisseer deur Ishirō Honda, die kaiju-subgenre van die wetenskapsfiksierolprent begin; dié subgenre bevat groot wesens in enige vorm, wat gewoonlik ’n groot stad aanval of teen ander monsters veg.<ref>{{cite web|url=http://dic.pixiv.net/a/%E6%80%AA%E7%8D%A3|title=Introduction to Kaiju [in Japanese]|publisher=dic-pixiv|access-date=9 March 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218180925/http://dic.pixiv.net/a/%E6%80%AA%E7%8D%A3|url-status=live}}</ref> Die 1968-rolprent ''[[2001: A Space Odyssey]]'' is geregisseer deur [[Stanley Kubrick]] en gebaseer op verhale deur [[Arthur C. Clarke]]. Die fliek het die grootliks B-gehalteprente van dié tyd in sowel omvang as gehalte verbeter en het latere wetenskapsfiksieprente beïnvloed.<ref>{{cite web |last=Kazan |first=Casey |url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/07/ridley-scott-science-fiction-is-dead.html |title=Ridley Scott: "After 2001 -A Space Odyssey, Science Fiction is Dead" |publisher=Dailygalaxy.com |date=10 July 2009 |access-date= 22 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321121445/http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/07/ridley-scott-science-fiction-is-dead.html |archive-date= 21 March 2011 }}</ref> [[Beeld:George Lucas 1986 (cropped).jpg|thumb|links|150px|[[George Lucas]] in 1986.]] Die oorspronklike ''Planet of the Apes''-prent van 1968, geregisseer deur Franklin J. Schaffner en geskoei op die Franse roman van 1963 ''La Planète des Singes'' deur Pierre Boulle, is ook in 1968 uitgereik. Die prent beeld ’n postapokaliptiese wêreld uit waarin intelligente ape oor mense heers.<ref>Russo, Joe; Landsman, Larry; Gross, Edward (2001). Planet of the Apes Revisited: The Behind-The Scenes Story of the Classic Science Fiction Saga (1ste uitg.). New York: Thomas Dunne Books/St. Martin's Griffin. {{ISBN|0-312-25239-0}}.</ref> Die fliek was gewild én het groot lof van resensente ontvang. In 1977 het [[George Lucas]] die ''Star Wars''-reeks met die gelyknamige prent begin.<ref>{{Citation|title=Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) – IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0076759/faq|access-date=30 March 2019|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409004826/https://web.archive.org/web/20190409004826/https://www.imdb.com/title/tt0076759/faq|url-status=live}}</ref> Die reeks, wat dikwels ’n ruimteopera genoem word,<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2018/04/24/the-best-space-operas-that-arent-star-wars|title=The Best Space Operas (That Aren't Star Wars)|last=Bibbiani|first=William|date=24 April 2018|website=IGN|language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=13 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813213353/https://www.ign.com/articles/2018/04/24/the-best-space-operas-that-arent-star-wars|url-status=live}}</ref> het ’n wêreldwye populêrekultuurverskynsel geword<ref>{{cite web | url = https://www.the-numbers.com/movies/series/StarWars.php | title = Star Wars – Box Office History | publisher = The Numbers | access-date = 17 June 2010 | archive-date = 22 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130822054739/http://www.the-numbers.com/movies/franchise/Star-Wars | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.lucasfilm.com/productions/episode-iv/|title=Star Wars Episode 4: A New Hope {{!}} Lucasfilm.com|website=Lucasfilm|language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330072220/https://web.archive.org/web/20190330072220/https://www.lucasfilm.com/productions/episode-iv/|url-status=live}}</ref> en was die rolprentreeks met die derde grootste inkomste van alle tye.<ref name="boxofficemojo.com">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/franchises/?view=Franchise&sort=sumgross&order=DESC&p=.htm|title=Movie Franchises and Brands Index|website=www.boxofficemojo.com|access-date=30 March 2019|archive-date=20 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720054339/http://www.boxofficemojo.com/franchises/?view=Franchise&sort=sumgros+-s&order=DESC&p=.htm|url-status=live}}</ref> Sedert die 1980's het wetenskapsfiksieprente, saam met fantasie-, gruwel- en superheldflieks, Hollywood se produksies met groot begrotings oorheers.<ref> Escape Velocity: American Science Fiction Film, 1950–1982, Bradley Schauer, Wesleyan University Press, 3 January 2017, page 7</ref><ref name="boxofficemojo.com" /> Wetenskapsfiksieprente word dikwels gekruis met ander genres. Enkele voorbeelde sluit in [[film noir]] (''[[Blade Runner]]'', 1982), gesinsprente (''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'', 1982), oorlog (''Enemy Mine'', 1985, ''Starship Troopers'', 1997), komedie (''Spaceballs'', 1987), animasie (''[[WALL-E]]'', 2008), westerns (''Serenity'', 2005), aksie (''Edge of Tomorrow'', 2014; ''[[The Matrix]]'', 1999), avontuur (''Jupiter Ascending'', 2015), rillers (''Ex Machina'', 2014), drama (''Melancholia'', 2011) en romanse (''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'', 2004; ''Her'', 2013).<ref name="JohnsonSFF">Science Fiction Film: A Critical Introduction, Keith M. Johnston, Berg, 9 May 2013, pages 24–25. Party van dié prente word in die boek aangegee.</ref> ==Televisie== [[Beeld:Al Hodge Don Hastings Captain Video.JPG|thumb|200px|Don Hastings (links) en Al Hodge in ''Captain Video and His Video Rangers''.]] Die eerste wetenskapsfiksieprogram op [[televisie]] was 'n verwerking van 35 minute van die toneelstuk ''R.U.R.'', wat deur die [[Tsjeggo-Slowakye|Tsjeggo-Slowaakse]] dramaturg [[Karel Čapek]] geskryf en op 11 Februarie 1938 regstreeks deur die [[BBC]] uitgesaai is.<ref name="r.u.r.">{{cite book |last=Telotte |first=J. P. |url=https://books.google.com/books?id=cFQicvXd5bwC&q=RUR+BBC+first+television+science+fiction&pg=PA210 |title=The essential science fiction television reader |publisher=University Press of Kentucky |year=2008 |isbn=978-0-8131-2492-6 |page=210 |access-date=28 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601043522/https://books.google.com/books?id=cFQicvXd5bwC&q=RUR+BBC+first+television+science+fiction&pg=PA210 |archive-date=1 June 2021 |url-status=live}}</ref> Die eerste gewilde wetenskapsfiksieprogram op Amerikaanse TV was die kinderavontuurreeks ''Captain Video and His Video Rangers'', wat van Junie 1949 tot April 1955 uitgesaai is.<ref name="cpt video">{{cite web |url=http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/captainvideo/captainvideo.htm |title=Captain Video and His Video Rangers |publisher=The Museum of Broadcast Communications |author=Suzanne Williams-Rautiolla |date=2 April 2005 |access-date=17 January 2007 |archive-date=30 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330104139/http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/captainvideo/captainvideo.htm |url-status=live }}</ref> Die oorspronklike reeks ''The Twilight Zone'', wat deur Rod Serling vervaardig en vertel is, het van 1959 tot 1964 gewys. Elke episode was 'n aparte verhaal, met fantasie-, spanning- en rillermateriaal, sowel as wetenskapsfiksie.<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-twilight-zone-tv-series-1959-1964-v133223|title=The Twilight Zone [TV Series] [1959–1964]|work=AllMovie|access-date=19 November 2012|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620180846/https://www.allmovie.com/movie/the-twilight-zone-tv-series-1959-1964-v133223|url-status=live}}</ref> Resensente beskou dit as een van die beste TV-programme van enige genre.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/tv-guide-names-top-50-shows/|title=TV Guide Names Top 50 Shows|work=CBS News|publisher=CBS Interactive|date=26 April 2002|access-date=13 April 2016|archive-date=4 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904061715/http://www.cbsnews.com/stories/2002/04/26/entertainment/main507388.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wga.org/content/default.aspx?id=4925|title=101 Best Written TV Series List|access-date=13 April 2016|archive-date=7 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607080758/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5246}}</ref> Die animasiereeks ''The Jetsons'' was bedoel om 'n komedie te wees en net een seisoen te wys (1962-'63). Dit het baie uitvindsels voorspel wat vandag in algemene gebruik is: platskermtelevisieskerms, koerante op 'n rekenaaragtige skerm, rekenaarvirusse, videoklets, sonbeddens, tuistrapmeulens en ander.<ref>{{Cite episode |title=21st Century Brands |url=http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/ |access-date=7 June 2014 |series=Under the Influence |first=Terry |last=O'Reilly |network=CBC Radio One |date=24 May 2014 |season=3 |number=21 |time=time 2:07 |transcript=Transcript of the original source |transcript-url=http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/|archive-date=8 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608190711/http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/ |url-status=live }}</ref> In 1963 was die reeks ''Doctor Who'' se première op die BBC met 'n tydreistema.<ref>{{cite web|url= https://www.bbc.co.uk/programmes/b006q2x0|website= BBC|title= Doctor Who Classic Episode Guide – An Unearthly Child – Details|access-date= 30 March 2019|archive-date= 25 October 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20161025112652/http://www.bbc.co.uk/doctorwho/classic/episodeguide/unearthlychild/detail.shtml|url-status= live}}</ref> Die oorspronklike reeks het tot in 1989 gewys en daarna het dit van 2005 af voortgegaan.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2005/jun/21/broadcasting.bbc|title=Doctor Who finally makes the Grade|last=Deans|first=Jason|date=21 June 2005|work=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330075434/https://www.theguardian.com/media/2005/jun/21/broadcasting.bbc|url-status=live}}</ref> Dit was wêreldwyd gewild en het ander TV-wetenskapsfiksieprogramme beïnvloed.<ref>{{cite news |date=14 September 2006 |title=The end of Olde Englande: A lament for Blighty |newspaper=The Economist |url=http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=7912946 |access-date=18 September 2006 |archive-date=17 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617180057/http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=7912946 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=ICONS. A Portrait of England |url=http://www.icons.org.uk/theicons/collection/doctor-who |access-date=10 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103085551/http://www.icons.org.uk/theicons/collection/doctor-who |archive-date=3 November 2007 }}</ref> Ander Britse programme van die genre in die 1950's sluit in ''''UFO'', ''Space: 1999'' en ''Blake's 7'', en in die 1960's ''The Outer Limits'',<ref>{{cite journal|year=1997|title=Special Collectors' Issue: 100 Greatest Episodes of All Time|journal=TV Guide|issue=28 June – 4 July}}</ref> ''Lost in Space'' en ''The Prisoner''.<ref>British Science Fiction Television: A Hitchhiker's Guide, John R. Cook, Peter Wright, I.B.Tauris, 6 January 2006, page 9</ref><ref>Gowran, Clay. "Nielsen Ratings Are Dim on New Shows". Chicago Tribune. 11 October 1966: B10.</ref><ref>Gould, Jack. "How Does Your Favorite Rate? Maybe Higher Than You Think." ''New York Times''. 16 October 1966: 129.</ref> Die oorspronklike ''[[Star Trek]]''-reeks, wat deur Gene Roddenberry geskep is, se première was in 1966 op [[NBC]] en het drie seisoene gewys.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lhmw637JRgUC&pg=PA209|title=NBC: America's Network|last1=Hilmes|first1=Michele|last2=Henry|first2=Michael Lowell|date=1 August 2007|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25079-6|language=en|access-date=28 October 2020|archive-date=4 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704184438/https://books.google.com/books?id=lhmw637JRgUC&pg=PA209|url-status=live}}</ref> Dit het elemente van ruimte-opera en ruimtewestern gemeng.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/07/22/arts/a-first-showing-for-star-trek-pilot.html|title=A First Showing for 'Star Trek' Pilot|date=22 July 1986|work=The New York Times|access-date=30 March 2019|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=27 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327185925/http://www.nytimes.com/1986/07/22/arts/a-first-showing-for-star-trek-pilot.html|url-status=live}}</ref> Dit was aanvanklik net matig gewild, maat het later gewilder geword danksy die belangstelling van aanhangers en goeie sindikasie. Dit het 'n gewilde en invloedryke [[franchise]] geword, met baie televisieprogramme, rolprente, romans en ander produkte.<ref name="STPitch1">Roddenberry, Gene (11 March 1964). [http://leethomson.myzen.co.uk/Star_Trek/1_Original_Series/Star_Trek_Pitch.pdf ''Star Trek'' Pitch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512162509/http://leethomson.myzen.co.uk/Star_Trek/1_Original_Series/Star_Trek_Pitch.pdf |date=12 May 2016 }}, first draft. Accessed at ''LeeThomson.myzen.co.uk''.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.startrek.com/custom/include/feature/intro/timeline_future.html |title=STARTREK.COM: Universe Timeline |publisher=Startrek.com |access-date=14 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703073608/http://www.startrek.com/custom/include/feature/intro/timeline_future.html |archive-date=3 July 2009}}</ref> Die minireeks ''V'' het in 1983 op NBC begin wys.<ref>Bedell, Sally (4 May 1983). "'V' SERIES AN NBC HIT". The New York Times. p. 27</ref> Dit beeld 'n poging deur [[Buiteaardse lewe|buiteaardse]] [[reptiel]]e uit om die [[Aarde]] oor te neem.<ref name="EW 2005">{{cite magazine|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,1073590_6,00.html|title=Mini Splendored Things|last=Susman|first=Gary|date=17 November 2005|magazine=Entertainment Weekly|publisher=EW.com|access-date=7 January 2010|archive-date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225052201/http://www.ew.com/ew/article/0,,1073590_6,00.html}}</ref> ''The X-Files'' het gegaan oor [[VVV|VVV's]] en [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]]. Dit is deur Chris Carter geskep en is van 1993 tot 2002 deur Fox uitgesaai,<ref name="BehindTheXFiles">{{cite journal|title=Opening the X-Files: Behind the Scenes of TV's Hottest Show|first=David|last=Bischoff|date=December 1994|journal=Omni |volume=17|issue=3}}</ref> en weer van 2016 tot 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/gillian-anderson-confirms-the-x-files-exit/|title=Gillian Anderson Confirms She's Leaving The X-Files {{!}} TV Guide|date=10 January 2018|website=TVGuide.com|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430215457/https://www.tvguide.com/news/gillian-anderson-confirms-the-x-files-exit/|url-status=live}}</ref> ''Stargate'', 'n prent oor antieke ruimtevaarders en interstellêre [[Televoering|teleportasie]], is in 1994 uitgereik. Die reeks ''Stargate SG-1'' is in 1997 vir 10 seisoene begin wys (1997-2007). Verskeie ander reekse het daaruit gevloei.<ref>{{cite news |first=Darren |last=Sumner |url=http://www.gateworld.net/news/2011/05/smallville-bows-this-week-with-stargates-world-record/ |title=''Smallville'' bows this week&nbsp;– with ''Stargate''{{'}}s world record |publisher=GateWorld |date=10 May 2011 |access-date=23 February 2014 |archive-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301025644/http://www.gateworld.net/news/2011/05/smallville-bows-this-week-with-stargates-world-record/ |url-status=live }}</ref> Ander reekse van die 1990's sluit in ''Quantum Leap'' en ''Babylon 5''.<ref>{{Cite journal |title=Dead Man Walking|url=http://www.maestravida.com/weinwalk/CultT797.html|access-date=29 December 2022|date=July 1997|website=Cult Times|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928181155/http://www.maestravida.com/weinwalk/CultT797.html}}</ref> Reekse van die vroeë 21ste eeu sluit in ''Firefly'',<ref name="torontosun">{{Cite web |url=http://jam.canoe.com/Television/TV_Shows/F/Firefly/2002/07/22/734323.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309205839/http://jam.canoe.com/Television/TV_Shows/F/Firefly/2002/07/22/734323.html |url-status=dead |archive-date=9 March 2016 |title=Firefly series ready for liftoff |last=Brioux |first=Bill |publisher=canoe.com |access-date=10 December 2006 }}</ref> ''Orphan Black'' en ''The Expanse''. ==Sosiale invloed== [[Beeld:Imagination 195808.jpg|thumb|200px|Ruimteverkenning is in Augustus 1958 deur die wetenskapsfiksietydskrif ''Imagination'' voorspel.]] Wetenskapsfiksie se vinnige toename in gewildheid in die eerste helfte van die 20ste eeu was nou verbind met die openbare respek vir wetenskap in daardie tydperk, asook die vinnige tempo van tegnologiese vernuwing en nuwe uitvindings.<ref name = "AWonder">Astounding Wonder: Imagining Science and Science Fiction in Interwar America, John Cheng, University of Pennsylvania Press, 19 March 2012 pages 1–12.</ref> Wetenskapsfiksie het dikwels wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang voorspel.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapistmagazine.com/v2/2018/11/01/patenting-the-spectacular-when-science-fiction-predicts-the-future/|title=When Science Fiction Predicts the Future|date=1 November 2018|website=Escapist Magazine|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020220/https://www.escapistmagazine.com/v2/2018/11/01/patenting-the-spectacular-when-science-fiction-predicts-the-future/|url-status=live}}</ref> Sommige publikasies het voorgestel dat hierdie vooruitgang geneig sou wees om die menslike lewe en die samelewing te verbeter, byvoorbeeld die verhale van Arthur C. Clarke en ''Star Trek''.<ref>{{Cite web|url=https://sanvada.com/2017/10/23/eight-ground-breaking-inventions-that-science-fiction-predicted/|title=Eight Ground-Breaking Inventions That Science Fiction Predicted|last=Munene|first=Alvin|date=23 October 2017|website=Sanvada|access-date=3 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020224/https://sanvada.com/2017/10/23/eight-ground-breaking-inventions-that-science-fiction-predicted/|url-status=live}}</ref> Ander werke, soos H.G. Wells se ''The Time Machine'', het teen moontlike negatiewe gevolge gewaarsku.<ref name="Greenwood">The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders, Volume 2, Gary Westfahl, Greenwood Publishing Group, 2005</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/many-futuristic-predictions-hg-wells-came-true-180960546/|title=The Many Futuristic Predictions of H.G. Wells That Came True|last=Handwerk|first=Brian|website=Smithsonian|language=en|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020218/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/many-futuristic-predictions-hg-wells-came-true-180960546/|url-status=live}}</ref> In 2001 het Amerika se Nasionale Wetenskapstigting ’n opname oor "Die publiek se houdings en begrip: wetenskapsfiksie en [[skynwetenskap]]" gedoen.<ref name="NSF">{{cite report|publisher=National Science Foundation, Division of Science Resources Statistics |chapter-url=https://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |chapter=Science and Technology: Public Attitudes and Public Understanding. Science Fiction and Pseudoscience |title=Science and Engineering Indicators–2002 |location=Arlington, VA |id=NSB 02-01 |date=April 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616181809/http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |archive-date=16 June 2016 }}</ref> Daar is bevind mense wat wetenskapsfiksie lees of verkies, dink moontlik op ’n ander manier oor wetenskap as ander. Sulke mense is ook geneig om die ruimteprogram en pogings om met buiteaardse beskawings kontak te maak, te ondersteun.<ref name="NSF" /><ref>{{cite book|last=Bainbridge|first=William Sims|chapter=The Impact of Science Fiction on Attitudes Toward Technology|editor-last=Emme|editor-first=Eugene Morlock|title=Science fiction and space futures: past and present|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MvpoAAAAIAAJ|year=1982|publisher=Univelt|isbn=978-0-87703-173-4|access-date=7 November 2015|archive-date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101123522/https://books.google.com/books?id=MvpoAAAAIAAJ|url-status=live}}</ref> [[Carl Sagan]] het geskryf: "Baie wetenskaplikes wat diep by die verkenning van die [[Sonnestelsel]] betrokke is (ek ingesluit) is aanvanklik deur wetenskapsfiksie in daardie rigting gestuur."<ref name = growing>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1978/05/28/archives/growing-up-with.html|title=Growing up with Science Fiction|last=Sagan|first=Carl|date=28 May 1978|work=The New York Times|access-date=4 April 2019|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=11 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211180058/https://www.nytimes.com/1978/05/28/archives/growing-up-with.html|url-status=live}}</ref> Wetenskapsfiksie het verskeie bestaande uitvindsels voorspel, soos die [[atoombom]]<ref>{{cite web | url =https://www.businessinsider.com/books-predicted-future-sci-fi-2018-11 |title=These 15 sci-fi books actually predicted the future|work=Business Insider| date=8 November 2018| access-date =20 July 2022}}</ref> en [[robot]]te.<ref>{{cite web | url =https://www.micron.com/insight/future-shock-11-real-life-technologies-that-science-fiction-predicted|title=Future Shock: 11 Real-Life Technologies That Science Fiction Predicted|publisher=Micron | date=| access-date =20 July 2022}}</ref> In die 2020-televisiereeks ''Away'' gebruik ruimtevaarders ’n Mars-verkenningsvoertuig genaamd InSight om na ’n landing op [[Mars]] te luister. In 2022 het wetenskaplikes InSight inderdaad gebruik om na die landing van ’n ruimtetuig te luister.<ref>{{Cite journal |last1=Fernando |first1=Benjamin |last2=Wójcicka |first2=Natalia |last3=Marouchka |first3=Froment |last4=Maguire |first4=Ross |last5=Stähler |first5=Simon |last6=Rolland |first6=Lucie |last7=Collins |first7= Gareth |last8=Karatekin |first8=Ozgur |last9=Larmat |first9=Carene |last10=Sansom |first10=Eleanor |last11=Teanby |first11=Nicholas |last12=Spiga |first12=Aymeric |last13=Karakostas |first13=Foivos |last14=Leng |first14=Kuangdai |last15=Nissen-Meyer |first15= Tarje |last16=Kawamura |first16=Taichi |last17=Giardini |first17=Domenico |last18=Lognonné |first18=Philippe |last19=Banerdt |first19=Bruce |last20=Daubar |first20=Ingrid |date=April 2021 |title= Listening for the landing: Seismic detections of Perseverance's arrival at Mars with InSight |journal=Earth and Space Science |language=en |volume=8 |issue=4 |article-number=e2020EA001585 |doi=10.1029/2020EA001585 |bibcode=2021E&SS....801585F |s2cid=233672783 |issn=2333-5084|doi-access=free |hdl=20.500.11937/90005 |hdl-access=free }}</ref> Wetenskapsfiksie kan dien as ’n middel om ’n samelewing se vorige, huidige en moontlike toekomstige sosiale verhoudings met ander te ontleed en te herken. Dit bied ’n medium vir en ’n voorstelling van andersheid en verskille in sosiale identiteit.<ref>{{Cite journal |last=Kilgore |first=De Witt Douglas |date=March 2010 |title=Difference Engine: Aliens, Robots, and Other Racial Matters in the History of Science Fiction |journal=Science Fiction Studies |volume=37 |issue=1 |pages=16–22 |doi=10.1525/sfs.37.1.0016 |jstor=40649582 }}</ref> Brian Aldiss het wetenskapsfiksie beskryf as "kulturele muurpapier".<ref>{{Cite book|title=Trillion Year Spree|last1=Aldiss|first1=Brian|last2=Wingrove|first2=David|publisher=Victor Gollancz|year=1986|isbn=978-0-575-03943-8|location=Londen|page=14}}</ref> Hierdie breë invloed kan gesien word in die neiging van skrywers om wetenskapsfiksie as ’n instrument vir voorspraak en die skep van kulturele insigte te gebruik, asook van opvoeders wat onderrig gee oor ’n verskeidenheid akademiese dissiplines buite die natuurwetenskappe.<ref>{{Cite journal|last1=Menadue|first1=Christopher Benjamin|last2=Cheer|first2=Karen Diane|date=2017|title=Human Culture and Science Fiction: A Review of the Literature, 1980–2016|journal=SAGE Open|language=en|volume=7|issue=3|page=215824401772369|doi=10.1177/2158244017723690|s2cid=149043845|issn=2158-2440|url=https://researchonline.jcu.edu.au/49764/1/2158244017723690.pdf|doi-access=free|access-date=3 September 2019|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043605/https://researchonline.jcu.edu.au/49764/1/2158244017723690.pdf|url-status=live}}</ref> Die geleerde en wetenskapsfiksiekritikus George Edgar Slusser het gesê wetenskapsfiksie is "die een werklike internasionale letterkundige vorm wat ons vandag het, en as sodanig het dit uitgebrei na visuele en interaktiewe media, en verder na enige nuwe media wat die wêreld in die 21ste eeu sal uitvind. Kruispuntkwessies tussen die wetenskappe en die [[geesteswetenskap]]pe is van deurslaggewende belang vir die eeu wat voorlê."<ref>{{Cite web|url=https://ucrtoday.ucr.edu/25704|title=George Slusser, Co-founder of Renowned Eaton Collection, Dies|date=6 November 2014|first=Bettye|last=Miller|website=UCR Today|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404025026/https://ucrtoday.ucr.edu/25704|url-status=live}}</ref> ==Letterkundige meriete== [[Beeld:Frontispiece to Frankenstein 1831.jpg|thumb|200px|Die illustrasie deur Theodor von Holst vir die 1831-uitgawe van [[Mary Shelley]] se roman ''[[Frankenstein|Frankenstein; or, The Modern Prometheus]]''.]] Baie kritici is skepties oor die letterkundige waarde van wetenskapsfiksie en ander vorme van genrefiksie, hoewel sommige hoofstroomskrywers werke geskryf het wat deur teenstanders as wetenskapsfiksie beskou word. [[Mary Shelley]] het ’n aantal wetenskaplike romantiese verale in die tradisie van Gotiese letterkunde geskryf, insluitend ''[[Frankenstein|Frankenstein; or, The Modern Prometheus]]'' (1818).<ref name="introduction">Bennett, An Introduction, ix–xi, 120–21; Schor, Introduction to ''Cambridge Companion'', 1–5; Seymour, 548–61.</ref> [[Kurt Vonnegut]] was ’n gerespekteerde Amerikaanse skrywer wie se werk volgens sommige uitgangspunte of temas van wetenskapsfiksie bevat.<ref>{{cite book|last1=Allen|first1=William R.|title=Understanding Kurt Vonnegut|url=https://archive.org/details/understandingkur0000alle|url-access=registration|publisher=University of South Carolina Press|isbn=978-0-87249-722-1|year=1991}}</ref><ref>{{cite news|last1=Banach|first1=Je|title=Laughing in the Face of Death: A Vonnegut Roundtable|url=http://www.theparisreview.org/blog/2013/04/11/laughing-in-the-face-of-death-a-vonnegut-roundtable/|work=The Paris Review|date=11 April 2013|access-date=13 August 2015|archive-date=3 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903042710/http://www.theparisreview.org/blog/2013/04/11/laughing-in-the-face-of-death-a-vonnegut-roundtable/|url-status=live}}</ref> Ander wetenskapsfiksieskrywers wie se werk algemeen as “ernstige” letterkunde beskou word, sluit in [[Ray Bradbury]] (veral ''Fahrenheit 451'' en ''The Martian Chronicles''),<ref name="NYT-20120606">{{cite news|last=Jonas|first=Gerald|title=Ray Bradbury, Master of Science Fiction, Dies at 91|url=https://www.nytimes.com/2012/06/07/books/ray-bradbury-popularizer-of-science-fiction-dies-at-91.html|date=6 June 2012|work=[[The New York Times]]|access-date=5 June 2012|archive-date=5 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405014134/https://www.nytimes.com/2012/06/07/books/ray-bradbury-popularizer-of-science-fiction-dies-at-91.html|url-status=live}}</ref> [[Arthur C. Clarke]] (veral ''Childhood's End''),<ref>Barlowe, Wayne Douglas (1987). Barlowe's Guide to Extraterrestrials. Workman Publishing Company. {{ISBN|0-89480-500-2}}.</ref><ref>Baxter, John (1997). "Kubrick Beyond the Infinite". Stanley Kubrick: A Biography. Basic Books. pp. 199–230. {{ISBN|0-7867-0485-3}}.</ref> en Paul Myron Anthony Linebarger (wat die skuilnaam Cordwainer Smith gebruik het).<ref>Gary K. Wolfe en Carol T. Williams, "The Majesty of Kindness: The Dialectic of Cordwainer Smith", ''Voices for the Future: Essays on Major Science Fiction Writers'', Volume 3, Thomas D. Clareson editor, Popular Press, 1983, pages 53–72.</ref> [[Doris Lessing]], wat later met die [[Nobelprys vir Letterkunde]] bekroon is, het ’n reeks van vyf wetenskapsfiksieromans geskryf, ''Canopus in Argos: Archives'' (1979-'83); dié romans beeld die pogings uit van meer gevorderde spesies en beskawings om minder gevorderde beskawings te beïnvloed, insluitend mense op Aarde.<ref name="Hazelton">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |title=Doris Lessing on Feminism, Communism and 'Space Fiction' |work=The New York Times |first=Lesley |last=Hazelton |date=25 July 1982 |access-date=25 March 2011 |archive-date=23 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131123172701/http://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |url-status=live }}</ref> In sy boek ''The Western Canon'' sluit die letterkundige resensent Harold Bloom die romans ''[[Brave New World]]'', [[Stanisław Lem]] se ''Solaris'', [[Kurt Vonnegut]] se ''Cat's Cradle'', en ''[[The Left Hand of Darkness]]'' in as kultureel en esteties betekenisvolle werk van Westerse letterkunde, hoewel Lem die etiket ''wetenskapsfiksie'' aktief verwerp het.<ref name="SFWA">{{cite web |url=http://www.sfwa.org/faq/lem.htm |title=Lem and SFWA |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111142618/http://www.sfwa.org/faq/lem.htm |archive-date=11 January 2008}} in Science Fiction and Fantasy Writers of America FAQ, "paraphrasing Jerry Pournelle" who was SFWA President 1973–74</ref> In haar essay “Science Fiction and Mrs Brown” van 1976 is [[Ursula K. Le Guin]] gevra: “Kan ’n wetenskapsfiksieskrywer ’n roman skryf?” Sy het geantwoord: “Ek glo alle romans handel oor karakter... Die groot romanskrywers het ons laat sien wat hulle ook al wou hê ons moes sien deur die een of ander karakter. Andersins sou hulle nie romanskrywers gewees het nie, maar digters, historici of pamfletskrywers.”<ref name="harpercollins">[[Ursula K. Le Guin|Le Guin, Ursula K.]] (1976) "Science Fiction and Mrs Brown", in ''The Language of the Night: Essays on Fantasy and Science Fiction'', Perennial HarperCollins, Hersiene uitgawe 1993; in ''Science Fiction at Large'' (red. Peter Nicholls), Gollancz, Londen, 1976; in ''Explorations of the Marvellous'' (red. Peter Nicholls), Fontana, Londen, 1978; in ''Speculations on Speculation. Theories of Science Fiction'' (reds. James Gunn en Matthew Candelaria), The Scarecrow Press, Inc. Maryland, 2005.</ref> Orson Scott Card is veral bekend vir sy 1985-wetenskapsfiksieroman ''[[Ender's Game]]''; hy het aangevoer die boodskap en intellektuele betekenis van die werk in wetenskapsfiksie is binne die verhaal self vervat; daarom kan die genre aanvaarde letterkundige hulpmiddels en tegnieke weglaat wat hy as foefies of letterkundige speletjies gekenmerk het.<ref name="google">{{cite book|last = Card|first = O.|title = Ender's Game|chapter-url = https://books.google.com/books?id=Z5QtUpmbcDwC&pg=PR11|chapter = Introduction|publisher = Macmillan|date = 2006|isbn = 978-0-7653-1738-4|url-access = registration|url = https://archive.org/details/endersgame00card}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://us.macmillan.com/author/|title=Orson Scott Card {{!}} Authors {{!}} Macmillan|website=US Macmillan|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105025352/https://us.macmillan.com/author/|url-status=live}}</ref> In 1998 het die Amerikaanse skrywer Jonathan Lethem ’n essay getiteld “Close Encounters: The Squandered Promise of Science Fiction” in die ''Village Voice'' geskryf. Hierin het hy teruggedink aan die tyd in 1973 toe [[Thomas Pynchon]] se roman ''Gravity's Rainbow'' vir die Nebulaprys benoem is en verloor het teen Arthur C. Clarke se roman ''Rendezvous with Rama''. Lethem stel voor dié punt dien as ’n "verborge grafsteen op die hoop dat wetenskapsfiksie op die punt was om met die hoofstroom saam te smelt”.<ref name="encounters">Lethem, Jonathan (1998), "Close Encounters: The Squandered Promise of Science Fiction", ''Village Voice'', June. Herdruk as "Why Can't We All Live Together?: A Vision of Genre Paradise Lost" in die ''New York Review of Science Fiction'', September 1998, no. 121, vol. 11, no. 1.</ref> In dieselfde jaar het die wetenskapsfiksieskrywer en fisikus Gregory Benford geskryf: “Wetenskapsfikaie is miskien die bepalende genre van die 20ste eeu, maar sy verowerende leërs slaan steeds kamp op buite die [[Romeinse Ryk|Rome]] van die letterkundige vestings.”<ref name="september">Benford, Gregory (1998) "Meaning-Stuffed Dreams:Thomas Disch and the future of SF", ''New York Review of Science Fiction'', September, Number 121, Vol. 11, No. 1</ref> ==Pryse en konvensies== [[Beeld:Hugo Award Logo.svg|thumb|links|120px|Die Hugoprys.]] Van die belangrikste en bekendste pryse vir wetenskapsfiksie is die [[Hugoprys]], wat deur die World Science Fiction Society by Worldcon oorhandig word en waarvoor aanhangers stem;<ref>{{Cite web|url=http://www.wsfs.org/awards/|title=Awards|date=10 May 2016|website=The World Science Fiction Society|language=en-US|access-date=4 April 2019}}</ref> die [[Nebulaprys]], wat deur die Science Fiction and Fantasy Writers of America oorhandig word en waaroor die skrywersgemeenskap stem;<ref>{{Cite web|url=https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|title=Nebula Awards|website=www.fantasticfiction.com|access-date=4 April 2019|archive-date=31 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531161944/https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|url-status=live}}</ref> die John W. Campbell-gedenkprys vir beste wetenskapsfiksieroman, wat deur ’n paneel skrywers toegeken word;<ref>{{Cite web|url=https://sfcenter.ku.edu/about|title=The John W. Campbell Award}}</ref> en die Theodore Sturgeon-gedenkprys vir [[Kortverhaal|kort fiksie]], wat deur ’n paneel beoordelaars toegeken word.<ref>{{Cite web|url=http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm|title=The Theodore Sturgeon Award|access-date=18 March 2023|archive-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001134242/http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm}}</ref> 'n Noemenswaardige toekenning vir wetenskapsfiksierolprente en {{nowrap|-televisieprogramme}} is die [[Saturnprys]], wat jaarliks deur die Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films oorhandig word.<ref>{{Cite web|url=http://www.saturnawards.org/|title=The Academy of Science Fiction Fantasy and Horror Films|website=www.saturnawards.org|access-date=4 April 2019|archive-date=25 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825193629/http://www.saturnawards.org/|url-status=live}}</ref> In sommige lande is ook streekpryse, soos die Prix Aurora in [[Kanada]], en sommige tydskrifte reël meningspeilings onder lesers vir pryse, soos die Locusprys.<ref>{{Cite web|url=https://locusmag.com/category/news/awards/|title=Awards – Locus Online|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404033301/http://locusmag.com/category/news/awards/|url-status=live}}</ref> Konvensies (algemeen bekend as ''cons'') word in stede oor die wêreld heen gehou. Hulle het plaaslike, streek-, nasionale en internasionale lidmaatskap.<ref>{{Cite web|url=https://locusmag.com/conventions/|title=Conventions|date=29 August 2017|website=Locus Online|language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330195143/https://locusmag.com/conventions/|url-status=live}}</ref><ref name="Encyclopedia Britannica" /><ref>{{Cite web|url=https://io9.gizmodo.com/a-history-of-the-science-fiction-convention-359238|title=A History Of The Science Fiction Convention|last=Kelly|first=Kevin|website=io9|date=21 February 2008 |language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603154840/https://io9.gizmodo.com/a-history-of-the-science-fiction-convention-359238|url-status=live}}</ref> Algemene konvensies dek alle aspekte van wetenskapsfiksie, en dan is daar konvensies vir spesiale belangstellings soos filkmusiek.<ref>{{Cite web|url=http://www.scificonventions.com/html/aboutcons.php|title=ScifiConventions.com – Worldwide SciFi and Fantasy Conventions Directory – About Cons|website=www.scificonventions.com|access-date=5 April 2019|archive-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408045937/http://www.scificonventions.com/html/aboutcons.php|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fencon.org/|title=FenCon XVI – September 20–22, 2019 {{!}}|website=www.fencon.org|language=en|access-date=5 April 2019|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402110559/http://www.fencon.org/|url-status=live}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse wetenskapsfiksie]] * [[Lys van wetenskapsfiksieboeke]] * [[Lys van wetenskapsfiksierolprente]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Science fiction}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Science fiction}} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkundige genres]] 1yi13wz870wym7o7webh5z83wn84kyc Satelliet 0 4459 2915366 2914147 2026-07-02T19:54:56Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915366 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel beskryf kunsmatige satelliete. Vir natuurlike satelliete, meestal bekend as 'n voorwerp se maan, verwys na [[Natuurlike satelliet]].'' [[Lêer:Navstar-2F.jpg|duimnael|NAVSTAR – ''Global Positioning System''-satelliet van die tweede generasie]] [[Lêer:Sputnik asm.jpg|duimnael|’n Replika van Spoetnik 1.]] [[Lêer:Laika ac Sputnik 2 Replica (6995685051).jpg|duimnael|120px|’n Replika van Spoetnik 2.]] Die term '''satelliet''' (afgelei van [[Latyn]] ''satelles'', "lyfwagter") verwys in die [[ruimtevaart]] na 'n mensgemaakte voorwerp wat vir wetenskaplike, [[Ruimte-ekonomie|kommersiële]] of militêre doeleindes in 'n elliptiese of ronde [[wentelbaan]] om 'n ander voorwerp soos byvoorbeeld die aarde of die [[maan]] geplaas word. [[Gravitasie]] trek die satelliet nader aan die primêre voorwerp, maar die satelliet beweeg in 'n ander rigting sodat die satelliet heeltyd die primêre voorwerp vermy. Die woord word oor die algemeen gebruik om 'n '''kunsmatige satelliet''' te beskryf (in teenstelling met [[natuurlike satelliet]]e). Alle voorwerpe wat deel vorm van die [[sonnestelsel]], insluitend die [[aarde]], is natuurlike satelliete van die [[son]], of satelliete van daardie voorwerpe, soos byvoorbeeld die [[maan]], en word in 'n aparte artikel behandel. Die wêreld se eerste kunsmatige satelliet, [[Spoetnik 1]] is in 1957 deur die [[Sowjetunie]] gelanseer. Sedertdien is duisende satelliete in wentelbane om die aarde geplaas. Sekere satelliete, soos groot ruimtestasies, is al gelanseer in dele en dan herbou in die ruimte. Kunsmatige satelliete is al ontwikkel deur meer as 40 lande en 10 lande is tans in staat om satelliete te lanseer. Omtrent 'n duisend van die satelliete wat tans om die aarde wentel, is steeds operasioneel terwyl duisende nie-operasionele satelliete en afgebreekte stukke om die aarde wentel as [[ruimterommel]]. Daar is al ook satelliete om ander hemelliggame geplaas, soos byvoorbeeld die [[Maan]], [[Mercurius]], [[Venus]], [[Mars]], [[Jupiter]], [[Saturnus]], [[433 Eros|Eros]], [[4 Vesta|Vesta]], [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]]<ref>http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-becomes-first-to-orbit-a-dwarf-planet/#.VPtPWbYrvcs</ref> en die [[Son]]. Omtrent 6600 satelliete is al gelanseer. Daar is onlangs geskat dat omtrent 3600 steeds wentel<ref>https://web.archive.org/web/20131112013308/http://seattletimes.com/html/nationworld/2022236028_apxfallingsatellite.html</ref> terwyl net 1000 van daardie satelliete steeds operasioneel is.<ref>http://www.esa.int/Our_Activities/Operations/Space_Debris/Global_experts_agree_action_needed_on_space_debris</ref><ref>http://www.ucsusa.org/nuclear_weapons_and_global_security/space_weapons/technical_issues/ucs-satellite-database.html</ref> == Inleiding == Dieselfde wette wat vir die beweging van byvoorbeeld die maan om die aarde geld, geld ook vir die beweging van 'n satelliet. Wanneer 'n satelliet in 'n min of meer sirkelvormige baan om die aarde beweeg, is die [[middelpuntvliedende krag]] as gevolg van die beweging in ewewig met die aarde se swaartekrag. Satelliete word gewoonlik eers in 'n elliptiese baan geplaas en dan, indien nodig, in 'n sirkelvormige baan gebring. Die punt in die baan wat die verste van die aarde af is, heet die [[apogeum]] en die naaste punt die [[perigeum]]. Die hoek wat die baanvlak met die ewenaarvlak maak, staan bekend as die [[Baanhelling|inklinasie]] en dit bepaal oor watter geografiese breedtegraad die satelliet wentel. Namate die satelliet verder van die aarde af is, neem dit langer om ’n omwenteling te voltooi en op ’n hoogte van 36 000&nbsp;km is die omlooptyd ongeveer 24 uur. Aangesien die [[aarde]] binne 24 uur om sy eie as wentel, kan die satelliet nou relatief tot 'n bepaalde punt op aarde saam met hierdie punt sy wenteling uitvoer en dus stasionêr raak ten opsigte van die aardposisie ([[geostasionêre wentelbaan]]). 'n Satelliet wat ’n aantal omwentelings in 24 uur voltooi en op sekere tye presies weer op dieselfde plek is, volg ’n geosinchrone baan en staan bekend as 'n [[geostasionêre satelliet]]. 'n Satelliet se wentelbaan is nie presies [[ellips]]- of sirkelvormig nie aangesien die hemelliggaam (die aarde) waaromheen dit wentel, nie 'n reëlmatige vorm het nie. Die wentelbaan word ook beïnvloed deur ander hemelliggame, die stralingsdruk van die son ([[sonwind]]) en die dampkring om die aarde. Die dampkring veroorsaak deur die wrywing wat dit bied, dat ’n satelliet geleidelik nader aan die aarde beweeg totdat dit uiteindelik daarop neerstort. Vanuit 'n hoogte van 100&nbsp;km sal 'n satelliet byvoorbeeld na 10 uur neerstort, vanuit 300&nbsp;km ongeveer na 15 dae, vanuit 450&nbsp;km na 1 jaar en vanuit 650&nbsp;km na 125 jaar. By 'n snelheid van 11,2&nbsp;km/s (40 320&nbsp;km/ h) gaan 'n satelliet se elliptiese baan oor in 'n paraboliese baan en dit beland in 'n baan om die [[son]]. Teen 'n snelheid van 46&nbsp;km/ s (165 600&nbsp;km/h) sal 'n satelliet die sonnestelsel verlaat. Die tuig moet dan eerder 'n ruimtetuig as 'n satelliet genoem word. == Ontwikkeling == In [[1948]] het die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] ’n satellietprogram aangekondig wat waarskynlik meer op militêre as wetenskaplike gebruik gerig was. In [[1950]] is daar besluit om 'n Internasionale Geofisiese Jaar (IGJ) vir die periode 1957–1959 in te stel. In [[1955]] het president [[Dwight D. Eisenhower|Dwight Eisenhower]] aangekondig dat ’n vuurpyl, die Vanguard, gebruik sou word om 'n wetenskaplike satelliet te lanseer. Die Sowjetunie het die VSA egter voorgespring en op [[4 Oktober]] [[1957]] is die bolvormige Spoetnik 1 gelanseer. Dit het 'n deursnee van 58&nbsp;cm gehad en 83&nbsp;kg geweeg. Na 92 dae het dit in die dampkring uitgebrand. [[Spoetnik 1]] is opgevolg deur [[Spoetnik 2]], met die hond [[Laika]] aan boord. Die satelliet het 508&nbsp;kg geweeg. Die eerste Amerikaanse satelliet, [[Explorer 1]], is in [[1958]] in 'n wentelbaan geplaas. Dit het slegs 14&nbsp;kg geweeg, maar was toegerus met instrumente wat tot die ontdekking van die bekende [[Van Allen-gordel]] gelei het. Al hoe meer satelliete is daarna gelanseer (tot 100 per jaar), waaraan ander lande ook begin deelneem het, waaronder [[Engeland]] ([[1962]]), [[Kanada]] (1962), [[Italië]] ([[1964]]), [[Frankryk]] ([[1965]])[[Australië|, Australië]] ([[1967]]), [[Japan]] ([[1970]]), die [[Volksrepubliek China]] (1970), [[Nederland]] ([[1974]]) en [[Indië]] ([[1975]]). Teenswoordig wentel duisende satelliete en dele van ruimtetuie om die aarde en daar word soms tereg daarna verwys as ruimteafval of ruimterommel. == Geskiedenis == === Vroeë voorstellings === Die eerste bekende navorsing oor die moontlikheid van 'n kunsmatige satelliet is deur [[Isaac Newton]] voorgestel as 'n gedagte-eksperiment in sy ''A Treatise of the System of the World.'' Die eerste bekende fiktiewe beskrywing van 'n satelliet was in die kortverhaal ''[[The Brick Moon]],'' geskryf deur Edward Everett Hale. Hierdie storie is reeds in 1869 gepubliseer en die konsep van 'n satelliet is weer beskryf in [[Jules Verne]] se verhaal ''The Begum's Fortune(1879).'' Die konsep van 'n satelliet is in 1903 amptelik ondersoek deur [[Konstantin Tsiolkofski]] in sy artikel ''Exploring Space Using Jet Propulsion Devices.'' Hierdie artikel het beskryf hoe 'n vuurpyl wat vloeibare [[waterstof]] en [[suurstof]] as brandstof gebruik, gebruik kan word om 'n minimale wentelspoed van 8&nbsp;km/s te bereik. In [[1928]] het Herman Potočnik die boek ''Die probleem van Ruimtevaart – Die Vuurpylmotor'' bekend gestel. Die boek het 'n plan beraam om ruimtevaart te vergemaklik en permanente hawens vir mense in die ruimte te bou. Die boek het die wentelbaan van 'n geostasionêre ruimtestasie bepaal sowel as die andere nodige besonderhede vir die stasie. Die boek het verder gegaan deur te beskryf hoe satelliete vir waarnemingsdoeleindes gebruik kan word en die spesiale toestande in die ruimte gebruik kan word vir 'n verskeidenheid wetenskaplike ondersoeke. Daar was ook kort beskrywings van kommunikasie, maar die boek het nie die moderne toepassings van satelliete vir massakommunikasie en uitsending voorspel nie. [[Arthur C. Clarke]] het in 1945 in 'n artikel 'n wye beskrywing van die moontlike gebruike van kommunikasiesatelliete vir grootskaalse kommunikasie gegee. Clarke het uitgebrei oor lanseringsmetodiek, moontlike wentelbane en ander aspekte van die moontlikhede met 'n netwerk van satelliete. Een van sy groot argumente was oor die voordele van wêreldwye dekking, wat hy voorgestel het deur drie geostasionêre satelliete gelewer kan word. === Kunsmatige satelliete === Die eerste gelanseerde kunsmatige satelliet was [[Spoetnik 1]], gelanseer deur die Sowjetunie op 4 Oktober 1957 as deel van die ''Sowjet Spoetnikprogram'' waarvan Sergei Korolef die hoofontwerper was. Daar is 'n krater op die duskant van die maan wat in sy eer vernoem is. Hierdie het die intensiteit van die [[ruimtewedloop]] tussen die Sowjetunie en die [[Verenigde State van Amerika]] verhoog en het 'n sogenaamde ''Spoetnikkrisis'' by die laasgenoemde veroorsaak. Hierdie was te danke aan die Amerikaanse bekendstelling dat hulle 'n satelliet in die lente van 1958 sal lanseer. Die Sowjetunie het twee dae na die bekendstelling aangekondig dat hulle 'n satelliet so vroeg soos die herfs van 1957 sal lanseer. ''Spoetnik 1'' het inligting oor die atmosferiese lae se digthede verkry deur sy eie wentelbaanveranderings te meet sowel as om data oor radioseindistribusie in die [[ionosfeer]] te verkry. ''Spoetnik 2'' is op 3 November 1957 gelanseer en het die eerste lewende wese in 'n wentelbaan geplaas, 'n [[hond]] genaamd Laika. Die Amerikaners het daarna onder geweldige interne druk hul eie satelliet ontwikkel onder twee kompeterende ontwikkelingsprogramme. Alhoewel die eerste poging misluk het, het die Amerikaners wel op [[31 Januarie]] [[1958]] hul eerste satelliet ''Explorer 1'' in 'n wentelbaan geplaas. Slegs drie jaar en ses maande na die suksesvolle lansering van ''Spoetnik'' het die Amerikaners 115 kunsmatige satelliete aangeteken. Volgens gegewens van die Amerikaanse [[NASA]] was daar op [[31 Mei]] [[1969]] altesaam sowat 1&nbsp;950 mensgemaakte voorwerpe in die ruimte, waarvan 1&nbsp;889 op 'n ronde wentelbaan om die aarde, 17 in 'n ellips en 38 op 'n wentelbaan rondom die son. Van hierdie voorwerpe was 394 aardsatelliete en ruimtetuie, waarvan 289 deur die Verenigde State, 83 deur die Sowjetunie, vyf deur Frankryk, twee deur die Verenigde Koninkryk en drie deur die ''European Space Research Organisation'' gelanseer is. In 2006 het die aantal bekende aktiewe satelliete meer as 800 beloop.<ref>{{Cite web |url=http://www.ucsusa.org/global_security/space_weapons/whats-in-space.html |title=''What’s in Space? Satellites: Types, orbits, countries, and debris'' |access-date=17 Februarie 2009 |archive-date= 9 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509103739/http://www.ucsusa.org/global_security/space_weapons/whats-in-space.html |url-status=dead }}</ref> Daar is ook enkele duisend ander mensgemaakte voorwerpe soos uitgediende satelliete, dele van vuurpyle en ander ruimte-afval in 'n wentelbaan om die aarde – volgens ESA-gegewens het hul aantal in 1996 sowat 8&nbsp;500 beloop.<ref>">[https://web.archive.org/web/20090213155126/http://www.tagesschau.de/ausland/satellitenunfall100.html ''Russischer und US-Satellit kollidieren. Erster Satellitencrash im All?''] {{de}}</ref> Die ''United States Strategic Command'' se ''Joint Space Operations Center'' verwys na 18&nbsp;500 mensgemaakte voorwerpe wat ons planeet in Februarie [[2009]] omsirkel het. Ongeag die groot aantal voorwerpe kom botsings nouliks voor. Die eerste bekende botsing van 'n aktiewe satelliet met 'n uitgediende voorwerp het vroeg in 2009 plaasgevind: 'n Russiese ''Cosmos-2251''-satelliet, wat in 1993 gelanseer is en vanaf 1999 buite werking was, het met 'n kommunikasie-satelliet van die Amerikaanse maatskappy ''Iridium Satellite'' gebots. Die Amerikaanse satelliet is hiermee ernstig beskadig. Die grootste kunsmatige satelliet wat tans om die aarde wentel is die [[Internasionale Ruimtestasie]]. == Ruimtewaarnemingsnetwerk == Die ''United States Space Surveillance Network'' (SSN) verkry data oor alle voorwerpe wat om die aarde wentel. Hierdie netwerk was reeds in 1957 ingestel met die lansering van ''Spoetnik'' en het sedertdien reeds meer as 26&nbsp;000 voorwerpe gemonitor. Daar is tans meer as 8000 mensgemaakte voorwerpe wat steeds gemonitor word. Die ander voorwerpe sou die aarde se atmosfeer weereens binne gedring het en of uitgebrand het of die wrywing oorleef het en die aarde getref het. Die SSN moniteer voorwerpe wat groter as 10&nbsp;cm in deursnee is (dit is belangrik om te stel dat teen 8&nbsp;km/s het selfs sulke klein voorwerp 'n geweldige hoeveelheid kinetiese energie en kan dus 'n bedreiging vir ander satelliete wees). Slegs omtrent 7% van die voorwerp is operasionele satelliete (rofweg 560 satelliete) terwyl die res [[ruimterommel]] is. Die SSN se hoofdoelwit is om die aktiwiteite van werkende satelliete te moniteer, maar hulle hou ook data oor ruimterommel wat andersins verkeerd geïdentifiseer kan word as [[missiele]] wanneer dit weer die atmosfeer binnedring. == Nie-militêre satellietdienste == === Vaste satellietdienste === Vaste satellietdienste verskaf dataoordrag tussen verskeie lande en selfs kontinente. Dit kan data in die vorm van video, suiwer data of spraakdata insluit en word gedoen deur gebruik te maak van geosinkrone satelliete, soos byvoorbeeld [[DStv]] wat deur Intelsat 20 uitgesaai word. === Mobiele satellietdienste === Mobiele satellietstelsels laat kommunikasie toe tussen geïsoleerde landelike gebiede, [[skepe]] ter see, [[vliegtuie]] en die res van die wêreld. Hierdie satelliete sal nie geosinkroon wees nie weens die beperkte hoeveelheid plek in daardie wentelbaan en die gebrek aan aanvraag in die gebiede, maar sal wisselvallige dienste lewer. Partykeer kan effektief konstante dekking gelewer word deur van verskeie satelliete gebruik te maak. Die hoofdoel van hierdie dienste is om kommunikasie moontlik te maak en navigasiedata te verskaf. === Navorsingsatelliete === Navorsingsatelliete kan gebruik word om 'n wye verskeidenheid data te versamel. Hulle kan niekommersieel wees (gewoonlik deur Universiteite befonds) of kommersieel (meestal vir navigasie-inligting). Sulke satelliete, veral niekommersiële satelliete is gewoonlik heelwat kleiner met universiteite wat tans meestal net gebruik maak van [[CubeSat]]-tegnologie. == Satelliettipes == * Astronomiese satelliete word gebruik vir die waarneming van planete en ander hemelliggame. * Biosatelliete is satellite wat ontwerp is om lewende organismes te kan dra (meestal bakterie). Hierdie word gedoen vir wetenskaplike navorsing. * Kommunikasiesatelliete word gebruik om kommunikasie toe te laat deur heruitsending of deur massaseine uit te saai. Meeste kommunikasiesatelliete gebruik geosinkrone of [[Lae aardwentelbaan|lae aardwentelbane]]. * Waarnemingsatelliete word gebruik vir niemilitêre waarneming, soos byvoorbeeld om die omgewing waar te neem en kaarte te maak. * Navigasiesatelliete is satelliete wat gebruikers op die grond toelaat om hul eie posisie te bepaal. Die gebrek aan obstruksies tussen die gebruiker en die satelliet, sowel as die verbetering van tegnologie het daartoe gelei dat die gebruiker sy posisie relatief akkuraat tot binne 'n paar meter kan bepaal. * Aanvalsatelliete is satelliete wat ontwerp is om ander satelliete, missiele en ruimte-eiendom te vernietig. * Ruimtestasies is groot kunsmatige strukture wat om die aarde wentel en ontwerp is sodat mense daarbinne kan bly. 'n Ruimtestasie word onderskei van 'n ruimtetuig deur dat dit geen grootskaalse aandrywingstelsel het nie. * Weersatelliete word gebruik om die aarde se weer- en klimaatpatrone waar te neem. == Wentelbane == Wentelbane kan op verskeie maniere geklassifiseer word en word gegroepeer soos nodig. Om die nut van verskillende wentelbane te verduidelik, moet 'n paar eienskappe van die wentelbane verduidelik word. Eerstens, die aarde is 'n satelliet van die son. Dis beteken dat teen alle tye is die aarde besig om te beweeg in 'n wentelbaan om die son. Tweedens, die aarde draai om sy eie as. Dus as 'n satelliet om die aarde wentel in 'n rigting teenoor die draairigting sal dit vir 'n waarnemer op die grond lyk asof die satelliet teen 'n ver groter snelheid as wat hy wel beweeg weg van die waarnemer af beweeg. Vir 'n waarnemer om 'n satelliet te sien asof dit op 'n vaste posisie is, moet die satelliet se snelheid gelyk wees aan die aarde se draaisnelheid. So 'n wentelbaan word 'n geosinkrone wentelbaan genoem en bestaan uit satelliete uit wat 35,786&nbsp;km bo die aarde is. Enige ander wentelbaan het dan 'n beperkte kommunikasiegleuf met 'n waarnemer op die grond, wanneer sig moontlik is tussen die satelliet en die waarnemer. === Sentriese klassifiserings === 'n Sentriese klassifisering beskryf 'n wentelbaan met betrekking tot die groter voorwerp waarom die satelliet wentel. Die algemeenste wentelbane deur mense gebruik is om die aarde, maar ander wentelbane is moontlik. * [[Geosentriese wentelbaan]]: 'n Wentelbaan om die aarde. Die maan en meeste kunsmatige satelliet val in hierdie kategorie. * [[Heliosentriese wentelbaan]]: 'n Wentelbaan om die son. Die aarde is 'n natuurlike satelliet van die son, en daar is kunsmatige son satelliet sowel as ruimterommel wat dit tans wentel. * Aerosentriese wentelbaan: 'n Wentelbaan om 'n ander hemelliggaam, soos byvoorbeeld [[Mars]]. === Hoogteklassifiserings === Die hoogte van die satelliet word gewoonlik gemeet as verskil tussen die afstand tussen die aarde se middelpunt en die satelliet en die afstand tussen die aardoppervlak en die satelliet. Omdat die atmosfeer se digtheid eksponensieel afneem, is daar geweldig minder wrywingskragte op hoër wentelbane as laeres. Dit het die gevolg dat groter satelliete gewoonlik hoër geplaas word as kleineres. * Lae Aarde Wentelbaan (LAW) – geosentriese wentelbane met 'n hoogte van laer as 350&nbsp;km en tot omtrent 2000&nbsp;km. * Medium Aarde Wentelbaan (MAW) – geosentriese wentelbaan tussen 2000&nbsp;km en 35,786&nbsp;km. * [[Geostasionêre wentelbaan|Geosinkrone Wentelbaan]] (GEO) – 'n belangrike wentelbaan teen 'n hoogte van 35786&nbsp;km. Die satelliet sal hier nie relatief tot die punt onder hom op die grond beweeg nie (daar is 'n klein hoeveelheid beweging maar nie genoeg om meeste aannames te affekteer nie) * Hoë Aarde Wentelbaan (HAW) – enige wentelbaan bo 'n geosinkrone wentelbaan se 35786&nbsp;km hoogte. === Helling klassifiserings === Die helling van 'n wentelbaan verwys na die hoek die helling en 'n plat vlak wat deur die ewenaar loop. 'n Satelliet met 'n helling van 0 grade sal dus altyd in lyn met die ewenaar bly. * Polêre wentelbaan: 'n Wentelbaan wat die satelliet min of meer bokant beide pole verby laat beweeg in 'n enkele omwenteling. So 'n wentelbaan sal 'n helling van min of meer 90 grade hê. * Polêre sonsinkrone wentelbaan: 'n Wentelbaan waar die satelliet die ewenaar teen dieselfde plaaslike tyd elke dag sal sny. Hierdie wentelbaan word gebruik deur satelliete wat beelde wil neem, aangesien die skaduwees baie soortgelyk sal wees vir elke omwenteling. === Spesiale klasifiserings === * Sonsinkrone wentelbaan: 'n Wentelbaan wat se hoogte en helling so gekies is dat dit teen dieselfde plaaslike tyd oor enige punt van die aardoppervlak sal beweeg. Dit kan gebruik word om die satelliet in konstante sonlig te plaas en is nuttig vir spioenasie, [[weervoorspelling]] en beeldneming. == Satellietsubstelsels == Elke satelliet wat gelanseer word, word gekenmerk deur sy loonvraag. Vir 'n satelliet wat verskille in plantegroeistreke ondersoek, kan dit byvoorbeeld 'n kragtige beeldnemer wees. Eenvoudig gestel is die loonvraag dit wat die satelliet toelaat om sy primêre funksie te verrig. Verder moet alle satelliete 'n ADCS(''Attittude Determination and Control System'') stelsels hê, sowel as 'n drywingsbeheerstelsel en 'n kommunikasie loonvraag. Elke stelsel het 'n unieke doel wat bydrae tot die primêre funksie van die satelliet. === ADCS === Die ADCS van 'n satelliet beheer die beweging en oriëntasie van die satelliet. Wanneer 'n satelliet in 'n wentelbaan geplaas word is daar steeds baie onsekerheid oor sy spesifieke posisie. Die satelliet sal ook gewoonlik tuimel (dit wil sê in 'n onbeheerde manier draai om een van sy asse) totdat die ADCS dit kan beheer. Die doel van die ADCS is om relatief akkurate inligting oor die satelliet se posisie te kry (dit word gewoonlik gedoen deur gebruik te maak van die sterre – twee beelde van sterre word geneem en bekende sterre word geïdentifiseer. Met informasie oor die satelliet se snelheid kan daar dan wiskundig 'n skatting van die satelliet se posisie gemaak word), sowel as om die oriëntasie van die satelliet te beheer. 'n Satelliet wat vry wentel (sonder enige menslike invloed) sal tuimel op so 'n manier om die meeste energie te behou. Dus moet daar aktief krag deur die ADCS op die satelliet toegepas word om die satelliet in 'n gewenste rigting te laat wys. === Drywingsbeheerstelsel === Enige satelliet het 'n beperkte hoeveelheid drywing beskikbaar. Satelliete het gewoonlik ook sonpanele wat gebruik kan word om hul batterye te herlaai. Dit is belangrik om by te voeg dat die satelliet 'n totale sonsverduistering sal ervaar weens die aarde wat tussen die son en die satelliet is. Die effektiewe bestuur van 'n satelliet se drywing laat dit toe om gewoonlik 'n effektiewe leeftyd te hê waartydens dit genoeg drywing sal hê om sy primêre funksie te vervul. Daarna sal die meerderheid van die satelliet se stelsels afgeskakel moet word of in 'n laedrywyingsmodus moet werk. === Kommunikasieloonvrag === Die kommunikasie bestaan uit die antennas en senders wat gebruik word om data te stuur en te ontvang. 'n Satelliet se kommunikasie word verdeel tussen bevele aan die satelliet en die aflaai van nuttige data wat deur die satelliet ingesamel is (byvoorbeeld beelde wat deur die satelliet geneem is). === Missiespesifieke loonvrag === Die missiespesifieke loongvrag sal spesifieke komponente behels wat uniek is tot elke satelliet en die satelliet toelaat om sy primêre funksie te verrig. Vir 'n kommunikasiesatelliet kan dit 'n kragtige uitsaaier wees, vir 'n verkenningsatelliet kan dit 'n beeldopnemer wees.<ref>(en) James R. Wertz et al "Space Mission Engineering: The New SMAD", 2011, {{ISBN|978-1-881883-16-6}}</ref> == Hoe bly satelliete in die lug? == Die wet van [[swaartekrag]], wat vir die eerste keer in die [[17de eeu]] deur [[Isaac Newton]], geformuleer is, sê dat die aarde enige voorwerp in sy omgewing wat vry kan beweeg, aantrek. Wanneer mens ’n klip in die lug in gooi, trek dit nie onbepaald opwaarts nie; dit beweeg al hoe stadiger, stop en val dan terug na die aarde. Die rede hiervoor is dat die aarde die klip deur swaartekrag aantrek. Hoe vinniger die klip beweeg, hoe verder sal dit trek voordat dit na die aarde terugkeer. As ons dus 'n klip vinnig genoeg van die aarde kan gooi, maar nie vinnig genoeg dat dit heeltemal wegskiet nie, dan kan dit in 'n area beland waar dit altyd val, maar nie vinnig genoeg om aan die aarde te raak nie, aangesien die aarde ook beweeg: dit beland in 'n baan om die aarde; die snelheid van die klip sodanig is dat die krag wat die klip van die aarde wil wegvoer, net so groot is soos die swaartekrag wat die klip afwaarts dwing. Dus beweeg die klip in 'n wentelbaan om die aarde. Ons kan dit met ’n eenvoudige proef verduidelik: as mens 'n emmer half met water vul en dit vinnig in die rondte swaai, bly die water in die emmer, selfs al is die emmer onderstebo. As die emmer te stadig geswaai word, sal die water uitloop. As ons dus wil hê dat die water in die emmer moet bly, moet die emmer vinnig genoeg beweeg. In hierdie oefening stel die water die satelliet voor; die snelheid waarmee ons die emmer swaai, verteenwoordig die [[snelheid]] van die satelliet in sy wentelbaan om die [[aarde]] en ons arm verteenwoordig die swaartekrag van die aarde. Om na die klip terug te keer: die klip sal nie naby die aarde se oppervlak in 'n [[wentelbaan]] kan beweeg nie, aangesien sy snelheid deur wrywing met die lugdeeltjies gou sou afneem en hy dus sy wentelsnelheid sou verloor. Maar op enige hoogte hoër as 150&nbsp;km bo die aarde is die lug so dun dat wrywing nie meer ’n rol speel nie. Op so 'n hoogte sal die klip of ’n satelliet in 'n elliptiese (ovaalvormige) baan om die aarde beweeg indien dit 'n snelheid van sowat 29 000&nbsp;km/h (of omtrent 8&nbsp;km/s) kan handhaaf Indien dit nie hierdie snelheid kan  handhaaf nie word dit teruggetrek in die aarde se [[Aarde se atmosfeer|atmosfeer]] en die geweldige [[wrywing]] veroorsaak dat dit uitbrand. == Einde van leeftyd == Satelliete het 'n beperkte tyd waarvoor hulle een of meer doele probeer verrig vir hul unieke missie. Nadat 'n sekere tyd verstryk het of die satelliet nie meer in staat is om sy missie te verrig nie, het die satelliet die einde van sy leeftyd bereik. Die satelliet kan dan uit sy wentelbaan verwyder word of geskuif word na 'n wentelbaan wat nie van belang is nie. (Sekere wentelbane is van baie meer nut met betrekking tot menslike belang as ander.) Weens die geskiedenis van die [[ruimtewedloop]] en beperkings tot algemene begrotings is daar nie genoegsame beplanning gedoen met betrekking tot die verwydering van satelliete uit 'n wentelbaan nie. Dus is die meerderheid van ouer satelliete steeds in wentelbane om die aarde, en dra so by tot die probleem van [[ruimterommel]]. Indien 'n satelliet lank genoeg wentel sal hy egter van self vernietig word deur die toenemende kragte wat daarop uitgeoefen word. == Lande met lanseervermoë == Hierdie lys beskryf lande wat onafhanklik van ander lande satelliete binne wentelbane kan plaas. Let wel: Talle ander lande het die vermoë om satelliete volledig te ontwerp en te bou, maar is afhanklik van ander lande om die satelliete te lanseer. Hierdie lys dek nie daardie lande nie, maar lys slegs lande wat heeltemal op hul eie satelliete kan lanseer sowel as die datum van die eerste keer toe hulle suksesvol gelanseer het. {| class="sortable wikitable" |+Eerste lansering deur land !Orde !Land !Eerste lanseringsdatum !Vuurpyl !Satelliet |- |1 |{{Vlag|Sowjetunie}} |4 Oktober 1957 |Spoetnik-PS |[[Spoetnik 1]] |- |2 |{{Vlag|Verenigde State}} |1 Februarie 1958 |Juno I |Explorer 1 |- |3 |{{Vlag|Frankryk}} |26 November 1965 |Diamant-A |Astérix |- |4 |{{Vlag|Japan}} |11 Februarie 1970 |Lambda-4S |Osumi |- |5 |{{Vlag|China}} |24 April 1970 |Long March 1 |Dong Fang Hong I |- |6 |{{Vlag|Verenigde Koninkryk}} |28 Oktober 1971 |Black Arrow |Prospero |- |7 |{{Vlag|Indië}} |18 Julie 1980 |SLV |Rohini D1 |- |8 |{{Vlag|Israel}} |19 September 1988 |Shavit |Ofeq 1 |- | - |{{Vlag|Rusland}} |21 Januarie 1992 |Soyuz-U |Kosmos 2175 |- | - |{{Vlag|Oekraïne}} |13 Julie 1992 |Tsyklon-3 |Strela |- |9 |{{Vlag|Iran}} |2 Februarie 2009 |Safir-1 |Omid |- |10 |{{Vlag|Noord-Korea}} |12 Desember 2012 |Unha-3 |Kwangmyongsong-3 Unit 2 |} === Mislukte eerste lanserings === * Die [[Verenigde State van Amerika]] het onsuksesvol probeer lanseer in 1957, voor hul sukses behaal het in 1958. * [[Republiek China]] het onsuksesvol in 1969 probeer lanseer voordat hulle suksesvol was teen 1970. * [[Indië]] het wel 'n satelliet met buitelandse hulp gelanseer in 1975, voor 'n onsuksesvolle onafhanklike poging in 1979 en het daarna in 1980 sukses behaal. * [[Brasilië]] het 'n satelliet met buitelandse hulp gelanseer in 1985, maar was onsuksesvol in al drie hul onafhanklike pogings in 1997, 1999 en 2003 onderskeidelik. * [[Noord-Korea]] het al verskeie kere voor hul suksesvolle lansering voorgegee dat hulle wel suksesvol gelanseer het, maar hierdie was bevraagteken deur die [[Verenigde State van Amerika]], [[Japan]] en [[Suid-Korea]], wat voorgestel het dat dit eerder toetse was vir missieloperasies. * [[Suid-Korea]] het in 1992 'n satelliet met buitelandse hulp gelanseer. Hulle was daarna onsuksesvol in hul ontwikkeling van hul eie lanseerder. Hulle het egter hul eerste lanseerder volledig ontwikkel met Russiese hulp in 2013 (Naro-3). == Lande se eerste satelliete == {| class="wikitable" |+Lande se eerste satelliete insluitend die wat met buitelandse hulp gelanseer is<ref>http://www.tbs-satellite.com/tse/online/thema_first.html</ref> !Land !Lanseringsjaar !Eerste Satelliet !Loonvragte wat in April 2016 wentel<ref>{{Cite web |url=http://www.celestrak.com/satcat/boxscore.asp |title=argiefkopie |access-date=12 Julie 2016 |archive-date=25 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225001237/http://celestrak.org/satcat/boxscore.php |url-status=dead }}</ref> |- |{{Vlag|Sowjetunie}} ({{Vlag|Rusland}}) |1957 (1992) |[[Spoetnik 1]] (Kosmos 2175) |1457 |- |{{Vlag|Verenigde State}} |1958 |Explorer 1 |1252 |- |{{Vlag|Verenigde Koninkryk}} |1962 |Ariel 1 |40 |- |{{Vlag|Kanada}} |1962 |Alouette 1 |43 |- |{{Vlag|Italië}} |1964 |San Marco 1 |22 |- |{{Vlag|Frankryk}} |1965 |Astérix |60 |- |{{Vlag|Australië}} |1967 |WRESAT |14 |- |{{Vlag|Duitsland}} |1969 |Azur |49 |- |{{Vlag|Japan}} |1970 |Ōsumi |153 |- |{{Vlag|China}} |1970 |Dong Fang Hong I |210 |- |{{Vlag|Nederland}} |1974 |ANS |5 |- |{{Vlag|Spanje}} |1974 |Intasat |9 |- |{{Vlag| Indië}} |1975 |Aryabhata |65 |- |{{Vlag|Indonesië}} |1976 |Palapa A1 |13 |- |{{Vlag|Tsjeggoslowakye}} |1978 |Magion 1 |5 |- |{{Vlag|Bulgarye}} |1981 |Intercosmos Bulgaria 1300 |1 |- |{{Vlag|Saoedi-Arabië}} |1985 |Arabsat-1A |12 |- |{{Vlag|Brasilië}} |1985 |Brasilsat A1 |15 |- |{{Vlag|Meksiko}} |1985 |Morelos 1 |9 |- |{{Vlag|Swede}} |1986 |Viking |11 |- |{{Vlag|Israel}} |1988 |Ofeq 1 |11 |- |{{Vlag|Luxemburg}} |1988 |Astra 1A |5 |- |{{Vlag|Argentinië}} |1990 |Lusat |9 |- |{{Vlag|Hongkong}} |1990 |AsiaSat 1 |9 |- |{{Vlag|Pakistan}} |1990 |Badr-1 |3 |- |{{Vlag|Suid-Korea}} |1992 |Kitsat A |11 |- |{{Vlag|Portugal}} |1993 |PoSAT-1 |1 |- |{{Vlag|Thailand}} |1993 |Thaicom 1 |7 |- |{{Vlag|Turkye}} |1994 |Turksat 1B |8 |- |{{Vlag|Tsjeggië}} |1995 |Magion 4 |5 |- |{{Vlag|Oekraïne}} |1995 |Sich-1 |6 |- |{{Vlag|Maleisië}} |1996 |MEASAT |6 |- |{{Vlag|Noorweë}} |1997 |Thor 2 |3 |- |{{Vlag|Filippyne}} |1997 |Mabuhay 1 |2 |- |{{Vlag|Egipte}} |1998 |Nilesat 101 |4 |- |{{Vlag|Chili}} |1998 |FASat-Bravo |2 |- |{{Vlag|Singapoer}} |1998 |ST-1 |3 |- |{{Vlag|Taiwan}} |1999 |ROCSAT-1 |8 |- |{{Vlag|Denemarke}} |1999 |Ørsted |4 |- |{{Vlag|Suid-Afrika}} |1999 |[[SUNSAT]] |2 |- |{{Vlag|Verenigde Arabiese Emirate}} |2000 |Thuraya 1 |6 |- |{{Vlag|Marokko}} |2001 |Maroc-Tubsat |1 |- |{{Vlag|Tonga}} |2002 |Esiafi 1 (voormalige Comstar D4) |1 |- |{{Vlag|Algerië}} |2002 |Alsat 1 |1 |- |{{Vlag|Griekeland}} |2003 |Hellas Sat 2 |2 |- |{{Vlag|Siprus}} |2003 |Hellas Sat 2 |2 |- |{{Vlag|Nigerië}} |2003 |Nigeriasat 1 |4 |- |{{Vlag|Iran}} |2005 |Sina-1 |1 |- |{{Vlag|Kasakstan}} |2006 |KazSat 1 |2 |- |{{Vlag|Colombia}} |2007 |Libertad 1 |1 |- |{{Vlag|Mauritius}} |2007 |Rascom-QAF 1 |2 |- |{{Vlag|Viëtnam}} |2008 |Vinasat-1 |3 |- |{{Vlag|Venezuela}} |2008 |Venesat-1 |2 |- |{{Vlag|Switserland}} |2009 |SwissCube-1 |2 |- |{{Vlag|Man (eiland)}} |2011 |ViaSat-1 |1 |- |{{Vlag|Pole}} |2012 |PW-Sat |2 |- |{{Vlag|Hongarye}} |2012 |MaSat-1 |1 |- |{{Vlag|Roemenië}} |2012 |Goliat |1 |- |{{Vlag|Wit-Rusland}} |2012 |BKA (BelKA-2)[ | - |- |{{Vlag|Noord-Korea}} |2012 |Kwangmyŏngsŏng-3 Eenheid 2 |1 |- |{{Vlag|Azerbeidjan}} |2013 |Azerspace |1 |- |{{Vlag|Oostenryk}} |2013 |TUGSAT-1/UniBRITE |2 |- |{{Vlag|Bermuda}} |2013 |Bermudasat 1 (voormalige EchoStar VI) |1 |- |{{Vlag|Ecuador}} |2013 |NEE-01 Pegaso |1 |- |{{Vlag|Estland}} |2013 |ESTCube-1 |1 |- |{{Vlag|Jersey}} |2013 |O3b-1,-2,-3,-4 |4 |- |{{Vlag|Katar}} |2013 |Es'hailSat1 |1 |- |{{Vlag|Peru}} |2013 |PUCPSAT-1 |1 |- |{{Vlag|Bolivië}} |2013 |TKSat-1 |1 |- |{{Vlag|Litaue}} |2014 |LituanicaSAT-1 en LitSat-1 |2 |- |{{Vlag|België}} |2014 |QB50P1 en QB50P2 |2 |- |{{Vlag|Uruguay}} |2014 |Antelsat |1 |- |{{Vlag|Irak}} |2014 |Tigrisat |1 |- |{{Vlag|Turkmenistan}} |2015 |TurkmenAlem52E/MonacoSAT |1 |- |{{Vlag|Laos}} |2015 |Laosat-1 |1 |} == Aanvalle op satelliete == Dit is in die moderne tyd moontlik om satelliete te kraak en hul data te steel of effektief hulle kommunikasies af te luister.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.ittoolbox.com/security/dmorrill/archives/hack-a-satellite-while-it-is-in-orbit-15690 |title=argiefkopie |access-date=2008-03-20 |archive-date=2008-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080320084037/http://blogs.ittoolbox.com/security/dmorrill/archives/hack-a-satellite-while-it-is-in-orbit-15690 |url-status=dead }}</ref> Dit het die gevolg dat sekuriteit in satellietkommunikasie ook ontwikkel moet word. Om te wys dat hulle die vermoë het om satelliete uit hul wentelbane uit te verwyder, het Rusland, China en die Verenigde State satelliete in lae aardwentelbane vernietig met missiele. In 2007 het China 'n verouderde weersatelliet met 'n missiel vernietig, wat meer as 40&nbsp;000 stukke ruimterommel geskep het.<ref>http://www.nytimes.com/2007/01/18/world/asia/18cnd-china.html</ref> Die Verenigde State het ook in 2008 'n ongebruikte spionasiesatelliet met missiele vernietig.<ref>http://www.popularmechanics.com/blogs/science_news/4251430.html</ref> == Dienste deur satelliete gelewer == [[Lêer:Agricultural monitoring in Spain ESA371156.gif|duimnael|regs|'n Reeks [[satellietfoto|satellietbeelde]] onthul die [[seisoen]]ale opeenvolging en groei van [[landbou]]gewasse in [[Spanje]]]] * Data verkry oor oesskattings en ander landboutoepassings * Satellietgedrewe toegang tot die internet * Satelliettelevisie * Satelliettelefoondienste * Satellietnavigasie == Sien ook == * [[William Marshall (entrepreneur)]] == Verwysing == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, {{ISBN|0-7981-0824-X}}, volume 2, bl. 266 * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-66-4}}, volume 25, bl. 11 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Satellites|Satelliet}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/technology/satellite-communication|title=Satellite communication|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Desember 2019}} {{en-vertaal|Satellite}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ruimteverkenning]] [[Kategorie:Satelliete| ]] [[Kategorie:Sterrekundige instrumente]] oj4pcjgmv99z3igb2r9x1mqubc8yh4u Wikipedia:Geselshoekie 4 5209 2915208 2915146 2026-07-02T12:17:52Z Rooiratel 90342 /* Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki */ Antwoord 2915208 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) i0pbeh3pfvn40qpfp00tzzjopez8yfo 2915299 2915208 2026-07-02T18:58:43Z Oesjaar 7467 /* Maandelikse sintaksfoute */ nuwe afdeling 2915299 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) 4i1g35w7sah97pgetf662t57p9h4gkc 2915378 2915299 2026-07-02T20:46:47Z STei (WMF) 154726 /* Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki */ Antwoord 2915378 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) ogn1p2ktfo3m0682zyfughkj1kph5f7 2915415 2915378 2026-07-03T07:20:09Z Rooiratel 90342 /* Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki */ Antwoord 2915415 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) 8mz4688r3dqtlsj301uplcdgxfgll8h Grootwitreier 0 13188 2915379 2860903 2026-07-02T21:08:03Z JMK 649 +kaart, beter prente 2915379 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Grootwitreier | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Great Egret (Ardea alba) (51857789775).jpg | image_caption = Naby [[Onder-Sabie]] in die [[Krugerwildtuin]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Ciconiiformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Ardea]]'' | species = '''''A. alba''''' | binomial = ''Ardea alba'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Sinonieme | subdivision = '''''Casmerodius albus'''''; '''''Egretta alba''''' | range_map = Ardea alba map.svg | range_map_caption = globale verspreiding }} Die '''grootwitreier''' (''Ardea alba'') is, soos sy naam aandui, 'n groot wit [[voël]] wat aan die [[reier]][[familie (biologie)|familie]] behoort. Die grootwitreier is ook bekend as ''Egretta alba'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758). == Identifikasie == Die grootwitreier is 'n redelike groot voël, kan tot 101&nbsp;cm [[lengte|lank]] word, en weeg gewoonlik tussen 1 en 1,5&nbsp;kg. Al die voël se vere is [[wit]], en tydens die broeityd het hulle ook sierlike wit pluime. == Habitat == Grootwitreiers maak [[nes]] in [[boom|bome]] en broei in kolonies naby groot [[dam]]me en mere met rietbeddings of ander moerasagtige gebiede. Hulle neste, wat met [[hout|stokke]] gebou word, kan tot 100&nbsp;cm in deursnit wees. == Verspreiding == Die voël word in die meeste tropiese en warm-klimaatgebiede aangetref. Dié [[wêreld]]wye verspreiding beteken dat die grootwitreier die wydsverspreidste van al die reierspesies is. Op die [[Noord-Amerika]]anse [[kontinent]] word die voël so ver [[noord]] as Suid-[[Kanada]] aangetref, en dit kom ook voor in die suide en middeldele van [[Europa]]. Verder kom die grootwitreier ook in [[Afrika]] en [[Asië]] voor. Grootwitreiers is gedeeltelike trekvoëls: voëls in die [[Noordelike Halfrond]] migreer [[suid]] in die [[winter]]. == Ander name == * Wetenskaplike name: ''Ardea alba'', ''Egretta alba'' en ''Casmerodius albus'' * [[Engels]]e naam: ''great (white) egret'' == Fotogalery == <gallery> Ardea_alba4.jpg|In broeidrag in [[Kalifornië]] Kotuku,_Pengo.jpg|In broeidrag in gevangenskap, Nieu-Seeland Egretand lizard.jpg|Met akkedisprooi Ardea alba in flight, Morro Strand State Beach - by Mike Baird.jpg|In vlug in Kalifornië 2018.04.06.-13-Bad Duerkheim--Silberreiher im Flug.jpg|In vlug in [[Duitsland]] Great Egret in Flight.jpg|In vlug in [[Wes-Australië]] Casmerodius albus4.jpg|Jong kuikens Ardea alba melanorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.52.1.jpg|Legsel in 'n museum-versameling </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]]. {{ISBN|1-86872-982-6}} * ''Handbook of the Birds of Europe, the Middle East, and North Africa: The Birds of the Western Palearctic'' * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=554135 Die ''Integrated Taxonomic Information System] se inskrywing oor die grootwitreier. * Peterson, Roger T. ''Peterson Field Guides: Eastern Birds.'' 4de uitgawe. New York: Houghton Mifflin. 102.'' {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Reiers]] ie1ar5nnw9uk4gevkb9east3gwyae9o 2915386 2915379 2026-07-02T21:27:49Z JMK 649 kaartsleutel 2915386 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Grootwitreier | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Great Egret (Ardea alba) (51857789775).jpg | image_caption = Naby [[Onder-Sabie]] in die [[Krugerwildtuin]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Ciconiiformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Ardea]]'' | species = '''''A. alba''''' | binomial = ''Ardea alba'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Sinonieme | subdivision = '''''Casmerodius albus'''''; '''''Egretta alba''''' | range_map = Ardea alba map.svg | range_map_caption = globale verspreiding<br />{{sleutel|#FFFF00|&nbsp;broeibesoeker}}{{sleutel|#008000|&nbsp;heeljaar aanwesig}}{{sleutel|#0000FF|&nbsp;winterbesoeker}} }} Die '''grootwitreier''' (''Ardea alba'') is, soos sy naam aandui, 'n groot wit [[voël]] wat aan die [[reier]][[familie (biologie)|familie]] behoort. Die grootwitreier is ook bekend as ''Egretta alba'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758). == Identifikasie == Die grootwitreier is 'n redelike groot voël, kan tot 101&nbsp;cm [[lengte|lank]] word, en weeg gewoonlik tussen 1 en 1,5&nbsp;kg. Al die voël se vere is [[wit]], en tydens die broeityd het hulle ook sierlike wit pluime. == Habitat == Grootwitreiers maak [[nes]] in [[boom|bome]] en broei in kolonies naby groot [[dam]]me en mere met rietbeddings of ander moerasagtige gebiede. Hulle neste, wat met [[hout|stokke]] gebou word, kan tot 100&nbsp;cm in deursnit wees. == Verspreiding == Die voël word in die meeste tropiese en warm-klimaatgebiede aangetref. Dié [[wêreld]]wye verspreiding beteken dat die grootwitreier die wydsverspreidste van al die reierspesies is. Op die [[Noord-Amerika]]anse [[kontinent]] word die voël so ver [[noord]] as Suid-[[Kanada]] aangetref, en dit kom ook voor in die suide en middeldele van [[Europa]]. Verder kom die grootwitreier ook in [[Afrika]] en [[Asië]] voor. Grootwitreiers is gedeeltelike trekvoëls: voëls in die [[Noordelike Halfrond]] migreer [[suid]] in die [[winter]]. == Ander name == * Wetenskaplike name: ''Ardea alba'', ''Egretta alba'' en ''Casmerodius albus'' * [[Engels]]e naam: ''great (white) egret'' == Fotogalery == <gallery> Ardea_alba4.jpg|In broeidrag in [[Kalifornië]] Kotuku,_Pengo.jpg|In broeidrag in gevangenskap, Nieu-Seeland Egretand lizard.jpg|Met akkedisprooi Ardea alba in flight, Morro Strand State Beach - by Mike Baird.jpg|In vlug in Kalifornië 2018.04.06.-13-Bad Duerkheim--Silberreiher im Flug.jpg|In vlug in [[Duitsland]] Great Egret in Flight.jpg|In vlug in [[Wes-Australië]] Casmerodius albus4.jpg|Jong kuikens Ardea alba melanorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.52.1.jpg|Legsel in 'n museum-versameling </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]]. {{ISBN|1-86872-982-6}} * ''Handbook of the Birds of Europe, the Middle East, and North Africa: The Birds of the Western Palearctic'' * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=554135 Die ''Integrated Taxonomic Information System] se inskrywing oor die grootwitreier. * Peterson, Roger T. ''Peterson Field Guides: Eastern Birds.'' 4de uitgawe. New York: Houghton Mifflin. 102.'' {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Reiers]] iipdu7h45pogjcw5aya15bcr3fsxmd0 Kleinwitreier 0 13189 2915382 2907974 2026-07-02T21:24:47Z JMK 649 sleutel-details 2915382 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kleinwitreier | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008|assessors=''BirdLife International''|year=2008|id=144663|title=Egretta garzetta|downloaded=9 Februarie 2009}}</ref> | image = Egretta garzetta 01, Photozou.jpg | image_width = 240px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Ciconiiformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Egretta]]'' | species = '''''E. garzetta''''' | binomial = ''Egretta garzetta'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 | range_map = Egretta garzetta map.svg | range_map_caption = Verspreiding<br />{{sleutel|#FFFF00|&nbsp;broeibesoeker}}{{sleutel|#008000|&nbsp;heeljaar aanwesig}}{{sleutel|#0000FF|&nbsp;winterbesoeker}} }} Die '''kleinwitreier''' (''Egretta garzetta'') is 'n algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade by vleie, waterweë, riviermondings en seestrande in die [[Ou Wêreld]]. Die spesie is politipies, maar daar is nie eenstemmigheid oor die getal subspesies nie. Die fisiese voorkoms stem baie ooreen met die van die Nuwewêreldse [[sneeuwitreier]]. In [[Engels]] staan dit as die ''little egret'' bekend. == Identifikasie == Die [[voël]] is 55 tot 65&nbsp;cm lank en weeg 450 tot 600&nbsp;gram. Die [[reier]] is wit met 'n swart snawel en bene terwyl die tone geel is. Dit verskil van die [[Westelike kusreier]] omrede die snawel effens dunner en korter is. Dit het ook nie geel lorum op die snawelbasis soos die [[sneeuwitreier]] nie. Daar is wel ouderdom verwante variasie by die voël: die broeiende volwasse voël het roomkleurig oë, ligpers gesig, langwerpige pluime op die agterkop, mantel en voornek. Die pote is ook rooi aan die begin van die broeityd. Nie-broeiende volwasse voëls het nie pluime nie, die oë is geel en die gesig is grysgroen. Die jong voël het 'n groenerige snawelbasis, valer geel tone en grysgroen onderbene. Die voëls broei koloniaal, gewoonlik saam met ander reiers, duikers en ibisse. Hulle jag [[vis]]se in vlak water en gebruik dikwels ander voëls of diere om visse te verskrik of aan te keer. == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Aigrette garzette MHNT.jpg|[[Eier (biologie)|Eier]] van die kleinwitreier. Little Egret 2013 05 12 9241d.jpg|'n Kleinwitreier by [[Salt Rock]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Egretta garzetta tree Greece.jpg|'n Kleinwitreier in [[Epirus]], [[Griekeland]]. Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7962.jpg|'n Kleinwitreier in [[Kolkata]], [[Wes-Bengale]], [[Indië]]. Little Egret.6.jpg|'n Kleinwitreier in die [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]. Little Egret (Egretta garzetta) (51668654968), crop.jpg|Die opvallend geel pote </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]], {{ISBN|1868729826}} * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Egretta garzetta}} {{Wikispecies-inlyn|Egretta garzetta}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Reiers]] b7lrp32mp2gzfkj55ocy1uuvprpim2e 2915383 2915382 2026-07-02T21:25:23Z JMK 649 2915383 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kleinwitreier | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008|assessors=''BirdLife International''|year=2008|id=144663|title=Egretta garzetta|downloaded=9 Februarie 2009}}</ref> | image = Egretta garzetta 01, Photozou.jpg | image_width = 240px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Ciconiiformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Egretta]]'' | species = '''''E. garzetta''''' | binomial = ''Egretta garzetta'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 | range_map = Egretta garzetta map.svg | range_map_caption = globale verspreiding<br />{{sleutel|#FFFF00|&nbsp;broeibesoeker}}{{sleutel|#008000|&nbsp;heeljaar aanwesig}}{{sleutel|#0000FF|&nbsp;winterbesoeker}} }} Die '''kleinwitreier''' (''Egretta garzetta'') is 'n algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade by vleie, waterweë, riviermondings en seestrande in die [[Ou Wêreld]]. Die spesie is politipies, maar daar is nie eenstemmigheid oor die getal subspesies nie. Die fisiese voorkoms stem baie ooreen met die van die Nuwewêreldse [[sneeuwitreier]]. In [[Engels]] staan dit as die ''little egret'' bekend. == Identifikasie == Die [[voël]] is 55 tot 65&nbsp;cm lank en weeg 450 tot 600&nbsp;gram. Die [[reier]] is wit met 'n swart snawel en bene terwyl die tone geel is. Dit verskil van die [[Westelike kusreier]] omrede die snawel effens dunner en korter is. Dit het ook nie geel lorum op die snawelbasis soos die [[sneeuwitreier]] nie. Daar is wel ouderdom verwante variasie by die voël: die broeiende volwasse voël het roomkleurig oë, ligpers gesig, langwerpige pluime op die agterkop, mantel en voornek. Die pote is ook rooi aan die begin van die broeityd. Nie-broeiende volwasse voëls het nie pluime nie, die oë is geel en die gesig is grysgroen. Die jong voël het 'n groenerige snawelbasis, valer geel tone en grysgroen onderbene. Die voëls broei koloniaal, gewoonlik saam met ander reiers, duikers en ibisse. Hulle jag [[vis]]se in vlak water en gebruik dikwels ander voëls of diere om visse te verskrik of aan te keer. == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Aigrette garzette MHNT.jpg|[[Eier (biologie)|Eier]] van die kleinwitreier. Little Egret 2013 05 12 9241d.jpg|'n Kleinwitreier by [[Salt Rock]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Egretta garzetta tree Greece.jpg|'n Kleinwitreier in [[Epirus]], [[Griekeland]]. Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7962.jpg|'n Kleinwitreier in [[Kolkata]], [[Wes-Bengale]], [[Indië]]. Little Egret.6.jpg|'n Kleinwitreier in die [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]. Little Egret (Egretta garzetta) (51668654968), crop.jpg|Die opvallend geel pote </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]], {{ISBN|1868729826}} * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Egretta garzetta}} {{Wikispecies-inlyn|Egretta garzetta}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Reiers]] oo2kegbu3h8dbq8npbme73rdcbryh4f 2915418 2915383 2026-07-03T08:27:37Z JMK 649 groter kaart 2915418 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kleinwitreier | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008|assessors=''BirdLife International''|year=2008|id=144663|title=Egretta garzetta|downloaded=9 Februarie 2009}}</ref> | image = Egretta garzetta 01, Photozou.jpg | image_width = 240px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Ciconiiformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Egretta]]'' | species = '''''E. garzetta''''' | binomial = ''Egretta garzetta'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 | range_map = EgrettaGarzettaIUVNver2018_2.png | range_map_caption = globale verspreiding<br />{{sleutel|#FFFF00|&nbsp;broeibesoeker}}{{sleutel|#008000|&nbsp;heeljaar aanwesig}}{{sleutel|#0000FF|&nbsp;winterbesoeker}} }} Die '''kleinwitreier''' (''Egretta garzetta'') is 'n algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade by vleie, waterweë, riviermondings en seestrande in die [[Ou Wêreld]]. Die spesie is politipies, maar daar is nie eenstemmigheid oor die getal subspesies nie. Die fisiese voorkoms stem baie ooreen met die van die Nuwewêreldse [[sneeuwitreier]]. In [[Engels]] staan dit as die ''little egret'' bekend. == Identifikasie == Die [[voël]] is 55 tot 65&nbsp;cm lank en weeg 450 tot 600&nbsp;gram. Die [[reier]] is wit met 'n swart snawel en bene terwyl die tone geel is. Dit verskil van die [[Westelike kusreier]] omrede die snawel effens dunner en korter is. Dit het ook nie geel lorum op die snawelbasis soos die [[sneeuwitreier]] nie. Daar is wel ouderdom verwante variasie by die voël: die broeiende volwasse voël het roomkleurig oë, ligpers gesig, langwerpige pluime op die agterkop, mantel en voornek. Die pote is ook rooi aan die begin van die broeityd. Nie-broeiende volwasse voëls het nie pluime nie, die oë is geel en die gesig is grysgroen. Die jong voël het 'n groenerige snawelbasis, valer geel tone en grysgroen onderbene. Die voëls broei koloniaal, gewoonlik saam met ander reiers, duikers en ibisse. Hulle jag [[vis]]se in vlak water en gebruik dikwels ander voëls of diere om visse te verskrik of aan te keer. == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Aigrette garzette MHNT.jpg|[[Eier (biologie)|Eier]] van die kleinwitreier. Little Egret 2013 05 12 9241d.jpg|'n Kleinwitreier by [[Salt Rock]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Egretta garzetta tree Greece.jpg|'n Kleinwitreier in [[Epirus]], [[Griekeland]]. Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7962.jpg|'n Kleinwitreier in [[Kolkata]], [[Wes-Bengale]], [[Indië]]. Little Egret.6.jpg|'n Kleinwitreier in die [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]. Little Egret (Egretta garzetta) (51668654968), crop.jpg|Die opvallend geel pote </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]], {{ISBN|1868729826}} * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Egretta garzetta}} {{Wikispecies-inlyn|Egretta garzetta}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Reiers]] hc1pazcp03wlcq8ypndrnn6f8gyyxz2 Sjabloon:Aktueel 10 13882 2915398 2914478 2026-07-02T21:40:19Z SpesBona 2720 T20I-vrouewêreldbeker 2026 hersien 2915398 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prime Minister Keir Starmer Portrait (cropped).jpg|regs|140px|Keir Starmer in 2024]] * Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] duur voort met uitklopwedstryde in verskeie stede van [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], die drie gasheerlande. * [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] haal die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] op [[Lord’s]] in [[Londen]], nadat hulle [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] en [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] onderskeidelik in die halfeindrondte verslaan het. * '''[[Keir Starmer]]''', kondig sy bedanking as eerste minister van die [[Verenigde Koninkryk]] aan. * [[Pous Leo XIV]] publiseer sy eerste ensikliek ''[[Magnifica Humanitas]]'', waarin hy die verhouding tussen mense en [[kunsmatige intelligensie]] bespreek. * Die [[Verenigde Arabiese Emirate]], een van die wêreld se belangrikste [[ruolie]]uitvoerlande, verlaat die [[OPUL|Organisasie van Petroleumuitvoerlande]] (OPUL). <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Festus Mogae]] • [[David Burke (Britse akteur)|David Burke]] • [[Portchie]] • [[Abdullah Ibrahim]] • [[Alan Greenspan]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> fo22wwmgfj22km7bdnv0pchnqkuhc3p Moorreesburg 0 16324 2915397 2914673 2026-07-02T21:38:42Z Jcb 223 2915397 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === {{Hoofartikel|Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield}} Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref> Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref> Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder. }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende [[Volksboukunde|volksboukuns]] uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag. }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009,<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref> in 'n museumbrosjure van 2009,<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref> op die toerismewebwerf van 2023,<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref> en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> == Galery == <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> === Monumente === '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> === Labirint === In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] tst8g1i4ckjy368naazova45vhp8m3v Gideon Scheepers 0 17678 2915374 2913077 2026-07-02T20:01:37Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915374 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Gideon Scheepers | beeld = Kmdt Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps.jpg | byskrif = Kmdt. Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps | gebore = 4 April 1878 | oorlede = {{SDEO|1878|4|4|1902|1|18}} | begraweplek_etiket = | begraweplek = Onbekend | geboorteplek = [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] | sterfteplek = [[Graaff-Reinet]] | begraweplek_koordinate = <!-- {{Koördinate|grade|minute|N of S|grade|minute|O of W|aansig=inlyn,titel}} --> | bynaam = | geboortenaam = Gideon Jacobus Scheepers | lojaliteit = {{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Boere]] | tak = Heliografie | diensjare = 1899–1902 | rang = Kommandant | diensnommer = | eenheid = Verkenningskommando | poste = | oorloë = [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />--[[Slag van Magersfontein]]<br />--[[Slag van Paardeberg]] | oorloë_etiket = | toekennings = | familie = | anderwerk = }} Kommandant '''Gideon Scheepers''' (*[[4 April]] [[1878]] – †[[18 Januarie]] [[1902]]) was ʼn Boere- militêre leier, verkenner en [[Heliograaf|heliografis]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Hy het bekendheid verwerf as een van die jongste kommandante in die Boeremagte en vir sy deelname aan die Kaapse rebelleveldtog onder generaals soos [[Christiaan de Wet]] en [[Jan Christiaan Smuts]]. As bevelvoerder van mobiele [[kommando]]'s het hy 'n belangrike rol gespeel in [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla-operasies]] in die [[Kaapkolonie]]. Nadat hy in Oktober 1901 ernstig siek gevange geneem is, is hy deur 'n Britse militêre hof op verskeie aanklagte verhoor en ter dood veroordeel. Sy [[fusillering]] op [[Graaff-Reinet]] op 18 Januarie 1902 het groot omstredenheid en internasionale aandag ontlok. Die daaropvolgende verdwyning van sy stoflike oorskot het bygedra tot sy status as een van die bekendste en mees omstrede figure van die oorlog. In die Afrikanergeskiedskrywing word hy dikwels as 'n [[martelaar]] van die Boeresaak beskou. == Vroeë lewe == Gideon Jacobus Scheepers is op 4 April 1878 op die plaas Grootlaagte, naby [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]], Transvaal, in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR) gebore as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née Van der Merwe).<ref name="preller1940" /> Volgens oorlewering het president [[Paul Kruger]] jong mans aangemoedig om by die Staatsartillerie aan te sluit omdat dit goeie loopbaanvooruitsigte gebied het en verdere studie moontlik gemaak het. Dit het Scheepers daartoe beweeg om by die Staatsartillerie aan te sluit, waar hy opleiding in veldtelegrafie ontvang het. Hy het in 1894, op sestienjarige ouderdom, tot die militêre diens van die ZAR toegetree nadat hy 'n weerbare burger geword het. Benewens sy militêre opleiding het Scheepers, soos die ander artilleriste, algemene skoolonderrig van die latere majoor Thomas Kroon ontvang. Hoewel hy aanvanklik met Nederlandse grammatika gesukkel het, het hy dit mettertyd goed bemeester. Teen 1898 was Scheepers reeds 'n bekwame heliografis. Hy is toe versoek om by die [[Oranje-Vrystaat|Vrystaatse]] Artillerie aan te sluit ten einde die veldtelegrafiediens daar te vestig. Hy is tydelik aan die Vrystaatse Artillerie afgestaan met die verstandhouding dat hy ná voltooiing van sy opdrag na sy oorspronklike korps sou terugkeer. Vir meer as 'n jaar, tot ongeveer September 1899, het Scheepers jong veldtelegrafiste van die Vrystaatse Artillerie in Bloemfontein opgelei. Toe die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in Oktober 1899 uitbreek, kon bykans elke Vrystaatse kommando-eenheid van jong heliografiste voorsien word. Hoewel hulle nog nie volledig gekwalifiseerd was nie, was hulle reeds vertroud met [[Morsekode]] en die gebruik van heliograwe. Verskeie van hierdie manne het later tydens die oorlog uitnemende diens gelewer. In Augustus 1899, sowat ses weke voor die uitbreek van die oorlog, was Scheepers, toe reeds 'n sersant, besig met die oprigting van 'n heliograafverbinding tussen Bloemfontein en Pretoria. Die inisiatief vir dié verbinding het uit Pretoria gekom. Hoewel hy in Augustus 1899 na Pretoria teruggeroep is, het president [[Marthinus Theunis Steyn|M.T. Steyn]] hom versoek om voorlopig in die Vrystaat aan te bly. Gevolglik het hy nie na Transvaal teruggekeer nie, maar by generaal [[Piet Cronjé]] se kommando aangesluit. Hy was onder meer teenwoordig tydens die [[Slag van Magersfontein]].<ref name="preller1940" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Scheepers.jpg|links|duimnael|200px|Kmdt. Gideon Scheepers.]] Toe die [[Tweede Vryheidsoorlog]] uitbreek, het Scheepers by generaal [[Piet Cronjé]] se kommando aangesluit en was hy teenwoordig tydens die [[Slag van Magersfontein]]. Toe Cronjé en sy mag op 27 Februarie 1900, bekend as Amajubadag, by [[Paardeberg]] aan die Modderrivier omsingel en tot oorgawe gedwing is, het Scheepers daarin geslaag om te ontsnap. Hy het later aan sy moeder geskryf: : ''"Juist 'n halfuur voordat de Engelsen het hoofdlager omsingelden, werd ik weggeroepen om 'n kabel te leggen en soedoende ben ik uitgekomen. Ou Cronjé heeft zich zeer zwak gedragen en is nu (2 Maart) krygsgevangen genomen met byna 6 000 Boeren. Wy gevoelen ons allen erg kwaad, dat zóveel Boeren niet instaat waren om 'n pad door te vechten en uit te komen, 'n waarachtige schande!"'' Cronjé se mag het uit ongeveer 3 918 burgers bestaan, uitgesluit die vroue en ander nie-vegtende persone wat saam met die kommando gereis het. Kort voor die oorgawe het kaptein [[Danie Theron]] deur die Britse linies beweeg met 'n voorstel van generaal [[Christiaan de Wet]] dat Cronjé saam met De Wet 'n uitbraakpoging moes onderneem. Die krygsraad het egter die voorstel verwerp, waarna Cronjé die volgende dag oorgegee het. Ná sy ontsnapping het Scheepers vir 'n tydperk as gewone burger onder generaal De Wet gedien. Omstreeks Mei 1900 is hy tot kaptein bevorder en in bevel van 'n klein verkenningseenheid geplaas.<ref>Shearing, supra, bl. 19.</ref> Hy was saam met Danie Theron teenwoordig tydens die Britse omsingeling van generaal [[Marthinus Prinsloo]] se mag in die [[Brandwaterkom]] in Julie 1900, toe sowat 7 000 Boere gevange geneem is. Nadat Theron se korps na Transvaal teruggekeer het, het Scheepers nog tot die einde van 1900 in die omgewing van De Wet se magte gebly. Generaal [[Louis Botha]] het hom daarna as kommandant aangestel met die opdrag om die [[Kaapkolonie]] binne te gaan, Britse verbindingslyne te ontwrig, infrastruktuur te saboteer en steun onder [[Kaapse Rebelle]] te werf. === Bedrywighede in die Kaapkolonie === Op 15 Desember 1900 het Scheepers, met sowat twintig Transvaalse en Vrystaatse burgers, saam met generaal [[J.B.M. Hertzog]] langs die Basoetogrens opgetrek en die [[Oranjerivier]] naby [[Rouxville]] oorgesteek.<ref>Shearing, supra, bl. 29.</ref> Kort daarna het hy naby [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]] in die Kaap 'n spoorlyn opgeblaas. Dit was die eerste aanduiding vir die Britse owerhede dat 'n Boeremag die Kaapkolonie binnegedring het. Die Britse reaksie het die bewaking van spoorlyne verskerp, die oprigting van blokhuise versnel en die ontplooiing van addisionele troepe genoodsaak. Scheepers was die eerste Boer-offisier wat ná Desember 1900 die Kaapkolonie binnegedring en voortdurend daar geopereer het. Sy kommando het mettertyd tot ongeveer 150 uitgesoekte burgers gegroei, terwyl hy die rang van kommandant beklee het. Tydens die [[Beleg van Kimberley]] het Scheepers twee gevange swart persone laat teregstel nadat hulle van [[spioenasie]] vir die Britse magte beskuldig is.<ref>Shearing, supra, bl. 16.</ref> Na Scheepers het ander Boere aanvoerders soos [[Pieter Hendrik Kritzinger|Kritzinger]], Lötter, Lategan, Malan, Maritz en Smuts hulle verskyning in Noord Kaapland gemaak terwyl Dirk Hertzog en Brand ‘n tyd daar was maar weer na die Vrystaat teruggekeer het. Met die tweede verskyning van Kritzinger en ander kommandante soos Lötter, Fouché en Lategan, wat in oorleg met mekaar opgetree het, het Scheepers homself onder generaal Kritzinger geplaas.<ref name="preller1940">{{Cite book |last=Preller |first=Gustav Schoeman |title=Scheepers se Dagboek |date=1940 |publisher=Nasionale Pers Beperk |year=1940 |edition=2nd |location=Kaapstad, Bloemfontein, Port Elizabeth. |publication-date=1940 |trans-title=Scheepers Diary}}</ref> Binne 8 weke in die Kaapkolonie het sy paaie met kommandant Kritzinger geskei.<ref>Shearing, supra, bl. 55.</ref> Kritzinger was terug in die Vrystaat op 29 April 1901. Hy het weer op 16 Mei die Oranjerivier oorgesteek.<ref>Neville Gomm, ''Commandant P.H. Kritzinger in the Cape,''Military History Journal, vol. 1, No. 7</ref>) In Julie 1901 het Kritzinger aan Scheepers geskryf en sy spyt uitgespreek oor Scheepers se afbrand van wonings. Hy vertrou dat Scheepers dit sal staak. Kritzinger was gekant teen die afbrand van private wonings want dit het vyandskap tussen die Boere en “Engelsch gesinde Afrikanders” verwek.<ref>Shearing, supra, bl. 109, nota 3.</ref> Generaal [[Wynand Malan]] het Scheepers ook gewaarsku dat die afbrand van huise nie hul saak bevorder nie.<ref>Shearing, supra, bl. 67. Die outeurs maak staat op Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan deur Pieterse, bl. 239.</ref> Nadat hy Kaapse Rebelle gewerf het, is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoede),<ref name="Travel">{{cite web |url=http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |title=Die Karoo se ewige kommandant |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=travelkaroo.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922005336/http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |archive-date=22 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> wat die Britse troepe die stryd in die [[Kaapkolonie]] moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in distrikte van [[Graaff-Reinet]], [[Cradock]], [[Murraysburg]] en [[Montagu]] bedrywig. Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.<ref name="Heritage">{{cite web |url=http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |title=Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Kaapstadse Erfenistrust |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422214351/http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |archive-date=22 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae in garnisoen lê nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte het nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en Rose-Innes se huis aan die brand gesteek.<ref name="Heritage" /> === Siekte === [[Beeld:Gideon Scheepers op Beaufort-Wes.jpg|duimnael|270px|regs|Scheepers en sr. Johnson in Beaufort-Wes hospitaal.]] Scheepers se gesondheid het reeds vroeg in September 1901 begin verswak. Teen die begin van Oktober was hy en sy kommando in die Langberge suid van Ladismith. Hoewel hy te siek was om te perd te ry, het hy steeds die bewegings van sy kommando beheer. Op 4 Oktober 1901 het die kommando tot by die Witteberge gevorder, maar 'n tekort aan perdevoer het hulle genoop om noordwaarts terug te beweeg in die rigting van Ladismith. By die plase Buffelsfontein en Okkert se Kraal het Britse magte hulle in 'n hinderlaag gelei en tussen die berge vasgekeer. Ná 'n dag van gevegte het Scheepers tien manne deur gevangenskap of verwonding verloor. Die kommando het daarna suidwaarts in die rigting van Riversdal beweeg en op 7 Oktober by die Anysberg gerus. Op Scheepers se versoek het 'n dokter van Ladismith hom daar ondersoek. Teen 9 Oktober was sy toestand ernstig, en terwyl die kommando in die rigting van Prins Albert beweeg het, moes hy gedra word. In die vroeë oggendure van 10 Oktober 1901 het Scheepers probeer om sy reis voort te sit, maar was fisiek nie meer daartoe in staat nie. Hy het later geskryf: ''"''Ik trachtte met al de kracht in myn vermogen om myzelven van het bed te krygen, doch te vergeefs.''"'' Die kommando het hom op die plaas Kopjeskraal, naby die huidige Prins Albertweg-stasie, agtergelaat sodat die res kon ontsnap. Britse troepe het hom later dieselfde dag gevind en onmiddellik mediese hulp ontbied. Dr. Mearns het sy toestand as 'n ernstige ingewandsiekte met moontlike blindedermontsteking gediagnoseer.Shearing, supra, p. 144. Op 8 November 1901 het Scheepers aan sy moeder geskryf dat hy aan ingewandekoors ly. Gedurende die 1930's het sommige van sy voormalige makkers beweer dat hy moontlik vergiftig is.Rodney Constantine, ''The Poisoning of Gideon Scheepers'', Kaapstad, Afrika-instituut, 1998. Die historikus Shearing het egter gespekuleer dat sy simptome moontlik met depressie of posttraumatiese stresversteuring verband kon hou.Shearing, supra, p. 146. Scheepers is aanvanklik in 'n hospitaal op [[Matjiesfontein]] behandel voordat hy na [[Beaufort-Wes]] oorgeplaas is. Hy is onder streng militêre bewaking aangehou. Hoewel sy toestand aanvanklik swak was en hy dikwels gedra moes word, het sy gesondheid geleidelik verbeter. Later kon hy weer briewe skryf en besoekers ontvang. Op 14 November 1901 is hy na Naauwpoort vervoer en daarna na [[Graaff-Reinet]], waar hy op 9 Desember aangekom het. Ondanks sy gedeeltelike herstel het sy swak gesondheid die verloop van sy verhoor bemoeilik, en verskeie sittings moes uitgestel word weens siekte. === Verhoor en vonnis === Weens sy swak gesondheid is verskeie sittings van Scheepers se verhoor uitgestel. Op 27 Desember 1901 het die verrigtinge hervat, ondanks die feit dat hy volgens berigte aan hoë koors gely het. Die saak is op 28 Desember afgehandel. Scheepers het die regverdigheid van die verrigtinge bevraagteken en in sy dagboek geskryf dat hy nie geglo het dat hy 'n billike verhoor ontvang het nie. Hy het onder meer geskryf: ''"Wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien."'' Ná sy skuldigbevinding het hy soortgelyke gevoelens in sy korrespondensie uitgespreek. Generaal P.H. Kritzinger, Scheepers se meerdere, is gedurende dieselfde tydperk in dieselfde gevangenis aangehou, maar daar is nie aan Scheepers toestemming verleen om met hom te konsulteer nie. Op 17 Januarie 1902 is die doodsvonnis aan Scheepers voorgelees. Volgens ooggetuieverslae het hy die uitspraak kalm ontvang. Hy het versoek dat die vonnis deur lede van die Britse Guards-regiment uitgevoer word eerder as deur die Kaapse Vrywilligerkorps, en die versoek is toegestaan. Op die oggend van 18 Januarie 1902 is die teregstelling kortliks uitgestel voordat Scheepers later dieselfde dag meegedeel is dat dit die middag sou plaasvind. == Aanklagte == Scheepers het op 16 aanklagte tereggestaan: sewe aanklagte van moord, een van poging tot moord, een van die gebruik van gevangenes as beskerming in 'n vuurlinie, een van mishandeling van gevangenes, drie van lyfstraf, twee van saakbeskadiging (insluitend spoorweg-sabotasie) en een van brandstigting, wat 15 afsonderlike voorvalle ingesluit het. Die vervolging het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, ''South Africa and the Transvaal War'', vol. VII, Kenneth Maclennan, Manchester, bl. 146–148.</ref> Scheepers is deur die prokureur Thomas (Tom) Auret verdedig.<ref>Shearing, supra, bl. 150.</ref> === Verhoor === [[Beeld:Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die Camdeboo Nasionale Park, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die [[Kamdeboo Nasionale Park]].]] [[Beeld:Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|230px|Die Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet.]] Scheepers het tereg gestaan op 16 aanklagte: sewe van moord, een van poging tot moord, een aanklag dat hy gevangenes in ’n vuurlinie geplaas het, een van mishandeling van gevangenes, drie aanklagte dat hy mense ’n loesing (met ’n sambok) gegee het, twee aanklagte van saakbeskadiging (spoorlyn en trein) en een aanklag van brandstigting (wat 15 insidente ingesluit het). Die aanklaer het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, South Africa and the Transvaal War, volume VII, Kenneth Maclennan,Manchester p. 146-8 ook op angloboerwar.com</ref> Scheepers het sy eie prokureur, Thomas Auret, aangestel om hom te verdedig.<ref>Shearing, supra, p. 150.</ref> ; Aanklag 1 Scheepers is aangekla dat hy Jacob Fillies en Kiedo vermoor het. Hierdie insident het plaasgevind op die plaas Secretariskraal in die Murraysburgdistrik. Die eerste getuie, Sharwood, ’n winkelier, het gesê dat hy Fillies en Kiedo uitgestuur het om te gaan verken. Toe hulle nie terugkeer nie, het hy ander mense uitgestuur en hulle het op Fillies en Kiedo se liggame afgekom. In Maart 1901 het Scheepers weer by Murraysburg aangedoen en hom toe vertel dat hy twee van sy (Sharwood) se verkenners by Secretariskraal doodgeskiet het. In kruisondervraging het hy gesê dat Kritzinger en Fouché ook in dieselfde omgewing was. Later het Scheepers aangevoer dat hy aan Sharwood gesê het dat hy net gehoor het dat twee van sy spioene doodgeskiet is.<ref>Johannes Meintjes,Sword in the Sand, Kaapstad, Tafelberg,1969,p. 173; Shearing, supra, p. 151; Dr. Gustav S. Preller, Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938, p. 92</ref> ; Aanklag 2 Scheepers is aangekla dat hy skuldig is aan die moord van konstabel Moyewka. Die insident het plaasgevind op 18 Januarie op die plaas Brakwater in die distrik van [[Willowmore]]. John David Momberg het getuig dat hy ’n vorige lid van Scheepers se kommando was. Hy het getuig dat Scheepers aan Moyewka gesê het dat hy ’n spioen was en doodgeskiet sou word. Moyewka het toe weggehardloop en hy is geskiet. Scheepers se weergawe was dat toe Moyewka meegedeel is dat hy vrygelaat gaan word, hy weggehardloop het, en toe doodgeskiet is.<ref>Shearing, supra, p. 152; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 3 In hierdie aanklag is beweer dat Scheepers vir Christian Smit vermoor het. Die insident het op 17 Maart op die plaas Uitkomst in die [[Jansenville]]-distrik plaasgevind. John Momberg en Johannes Jacobus Marais het getuig dat toe hulle op die plaas aangekom het, Smit daar vasgebind gelê het. Scheepers het opdrag gegee dat hy doodgeskiet moes word. Dit is uitgevoer. Dick Nylokoka het getuig dat hy Smit se lyk daar gevind het met drie skote deur sy kop. Scheepers het getuig dat hy niks van die insident weet nie.<ref>Meintjes, supra, 174; Shearing, supra, p. 153; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 4 Die aanklagte was dat Scheepers skuldig is aan die moord van James Madlaila. Die moord is na bewering gepleeg op die plaas Rooiklip, [[Steytlerville]] op 7 Augustus 1901. Edith Carey het getuig dat sy by die opstal was toe die ongewapende oorledene daar aangejaag kom op ’n perd. Scheepers se manskappe het hom gejaag. Die oorledene het afgespring en op die werf gehardloop. Die manskappe het hom toe in die heup geskiet. Hulle gaan toe na ’n koppie, kom tien minute later terug en skiet hom dood. Scheepers het getuig dat sy manskappe aan hom verslag gedoen het dat die oorledene in ’n geveg doodgeskiet is. Verder weet hy niks van die insident nie.<ref>Shearing, supra, 153; Meintjes, supra, p.174; Preller, supra, p. 93.</ref> ; Aanklag 5 Scheepers is onskuldig bevind op hierdie aanklag van moord. ; Aanklag 6 Scheepers is daarvan aangekla dat hy op 7 September 1901 te De Fontein, [[Worcester]], vir John Kennedy vermoor het. Die eerste getuie was Johannes David Kriel. Hy het getuig dat Scheepers se manskappe by die plaas opgedaag het met Kennedy as ’n gevangene. Hulle het hom vertel dat Kennedy by hul laer aangekom het met ’n wit vlag. Scheepers het later opgedaag en die huis binnegegaan. Daarna is Kennedy doodgeskiet. Die eienaar van die plaas, Burger, en ’n vorige lid van Scheepers se kommando, De Beer, het hierdie weergawe bevestig. Scheepers het aangevoer dat Kennedy deur ’n krygsraad skuldig bevind is van spioenasie omdat hy in siviele drag met ’n witvlag na hul laer gekom het.<ref>Shearing, supra, p. 155; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 7 Hierdie aanklagte het betrekking gehad op die moord van Zederas, alias Jacobus Hermanus. Die voorval het by ’n winkel op 26 September plaasgevind. August Abrahams het getuig dat hy deur sy baas na die winkel gestuur is. Scheepers het hom en Zederas daarvan beskuldig dat hulle spioene is. Scheepers het hulle toe gedwing om lootjies te trek. Die verloorder, Zederas, is doodgeskiet en Abrahams is met ’n briefie na die Engelse gestuur. Daarin het Scheepers geskryf dat hy deur sy owerstes beveel is om alle naturelle-spioene dood te skiet. Die Engelse moet daarom die skuld dra vir die bloedvergieting. Scheepers het nie hierdie weergawe betwis nie.<ref>Shearing, supra, pp. 155-6; Meintjes, supra, p. 174, Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 8 Scheepers is aangekla van poging tot moord omdat Scheepers en sy manskappe na bewering op 21 Mei 1900 naby die Marais-sylyn ’n treindrywer, Wassman, geskiet en gewond het. Henry Wassman het getuig dat klippe op die spoor gepak was en die trein het daarteen gebots. Skote is toe afgevuur en hy is gewond. Watson het getuig dat dit ’n passasierstrein was en dat daar ook vrouens en kinders op die trein was. Scheepers-hulle het sigare en perdeskoene verwyder. Scheepers het geen verskoning aangebied waarom Wassman geskiet moes word nie.<ref>Shearing, supra, p. 157; Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 95.</ref> ; Aanklag 9 Hierdie aanklagte het betrekking op ’n loesing wat Peter Huggert toegedien is op 12 April 1901. Dit het by Vredenburg, Graaff-Reinet, gebeur. Een van Scheepers se manskappe het Huggert daarvan beskuldig dat hy voorheen hul teenwoordigheid aan die Engelse gerapporteer het. Sy baas, Gideon Smith, het getuig dat hy £10 aangebied het vir Huggert se loslating, maar dat Scheepers dit geïgnoreer het. Hy is 8 houe met ’n sambok toegedien en het toe bewusteloos geword. Scheepers het getuig dat die loesing op versoek van Smith toegedien is.<ref>Shearing, supra, 158; Meintjes, supra, p. 175, Preller, supra, p. 95.</ref> '''Aanklag 10''' Die aanklagte was dat ene Swartbooi Goxo ’n loesing toegedien is by Spitskop. Nes die vorige geval het Scheepers aangevoer dat die loesing op Swartbooi se baas se versoek uitgevoer is. Scheepers was gebelg omdat die swartes "vanzelven" sy kommando se teenwoordigheid aan die Engelse verklap het.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96</ref> '''Aanklag 11''' Hierdie aanklag was vir die loesing wat Jan Aanhuizen toegedien is by Buffelsfontein. Aldus Scheepers is hy 15 houe gegee, in plaas van om doodgeskiet te word, al het hy in privaatklere verkenning gedoen.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96.</ref> '''Aanklagte 12 en 13''' Hierdie twee aanklagte behels die barbaarse behandeling van krygsgevangenes. Scheepers het hulle beskryf as Koloniale Hollandssprekende Afrikaners.<ref>Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 96.</ref> Hulle was lede van die Graaff-Reinet Guides. Pieter Booysen het getuig dat hulle gevange geneem is tydens ’n geveg noord van Aberdeen.<ref>Maurice & Grant, ''History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p. 175''</ref> Hulle is toe geneem na Langfontein in die [[Kamdebooberge]]. Daarvandaan moes hulle voetslaan agter die kommando aan na die plaas Uitkomst en toe na Zeekoeigat, waar die kommando slaags geraak het met een van die Britse kolonnes.<ref>Shearing, p. 157</ref> Aanvanklik was die gevangenes veilig langs ’n rivier, maar hulle is toe blootgestel aan die Britse vuurlinie.<ref name="shearing157">Shearing, supra, p. 157-8</ref> Die gevangenes moes loop totdat hulle Uitkomst in die Jansenvilledistrik bereik het. Hulle is nie kos gegee nie, maar kon vir hulself kos soek op die plase waar hulle aangedoen het.<ref name="shearing157" /> Scheepers het nooit verduidelik waarom hy hierdie krygsgevangenes vir byna twee weke saamgesleep het nie.<ref>Sien Preller, supra, p. 96-7.</ref> '''Aanklag 14''' Hierdie aanklag het te doen met die skade aan die trein en is verbind aan aanklag 8. '''Aanklag 15''' Hierdie aanklag het te doen gehad met die vernietiging van die trein by die Maraissylyn.<ref>Shearing, supra, p. 158</ref> '''Aanklagte 16 tot 30''' [[Lêer:Sharwood 001.jpg|duimnael|Een van die geboue wat Scheepers erken het hy afgebrand het.]] Meeste aanklagte het brandstigting van woonhuise op plase en dorpe behels. Twee aanklagte het betrekking gehad op spoorwegeiendom. Tydens die verhoor het Scheepers erken dat hy verantwoordelik was vir die afbrand van meeste van die geboue, maar dat sy luitenant verantwoordelik was vir die res. Hy het valslik getuig dat ’n krygsraad besluit het om Lord [[Kitchener]] te dreig dat, indien die afbrand van eiendom nie stopgesit word nie, voortgegaan sou word met die vernietiging van eiendom van mense wat vyandiggesind was teenoor die Republieke. Hy het valslik aangevoer dat hy in Maart 1900 ’n skriftelike opdrag, onderteken deur generaal De Wet en president Steyn, ontvang het waarin hy aangesê is om dit te doen.<ref>Shearing, supra, p. 160; Preller, supra, p. 97.</ref> Die hofverrigtinge is afgehandel voor die einde van die jaar. Die oorkonde is toe na die “Judge Advocate General” gestuur vir sy beslissing en na Kitchener vir sy bevestiging. Op 17 Januarie 1902 is Scheepers meegedeel dat hy skuldig bevind is op alle aanklagte behalwe nommer 5 en dat hy ter dood veroordeel is.<ref>Meintjes, supra, p. 183.</ref> === Fusillering === Op 18 Januarie 1902 is Gideon Scheepers se doodvonnis op Graaff-Reinet deur 'n [[vuurpeloton]] voltrek. Volgens ooggetuieverslae het hy sy lot kalm en waardig tegemoet gegaan. Hy is aan 'n stoel vasgebind en deur 'n vuurpeloton van tien soldate tereggestel. Ná die dokter sy dood bevestig het, is hy sonder 'n begrafnisplegtigheid in 'n graf naby die teregstellingsplek begrawe. Volgens verskeie getuies is ongebluste kalk oor die liggaam gestrooi en is die graf gelyk gemaak om die ligging daarvan te verbloem. Ná die oorlog het pogings gevolg om Scheepers se graf op te spoor. 'n Komitee onder leiding van Carel Oberholzer Botha het die oorspronklike graf geïdentifiseer, maar gevind dat die liggaam reeds verwyder was. Verskeie getuienisse, waaronder verklarings deur voormalige Britse soldate en korrespondensie van lord Selborne, dui daarop dat Scheepers se oorskot kort ná die teregstelling opgegrawe en op 'n onbekende plek herbegrawe is, moontlik in die bedding van die [[Sondagsrivier]]. Die presiese ligging van sy finale rusplek is nooit vasgestel nie. Scheepers se [[teregstelling]] het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en in die buiteland ontlok. Kritici het die regsgrondslag van die krygshof bevraagteken, veral omdat die oorlog nog aan die gang was en Scheepers nie 'n Britse onderdaan was nie. Hy het aangevoer dat hy op bevel van sy meerderes opgetree het. Sy dood en die verdwyning van sy oorskot het bygedra tot sy martelaarstatus onder baie Afrikaners. Ondanks verskeie ondersoeke en navrae aan die Britse owerhede is Scheepers se stoflike oorskot nooit gevind nie. Volgens S.B. Spies in die ''Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek'' het die onsekerheid oor sy lot gelei tot gerugte, wat nog jare ná die oorlog voortbestaan het, dat hy moontlik nog gelewe het.<ref>{{af}} De Kock, W.J. (tot 1970) en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (sedert 1971, hoofred.) . 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel II''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers.</ref> == Nalatenskap == * Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika * Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus<ref name="Travel" /> * Die toonsetting deur [[Hendrik Hofmeyr]] van die gedig ''Gebed om die gebeente''<ref>{{cite web |url=http://www.oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |title=Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=LitNet |archive-date= 5 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180735/http://oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |url-status=dead }}</ref> * Peter Klatzow se ''Suite vir Klavier From the Poets / Uit Ons Digkuns'' begin met ’n toonsetting van ''Gebed om die gebeente'' deur D.J. Opperman. Die [[Helgaard Steyn-prys]] is aan die komponis vir hierdie komposisie toegeken. * Regiment Gideon Scheepers van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] * Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die [[Kamdeboo Nasionale Park]]<ref>{{cite web |url=http://www.karoopark.co.za/trails.html |title=Voetslaan in die Kamdeboo Nasionale Park |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Karoopark Gastehuis |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027061440/http://www.karoopark.co.za/trails.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> {{Raanhaling|regs|As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.|Eerste Minister [[John Vorster]]}} * Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van [[Graaff-Reinet]] sowat 2&nbsp;km buite Graaff-Reinet op die pad na [[Murraysburg]] in die Kamdeboo Nasionale Park. Die gedenksteen bestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording: ''Ter nagedagtenis aan Komdt. Gideon Jacobus Scheepers. Die onvergeetlike boereheld. Gebore dist. Middelburg 4 April 1878. Gefusilleer op Graaff-Reinet 8 Jan 1902. Sy lewe was beminlik. Sy stryd dapper. Sy dood onverdiend. Sy graf onbekend. Opgerig deur bewonderaars oor heel S. Afrika. Onthul in 1978, honderd jaar na Gideon Scheepers se geboorte, deur mnr. John Vorster.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.graaffreinet.co.za/index.php?page_name=more&listing_id=250&attractions=Gideon+Scheepers+Memorial |title=Gideon Scheepers Gedenksteen |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Graaff-Reinet Toerisme }}</ref><ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1396748 Scheepers, Gideon Jacobus (1878–1902) op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Augustus 2016</ref> === Boeke === * [[Johannes Meintjes|Meintjes, Johannes]]. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p. * Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p. * [[Gustav Preller|Dr. Gustav S Preller]], Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938. * Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899–1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p. === Gedigte === * ''Gebed om die gebeente'' deur [[D.J. Opperman]]<ref name="nuwegeskiedenis">{{cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/boere-held-gideon-scheepers-herdenk/ |title=Boere-held Gideon Scheepers herdenk |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Nuwe Geskiedenis }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Gideon Scheepers'' deur [[Henning Pieterse|H.J. Pieterse]] * ''Scheepers'' deur [[Elizabeth Maria Molteno|Elizabeth Molteno]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''The cry of South Africa'' deur [[Olive Schreiner]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Droom en doen'' deur [[C. Louis Leipoldt]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Gideon Scheepers'', ''Kommandant Gideon Scheepers'' en ''Kommandant Gideon Scheepers (2)'' deur Gert Strydom<ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |title=Gideon Scheepers |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |format=html |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204847/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |title=Kommandant Gideon Scheepers |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121637/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |title=Kommandant Gideon Scheepers (2) |accessdate=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Woes |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204714/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |url-status=dead }}</ref> * ''Manibus Gideon Jacobus Scheepers'' deur [[P.C. Boutens|Pieter Cornelis Boutens]].<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |title=Manibus Gideon Jacobus Scheepers |format=html |last=Boutens |first=P.C. |date=2005 |access-date=15 Junie 2012 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110326/https://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Die Langkloof en die Anglo-Boereoorlog 1901]] * [[Gideon Scheepers-gedenktekens]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronnelys == * Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989 * www.hvsgrt.org.za Hoër Volkskool-nuusbrief 2018 * www.graaffreinetmuseums.co.za/News08_02.doc. == Eksterne skakels == * [http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument Gideon Scheepers-monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014033931/http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument |date=14 Oktober 2012 }} * [http://www.sawar.co.za/scheepers.php Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305014526/http://www.sawar.co.za/scheepers.php |date= 5 Maart 2014 }} * [http://www.angloboerwar.com/books/37-davitt-boer-fight-for-freedom/869-davitt-chapter-xxxix-diary-of-the-warjanuary-to-march-1902 AngloBoerWar.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] n40sgvjtev28zdaz5l23z4i6rnsqtgi Vryheid, KwaZulu-Natal 0 18306 2915416 2912229 2026-07-03T07:46:25Z Rooiratel 90342 Rangskik 2915416 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Vryheid | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | beeld_stadsilhoeët = Kerkstr by Presidentstr, Vryheid.jpg | beeldbyskrif = Kerkstr by Presidentstr, Vryheid | bynaam = | slagspreuk = | beeld_kaart = | posisie = links | latd = 27 |latm = 46 |lats = 01 | longd = 30 |longm = 48 |longs = 00 | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = Zululand | munisipaliteit = Abaqulusi | stigtingsdatum = 1884<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=15 Januarie 2014 }}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 84.5% | persent_kleurling = 1.7% | persent_asiër = 1.3% | persent_wit = 12.1% | persent_ander = 0.3% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Zoeloe]] | demografie2_info1 = 79.8% | demografie2_titel2 = [[Afrikaans]] | demografie2_info2 = 10.2% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 6.2% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 3.7% | poskode = 3100 | poskode2 = 3100 | skakelkode = 034 | sensuskode = 529014 | webwerf = }} '''Vryheid''' is 'n dorp in noordelike [[KwaZulu-Natal]]. Die grootste bedrywighede in die area is [[bees]][[boerdery]] en die [[mynbou|myn]] van [[steenkool]]. Die dorp is die grootste in die [[Zululand-distriksmunisipaliteit]] en is ook die setel van die [[Abaqulusi Plaaslike Munisipaliteit]]. [[Lêer:Dutch Reformed Church, Vryheid, South Africa.jpg|duimnael|links|200px|Die [[NG gemeente Vryheid|NG Kerk]] in Vryheid]] == Geskiedenis == [[Lêer:Flag of Nieuwe Republiek.svg|duimnael|links|200px|Die vlag van Vryheid]] Grond en boerderyregte is aan die [[Groot-Brittanje|Britte]]- en [[Boere]]huursoldate toegestaan langs die [[Mfolozirivier]] nadat hulle vir [[Dinuzulu]] gehelp het om sy teenstander [[Usibepu]] te [[Slag van Spookberg|verslaan]] as troonopvolger van die [[Zoeloes]]. Op [[5 Augustus]] [[1884]] stig die huursoldate die [[Nieuwe Republiek]] (Nuwe Republiek) met Vryheid as die hoofstad. Dit word later by die [[Suid-Afrikaanse Republiek]] geïnkorporeer, maar teen die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] was die dorp en sy omliggende dele in [[Natal]] geabsorbeer. Vryheid is langs die [[Transnet]]-steenkoollyn geleë. Boeregeneraal [[Lucas Johannes Meyer]] is in Vryheid begrawe. == Watertekorte == Die dorp het van 2016 tot 2017 watertekorte ondervind weens verwaarlosing van infrastruktuur. Waterpompe en pypleidings het onklaar geraak sodat baie dorpsbewoners hul water noodgedwonge by 15 gemeenskaplike watertenks moes aftap wat deur die munisipaliteit beskikbaar gestel is.<ref name="mm">{{cite news |last1=Potgieter |first1=Org |title=Vry, maar met 'n waterkrisis |url=http://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/vry-maar-met-n-waterkrisis/ |access-date=10 Maart 2017 |agency=maroela media |date=9 Maart 2017 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018050203/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/vry-maar-met-n-waterkrisis/ |archive-date=18 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die naloop van die waterkrisis is maandeliks sowat 550 gevalle van [[diarree]] by die Bhekuzulu-kliniek aangemeld. Sekere eienaars het op groot persoonlike koste belê in boorgate, watertenks, pompe, filters en kragopwekkers. Drie rioolaanlegte het ook ophou funksioneer, waardeur die Besterspruit en [[Klipfonteindam]] besoedel is.<ref name="mm"/> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Slag van Khambula]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://flickriver.com/photos/tags/vryheid/interesting/ Foto's van die NG kerkgebou] {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC26}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]] 564tniqtqdgjuf3qh3wku214zjnn49q Speelkaart 0 20720 2915389 2912639 2026-07-02T21:29:56Z Jcb 223 2915389 wikitext text/x-wiki [[Beeld:AcetoFive.JPG|thumb|220px|Kaarte met 'n Franse patroon.]] [[Beeld:Bavarian pack-Suit of Bells.jpg|thumb|220px|'n Stel klokke uit 'n Beierse pak.]] '''Speelkaarte''' is gewoonlik stukke dikkerige papier wat met dun [[plastiek]] oorgetrek is en kenmerkende motiewe het. Hulle word meestal gebruik vir [[kaartspeletjie]]s, maar word ook soms gebruik in kaarttruuks, toekomsvoorspelling<ref name="van-fair-2015">{{cite web |last1=Pang |first1=Kevin |title=72 Hours Inside the Eye-Popping World of Cardistry |url=https://www.vanipotyfair.com/culture/2015/04/cardistry-con-2015 |publisher=Vanity Fair |access-date=29 Julie 2019 |date=21 April 2015 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="cepeda-2019">{{cite web |last1=Cepeda |first1=Esther |title=Cardistry transforms deck of cards into performance art |url=https://www.postindependent.com/opinion/columns/cepeda-column-cardistry-transforms-deck-of-cards-into-performance-art/ |publisher=Post Independent |access-date=28 Julie 2019 |date=26 Julie 2019}}</ref> en die bou van kaarthuise. Kaarte word ook soms versamel.<ref name="HochmanEncyclopedia">{{cite book |last1=Hochman |first1=Gene |last2=Dawson |first2=Tom |last3=Dawson |first3=Judy |title=The Hochman Encyclopedia of American Playing Cards |date=2000 |publisher=U.S. Games Systems |location=Stamford, CT |isbn=1572812974|oclc=44732377}}</ref> Speelkaarte is gewoonlik van palmgrootte vir maklike hantering en word meestal verkoop in 'n '''pak kaarte'''. Die algemeenste soort kaarte in die [[Weste]] is dié met 'n Franse (of Engelse) patroon wat in standaardpakke van 52 verkoop word en [[joker]]s kan insluit, gevolg deur die Belgies-Genuese patroon.<ref>[https://i-p-c-s.org/pattern/bgp.html ''Pattern Sheet 80''] at i-p-c-s.org. Besoek op 23 Augustus 2020.</ref> Baie lande gebruik egter ander, tradisionele soorte kaarte, insluitende dié met 'n Duitse, Italiaanse, Spaanse en Switserse patroon. Die agterkant van die kaarte het gewoonlik 'n ingewikkelde patroon wat dit moeilik maak om onderstebo kaarte uit te ken aan krap- of ander merke. Speelkaarte is beskikbaar in 'n verskeidenheid style, want hulle kan vervaardig word vir kompetisies, [[Casino|casino's]]<ref name="kaplan-nyt-2016">{{cite web |last1=Kaplan |first1=Michael |title=How 'Advantage Players' Game the Casinos |url=https://www.nytimes.com/2016/07/03/magazine/how-advantage-players-game-the-casinos.html |work=The New York Times |access-date=6 Augustus 2019 |date=29 Junie 2016}}</ref> of [[kulkuns]]tenaars,<ref name="np-wong">{{cite news |last1=Wong |first1=Alex |title=How young magicians are learning to cast a spell on a modern audience |url=https://nationalpost.com/entertainment/how-young-magicians-are-learning-to-cast-a-spell-on-a-modern-audience |newspaper=National Post |access-date=29 Julie 2019 |date=4 April 2019}}</ref><ref name="wired-mallonee">{{cite web |last1=Mallonee |first1=Laura |title=The Secret Tools Magicians Use to Fool You |url=https://www.wired.com/story/magician-secret-tools-photo-gallery/ |publisher=Wired |access-date=6 Augustus 2019 |date=9 November 2018}}</ref> en as promosieartikels<ref name="asi-hegel">{{cite web |last1=Hegel |first1=Theresa |title=Smart Promotional Items at CES |url=https://www.asicentral.com/news/newsletters/promogram/january-2018/smart-promotional-items-at-ces/ |website=Advertising Specialty Institute |access-date=29 July 2019 |date=January 10, 2018}}</ref> en soeweniers.<ref name="guardian-haring">{{cite web |last1=Sawyer |first1=Miranda |title='The public has a right to art': the radical joy of Keith Haring |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/jun/02/public-has-right-to-art-keith-haring-tate-liverpool-exhibition |work=The Guardian |access-date=29 Julie 2019 |date=2 Junie 2019}}</ref> Pakke kaarte of selfs enkele kaarte kan versamel word as 'n [[stokperdjie]] of vir hulle geldwaarde.<ref name="forbes-seideman">{{cite web |last1=Seideman |first1=David |title=Trading Cards Continue To Trounce The S&P 500 As Alternative Investments |url=https://www.forbes.com/sites/davidseideman/2019/01/18/trading-cards-continue-to-trounce-the-sp-500-as-alternative-investments/#15b3e3a72f6e |work=Forbes |access-date=6 Augustus 2019 |date=18 Januarie 2019}}</ref><ref name="nyt-sullivan-2018">{{cite web |last1=Sullivan |first1=Paul |title=Trading Cards: A Hobby That Became a Multimillion-Dollar Investment |url=https://www.nytimes.com/2018/03/23/your-money/trading-cards-investment.html |work=The New York Times |access-date=6 Augustus 2019 |date=23 Maart 2018}}</ref> In die meeste kaartspeletjies word die kaarte deurmekaar gemaak deur 'n proses wat [[Skommel (speelkaarte)|skommel]] genoem word. 'n Aantal kaarte word dan aan elke speler gedeel waarna elke speler na die gesig van sy kaarte sal kyk en die ander spelers slegs die agterkant van die ander spelers se kaarte kan sien. Die wyse hoe die kaarte in elke kaartspeletjie gebruik word, word bepaal deur die reëls van elke kaartspel. ==Geskiedenis== ===China=== [[Beeld:Ming Dynasty playing card, c. 1400.jpg|thumb|upright=0.5|'n Chinese gedrukte kaart van omstreeks 1400 wat naby Turpan ontdek is.]] Speelkaarte is dalk omstreeks die 9de eeu tydens die [[Tang-dinastie]] die eerste keer vervaardig met die gebruik van houtblokdrukwerk.<ref>{{Harvnb|Needham|1954|pp=[https://archive.org/stream/ScienceAndCivilisationInChina/Science_and_Civilisation_in_China_Vol_1_Introductory_Orientations#page/n177/mode/2up 131–132]}}.</ref><ref name="wilkinson">{{cite journal|last=Wilkinson | first=W.H. | title=Chinese Origin of Playing Cards | journal=American Anthropologist | volume=VIII | issue=1 | year=1895 | pages=61–78 | doi=10.1525/aa.1895.8.1.02a00070 | url=https://zenodo.org/record/1448960 | doi-access=free }}</ref> Die vroegste bekendste teks wat moontlik na kaartspeletjies verwys, is 'n 9de-eeuse teks bekend as ''Collection of Miscellanea at Duyang'', wat deur die skrywer van die Tang-dinastie Su E geskryf is. Dit beskryf hoe prinses Tongchang, die dogter van keiser Yizong van Tang, die "blaarspel" in 868 speel saam met lede van die Wei-clan, die familie van die prinses se man.<ref name="lo 2000 390"/><ref name="zhou 1997 18">{{cite journal|author=Zhou, Songfang|title=On the Story of Late Tang Poet Li He|journal=Journal of the Graduates Sun Yat-sen University|year= 1997|volume= 18|issue= 3|pages=31–35}}</ref>{{sfn|Needham|Tsien|1985|p=131}} Die eerste bekende boek oor die "blaarspel" is ''Yezi Gexi'' genoem en na bewering geskryf deur 'n Tang-vrou. Skrywers van daaropvolgende dinasitieë het kommntaar daarop gelewer.{{sfn|Needham|2004|p=329}} Die geleerde Ouyang Xiu (1007-1072) van die [[Song-dinastie]] het beweer die "blaarspel" bestaan ten minste sedert die middel van die Tang-dinastie en word verbind met die ontwikkeling van gedrukte velle as 'n skryfmedium.<ref name="lo 2000 390">{{Cite journal | doi = 10.1017/S0041977X00008466| title = The game of leaves: An inquiry into the origin of Chinese playing cards| journal = Bulletin of the School of Oriental and African Studies| volume = 63| issue = 3| pages = 389–406| year = 2009| last1 = Lo | first1 = A. | s2cid = 159872810}}</ref>{{sfn|Needham|2004|p=329}} Ouyang het egter ook beweer die "blare" was bladsye van 'n boek wat gebruik is in 'n bordspeletjie wat met dobbelstene gespeel is, en dat die reëls van die spel teen 1067 verlore was.<ref name="Parlett">Parlett, David, "[https://www.parlettgames.uk/histocs/leafgame.html The Chinese "Leaf" Game]", Maart 2015.</ref> Die vroegste gedateerde geval van 'n kaartspeletjie het op 17 Julie 1294 plaasgevind "toe Yan Sengzhu en Zheng Pig-Dog betrap is dat hulle kaartspeel en beslag gelê is op houtblokke wat gebruik is om die kaarte te druk, asook op nege van die kaarte".<ref name="Parlett"/> William Henry Wilkinson stel voor die eerste kaarte was eintlik papiergeld wat gedien het as beide 'n middel vir speletjies en die wedgeld waarvoor gespeel is.<ref name="wilkinson" /> Om papiergeld te gebruik is as ongerieflik en riskant beskou en dit is dus vervang met speelgeld bekend as "geldkaarte". ===Persië en Arabië=== Ondanks die groot verskeidenheid patrone toon die kleure (stelle) kaarte 'n eenvormigheid van struktuur. Elke stel bevat 12 kaarte, waarvan die boonste twee gewoonlik die [[prentkaart]]e is, met 'n heer (K) heel bo, en die onderste 10 kaarte 'n syferwaarde het. Daar is baie motiewe vir die stelle, wat munte, klawers en klokke insluit, asook swaarde wat ooreenstem met latere [[Mameluk]]- en Latynse kaarte. Michael Dummett spekuleer dat Mamelukkaarte afstam van 'n vroeëre pak wat bestaan het uit 48 kaarte, wat elk in vier stelle ingedeel is met 10 syfer- en twee prentkaarte.<ref>[http://i-p-c-s.org/faq/basics.php Playing card basics] by die International Playing-Card Society</ref> ===Egipte=== [[File:Mamluk kanjifah cards.png|right|thumb|260px|Vier Mamelukspeelkaarte.]] Teen die 11de eeu het kaarte oor die hele [[Asië]] voorgekom en later na [[Egipte]] versprei.{{sfn|Needham|Tsien|1985|p=[https://archive.org/stream/ScienceAndCivilisationInChina/Needham_Joseph_Science_and_Civilisation_in_China_Vol_5-1_Chemistry_and_Chemical_Technology_Paper_and_Printing#page/n165/mode/2up/search/Egypt 307]}} Die oudste kaarte in die wêreld wat behoue gebly het, is vier fragmente wat in die Keir-versameling en die Benaki-museum gehou word. Hulle kom uit die 12de en 13de eeu (die laat [[Fatimidiese Kalifaat|Fatimidiese]], die Ajjoebidiese en en die vroeë Mameluktydperk).<ref>{{cite book|last1=Dummett|first1=Michael|title=The Game of Tarot|date=1980|publisher=Duckworth|page=41|isbn=0-7156-1014-7}}</ref> 'n Byna volledige pak Mamelukkaarte uit die 15de eeu wat baie soos die fragmente regs lyk, is in 1939 in die [[Topkapi-paleis]] in [[Istanboel]] ontdek.<ref name="bifao38">{{Citation|title=Le Bulletin de l'Institut français d'archéologie orientale|last=Mayer|first=Leo Ary|url=http://www.ifao.egnet.net/bifao/38/|year=1939|volume=38|pages=113–118|access-date=2008-09-08|postscript=.}}</ref> Dit is nie 'n volledige pak nie en bestaan eintlik uit drie verskillende pakke, moontlik om vermiste kaarte te vervang.<ref>''International Playing Cards Society Journal'', 30-3, [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal p. 139]</ref> Die Topkapi-pak het oorspronklik 52 kaarte in vier stelle bevat: polokolwe, munte, swaarde en bekers. Elke stel het 10 syfer- en drie prentkaarte, wat ''malik'' (koning), ''nā'ib malik'' (onderkoning) en ''thānī nā'ib'' (tweede of onderadjunk) genoem is. Die titel ''thānī nā'ib'' bestaan nie en het dalk nie in die oudste pakke voorgekom nie. Die Mamelukkaarte het abstrakte ontwerpe en beeld nie mense uit nie, waarskynlik om godsdienstige redes. Hulle bevat egter die range van die kaarte.<ref>[http://cards.old.no/1500-mamluk/ Mamluk cards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119190011/http://cards.old.no/1500-mamluk/ |date=19 Januarie 2016 }}. Cards.old.no. Besoek op 2015-05-10.</ref> Dié kaarte is uit [[Kaïro]], [[Alexandrië]] en [[Damaskus]] uitgevoer tot met die val van die Mamelukke in die 16de eeu.<ref>[http://l-pollett.tripod.com/cards64.htm The Mamluk Cards]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. L-pollett.tripod.com. Besoek op 2015-05-10.</ref> Die reëls van dié kaartspeletjies is nou verlore.<ref>[http://www.pagat.com/notrump/ No trump trick-taking games] by pagat.com</ref> ===Verspreiding deur Europa=== [[Beeld:Knave of coins - Italy 2 deck.png|thumb|180px|Die boer van munte uit die oudste bekende Europese pak kaarte, omstreeks 1390-1410.]] Kaartspeletjies is waarskynlik deur die [[Arabiere]] uit die Ooste na [[Europa]] versprei deur die [[Christelike]] koninkryke van [[Spanje]], hoewel sommige kenners glo dit is deur die [[Kruisvaart|Kruisvaarders]] daarheen gebring. Die oudste Westerse pak is bekend as die Spaanse pak en is 'n aanpassing van die Arabiese pak. Die eerste keer dat kaartspeletjies in Europa genoem is, was in 1371 toe die [[Katalaans]]e woordeboek ''naib'' as "speelkaarte" gedefinieer het.<ref>Denning (1996), p. 14.</ref> Dit dui daarop dat kaarte toe "taamlik bekend' was in [[Katalonië]] (nou deel van Spanje). Dit is dalk daarheen versprei deur handel met die Mamelukheersers van Egipte.<ref>Ferg, Wayland & Wayland (2007), p. 117.</ref> Die vroegste melding van kaartspeletjies in [[Sentraal-Europa]] is vermoedelik 'n verbod op kaartspeel in 1367 in die stad [[Bern]],<ref name="kopp">Peter F. Kopp: Die frühesten Spielkarten in der Schweiz. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 30 (1973), pp. 130–145, here 130.</ref><ref>Timothy B. Husband: The World in Play. Luxury Cards 1430–1540. Metropolitan Museum of Art 2016, S. 13.</ref> maar dié bron word in twyfel getrek omdat die eerste eksemplaar wat beskikbaar is die datum 1398 noem en dit dalk daarna verander is.<ref>Hellmut Rosenfeld: Zu den frühesten Spielkarten in der Schweiz. Eine Entgegnung. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 32 (1975), pp. 179–180.</ref><ref>{{cite web| url = http://trionfi.com/0/p/01/| title = Early Prohibitions of Playing Cards (Trionfi.com)}}</ref><ref>Dummett (1980), pp.11–13.</ref> Die eerste Italiaanse verwysing is 'n verbod in 1377 in [[Florence]].<ref name="kopp" /><ref>Hellmut Rosenfeld: Zu den frühesten Spielkarten in der Schweiz. Eine Entgegnung. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 32 (1975), pp. 179–180.</ref> Van dié jaar af was daar al hoe meer meldings van speelkaarte, gewoonlik in verband met 'n verbod op kaartspeel.<ref>Wilhelm Ludwig Schreiber: ''Die ältesten Spielkarten und die auf das Kartenspiel Bezug habenden Urkunden des 14. und 15. Jahrhunderts''. Heitz, Straßburg 1937.</ref><ref>{{cite web| url = http://trionfi.com/0/p/01/| title = Early Prohibitions of Playing Cards (Trionfi.com)}}</ref> In [[Engeland]] is daar reeds in 1413 'n verwysing daarna.{{sfn|Depaulis|2013|pp=165–169}} Onder die vroeë patrone van speelkaarte is dié wat afgelei is van die Mamelukkaarte van bekers, munte, swaarde en polokolwe. Dit word vandag nog op Latynse speelkaarte gebruik.<ref>Donald Laycock in ''Skeptical—a Handbook of Pseudoscience and the Paranormal'', red. Donald Laycock, David Vernon, Colin Groves, Simon Brown, Imagecraft, Canberra, 1989, {{ISBN|0-7316-5794-2}}, p. 67</ref> Omdat [[polo]] nie toe baie bekend in Europa was nie, het die polokolwe knuppels geword.<ref>[http://l-pollett.tripod.com/cards77.htm Andy's Playing Cards - The Tarot And Other Early Cards - page XVII - the moorish deck]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. L-pollett.tripod.com. Besoek op 2015-05-10.</ref> Benewens in Katalonië in 1371, word speelkaarte ook genoem in 1377 in [[Switserland]] en in 1380 op baie plekke insluitende Florence en [[Parys]].<ref>{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/01/|title=Tarot and its history|website=Trionfi}}</ref><ref>{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/02/|title=Tarot and its history|website=Trionfi}}</ref><ref>J. Brunet i Bellet, ''Lo joch de naibs, naips o cartas'', Barcelona, 1886, quote in the ''"Diccionari de rims'' de 1371 : ''darrerament/per ensajar/de bandejar/los seus guarips/joch de nayps/de nit jugàvem'', sien ook [http://trionfi.com/0/p/28/ le site trionfi.com]</ref> Die algemene speel van kaartspeletjies in Europa kan met 'n mate van sekerheid teruggespeur word na sedert 1377.<ref name="Banzhaf">{{Citation |last1=Banzhaf |first1=Hajo |title=Il Grande Libro dei Tarocchi |year=1994 |publisher=Hermes Edizioni |location=Roma |language=it |isbn=978-88-7938-047-8 |pages=16, 192}}</ref> [[Beeld:Pietro_Longhi_-_Card_Players_-_KMSst426_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|thumb|320px|links|Kaartspelers in die 18de eeu in Venisië, deur Pietro Longhi.]] Tussen 1418 en 1450<ref name="trionfi20">{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/20/|title=Early Card painters and Printers in Germany, Austria and Flandern (14th and 15th century)|website=Trionfi}}</ref> het professionele kaartmakers in [[Ulm]], [[Neurenberg]] en [[Augsburg]] gedrukte pakke vervaardig. Die meeste vroeë houtafdrukke van alle soorte is ná die tyd gekleur, óf met die hand óf van 1450 af met stensils. Die 15de-eeuse kaarte is waarskynlik geverf. Die Vlaamse Jagpak in die [[Metropolitan Museum of Art|Metropolitan-kunsmuseum]] in [[New York]] is die oudste volledige pak speelkaarte wat in die 15de eeu in Europa gemaak is.<ref name=label>{{cite web |url=http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/475513?=&imgno=0&tabname=label |title=The Cloisters Playing Cards, ca. 1475–80 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |access-date=19 Mei 2015}}</ref> Namate kaarte van Italië na [[Germane|Germaanse lande]] versprei het, is die Latynse motiewe vervang met blare (of skilde), harte (of rose), klokke en akkers. Frankryk het aanvanklik die Latynse pakke gebruik, maar omstreeks 1480 het Franse vervaardigers begin om baie vereenvoudigde weergawes van die Duitse simbole te gebruik, waarskynlik om massaproduksie te vergemaklik. 'n Kombinasie van Latynse en Duitse simbole het daartoe gelei dat Franse speelkaarte omstreeks 1480 vervaardig is in stelle van ''trèfles'' (klawers), ''carreaux'' (ruitens), ''cœurs'' (hartens) en ''piques'' ([[Skoppens (speelkaarte)|skoppens]]). Die klawers kom waarskynlik van die akker en die skoppens van die blaar op Duitse pakke. In die laat 14de eeu het Europeërs begin om die Mamelukkaarte te verander om Europese koninklikes en amptenare te verteenwoordig. Volgens 'n beskrywing uit 1377 was die vroegste prentkaarte 'n sittende koning, 'n hoër maarskalk wat sy stelsimbool regop gehou het en 'n laer maarskalk wat sy simbool onderstebo gehou het.<ref>[http://i-p-c-s.org/history.html History of Playing-Cards] by International Playing-Card Society</ref><ref>Wintle, Simon. [http://www.wopc.co.uk/history/earlyrefs Early references to Playing Cards] at World of Playing Cards.</ref> Laasgenoemde twee stem ooreen met die ''Ober'' en ''Unter'', wat steeds op Duitse en Switserse kaarte voorkom. Die Italiane en Iberiërs het voor 1390 die ''Ober'' en ''Unter'' met die ''knight'' en ''jack'' vervang, moontlik om 'n groter onderskeid tussen die kaarte te tref. In Engeland is die laagste prentkaart ''knave'' genoem, wat aanvanklike "seun" beteken het (vergelyk die Duitse ''Knabe''), en dus verteenwoordig dié karakter die "prins", die seun van die koning en koningin; die betekenis "kneg" het eers later ontstaan.<ref>{{cite book|last=Barrington|first=Daines|title=Archaeologia, or, Miscellaneous tracts relating to antiquity|volume=8|year=1787|publisher=Society of Antiquaries of London|page=141}}</ref><ref>{{cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=2|year=1989|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England |chapter=knave, n, 2|title-link=Oxford English Dictionary}}</ref> Die koningin het sedert 1377 al sporadies in pakke verskyn, veral in Duitsland. Hoewel die Duitsers die gewoonte gestaak het, het die Franse ook later die koningin begin gebruik en dit onder die koning geplaas. Pakke van 56 kaarte met stelle waarin 'n koning, koningin en ridder voorkom (met die ''knave'' op [[tarotkaarte]]) was algemeen in die 15de eeu. ===Latere ontwerpveranderings=== [[Beeld:Imperial Bower.png|thumb|200px|'n Vroeë joker, deur Samuel Hart (omstreeks 1863).]] Kaarte met die waardes wat in die hoeke gedruk is, het dit moontlik gemaak dat kaarte naby mekaar soos 'n waaier in die hand gehou kan word (in plaas van twee hande soos voorheen). Die eerste sodanige pak met Latynse stelle is in 1693 deur Infirerra gedruk,<ref>''International Playing Cards Society Journal'' 30-1 [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal page 34]</ref> maar dit is eers sedert die einde van die 18de eeu algemeen gebruik. Die eerste Amerikaanse pak van Franse kaarte met dié innovasie was die Saladee-patent in 1864 deur Samuel Hart.<ref name="HochmanEncyclopedia"/> [[Beeld:Girl with Cards by Lucius Kutchin, 1933.jpg|thumb|links|200px|''Girl with Cards'', deur Lucius Kutchin, 1933, Amerikaanse Smithsonian-kunsmuseum.]] Dit is gevolg deur die druk van prentkaarte met 'n bo- en onderkant wat dieselfde lyk. Dié innovasie word toegeskryf aan die Franse kaartmaker Agen, in 1745. Die Franse regering, wat die ontwerp van speelkaarte beheer het, het egter sulke kaarte verbied. In Sentraal-Europa (Trappola-kaarte) en Italië (Tarocco Bolognese) is dié innovasie in die tweede helfte van die 18de eeu aangeneem. In Brittanje is kaarte met omkeerbare prentkaarte in 1799 deur Edmund Ludlow en Ann Wilcox gepatenteer. 'n Franse pak met dié ontwerp is omstreeks 1802 deur die drukker Thomas Wheeler gedruk.<ref>''International Playing Cards Society Journal''. XXVII-5 [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal p. 186]; en 31-1 p. 22</ref> Skerp hoeke verweer makliker en dan kan kaarte se waarde deur ander spelers gesien word; die kaarte het dus ronde hoeke gekry. Voor die middel 19de eeu het Britse, Amerikaanse en Britse spelers kaarte met blanko agterkante verkies. Die behoefte daaraan om verwering te verdoesel en te voorkom dat agterop die kaarte geskryf word, het gelei tot die druk van ontwerpe, foto's, sketse of advertensies op die rugkant.<ref>Fryxell, David A. (2014-02-07) [http://www.familytreemagazine.com/Article/history-matters-playing-cards History Matters: Playing Cards]. ''Family Tree Magazine''.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=78990|title=Playing cards featuring logo of the FJ Holden|publisher=National Museum of Australia|access-date= 7 Januarie 2023|archive-date=28 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928164635/http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=78990|url-status=dead}}</ref> Die [[VSA]] het die joker bekend gestel vir die spel euchre. Die naam kom vermoedelik van ''juker'', 'n ander naam vir euchre.<ref name="uspchist">[https://web.archive.org/web/20070826144858/http://www.usplayingcard.com/gamerules/briefhistory.html US Playing Card Co. – A Brief History of Playing Cards] (archive.org mirror)</ref><ref name=beal_joker>Beal, George (1975). ''Playing cards and their story.'' New York: Arco Publishing Comoany Inc. p. 58</ref> Die eerste vermelding van die joker as 'n wildekaart dateer van 1875 met 'n variasie van [[poker]].<ref>{{Citation |last=Parlett |first=David |title=The Oxford Guide to Card Games |year=1990 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-214165-1 |page=[https://archive.org/details/oxfordguidetocar00parl/page/191 191] |url=https://archive.org/details/oxfordguidetocar00parl/page/191 }}</ref> ==Moderne kaartformate== {| class="wikitable" style="text-align:center; float:right; margin-left: 1em;" |+Internasionale speelkaartstelle |- |scope="row"|Frans |Hartens<br /> [[beeld:SuitHearts.svg|35x35px|center]] |Ruitens<br /> [[beeld:SuitDiamonds.svg|35x35px|center]] |Klawers<br /> [[beeld:SuitClubs.svg|35x35px|center]] |Skoppens<br /> [[beeld:SuitSpades.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Duits |Harte<br/> [[beeld:Bay herz.svg|35x35px|center]] |Klokke<br/> [[beeld:Bay schellen.svg|35x35px|center]] |Akkers<br/> [[beeld:Bay eichel.svg|35x35px|center]] |Blare<br/> [[beeld:Bay gras.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Italiaans |Bekers<br/> [[beeld:Seme coppe carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Munte<br/> [[beeld:Seme denari carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Knuppels<br/> [[beeld:Seme bastoni carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Swaarde<br/> [[beeld:Seme spade carte trevisane.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Spaans |Bekers<br/> [[beeld:Seme coppe carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Munte<br/> [[beeld:Seme denari carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Knuppels<br/> [[beeld:Seme bastoni carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Swaarde<br/> [[beeld:Seme spade carte spagnole.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Switsers-Duits |Rose<br/> [[beeld:RosendeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Klokke<br/> [[beeld:SchellendeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Akkers<br/> [[beeld:EichelndeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Skilde<br/> [[beeld:Bouclier jeu de carte.svg|35x35px|center]] |} Moderne speelkaarte word in drie breë kategorieë verdeel op grond van die stelsimbole wat hulle gebruik: Frans, Latyns en Germaans. Latynse kaarte stem baie ooreen met die Spaanse en Italiaanse formate. Die Switsers-Duitse stelle verskil van die ander. Die Franse 52-kaartpakke (sonder die jokers) het dieselfde getal kaarte as die oorspronklike Mamelukpak, terwyl Latynse en Germaanse pakke minder kaarte bevat. Latynse pakke is gewoonlik sonder die hoër syferkaarte en die Duitse pakke sonder die laer syferkaarte. Binne die stelle is daar streek- of nasionale variasies wat "standaardpatrone" genoem word. Omdat dié patrone in die [[Publieke domein|openbare domein]] is, mag kaartvervaardigers hulle naboots.<ref>{{cite web|url=http://i-p-c-s.org/pattern/notes.html|title=Standard pattern notes|publisher=I-p-c-s.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211052711/https://i-p-c-s.org/pattern/notes.html|archive-date=December 11, 2018|access-date=2015-05-10}}</ref> Patroonverskille word hoofsaaklik aangetref in die prentkaarte, maar ook die getal kaarte per pak, die gebruik van syfers of selfs 'n ander vorm en syferrangskikking kan hulle onderskei. Sommige patrone bestaan al eeue lank. Jokers is nie deel van enige patroon nie, omdat hulle 'n redelik onlangse uitvindsel is en hulle het dus nie 'n gestandaardiseerde voorkoms nie. Elke vervaardiger gebruik sy eie handelsmerkillustrasie op hulle jokers. Die groot verskeidenheid jokers het daartoe gelei dat hulle versamelaarsartikels geword het. Enige kaart met die vervaardiger se logo, soos die aas van skoppens in Engeland, die aas van klawers in Frankryk of die aas van munte in Italië, word ook versamel. Speelkaarte se waarde word gewoonlik in die hoeke links bo en regs onder gedruk. Hoewel dié ontwerp nie die hand beperk waarin die kaarte gehou word nie, verkies sommige linkshandige spelers om hulle kaarte in die teenoorgestelde rigting uit te waaier. Daar is ook ontwerpe met die waarde in al vier hoeke gedruk.<ref>{{Cite web|url=https://www.leftyslefthanded.com/Lefty_s_Left_Handed_Playing_Cards_p/607414.htm|title=Lefty's "Always right" double deck of playing cards|publisher=Lefty's}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kickstarter.com/projects/craigertiger/sinister-deck-the-left-handed-card-deck-with-famou|title=Sinister Deck: The Left-Handed Card Deck With Famous Lefties}}</ref> ===Franse kaartpakke=== [[Beeld:Svg-cards-2.0.svg|links|thumb|220px|52 Franse speelkaarte met jokers.]] Franse kaarte is beskikbaar in 'n verskeidenheid patrone en pakgroottes. Die standaardpak van 52 kaarte is die gewildste en sluit 13 waardes van elke stel in, met omkeerbare prentkaarte. Elke stel het 'n aas (A), wat 'n enkele simbool van sy soort vertoon; 'n heer of koning (K), dame, vrou of koningin (Q) en boer (J) wat elk uitgebeeld word met een simbool van hulle stel; en kaarte met syferwaardes van 2 tot 10, met elke kaart wat dié getal simbole van sy stel uitbeeld. Kommersiële pakke sluit ook gewoonlik van een tot ses jokers in, maar gewoonlik twee. In pakke met minder as 52 kaarte vir sekere kaartspeletjies is van die kaarte uitgelaat, soms van 2 tot 6 vir 'n pak van 32, van 8 tot 10 vir 'n pak van 40 of van 2 tot 8 vir 'n pak van 24. ==Niestandaardontwerpe== ===Casino's=== Dobbelmaatskappye laat gewoonlik kaarte spesifiek vir hulle casino's druk. Omdat casino's elke dag deur 'n groot getal pakke gaan, herverkoop hulle soms gebruikte pakke wat "op die vloer" was. Dié kaarte word dikwels verander, deur óf die hoeke af te sny óf 'n gat deur die pak te pons,<ref name="kaplan-nyt-2016"/> om te voorkom dat die kaarte in die casino gebruik kan word om te kul. ===Versamelings=== Vanweë die lang geskiedenis en groot verskeidenheid van ontwerpe, is kaarte dikwels versamelaarsartikels.<ref name="cleveland-2010">{{cite web |last1=Attina |first1=Andy |title=Mayfield Heights man displays almost 4,000 playing card decks he has collected in just 10 years |url=https://www.cleveland.com/sunmessenger/2010/04/mayfield_heights_man_displays.html |website=cleveland.com |access-date=28 Julie 2019 |date=8 April 2010}}</ref> Volgens ''[[Guinness World Records]]'' bevat die grootste kaartversameling 11&nbsp;087 pakke en word dit besit deur Liu Fuchang van China.<ref name="gwr-playing-cards">{{cite web |title=Largest collection of playing cards |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-collection-of-playing-cards |website=Guinness World Records |access-date=24 Julie 2019 |date=1 November 2007}}</ref> Individuele speelkaarte word ook versamel, soos die wêreldrekord van 8&nbsp;520 verskillende jokers wat aan Tony de Santis van Italië behoort.<ref>{{cite web |title=Largest collection of joker playing cards |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-playing-card-joker-collection/ |website=Guinness World Records |access-date=31 January 2020}}</ref> ===Eie ontwerpe en kunswerke=== Eie ontwerpe kan vir talle doeleindes gemaak word. Oor die hele wêreld heen ontwerp en vervaardig beide individuele en groot maatskappye soos United States Playing Card Company (USPCC) baie verskillende style kaarte,<ref name="bike-customized">{{cite web |title=Custom Printing - Customized Playing Cards |url=https://bicyclecards.com/custom-printing/ |website=Bicycle Playing Cards |publisher=The United States Playing Card Company|access-date=29 July 2019}}</ref> insluitende aandenkings-<ref name="yt-soviet-cards-maya">{{cite web |title=Did you know that the Soviet Union created a Maya playing cards deck back in the 50s? |url=https://www.theyucatantimes.com/2018/12/did-you-know-that-the-soviet-union-created-a-maya-playing-cards-deck-back-in-the-50s/ |publisher=Yucatan Times |access-date=29 July 2019 |date=7 Desember 2018}}</ref> soewenierkaarte.<ref name="bakersfield-now-2018">{{cite web |last1=Wilson |first1=Lexi |title=A new deck of cards with a Bakersfield twist |url=https://bakersfieldnow.com/news/local/a-new-deck-of-cards-with-a-bakersfield-twist |publisher=Bakersfield Now |access-date=29 Julie 2019 |date=1 Desember 2018}}</ref><ref name="wlwt5">{{cite web |last1=Clark |first1=Natalie |title=New deck of cards features stories of veteran-run businesses, charities |url=https://www.wlwt.com/article/new-deck-of-cards-features-stories-of-veteran-run-businesses-charities/28337932 |publisher=WLWT5 |access-date=28 July 2019 |date=9 Julie 2019}}</ref> Helder ontwerpe word veral vir gebruik in toekomsvoorspellings gemaak,<ref name="van-fair-2015"/><ref name="adweek-2016">{{cite web |last1=Klara |first1=Robert |title=How One of YouTube's Most Hypnotic Stars Is Building a Brand Around His 'Cardistry' |url=https://www.adweek.com/brand-marketing/how-one-youtubes-most-hypnotic-stars-building-brand-around-his-cardistry-171966/ |website=Adweek |access-date=29 July 2019 |date=15 Junie 2016}}</ref> terwyl kaarte ook op die kunswaarde daarvan kan fokus.<ref name="yt-soviet-cards-maya"/><ref name="out-queer">{{cite web |last1=Walker |first1=Harron |title=This Artist Is Making the Queerest Deck of Cards Ever |url=https://www.out.com/art-books/2019/2/20/artist-making-queerest-deck-cards-ever-0#media-gallery-media-0 |publisher=Out Magazine |access-date=29 July 2019 |date=20 Februarie 2019}}</ref> In 1976 het die JPL Gallery in [[Londen]] 'n pak van 'n verskeidenheid moderne Britse kunstenaars soos Maggie Hambling en David Hockney laat maak met die naam "The Deck of Cards".<ref name="christies">{{cite web |title=Leading the pack: A card-size survey of modern and contemporary Indian art |url=https://www.christies.com/features/The-British-Councils-Taash-ke-Patte-8330-1.aspx |publisher=Christie's |access-date=28 July 2019 |date=19 May 2017}}</ref> 40 jaar later, in 2016, het die British Council 'n pak kaarte met die naam "Taash ke Patte" laat maak met Indiese kunstenaars.<ref name="christies"/><ref name="ie-chattopadhyay">{{cite web |last1=Chattopadhyay |first1=Pallavi |title=Check Mate: For the love of playing cards |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/the-deck-of-cards-taash-ke-patte-exhibition-2799433/ |publisher=The Indian Express |access-date=1 August 2019 |date=14 Mei 2016}}</ref> ==Sien ook== *[[Franse speelkaarte]] *[[Tarotkaart]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Speelkaarte| ]] 48ksdoxszh5wpc83yv0vkh6qk6qnlca Christiaan Bakkes 0 31487 2915425 2849681 2026-07-03T11:18:46Z ~2026-37853-63 210373 /* PublikasiesWorldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-89360/ */ 2915425 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skrywer | Naam = Christiaan Bakkes | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Christiaan Mathys Bakkes | Skrywersnaam = | Geboortedatum = {{GDEO|1965|8|3}} | Geboorteplek = [[Vredenburg]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Skrywer, veldwagter | Alma_mater = | Genre = Jag- en veldverhale | Beweging = | Werke = | Eggenoot = | Familie = [[Margaret Bakkes]] (moeder) | Toekennings = }} '''Christiaan Mathys Bakkes''' ([[Vredenburg]], [[3 Augustus]] [[1965]]) is 'n [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van veral jag- en veldkortverhale.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is die seun van Cas en [[Margaret Bakkes]] en die broer van [[C. Johan Bakkes]]. Margaret en C. Johan is ook skrywers.<ref name=":0">LitNet: http://www.litnet.co.za/christiaan-bakkes-1965/</ref> Bakkes werk vir 'n tydperk as veldwagter in die [[Krugerwildtuin]] en was in die vroeë 1990's by die uitdunning van [[olifant]]e betrokke,<ref name="concierge">{{Cite web |last= Boynton |first= Graham |title= The Nature of the Beast |date= Maart 2006 |url= http://www.concierge.com/cntraveler/articles/10231?pageNumber=4 |accessdate= 15 November 2010 |archive-date= 18 Januarie 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120118060227/http://www.concierge.com/cntraveler/articles/10231?pageNumber=4 |url-status= dead }}</ref> 'n saak waarteen hy etiese besware ontwikkel. In 1994 word hy ernstig binne die wildtuin beseer en verloor hy 'n arm in ’n onderonsie met ’n [[krokodil]]. Hy slaan daarna 'n nuwe loopbaanrigting in en gaan werk in die [[Damaraland]]se woestyn as 'n gids en bewaringsbeampte vir ''Wilderness Safaris''.<ref name="concierge" /> Hy lei ook [[gorilla]]safari’s in die woude van [[Uganda]]. Bakkes word as 'n liefhebber van ''[[heavy metal]]'' musiek beskryf.<ref name=":0" /> == Lewe en werk == Christiaan Mathys Bakkes is op 3 Augustus 1965 op Vredenburg gebore, as die jongste seun en een van vier kinders van dr. Casparus Marius Bakkes, ’n militêre historikus, en die skryfster [[Margaret Bakkes|Margaret Magdel Bakkes]]. Hy het twee ouer broers, die skrywer en dosent C. Johan,  en Marius wat werksaam is in die filmbedryf, en ’n suster, Matilde, ’n spraakterapeut. Hulle trek terug [[Pretoria]] toe, waar sy ouers benewens ’n huis in die stad ook ’n plasie buite die stad koop. Op die plaas raak hy geheg aan die natuurlewe. Sy skoolopleiding kry hy aan Pretoria-Oos Laerskool, [[Afrikaanse Hoër Seunskool|Afrikaans Hoër Seunskool]] in Pretoria en in [[1983]] matrikuleer hy aan die [[Pro Arte Kunsskool]] in Pretoria, waar hy onder meer Kuns as vak neem. Hy studeer filmproduksie na skool, want hy wou graag natuurlewefilms maak, maar skop hierdie studies op. Hy begin dan as ongeskoolde arbeider by die [[Krugerwildtuin]] werk, waar hy onder andere lakens opvou en die kasregister beman. Dan keer hy terug na Pretoria en behaal ’n Diploma in [[Natuurbewaring]] aan die [[Pretoria Technikon]], waarna hy vir ’n ruk op ’n wildplaas werk. Hy word dan opgeroep vir sy twee jaar verpligte militêre diensplig. Vir ’n ruk is hy offisier in die Inligtingskorps wanneer Militêre Intelligensie (MI) hom werf om die weermag se veldwagter by Fort Saint Michel aan die Angolese grens te wees. Dit is net voor Resolusie 435, wat bepaal die Suid-Afrikaanse soldate uit [[Suidwes-Afrika]] moet onttrek en hy kom gou agter dat die veldwagterskap slegs ’n front van die MI is sodat [[Suid-Afrika]] nie die bevrydingsbeweging [[Unita]] oornag in [[Angola]] alleen los nie. Geheime sendings ry in hierdie tyd steeds wapens en voorrade oor die grens aan. In [[1989]] lei hy ’n eenheid in die Wes-Caprivi wat saam met San-spoorsnyers op die Kwando-rivier patrollies doen om stropers en ivoordiewe te vang.<ref name=":0" /> Ná voltooiing van sy diensplig is hy natuurbewaarder in die [[Caprivi]], [[Mpumalanga]], [[KwaNdebele]] en dan staptoerveldwagter in die Krugerwildtuin. Onder andere neem hy vir [[Nelson Mandela]] kort ná sy vrylating op ’n staptoer deur die wildtuin en maak hom touwys oor die natuur. Op [[26 Februarie]] [[1994]] is hy betrokke in ’n ernstige krokodilaanval nadat hy in ’n dam spring om af te koel en meer as een [[krokodil]] hom aanval. Sy linkerarm word afgebyt en hy word ook aan die regterskouer gebyt, sodat hy die gebruik van sy linkerarm verloor en daar lank gevrees is dat sy regterarm ook in die slag gaan bly. Aanvanklik is daar ook groot vrees vir sy lewe weens die ontsaglike gevaar van bakteriese infeksie in sy veelvuldige wonde. Hy is vyf weke in 1 Militêre Hospitaal in Pretoria en is vir nog vier maande daarna betrokke by rehabilitasie. Omdat hy links was, moes hy nou leer om alles regs te doen.<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3037 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920212936/http://www.nb.co.za/authors/3037 |date=20 September 2016 }}</ref> Hy word hierna deur die Parkeraad in kennis gestel dat hy nie meer ’n staptoerveldwagter in die Krugerwildtuin kan wees nie en eerder ’n kampbestuurder moet word, wat sy tyd in die kantoor sal moes deurbring. Die noodsaaklikheid om sy ongeluk en verlies van sy werk as veldwagter te verwerk, lei hom in [[1996]] op ’n vyf maande staptoer deur [[Afrika]], waar hy vanaf [[Kaapstad]] duimry deur die [[Weskus]] en [[Namibië]] en daarna na [[Zambië]], waar hy [[malaria]] opdoen en vir lank ernstig siek is. Deurentyd doen hy by groot wildkampe en wildplase aansoek om werk, maar sonder sukses. Hierna is hy na [[Malawi]], waar hy die berugte Malawi-[[diarree]] opdoen en sy enigste hand breek, en daarvandaan na die [[Serengeti]] in [[Tanzanië]]. Hiervandaan neem hy ’n boot na [[Uganda]], waar hy ’n boodskap van sy ma kry dat hy na die Kaokoveld in die noorde van Namibië moet kom, aangesien daar vir hom werk is by die [[Wêreldnatuurlewefonds]] (WWF). Hy is hier vir drie jaar betrokke by natuurbewaring en by die oplei van plaaslike mense as veldwagters. Hierna sluit hy aan by Wilderness Safari’s en gaan na [[Botswana]], waar hy help om safari’s te reël. Hy keer weer terug na die Kaokoveld wanneer hy ’n pos kry as konsessiebestuurder in die Skedelkuspark langs die grens van Namibië in die Damaralandwoestyn. Hoewel hy meeste van hierdie tyd in die veld is, deel hy ’n huis op Sesfontein met vriende. In [[2000]] is hy as gas van die Vlaams-Afrikaanse Vereniging die gasspreker by hulle byeenkoms in [[Vlaandere]]. Sy kliënte in die safari-wêreld is normaalweg welaf en hy ontmoet onder andere vir Pete Jones, een van die rykste mense ter wêreld. Jones neem hom op ’n avontuurreis deur die wêreld. In [[New Orleans]] sing hy saam met Pete se rockorkes die internasionale rockgroep [[The Doors]] se ''Roadhouse Blues'' en kuier met [[Pink Floyd]] se [[Nick Mason]] en rocksterre soos [[Peter Gabriel]].<ref name=":0" /> In [[2006]] trou Christiaan met Emsie Verwey en hulle woon in ’n tent in [[Damaraland]] in die noordweste van Namibië, vanwaar hy steeds gids en areabestuurder by Wilderness Safari’s is en onder andere ook gorillasafari’s in die woude van [[Uganda]] lei. Later word hy veldwagter van die Palmwag-konsessie, ’n halfmiljoen hektaar van klipwoestyn wat tuiste is vir [[swartrenoster]]s in ’n poging om hierdie bedreigde spesie te bewaar.<ref name=":1">Sarie: http://www.sarie.com/lewe-liefdes/boeke/5-boekminute-met-christiaan-bakkes/</ref> Hier bly hy meestal in die talle kampe oor die grootste gedeelte van die noord-westelike woestyngebied van Namibië, van [[Sossusvlei]] in die Namib tot Rhino Camp in Damaraland, Palmwag in die Kaokoveld, Angra Frio teen die Skedelkus en Serra Cafema by die mond van die [[Kunenerivier|Kunene]] aan die grens met Angola. Hy aanvaar ook Namibiese burgerskap. Sy huwelik eindig in ’n egskeiding, waarna hy ’n vaste verhouding aanknoop met die Amerikaanse regsgeleerde Marcia Fargnoli wat haar in Namibië kom vestig het.  Christiaan en sy deel ’n woonstel in die kusdorp [[Swakopmund]]. == Skryfwerk == In sy boeke beskryf hy kennelik outobiografiese vertellings, waar Stoffel Mathysen sy alter ego is.<ref name=":1" /> Dit bevat opwindende jagavonture, beskryf ook die voorval met die krokodilaanval en vertel van al sy ander wedervaringe as wildbewaarder, met ’n goeie kwota humor. ''Die lang pad van Stoffel Mathysen'' lui sy biografiese romans in, met vryheid wat aan die einde eers werklik verwerf word wanneer hy kan werk waaraan hy regtig wil. Die boek neem die leser op die helende reis tot aan die oewers van die [[Victoriameer|Victoria-meer]] nadat die hoofkarakter sy arm verloor in ’n krokodil-aanval. Sy pad kruis met baie ander, maar dit is nie blywende vriendskappe of uiteindes wat saak maak nie, maar dat daar altyd verder gereis kan word. Die hele [[Afrika]] lê vir die reisiger oop.<ref>Venter, L.S. “Beeld” 8 Junie 1998</ref> ''Stoffel in die wildernis'' is ’n bundel kortverhale en sketse waarin sy avonture beskryf word vanaf die tyd toe hy ’n sorgelose student was, deur sy weermagervarings, tot waar hy as ervare veldwagter in die afgeleë [[Kaokoland]] werk. Dit is ’n harde lewe, een van eensaamheid en afsondering, maar ook een waarin die betowering van Afrika ’n houvas op die mens kry. Aangrypend is die verhaal van ’n kollega wie se seuntjie dood is, waar die liefde, verlange en eensaamheid in die bos uitgebeeld word. Die afsonderlike verhale in die bundel vorm ’n geheel met Stoffel se veranderende perspektief op sy betrokkenheid by natuurbewaring wat weergegee word. Waar hy aanvanklik as jong veldwagter hom en sy kollegas beskou as redders van mens en dier, vind hy later in die soeke na avontuur nie ’n vastigheid en gevoel van behoort nie en hunker hy na ’n lewensmaat, ten spyte van sy onveranderde liefde vir die natuur.<ref>Joubert, Jan-Jan “Rapport” 20 Mei 2001</ref><ref>Visagie, Andries “Beeld” 11 Desember 2000</ref> ''Stoffel by die afdraaipad'' is ’n soort veldjoernaal of kortverhaalbundel wat in sy geheel in die Kaokoveld in Namibië afspeel, waar Stoffel eers as wildbewaarder en later as toergids die diere, plante en mense asook geskiedenis van die streek (insluitende die [[Dorslandtrek]]kers) beskryf. Daar is verhale uit sy tydperk as veldwagter in die Kaokoveld en verhale uit sy jare as safarileier aan die Skedelkus. Hy gee ’n noodsaaklike blik op die werking van verantwoordelike toerisme.<ref>Botha, Jaco “Rapport” 27 Februarie 2005</ref> Hierdie boek is in [[2005]] op die kortlys vir die toekenning van die [[M-Net-prys]] vir boeke in kort formaat. ''Stoffel se veldnotas'' sit die reeds bekende patroon van kort vertellings oor belewenisse in die veld (en tydens die bosoorlog) voort, met sommige van die verhale wat deur die slot daarin slaag om die brug tussen die ooglopende en die universele oor te steek. Op veertig is die skrywer nou ouer, wyser en rustiger. Hierdie boek sluit ook ’n vrouekarakter in, Nina met haar katte, sy medebestuurder by die renosterkamp wat later sy verloofde word. Die bitter verlies wat die dood van ’n boesemvriend meebring word ook beskryf. Hierdie boek belig benewens die geharde veldwagter se werk en ervarings ook sy lewe en menswees.<ref>Jordaan, Dirk “Beeld” 25 Junie 2007</ref> ''Stoffel in Afrika'' se 27 verhale behandel weereens episodes uit Stoffel se kleurryke lewe, vanaf sy vroeë jare as wildbewaarder en sy werk as soldaat en teenstroper-veldwagter, en sy tyd as WWF-beampte in die Kaokoveld tot by sy huidige betrokkenheid in Damaraland by die bewaring van swartrenosters. Hy vertel ook van die safari’s om na die gorillas in Uganda en Rwanda te gaan kyk en van sy besoeke aan Engeland. Sommige verhale is meer persoonlik van aard en belig ook sy huislike lewe en troeteldiere.<ref>Van der Walt, Sarel “Beeld” 13 September 2010</ref> In ''Stoffel op safari'' tree die aktuele kwessie van renosterstropery op die voorgrond en hy behandel hierdie onderwerp met insig in drie verhale. Dit is ’n ouer en wyser Bakkes wat hier aan die woord is, met benewens verhale oor sy veldwagter ervarings ook stories van gewone mense en skatryk safari-kliënte, sy huislike lewe en die navorsing van sy vrou, Nina. Aangrypend is ’n aantal hondeverhale. Soos in sy ander bundels is elke verhaal ’n alleenstaande eenheid, wat tematies by die ander aansluit, en bevat elkeen gewoonlik ’n finale paragraaf wat die leser laat nadink oor die wyer implikasie van wat gesê is.<ref>Pretorius, Willem “Beeld” 23 April 2012</ref><ref>Van der Spuy, Alicia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 49 no. 2 Lente 2012</ref> In ''Stoffel: die beste stories'' word ’n keur van 45 verhale uit die Stoffel-stories saamgebundel.<ref>Smith, Charles “Beeld” 9 November 2015</ref> ''Krokodil aan my skouer: Stoffel toe en nou'' is sy outobiografie in meer afgeronde vorm as die episodiese ander Stoffel-boeke.<ref>Sarie: http://www.sarie.com/lewe-liefdes/boeke/christiaan-bakkes-gesels-oor-krokodil-aan-skouer/</ref> Dit neem sy lewensloop in oënskou vanaf die ongelukkige hoërskoolleerling in Pretoria wat nie in die eng Afrikaanse kultuur van die tagtigerjare inpas nie. Hy speel waterpolo om fiks te bly en breek sy been wanneer hy agter ’n meisie aan oor ’n straat wil stap en kan dus nie dadelik met sy verpligte diensplig begin nie en gaan eers studeer. Sy studies by die rolprentskool skop hy op en behaal dan ’n kwalifikasie in natuurbewaring. Tydens sy militêre diensplig is hy die weermag se veldwagter by Fort Saint Michel aan die Angolese grens. Hy ontdek egter ’n paradys in die wildernis aan die Kwando-rivier waar duisende olifante en ander wild vry is en neem sy taak om wildstropers hok te slaan ernstig op. Terug in Suid-Afrika word hy ’n toergids en in ’n wildpark maak hy Nelson Mandela kort ná sy vrylating uit die gevangenis touwys oor die natuur. Die krokodil verydel kort daarna sy drome om in die Krugerwildtuin te bly en hy beland in die Kaokoland as safarigids, waar hy nou nog is. Hierdie verhaal is benewens die outobiografiese element ’n interessante reis deur die onstuimige jare van oorgang na demokrasie en die politieke woelinge wat daarmee gepaard gegaan het.<ref>Smith, Charles “Beeld” 31 Maart 2014</ref><ref>Smith, Johan “Rapport” 13 April 2014</ref><ref>Lowvelder: http://lowvelder.co.za/241214/in-n-krokodil-se-kake-christiaan-bakkes-21-jaar-na-die-aanval/</ref> ''Skuilplek'' is ’n roman. Dit is die teenstropereenheid in die Wes-Caprivi se taak om wilddiewe en ivoorsmokkelaars vas te trek, maar Sarel Froneman het tydens sy pas afgelope patrollie ’n ontdekking gemaak wat skielik sin aan sy lewe gegee het, naamlik die laaste paar swartrenosters in die noorde van Namibië. Hierdie ontdekking bring egter ook Natuurbewaring se wildvangspan na die Caprivi, en die wrywing wat ontstaan tussen hom en Reinhard Schenk, hoof van die wildvangspan, het verreikende gevolge. Die roman handel oor die wrywing tussen hierdie twee wildbewaarders, maar fokus ook op die onreg wat die Khoisan aangedoen word deurdat hulle deur wetgewing verbied word om in hulle tradisionele jagvelde te jag, terwyl dit juis die wit mense is wat die wild vir finansiële gewin uitgeroei het. Hierdie roman is gebaseer op die skrywer se tyd in die weermag, toe hy in beheer was van die teenstropereenheid.<ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 2 September 2002</ref> Sy verhaal ''Boeta, wat nou?'' word opgeneem in die versamelbundel ''Kruis en dwars'' en ''Die blou kikoi'' in ''Liefde loop ver''. Ander versamelbundels waarin sy verhale opgeneem word, sluit in ''Uit die kontreie vandaan''. [[Elsa Silke]] vertaal ’n keur uit sy vertellings, wat in Engels onder die titel ''In Bushveld and desert: a game ranger’s life'' verskyn. Die sukses van hierdie bundel lei tot die soortgelyke tweede keur in vertaling, ''Bushveld, desert and dogs:  a game ranger’s life''. In 2018 verskyn ''Plunderwoestyn'' uit sy pen. Hierdie boek delf dieper in die siel van natuurbewaring in die noordweste van Namibië. Dit bespreek swartrenosterstropery, ongereguleerde vleisjag en die smokkelhandel van wildediereprodukte in diepte. Hierdie roman gaan saam met sy artikel 'End of the Game', wat hy in 2015 in ''The Namibian'' publiseer. Hierdie artikel ontketen 'n internasionale debat en stel ongerymdhede binne die bestek van natuurbewaring in Namibië aan die kaak. == Eerbewyse == In 2005 verskyn ''Stoffel by die afdraaipad'' op die kortlys vir die M Net-prys vir boeke in kort formaat. In [[2014]] word hy deur die internasionale reistydskrif ''Condé Nast Traveler'' aangewys as een van die top-25 safari-toergidse in Afrika.<ref>Travel News Namibia: http://www.travelnewsnamibia.com/news/guide-namibian-voted-one-africas-best-guides/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129112127/http://www.travelnewsnamibia.com/news/guide-namibian-voted-one-africas-best-guides/ |date=29 November 2017 }}</ref> == Publikasies<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-89360/</ref> == {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1998 |Die lang pad van Stoffel Mathysen |- |2000 |Stoffel in die wildernis |- |2002 |Skuilplek |- |2004 |Stoffel by die afdraaipad |- |2007 |Stoffel se veldnotas |- |2008 |In Bushveld and desert: a game ranger’s life |- |2010 |Stoffel in Afrika |- |2012 |Stoffel op safari Bushveld, desert and dogs:  a game ranger’s life |- |2014 |Krokodil aan my skouer – Stoffel toe en nou |- |2015 |Stoffel: die beste stories |- |2018 |Plunderwoestyn |- |2018 |Soetdoring in die Ruigtes |} == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Bronne == === Boeke === * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Tydskrifte en koerante === * Smith, Charles ‘Skrywer het Afrika se merke aan sy lyf” “Volksblad” 12 Julie 2002 * [[Dana Snyman|Snyman, Dana]] “Bloedbroer van Afrika” “Huisgenoot” 24 Mei 2001 * Tancred, Elise-Marie “Huis in die Kaokoveld” “Rooi Rose” 10 Junie 1998 == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=75806&cat_id=667 Christiaan Bakkes (1965-)]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LitNet * [http://www.flickr.com/photos/booksa/2515073369/ Christiaan Bakkes se foto op Flickr] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bakkes, Christiaan}} [[Kategorie:Veldwagters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] dsa0cux0926w6gy86nuawyie0pto6zb 2915426 2915425 2026-07-03T11:19:31Z ~2026-37853-63 210373 /* PublikasiesWorldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-89360/ */ 2915426 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skrywer | Naam = Christiaan Bakkes | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Christiaan Mathys Bakkes | Skrywersnaam = | Geboortedatum = {{GDEO|1965|8|3}} | Geboorteplek = [[Vredenburg]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Skrywer, veldwagter | Alma_mater = | Genre = Jag- en veldverhale | Beweging = | Werke = | Eggenoot = | Familie = [[Margaret Bakkes]] (moeder) | Toekennings = }} '''Christiaan Mathys Bakkes''' ([[Vredenburg]], [[3 Augustus]] [[1965]]) is 'n [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van veral jag- en veldkortverhale.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is die seun van Cas en [[Margaret Bakkes]] en die broer van [[C. Johan Bakkes]]. Margaret en C. Johan is ook skrywers.<ref name=":0">LitNet: http://www.litnet.co.za/christiaan-bakkes-1965/</ref> Bakkes werk vir 'n tydperk as veldwagter in die [[Krugerwildtuin]] en was in die vroeë 1990's by die uitdunning van [[olifant]]e betrokke,<ref name="concierge">{{Cite web |last= Boynton |first= Graham |title= The Nature of the Beast |date= Maart 2006 |url= http://www.concierge.com/cntraveler/articles/10231?pageNumber=4 |accessdate= 15 November 2010 |archive-date= 18 Januarie 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120118060227/http://www.concierge.com/cntraveler/articles/10231?pageNumber=4 |url-status= dead }}</ref> 'n saak waarteen hy etiese besware ontwikkel. In 1994 word hy ernstig binne die wildtuin beseer en verloor hy 'n arm in ’n onderonsie met ’n [[krokodil]]. Hy slaan daarna 'n nuwe loopbaanrigting in en gaan werk in die [[Damaraland]]se woestyn as 'n gids en bewaringsbeampte vir ''Wilderness Safaris''.<ref name="concierge" /> Hy lei ook [[gorilla]]safari’s in die woude van [[Uganda]]. Bakkes word as 'n liefhebber van ''[[heavy metal]]'' musiek beskryf.<ref name=":0" /> == Lewe en werk == Christiaan Mathys Bakkes is op 3 Augustus 1965 op Vredenburg gebore, as die jongste seun en een van vier kinders van dr. Casparus Marius Bakkes, ’n militêre historikus, en die skryfster [[Margaret Bakkes|Margaret Magdel Bakkes]]. Hy het twee ouer broers, die skrywer en dosent C. Johan,  en Marius wat werksaam is in die filmbedryf, en ’n suster, Matilde, ’n spraakterapeut. Hulle trek terug [[Pretoria]] toe, waar sy ouers benewens ’n huis in die stad ook ’n plasie buite die stad koop. Op die plaas raak hy geheg aan die natuurlewe. Sy skoolopleiding kry hy aan Pretoria-Oos Laerskool, [[Afrikaanse Hoër Seunskool|Afrikaans Hoër Seunskool]] in Pretoria en in [[1983]] matrikuleer hy aan die [[Pro Arte Kunsskool]] in Pretoria, waar hy onder meer Kuns as vak neem. Hy studeer filmproduksie na skool, want hy wou graag natuurlewefilms maak, maar skop hierdie studies op. Hy begin dan as ongeskoolde arbeider by die [[Krugerwildtuin]] werk, waar hy onder andere lakens opvou en die kasregister beman. Dan keer hy terug na Pretoria en behaal ’n Diploma in [[Natuurbewaring]] aan die [[Pretoria Technikon]], waarna hy vir ’n ruk op ’n wildplaas werk. Hy word dan opgeroep vir sy twee jaar verpligte militêre diensplig. Vir ’n ruk is hy offisier in die Inligtingskorps wanneer Militêre Intelligensie (MI) hom werf om die weermag se veldwagter by Fort Saint Michel aan die Angolese grens te wees. Dit is net voor Resolusie 435, wat bepaal die Suid-Afrikaanse soldate uit [[Suidwes-Afrika]] moet onttrek en hy kom gou agter dat die veldwagterskap slegs ’n front van die MI is sodat [[Suid-Afrika]] nie die bevrydingsbeweging [[Unita]] oornag in [[Angola]] alleen los nie. Geheime sendings ry in hierdie tyd steeds wapens en voorrade oor die grens aan. In [[1989]] lei hy ’n eenheid in die Wes-Caprivi wat saam met San-spoorsnyers op die Kwando-rivier patrollies doen om stropers en ivoordiewe te vang.<ref name=":0" /> Ná voltooiing van sy diensplig is hy natuurbewaarder in die [[Caprivi]], [[Mpumalanga]], [[KwaNdebele]] en dan staptoerveldwagter in die Krugerwildtuin. Onder andere neem hy vir [[Nelson Mandela]] kort ná sy vrylating op ’n staptoer deur die wildtuin en maak hom touwys oor die natuur. Op [[26 Februarie]] [[1994]] is hy betrokke in ’n ernstige krokodilaanval nadat hy in ’n dam spring om af te koel en meer as een [[krokodil]] hom aanval. Sy linkerarm word afgebyt en hy word ook aan die regterskouer gebyt, sodat hy die gebruik van sy linkerarm verloor en daar lank gevrees is dat sy regterarm ook in die slag gaan bly. Aanvanklik is daar ook groot vrees vir sy lewe weens die ontsaglike gevaar van bakteriese infeksie in sy veelvuldige wonde. Hy is vyf weke in 1 Militêre Hospitaal in Pretoria en is vir nog vier maande daarna betrokke by rehabilitasie. Omdat hy links was, moes hy nou leer om alles regs te doen.<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3037 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920212936/http://www.nb.co.za/authors/3037 |date=20 September 2016 }}</ref> Hy word hierna deur die Parkeraad in kennis gestel dat hy nie meer ’n staptoerveldwagter in die Krugerwildtuin kan wees nie en eerder ’n kampbestuurder moet word, wat sy tyd in die kantoor sal moes deurbring. Die noodsaaklikheid om sy ongeluk en verlies van sy werk as veldwagter te verwerk, lei hom in [[1996]] op ’n vyf maande staptoer deur [[Afrika]], waar hy vanaf [[Kaapstad]] duimry deur die [[Weskus]] en [[Namibië]] en daarna na [[Zambië]], waar hy [[malaria]] opdoen en vir lank ernstig siek is. Deurentyd doen hy by groot wildkampe en wildplase aansoek om werk, maar sonder sukses. Hierna is hy na [[Malawi]], waar hy die berugte Malawi-[[diarree]] opdoen en sy enigste hand breek, en daarvandaan na die [[Serengeti]] in [[Tanzanië]]. Hiervandaan neem hy ’n boot na [[Uganda]], waar hy ’n boodskap van sy ma kry dat hy na die Kaokoveld in die noorde van Namibië moet kom, aangesien daar vir hom werk is by die [[Wêreldnatuurlewefonds]] (WWF). Hy is hier vir drie jaar betrokke by natuurbewaring en by die oplei van plaaslike mense as veldwagters. Hierna sluit hy aan by Wilderness Safari’s en gaan na [[Botswana]], waar hy help om safari’s te reël. Hy keer weer terug na die Kaokoveld wanneer hy ’n pos kry as konsessiebestuurder in die Skedelkuspark langs die grens van Namibië in die Damaralandwoestyn. Hoewel hy meeste van hierdie tyd in die veld is, deel hy ’n huis op Sesfontein met vriende. In [[2000]] is hy as gas van die Vlaams-Afrikaanse Vereniging die gasspreker by hulle byeenkoms in [[Vlaandere]]. Sy kliënte in die safari-wêreld is normaalweg welaf en hy ontmoet onder andere vir Pete Jones, een van die rykste mense ter wêreld. Jones neem hom op ’n avontuurreis deur die wêreld. In [[New Orleans]] sing hy saam met Pete se rockorkes die internasionale rockgroep [[The Doors]] se ''Roadhouse Blues'' en kuier met [[Pink Floyd]] se [[Nick Mason]] en rocksterre soos [[Peter Gabriel]].<ref name=":0" /> In [[2006]] trou Christiaan met Emsie Verwey en hulle woon in ’n tent in [[Damaraland]] in die noordweste van Namibië, vanwaar hy steeds gids en areabestuurder by Wilderness Safari’s is en onder andere ook gorillasafari’s in die woude van [[Uganda]] lei. Later word hy veldwagter van die Palmwag-konsessie, ’n halfmiljoen hektaar van klipwoestyn wat tuiste is vir [[swartrenoster]]s in ’n poging om hierdie bedreigde spesie te bewaar.<ref name=":1">Sarie: http://www.sarie.com/lewe-liefdes/boeke/5-boekminute-met-christiaan-bakkes/</ref> Hier bly hy meestal in die talle kampe oor die grootste gedeelte van die noord-westelike woestyngebied van Namibië, van [[Sossusvlei]] in die Namib tot Rhino Camp in Damaraland, Palmwag in die Kaokoveld, Angra Frio teen die Skedelkus en Serra Cafema by die mond van die [[Kunenerivier|Kunene]] aan die grens met Angola. Hy aanvaar ook Namibiese burgerskap. Sy huwelik eindig in ’n egskeiding, waarna hy ’n vaste verhouding aanknoop met die Amerikaanse regsgeleerde Marcia Fargnoli wat haar in Namibië kom vestig het.  Christiaan en sy deel ’n woonstel in die kusdorp [[Swakopmund]]. == Skryfwerk == In sy boeke beskryf hy kennelik outobiografiese vertellings, waar Stoffel Mathysen sy alter ego is.<ref name=":1" /> Dit bevat opwindende jagavonture, beskryf ook die voorval met die krokodilaanval en vertel van al sy ander wedervaringe as wildbewaarder, met ’n goeie kwota humor. ''Die lang pad van Stoffel Mathysen'' lui sy biografiese romans in, met vryheid wat aan die einde eers werklik verwerf word wanneer hy kan werk waaraan hy regtig wil. Die boek neem die leser op die helende reis tot aan die oewers van die [[Victoriameer|Victoria-meer]] nadat die hoofkarakter sy arm verloor in ’n krokodil-aanval. Sy pad kruis met baie ander, maar dit is nie blywende vriendskappe of uiteindes wat saak maak nie, maar dat daar altyd verder gereis kan word. Die hele [[Afrika]] lê vir die reisiger oop.<ref>Venter, L.S. “Beeld” 8 Junie 1998</ref> ''Stoffel in die wildernis'' is ’n bundel kortverhale en sketse waarin sy avonture beskryf word vanaf die tyd toe hy ’n sorgelose student was, deur sy weermagervarings, tot waar hy as ervare veldwagter in die afgeleë [[Kaokoland]] werk. Dit is ’n harde lewe, een van eensaamheid en afsondering, maar ook een waarin die betowering van Afrika ’n houvas op die mens kry. Aangrypend is die verhaal van ’n kollega wie se seuntjie dood is, waar die liefde, verlange en eensaamheid in die bos uitgebeeld word. Die afsonderlike verhale in die bundel vorm ’n geheel met Stoffel se veranderende perspektief op sy betrokkenheid by natuurbewaring wat weergegee word. Waar hy aanvanklik as jong veldwagter hom en sy kollegas beskou as redders van mens en dier, vind hy later in die soeke na avontuur nie ’n vastigheid en gevoel van behoort nie en hunker hy na ’n lewensmaat, ten spyte van sy onveranderde liefde vir die natuur.<ref>Joubert, Jan-Jan “Rapport” 20 Mei 2001</ref><ref>Visagie, Andries “Beeld” 11 Desember 2000</ref> ''Stoffel by die afdraaipad'' is ’n soort veldjoernaal of kortverhaalbundel wat in sy geheel in die Kaokoveld in Namibië afspeel, waar Stoffel eers as wildbewaarder en later as toergids die diere, plante en mense asook geskiedenis van die streek (insluitende die [[Dorslandtrek]]kers) beskryf. Daar is verhale uit sy tydperk as veldwagter in die Kaokoveld en verhale uit sy jare as safarileier aan die Skedelkus. Hy gee ’n noodsaaklike blik op die werking van verantwoordelike toerisme.<ref>Botha, Jaco “Rapport” 27 Februarie 2005</ref> Hierdie boek is in [[2005]] op die kortlys vir die toekenning van die [[M-Net-prys]] vir boeke in kort formaat. ''Stoffel se veldnotas'' sit die reeds bekende patroon van kort vertellings oor belewenisse in die veld (en tydens die bosoorlog) voort, met sommige van die verhale wat deur die slot daarin slaag om die brug tussen die ooglopende en die universele oor te steek. Op veertig is die skrywer nou ouer, wyser en rustiger. Hierdie boek sluit ook ’n vrouekarakter in, Nina met haar katte, sy medebestuurder by die renosterkamp wat later sy verloofde word. Die bitter verlies wat die dood van ’n boesemvriend meebring word ook beskryf. Hierdie boek belig benewens die geharde veldwagter se werk en ervarings ook sy lewe en menswees.<ref>Jordaan, Dirk “Beeld” 25 Junie 2007</ref> ''Stoffel in Afrika'' se 27 verhale behandel weereens episodes uit Stoffel se kleurryke lewe, vanaf sy vroeë jare as wildbewaarder en sy werk as soldaat en teenstroper-veldwagter, en sy tyd as WWF-beampte in die Kaokoveld tot by sy huidige betrokkenheid in Damaraland by die bewaring van swartrenosters. Hy vertel ook van die safari’s om na die gorillas in Uganda en Rwanda te gaan kyk en van sy besoeke aan Engeland. Sommige verhale is meer persoonlik van aard en belig ook sy huislike lewe en troeteldiere.<ref>Van der Walt, Sarel “Beeld” 13 September 2010</ref> In ''Stoffel op safari'' tree die aktuele kwessie van renosterstropery op die voorgrond en hy behandel hierdie onderwerp met insig in drie verhale. Dit is ’n ouer en wyser Bakkes wat hier aan die woord is, met benewens verhale oor sy veldwagter ervarings ook stories van gewone mense en skatryk safari-kliënte, sy huislike lewe en die navorsing van sy vrou, Nina. Aangrypend is ’n aantal hondeverhale. Soos in sy ander bundels is elke verhaal ’n alleenstaande eenheid, wat tematies by die ander aansluit, en bevat elkeen gewoonlik ’n finale paragraaf wat die leser laat nadink oor die wyer implikasie van wat gesê is.<ref>Pretorius, Willem “Beeld” 23 April 2012</ref><ref>Van der Spuy, Alicia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 49 no. 2 Lente 2012</ref> In ''Stoffel: die beste stories'' word ’n keur van 45 verhale uit die Stoffel-stories saamgebundel.<ref>Smith, Charles “Beeld” 9 November 2015</ref> ''Krokodil aan my skouer: Stoffel toe en nou'' is sy outobiografie in meer afgeronde vorm as die episodiese ander Stoffel-boeke.<ref>Sarie: http://www.sarie.com/lewe-liefdes/boeke/christiaan-bakkes-gesels-oor-krokodil-aan-skouer/</ref> Dit neem sy lewensloop in oënskou vanaf die ongelukkige hoërskoolleerling in Pretoria wat nie in die eng Afrikaanse kultuur van die tagtigerjare inpas nie. Hy speel waterpolo om fiks te bly en breek sy been wanneer hy agter ’n meisie aan oor ’n straat wil stap en kan dus nie dadelik met sy verpligte diensplig begin nie en gaan eers studeer. Sy studies by die rolprentskool skop hy op en behaal dan ’n kwalifikasie in natuurbewaring. Tydens sy militêre diensplig is hy die weermag se veldwagter by Fort Saint Michel aan die Angolese grens. Hy ontdek egter ’n paradys in die wildernis aan die Kwando-rivier waar duisende olifante en ander wild vry is en neem sy taak om wildstropers hok te slaan ernstig op. Terug in Suid-Afrika word hy ’n toergids en in ’n wildpark maak hy Nelson Mandela kort ná sy vrylating uit die gevangenis touwys oor die natuur. Die krokodil verydel kort daarna sy drome om in die Krugerwildtuin te bly en hy beland in die Kaokoland as safarigids, waar hy nou nog is. Hierdie verhaal is benewens die outobiografiese element ’n interessante reis deur die onstuimige jare van oorgang na demokrasie en die politieke woelinge wat daarmee gepaard gegaan het.<ref>Smith, Charles “Beeld” 31 Maart 2014</ref><ref>Smith, Johan “Rapport” 13 April 2014</ref><ref>Lowvelder: http://lowvelder.co.za/241214/in-n-krokodil-se-kake-christiaan-bakkes-21-jaar-na-die-aanval/</ref> ''Skuilplek'' is ’n roman. Dit is die teenstropereenheid in die Wes-Caprivi se taak om wilddiewe en ivoorsmokkelaars vas te trek, maar Sarel Froneman het tydens sy pas afgelope patrollie ’n ontdekking gemaak wat skielik sin aan sy lewe gegee het, naamlik die laaste paar swartrenosters in die noorde van Namibië. Hierdie ontdekking bring egter ook Natuurbewaring se wildvangspan na die Caprivi, en die wrywing wat ontstaan tussen hom en Reinhard Schenk, hoof van die wildvangspan, het verreikende gevolge. Die roman handel oor die wrywing tussen hierdie twee wildbewaarders, maar fokus ook op die onreg wat die Khoisan aangedoen word deurdat hulle deur wetgewing verbied word om in hulle tradisionele jagvelde te jag, terwyl dit juis die wit mense is wat die wild vir finansiële gewin uitgeroei het. Hierdie roman is gebaseer op die skrywer se tyd in die weermag, toe hy in beheer was van die teenstropereenheid.<ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 2 September 2002</ref> Sy verhaal ''Boeta, wat nou?'' word opgeneem in die versamelbundel ''Kruis en dwars'' en ''Die blou kikoi'' in ''Liefde loop ver''. Ander versamelbundels waarin sy verhale opgeneem word, sluit in ''Uit die kontreie vandaan''. [[Elsa Silke]] vertaal ’n keur uit sy vertellings, wat in Engels onder die titel ''In Bushveld and desert: a game ranger’s life'' verskyn. Die sukses van hierdie bundel lei tot die soortgelyke tweede keur in vertaling, ''Bushveld, desert and dogs:  a game ranger’s life''. In 2018 verskyn ''Plunderwoestyn'' uit sy pen. Hierdie boek delf dieper in die siel van natuurbewaring in die noordweste van Namibië. Dit bespreek swartrenosterstropery, ongereguleerde vleisjag en die smokkelhandel van wildediereprodukte in diepte. Hierdie roman gaan saam met sy artikel 'End of the Game', wat hy in 2015 in ''The Namibian'' publiseer. Hierdie artikel ontketen 'n internasionale debat en stel ongerymdhede binne die bestek van natuurbewaring in Namibië aan die kaak. == Eerbewyse == In 2005 verskyn ''Stoffel by die afdraaipad'' op die kortlys vir die M Net-prys vir boeke in kort formaat. In [[2014]] word hy deur die internasionale reistydskrif ''Condé Nast Traveler'' aangewys as een van die top-25 safari-toergidse in Afrika.<ref>Travel News Namibia: http://www.travelnewsnamibia.com/news/guide-namibian-voted-one-africas-best-guides/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129112127/http://www.travelnewsnamibia.com/news/guide-namibian-voted-one-africas-best-guides/ |date=29 November 2017 }}</ref> == Publikasies<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-89360/</ref> == {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1998 |Die lang pad van Stoffel Mathysen |- |2000 |Stoffel in die wildernis |- |2002 |Skuilplek |- |2004 |Stoffel by die afdraaipad |- |2007 |Stoffel se veldnotas |- |2008 |In Bushveld and desert: a game ranger’s life |- |2010 |Stoffel in Afrika |- |2012 |Stoffel op safari Bushveld, desert and dogs:  a game ranger’s life |- |2014 |Krokodil aan my skouer – Stoffel toe en nou |- |2015 |Stoffel: die beste stories |- |2018 |Plunderwoestyn |- |2025 |Soetdoring in die Ruigtes |} == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Bronne == === Boeke === * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Tydskrifte en koerante === * Smith, Charles ‘Skrywer het Afrika se merke aan sy lyf” “Volksblad” 12 Julie 2002 * [[Dana Snyman|Snyman, Dana]] “Bloedbroer van Afrika” “Huisgenoot” 24 Mei 2001 * Tancred, Elise-Marie “Huis in die Kaokoveld” “Rooi Rose” 10 Junie 1998 == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=75806&cat_id=667 Christiaan Bakkes (1965-)]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LitNet * [http://www.flickr.com/photos/booksa/2515073369/ Christiaan Bakkes se foto op Flickr] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bakkes, Christiaan}} [[Kategorie:Veldwagters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] j0kryjgeygdlpzbfo2q82t2ljxs5ami Long Tom 0 31844 2915387 2910866 2026-07-02T21:28:17Z Jcb 223 2915387 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wapen |name = 155&nbsp;mm Creusot ''Long Tom'' |image = [[Lêer:The Boer War, 1899 - 1902 Q82962.jpg|300px]] |caption = Long Tom in aksie tydens die [[Beleg van Mafeking]] |origin = [[Frankryk]] |type = [[Beleëringskanon]] <!-- Type selection --> |is_ranged = yes |is_bladed = |is_explosive = |is_artillery = yes |is_vehicle = |is_missile = |is_UK = <!-- Service history --> |service = |used_by = |wars = <!-- Production history --> |designer = |design_date = |manufacturer = Schneider et Cie, Le Creusot, Frankryk |unit_cost = |production_date = |number = |variants = <!-- General specifications --> |spec_label = |weight = 6&nbsp;500&nbsp;kg (14&nbsp;300&nbsp;lb) |length = 7,5&nbsp;m (25&nbsp;vt) |part_length = 4,2&nbsp;m (14&nbsp;vt) |width = |height = |diameter = |crew = |passengers = <!-- Ranged weapon specifications --> |Granaat = 94&nbsp;lb (43&nbsp;kg) |cartridge_weight = |caliber = 155&nbsp;mm (15,5&nbsp;cm) |barrels = |action = |rate = |velocity = |range = |Reikafstand = 9&nbsp;000&nbsp;m (30&nbsp;000&nbsp;vt) |feed = |sights = <!-- Artillery specifications --> |breech = |recoil = |carriage = |elevation = |traverse = }} Die '''155&nbsp;mm Creusot''' of '''Long Tom''' soos hy tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] bekend gestaan het, was 'n Franse kanon. Vier van hierdie kanonne saam met 4&nbsp;000 granate, 4&nbsp;000 granaatkartetse en 800 kartetse is deur die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (wat informeel as [[Transvaal]] bekend gestaan het) in 1897 aangekoop. Die kanonne is aanvanklik in forte rondom [[Pretoria]] geplaas. == Beskrywing van die kanonne == [[Lêer:LadysmithSAR.jpg|duimnael|links|'n Long Tom replika buite Ladysmith se stadsaal.]] [[Lêer:Long Tom Cannon Replica in Mpumalanga (profile view).jpg|duimnael|'n 155&nbsp;mm Creusot Long Tom-kannonreplika, te vinde ongeveer 20&nbsp;km buite [[Sabie]] in die [[Long Tompas]], [[Mpumalanga]]. Vervaardig in 1985 om die gebruik van hierdie kanonne in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] te gedenk.]] Die Long Tom is voor 1877 deur Schneider & kie ontwerp om as beleëringskanon te dien. Hul eerste en enigste kliënt vir hierdie kanon was die ZAR, wat hulle as vestingskanonne aangekoop het. Hulle was nie bedoel om as veldkanonne gebruik te word nie. Die loop was 4,2&nbsp;meter lank en het 2&nbsp;500&nbsp;kg geweeg. Die affuit, of onderstel, het 3&nbsp;200&nbsp;kg geweeg. Om die kanon te vervoer, is die agterkant op 'n voorwa gelaai. Die loop is dan deur middel van 'n driepoot en katrolle opgelig en na agter geplaas sodat die gewig eweredig oor die vooras en agteras versprei was. Die hele kanon het dan 6&nbsp;300&nbsp;kg geweeg en moes deur 16 tot 20 osse getrek word. Om die kanon op te stel of “in battery te bring”, was harde werk. Eers moes die wêreld gelykgemaak word; horisontaal in alle rigtings. Daarna moes gate gemaak word om die spanstukke, waaraan die terugloopbuffer gekoppel was, te begrawe. Daarna is 'n platform van houtbalke neergelê. Die stelling was dan gereed om die kanon te ontvang. Laastens is die kanon uit sy treknokke gelig en in sy gevegsnokke geplaas. 'n Klipmuur is dan om die kanon opgerig om dit te beskerm teen bomme wat naby die kanon ontplof. Dr [[Gustav Preller]] skryf die Long Toms was onhandig, lomp, topswaar en moeilik om in geveg te bring.<ref>Die Huisgenoot 28 Mei 1937, p. 14:''Die Vier Long Toms.''</ref> [[Lêer:Long tom on platform at Mafeking.jpg|duimnael|Long Tom word gelaai]] Die doel van die platform was om te verhoed dat die kanon in sagte grond wegsak. Die drie lae planke wat gebruik is, het 'n stewige en stabiele platform gevorm. Die kanon se gewig is dus aangewend om die spanstukke en terugloopbuffer in plek te hou, selfs wanneer die kanon agteruit beweeg het nadat 'n skoot afgevuur is. Die platform was 4,5&nbsp;meter by 4,5&nbsp;meter en 22&nbsp;sentimeter hoog.<ref>Hall, Darryl., Long Tom, Self uitgegee,Glen Ashley, 1994. Lees by oorlogsmuseum, Johannesburg, QC 293 HAL</ref> Die hout sou 5&nbsp;200&nbsp;kg weeg. Daar is getuienis dat twee waens gebruik moes word om 'n platform te vervoer.<ref>Transvaal Argief Bewaarplek, Leyds, 758-B, telegram van Pannetjies aan KG, 22.8.00.</ref> Die Long Tom het van drie tipes projektiele gebruik gemaak. Die gewone granaat het ontplof wanneer dit iets hards getref het, met ander woorde dit het 'n aanslag- of skokbuis gehad. Die projektiel se reikafstand was effens minder as 9&nbsp;000&nbsp;meter. Die granaatkartets, wat met loodkoeëls gevul was, het ’n dubbelaksiebuis gehad wat óf op aanslag óf na verloop van ’n sekere tyd in die lug kon ontplof. Hierdie projektiele is dus teen mense en diere aangewend. Die reikafstand was 7&nbsp;500&nbsp;meter as dit in die lug gebars het. Die kartets het geen plofstof bevat nie en was met loodkoeëls gevul. Dit het 'n reikafstand van 400&nbsp;meter gehad en is as noodmaatreël gebruik as die kanon deur die vyand bestorm is. ’n Vedere probleem wat die kanon gehad het, was dat die lading van [[buskruit]] gemaak was. Elke keer wat ’n skoot afgevuur is, is ’n groot rookwalm uitgespoeg. Die vyand kon sien waar die kanon was. Om ’n skoot in ’n ander rigting (of selfs net ietwat links of regs) te vuur was nogal ’n gedoente. Hiervoor het die bemanning van elke kanon vier houtspane gehad om as hefbome te gebruik. Hierdie spane is duidelik sigbaar op die twee foto's. Agter die kanon het een of twee manskappe die agterkant van die affuit opgelig deur die platform of ’n houtbalk as steunpunt te gebruik. Een man by elke wiel het dan die wiel vorentoe of agtertoe gedraai deur die kanon se as as steunpunt te gebruik. Elke kanon is deur ’n bevelvoerder (gewoonlik ’n adjudantoffisier) en 6 manskappe bedien. == Ontplooiing van die kanonne == [[Lêer:George Montbard - Siege of Mafeking 1899 - 1900 - Boer fort which covered the enemy's "Long Tom".JPG|links|duimnael|Grietjie se bolwerke by Mafeking]] Met hul aankoms in die ZAR is die vier Long Toms in die vier forte rondom Pretoria opgestel: Wonderboom, Daspoort, [[Fort Schanskop|Schanskop]] en [[Fort Klapperkop|Klapperkop]]. Toe die oorlog uitbreek is drie van die kanonne na die Natalse front gestuur en gebruik om [[Ladysmith]] te beleër. Die vierde kanon is na [[Mafeking]] gestuur om die Britte daar te beleër.<ref>Changuion, Louis: Silence of the Guns, Protea Boekehuis, Pretoria, 2001, pp.4-37</ref> Dit het nie goed gegaan by Ladysmith nie. Op 1 Desember het ’n bom afkomstig van ’n Britse howitzer naby die Long Tom op Middle Hill ontplof. Nege burgers is dood en die sluitstuk van die Long Tom is beskadig. Die kanon moes in Pretoria reggemaak word, maar dit was darem weer terug op 11 Desember.<ref>Changuion, supra, p. 49-50</ref> Gedurende die nag van 7/8 Desember het ’n groepie Britse saboteurs die punt van die loop van die Long Tom op Gun Hill opgeblaas en die sluitstuk gegaps.<ref>Changuion, supra, p. 50.</ref> Hierdie kanon moes ook na Pretoria gestuur word om reggemaak te word. Op 3 Februarie 1900 het die Boere een van die Long Toms by Ladysmith na Vaalkrans verskuif en dit daar gedurende daardie veldslag gebruik.<ref>Changuion, supra, p. 55</ref> Op 13 Februarie is dit na Pietershoogte gestuur.<ref>Changuion, supra, p. 85.</ref> Op 18 Februarie word die arme Long Tom deur ’n 4.7" kanon raakgeskiet en dit moes weer die aftog blaas.<ref>Changuion, supra, p. 86</ref> Toe Buller eindelik deurbreek moes albei Long Toms op die Natalse front die hasepad kies. Hulle was vir ’n rukkie by [[Biggarsberg]] opgestel en altwee is toe op 14 Mei na Pretoria verskuif.<ref>Changuion, supra, p. 93.</ref> Een van hulle is teruggestuur en weer op Pougwana naby Majuba opgestel.<ref>Changuion, supra, p. 86, 94.</ref> [[Lêer:Long Tom en route to Kimberley.jpg|duimnael|Die Jood op pad na Kimberley]] Die ingenieurs in Pretoria het intussen aan die ander Long Tom gewerk. Die enigste raad met die opgeblaasde loop was om die voorste 25&nbsp;cm af te sny. Daarna is die kanon die Jood genoem. Toe die herstelwerk voltooi is aan die einde van Januarie 1900, is die kanon na [[Kimberley]] gestuur.<ref>Changuion, supra, p. 63-7</ref> Daar was die kanon maar net vir ’n week opgestel toe hulle haastig moes vlug sonder om die platform, spanstukke en terugloopbuffer saam te neem.<ref>Changuion, supra, p. 78.</ref> Teen 2 Maart was die kanon terug in Pretoria. Die Mafeking Long Tom was ook terug in Pretoria in April 1900. Laasgenoemde kanon is toe op ’n treintrok gemonteer.<ref>Changuion, supra, p. 96</ref> Die Long Tom op die treintrok is suidwaarts gestuur en by Renosterrivier in die Vrystaat het dit ’n paar skote op die aankomende Engelse gevuur en toe gevlug. Dieselfde het gebeur by Donkerhoek. ''Die Jood'' het dieselfde gedoen, maar sonder om ’n skoot af te vuur. Die derde Long Tom het sommer vroeg-vroeg op die trein na [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] geklim. Die drie Long Toms het eers by [[Belfast, Mpumalanga|Belfast]] omgedraai om die Britte weer behoorlik aan te vat. Die Long Tom wat op Pougwana opgestel was tot 11 Junie is padlangs na Belfast gestuur. Al vier die Long Toms het toe aan die [[Slag van Bergendal]] deelgeneem. Na die veldslag het ''Die Jood'' in die berge naby [[Lydenburg]] gaan wegkruip. Die Long Tom op Driekop het langs Warmbad (Badplaas) en [[Barberton]] na [[Komatipoort]] gevlug.<ref>Changuion, supra, p. 116; Hall, supra, p. 63.</ref> Die ander twee het Louis Botha na Lydenburg vergesel. Hulle was betrokke by gevegte by Badfontein, Lydenburg en ook op die bergpas tussen Lydenburg en Spitskop.<ref>Changuion, supra, pp. 119-126</ref> Daarvandaan is hulle na [[Ohrigstad]] geneem. Die een Long Tom is bergaf en verby [[Leydsdorp]] na [[Haenertsburg]] geneem. Die ander een is deur Sekhukhuneland verby [[Warmbad]] na [[Pietersburg]] geneem.<ref>Changuion, supra, p.128</ref> Toe die Engelse na Pietersburg opruk is hierdie Long Tom ook na Haenertsburg geneem.<ref name="cha134">Changuion, supra, p. 134</ref> == Vernietiging van die kanonne == === Komatipoort === Die kanon wat na Komatipoort geneem is, is aanvanklik opgestel om die Britte vir oulaas te trotseer. Dit is egter op 22 September 1900 met [[dinamiet]] opgeblaas.<ref>Changuion, supra, p. 116; Hall, supra, p.63.</ref> === Letabarivier === [[Lêer:Haenertsburgwapad en rivier.jpeg|duimnael|Wapad in rooi en Letabarivier in blou]] Die enigste eietydse skriftelike bron van die plek waar die Long Tom vernietig is, is die dagboek van die kanonnier Frederik Rothmann. Hy het geskryf dat hulle op 11 Oktober 1900 by Haenertsburg aangekom het. Hulle het daar gebly tot 19 Oktober en toe na Pietersburg vertrek. Op daardie dag skryf hy dat die kanonne, insluitend die Long Tom,  die vorige dag opgeblaas is. Hy voeg by: "Ek het ’n stuk van Long Tom as soewenier behou".<ref>MER, ''Oorlogsdagboek van 'n Transvaalse burger te velde,''Tafelberg, Kaapstad, p. 87-8</ref> Die geskut was klaarblyklik digby Haenertsburg opgeblaas.<ref>Contra Changuion, supra, p. 130.</ref> Grobler vertel dat hy in 1954 Haenertsburg toe is om na oorblyfsels van ’n Long Tom te gaan soek. Daar het hy ’n Barkhuysen ontmoet, wat gesê het dat hy as jong seun daar gewoon het en presies weet waar die Long Tom vernietig was. Hy neem hom toe na die [[Letabarivier]], omtrent drie kilometer oos van Haenertsburg, en wys die plek uit. Later het ’n swart man dieselfde plek onafhanklik ook uitgewys.<ref>Grobler, DC, ''Die Long Tom kanonne'', Johannesburg, Federasie van Rapportryerkorpse, 1984.</ref> Hierdie plek is nou waarskynlik toe onder die [[Ebenezerdam]]. === Rietfontein === [[Lêer:Long tom rietfontein.jpg|duimnael|Long Tom oorblyfsels by Rietfontein]] Ons weet nie eintlik wat met die Jood gebeur het vanaf die slag van Bergendal (Augustus 1900) tot April 1901 toe dit op die plaas Rietfontein beland het nie. In April 1901 het die Britte ’n groot operasie onderneem om die ZAR-regering en generaal Viljoen te omsingel en te vang. Generaal-majoor F.W. Kitchener, aan die hoof van een van ses kolonnes, het Lydenburg gedurende die nag van 13-14 April verlaat. Sy kolonne het uit 2 290 voetsoldate, 550 berede troepe en 6 kanonne, insluitend ’n 5-duim kanon, bestaan.<ref>Maurice & Grant,History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p.140. Captain A W Speyer: ''The experiences of an Aide-de-Camp in the Anglo-Boer War, p. 55''</ref> Hulle het in die rigting van [[Burgersfort]] opgeruk. Kolonel Jacson skryf soos volg oor die gebeure: {{cquote|The following morning the column marched north down the Waterval valley, and after the mounted troops had experienced some opposition in very hilly and rough country, Boschfontein was reached. Shortly after the force had settled into camp heavy gun fire was heard from the direction of Waterval. The Boers' shells exploded in the valley immediately to the north of the camp and in the vicinity of a farm, where it would appear the Boers considered the column should have bivouacked. After the explosion of some twenty shells a louder report than usual was heard, and the shelling ceased.}}<ref>Col. M. Jacson, ''The Record of a Regiment of the Line,'' Hutchinson & Co, Londen, 1908, p. 179.</ref> Die volgende dag het hulle die koppie agter die opstal op Rietfontein bestyg en die oorblyfsels van die Long Tom daar gevind. Die Boere het op 16 April 1901 die kanon self opgeblaas voordat die vyand dit kon kry. Die ligging van die oorblyfsels van die stelling is 24° 57.761’S, 30° 13.271’O (WGS84), hoogte 1475&nbsp;m. === Feeskop === In April 1901 is hierdie kanon na die Haenertsburg omgewing geneem. Op 30 April 1901 is die laaste Long Tom by Feeskop, omtrent 8 kilometer noord van Haenertsburg, deur die Boere opgeblaas.<ref name="cha134" /> == Sien ook == * [[Long Cecil]] * [[Long Tom- kanonmonument]] * [[Long Tompas]] == Bronnelys == * Lombaard, BV, Die Longtomkanonne na die slag van Dalmanutha, ''Scientia Militaria'', volume 14, No 4, p.21 ook by http://scientiamilitaria.journal.ac.za {{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|155 mm Creusot Long Tom}} * {{cite web|url=http://www.sabie.co.za/gallery/cannon.html|title=Long Tom Cannon Monument}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kimberley]] [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Wapens]] 3vdbjuy1mgpuscy2ykzfgigpzncbikp X (sosiale netwerk) 0 43756 2915332 2909919 2026-07-02T19:24:48Z Sobaka 328 opruim 2915332 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Twitter |kenteken = X logo 2023.svg |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = [[21 Maart]] [[2006]] |ligging_stad = [[San Francisco]], [[Kalifornië]] |ligging_land = [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = [[Elon Musk]]<br />Omid Kordestani (uitvoerende voorsitter)<br />Jack Dorsey ([[hoof- uitvoerende beampte]]) |gebied_bedien = Wêreldwyd, behalwe vir afkeurende lande (2005–hede) |industrie = [[Internet]] |produkte = Nuus- en gemeenskapswebwerf |dienste = |inkomste = {{wins}} $2,52&nbsp;miljard (2016)<ref name=fy>{{cite news |author=Jeremy Quittner |title=Twitter Balance Sheet |url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3ATWTR&fstype=ii&ei=qzRgU8CuL4mSqwHgRg |publisher=[[Google]] |date=3 Oktober 2013 |access-date=19 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903125946/http://www.google.com/finance?q=NYSE:TWTR |archive-date=3 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = {{daal}} $-456&nbsp;miljoen (2016)<ref name="fy" /> |getal_werknemers = 3&nbsp;898 (2016)<ref>{{cite web |url=https://about.twitter.com/company |title=Twitter Company Info |publisher=Twitter |date=2 Februarie 2015 |access-date=19 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403002854/https://about.twitter.com/company |archive-date=3 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = Vine<br />Periscope |slagspreuk = |tuisblad = {{url|x.com}} |ontbind = |voetnotas = |intl = yes }} [[Lêer:Most popular social networking sites by country.svg|duimnael|links|400px|Die mees gewilde gemeenskapswebwerwe volgens lande: {{Legend|#0072f5|[[Facebook]]}} {{Legend|#4679b8|[[VK (sociale netwerk)|VKontakte]]}} {{Legend|#ffcf0f|[[Qzone|QZone]]}} {{Legend|#ff770f|[[Odnoklassniki]]}} {{Legend|#fa1464|[[Instagram|Instagram]]}} {{Legend|#e0e0e0|geen data nie}}]] {{Infoboks webwerf | naam = Twitter | logo = X logo 2023.svg | logo_breedte = 220px | skermkiekie = | tipe = Sosiale netwerk<br />Mikrojoernaal | taal = Veeltalig <small>([[Engels]], [[Spaans]], [[Koreaans]], [[Japannees]], [[Duits]], [[Frans]] en [[Italiaans]])</small> | registrasie = Verpligtend | eienaar = Twitter Inc. | outeur = | opgerig = 15 Julie 2006<ref name=launch>{{cite web |author=Michael Arrington 15 Julie 2006 |url=http://techcrunch.com/2006/07/15/is-twttr-interesting/ |title=Odeo Releases Twttr |publisher=Techcrunch.com |date=15 Julie 2006 |access-date=18 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030155201/http://techcrunch.com/2006/07/15/is-twttr-interesting/ |archive-date=30 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | status = Aktief | url = {{url|x.com}} }} '''X''', voorheen bekend as '''Twitter''', is 'n sosiale netwerk- en mikrojoernaaldiens wat gebruikers in staat stel om boodskappe, bekend as ''tweets'', te versend en te lees. Tweets is teksgebaseerde boodskappe van tot 140&nbsp;karakters wat op die outeur se profiel gepubliseer word en aan die outeur se subskripsiegehoor, bekend as ''followers'' (volgelinge), gestuur word.<ref>{{Cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681310001254|author=[[Andreas Kaplan|Kaplan A.M.]], Haenlein M. (2011) |title=The early bird catches the news: Nine things you should know about micro-blogging, Business Horizons, 54(2), 105–113}}</ref> Die verstekverstelling is dat boodskappe in die openbaar vrygestel word, maar gebruikers kan aflewering beperk tot diegene in hul virtuele vriendekring. Gebruikers kan tweets via die Twitter-webwerf, [[SMS]] of ander eksterne toepassings stuur en ontvang. Alhoewel die Twitterdiens op sigself niks kos nie, betaal gebruikers wel vir toegangskostes soos internet- of SMS-fooie aan hul persoonlike telekommunikasiediensverskaffer. Die 140-karakterbeperking wat boodskappe op Twitter dra is aanvanklik ingestel sodat boodskappe met SMS-kommunikasie versoenbaar sou wees, en hierdie beperking het tot gevolg gehad dat die snelskrif en internetsleng wat gewoonlik in SMS'e gebruik word, nou ook na die web gebring is. Die 140-karakterbeperking het ook die gebruik van URL-verkortingsdienste soos tinyurl, bit.ly en tr.im, en inhoudsakkommoderingsdienste soos Twitpic en NotePub aangemoedig, omdat hierdie inhoud en teks gewoonlik meer as 140 karakters beslaan. Sedert dit in 2006 deur Jack Dorsey geskep is, het Twitter wêreldwyd beroemd en gewild geraak. Dit word soms as die "SMS van die internet" beskryf.<ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/swine-flu%5Cs-tweet-tweet-causes-online-flutter/356604/|title=Swine flu's tweet tweet causes online flutter|date=29 April 2009|first=Leslie|last=D'Monte|publisher=Business Standard|quote=Also known as the 'SMS of the internet', Twitter is a free social networking and micro-blogging service|accessdate=28 Mei 2009}}</ref> {{aanhaling|Wat ons moet doen, is om aan mense die beste en varsste relevantste inligting moontlik te lewer. Ons dink nie aan Twitter as 'n sosiale netwerk nie, maar as 'n inligtingsnetwerk. Dit vertel mense waaroor hulle omgee soos wat dit in die wêreld gebeur.|Evan Williams<ref>{{cite web |title=Web 2.0 Summit 2009: Evan Williams and John Battelle "A Conversation with Evan Williams" |author=Evan Williams |url=http://www.youtube.com/watch?v=p5jXcgZnEa0&fmt=18 |date=21 Oktober 2009 |publisher=O'Reilly Media |access-date=1 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606100713/https://www.youtube.com/watch?v=p5jXcgZnEa0 |archive-date=6 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>|}} Twitter het hul nuus- en inligtingsnetwerkstrategie in November 2009 beklemtoon deur die vraag wat dit gebruikers vir statuswysigings vra van "What are you doing?" (Afrikaans: ''Wat doen u?'') na "What's happening?" (Afrikaans: ''Wat gebeur?'') te verander.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.ft.com/techblog/2009/11/whats-happening-a-lot-says-twitter-coo/ |title=argiefkopie |access-date=26 November 2009 |archive-date=23 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123065542/http://blogs.ft.com/techblog/2009/11/whats-happening-a-lot-says-twitter-coo/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://blog.twitter.com/2009/11/whats-happening.html</ref> Twitter word deur Alexa se webverkeeranalise as een van die vyftig gewildste webwerwe ter wêreld gelys.<ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |title=twitter.com – Traffic Details from Alexa |publisher=Alexa Internet |date=13 Julie 2009 |access-date=13 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422054633/https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel skattings oor die aantal daaglikse gebruikers van die diens verskil omdat die maatskappy nie die aantal aktiewe rekeninge bekend maak nie, het 'n Compete.com-webjoernaalinskrywing in Februarie 2009 Twitter as die derdegrootste sosiale netwerk aangedui<ref name=Kazeniac>{{cite news |author=Kazeniac, Andy |title=Social Networks: Facebook Takes Over Top Spot, Twitter Climbs |url=http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network |date=9 Februarie 2009 |publisher=Compete.com |access-date=17 Februarie 2009 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301112412/http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/ |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gebaseer op hul beraming van 6&nbsp;miljoen unieke maandelikse besoekers en 55&nbsp;miljoen maandelikse besoeke.<ref name=Kazeniac /> In Maart 2009 het 'n Nielsen.com-webjoernaal Twitter as die snelgroeiendste webwerf in die lidmaatskapgemeenskappekategorie vir Februarie 2009 gelys. Twitter het 'n maandelikse groeikoers van 1&nbsp;382&nbsp;persent gehad en Zimbio het 240&nbsp;persent behaal, gevolg deur [[Facebook]] met 'n toename van 228&nbsp;persent.<ref name=McGiboney>{{cite news |author=McGiboney, Michelle |title=Twitter's Tweet Smell of Success |url=http://blog.nielsen.com/nielsenwire/online_mobile/twitters-tweet-smell-of-success/ |publisher=Nielsen |date=18 Maart 2009 |access-date=5 April 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114952/http://blog.nielsen.com/nielsenwire/online_mobile/twitters-tweet-smell-of-success/ |archive-date=20 Januarie 2013 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Sedert Oktober 2022 is Elon Musk die enigste aandeelhouer van Twitter, nadat hy 100% van die maatskappyaandele vir VS$44 miljard verkry het.<ref>{{Cite web|url=https://unft.news/elon-musk-is-the-largest-shareholder-of-twitter/|title=Elon Musk Is The Largest Shareholder Of Twitter?|date=4 April 2022|website=UNFT News|access-date= 5 April 2022|archive-date= 4 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404190124/https://unft.news/elon-musk-is-the-largest-shareholder-of-twitter/|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://twitter.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Amerikaanse webwerwe]] [[Kategorie:Gemeenskapswebwerwe]] 3s3shhienroaaciu4497bt547s6y96l Genesis 0 43995 2915341 2908712 2026-07-02T19:30:22Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915341 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NBVp1.jpg|duimnael|regs|Bladsy van die nuutste [[Nederlands]]e bybelvertaling]] '''Genesis''' ([[Grieks]] '''Γένεσις''' = ''ontstaan'' ; [[Hebreeus]] ב'''ראשית''' beres'jiet = ''in die begin'') is die eerste boek van die Joodse [[Tanag]], die Samaritaanse [[Pentateug]] asook die Christelike [[Ou Testament]] (ook Hebreeuse Skrifte genoem). Dit is sodoende die eerste boek van die [[Bybelse kanon]]. Die boek is 'n verslag van die skepping van die wêreld, die vroeë geskiedenis van die mensdom, en van [[Israel]] se voorvaders en die oorsprong van die [[Jode|Joodse volk]]. Tradisie erken [[Moses]] as die skrywer van Genesis, sowel as die boeke [[Eksodus (Bybel)|Eksodus]], [[Levitikus]], [[Numeri]] en die meeste van [[Deuteronomium]], maar moderne geleerdes, veral vanaf die 19de eeu, sien dit as geskryf honderde jare nadat Moses veronderstel was om te leef, in die 6de en 5de eeue vC. Gebaseer op die wetenskaplike interpretasie van [[Argeologie|argeologiese]], [[Genetika|genetiese]] en [[Linguistiek|linguistiese]] bewyse, beskou die meeste geleerdes Genesis as hoofsaaklik [[Christelike mitologie|Joods-Christelike mitologie]] eerder as histories. Genesis is in twee dele verdeel, die oergeskiedenis (hoofstukke 1–11) en die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50). Die oergeskiedenis sit die skrywer se konsepte uiteen van die aard van die godheid en van die mensdom se verhouding met die skepper daarvan: God skep 'n wêreld wat goed en geskik is vir die mensdom, maar wanneer die mens dit met [[sonde]] bederf, besluit God om sy skepping te vernietig, wat net die regverdige [[Noag]] en sy gesin spaar om die verhouding tussen mens en God te hervestig. Die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50) vertel van die voorgeskiedenis van Israel, God se uitverkore volk. Op God se bevel, [[Abraham]] se reise vanaf sy geboorteplek (beskryf as [[Ur]] van die [[Galdeërs]]) na die godgegewe land [[Kanaän]], waar hy as 'n bywoner woon, net soos sy seun [[Isak]] en sy kleinseun [[Jakob]]. Jakob se naam word verander na "Israel", en deur die agentskap van sy seun Josef, verhuis die kinders van Israel na Egipte toe, altesaam 70 mense met hul huishoudings, en God belowe hulle 'n toekoms van grootheid. Genesis eindig met Israel in [[Egipte]], gereed vir die koms van Moses en die uittog. Die vertelling word gekenmerk deur 'n reeks verbonde met God. In [[Judaïsme]] sentreer die teologiese belangrikheid van Genesis op die verbonde wat God verbind met sy uitverkore volk en die volk met die Beloofde Land. Die [[Christendom]] interpreteer Genesis as die prefigurasie van sekere kardinale Christelike oortuigings, hoofsaaklik die behoefte aan redding (die hoop of versekering van alle Christene) en die verlossingsdaad van [[Jesus van Nasaret|Christus]] aan die Kruis as die vervulling van verbondsbeloftes as die Seun van God. == Hooftrekke van die boek == * Die skepping 1:1-2:4 * Die [[sondeval]] 2:4-3:23 * [[Adam en Eva|Adam]] se nageslag tot by [[Noag]] 4:1-6:8 * Noag en die [[sondvloed]] 6:9-9:29 * Die mense word meer en versprei oor die aarde 10:1-11:32 * [[Abraham]] 12:1-25:18 * [[Isak]] en sy twee seuns Jakob en Esau 25:19-36:43 * Josef en sy broers 37:1-45:28 * [[Jakob]] en sy nageslag in Egipte 46:1-50:26 == Temas == Genesis begin reg by die begin. God het die wêreld geskep. 'n Wêreld wat goed is. Hy het die mens gemaak, die kroon van sy skepping. Die goeie skepping van God versleg gaandeweg as gevolg van die sonde van die mens, wat homself wou oortref deur te probeer om soos God te word. Dan word alles weggevee deur die groot vloed. 'n Nuwe begin word gemaak - om maar net weer in die dwaasheid te verval. In hoofstuk 12 verskuif die klem. Daar word nou gefokus op een man, Abram, en sy familie. God wil nie sy skepping vernietig nie. Daarom werk Hy, deur een uitverkore man, en een uitverkore nasie, om die wêreld te vernuwe. Genesis voer die verhaal verby Isak en Jakob tot by die dood van Josef in [[Egipte]]. == Die Skepping<ref>Sien Gen. 1-2:4.</ref>== [[Lêer:Schoepfungslehre Marienstern.jpg|duimnael|350px|Visuele voorstelling van die skeppingsverhaal in die tuin van die klooster St. Marienstern, deelstaat [[Sakse]], [[Duitsland]]]] Die groot drama van die oorsprong van alle dinge begin by God: #Die ontstaan van die wêreld en van die lewe was geen toeval nie. Daar is 'n Skeppergod; # God het alles wat bestaan gemaak; # Alles wat God gemaak het was goed; # Die hoogtepunt van God se skeppingsdade was die skepping van die mens; # Die mens word in twee opsigte van ander skepsele onderskei: hy alleen is na die beeld van God self geskape en hy is oor alles aangestel; # Die ses dae waarin God sy skeppingswerk verrig het is gevolg deur 'n dag van rus. Die skepping is in twee fases gedoen. Genesis 1-2 lees as volg:<blockquote>"In die begin het God die hemel en die Aarde geskep. Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters, maar die Gees van God het oor die waters gesweef"</blockquote> Daarna het God die Aarde georden. Derhalwe hoef die mens nie bekommerd te wees as die wetenskaplikes sê dat die aarde miljoene jare oud is nie. Niemand weet hoe lank die twee fases van God se skeppingswerke van mekaar was nie. In die ses skeppingsdae is daar agt skeppingsdade, wat elk inglei word met die woorde "Toe het God gesê...":</blockquote> # Dag 1: lig en duisternis word geskei; # Dag 2: die Aarde se atmosfeer word geskep (die uitspansel); # Dag 3: skeiding van droë land en seë en plante en bome; # Dag 4: Son, Maan en sterre, seisoene, dae en jare word geskape; # Dag 5: seediere en voëls word geskep; # Dag 6: landdiere en die mens word geskep; # Dag 7: Die Skepping is voltooi. God rus. === Fokus op die mens<ref>Sien Gen. 2 vanaf vers 5.</ref>=== [[Lêer:17 13 311 creation museum.jpg|duimnael|Die tuin van Eden: Adam gee name aan die diere<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Hierdie tweede beskrywing van die skepping is nie net 'n herhaling van die eerste nie. Dit gaan hier oor die fokus op die mens. Hier word ook 'n ander naam vir God gebruik. In die eerste weergawe was dit Elohim (God die Skepper, die groot en verhewe een wat in die ewigheid woon). Nou is dit [[Jahwe]] (God in verhouding tot sy mense). God skep die mens (die [[Hebreeus|Hebreeuse]] woord wat met Adam vertaal word, beteken man). Hy plant 'n [[Tuin van Eden|tuin in Eden]], waar die mens moet woon. Maar die mens is nie gemaak vir 'n eensame, selfgenoegsame bestaan nie. Voëls en diere bied nie die soort kameraadskap wat hy nodig het nie. Derhalwe skep God die vrou, 'n nuwe wese, wat die ere-aard van die man deel. === Die mens is aan God ongehoorsaam<ref>Sien Gen. 3.</ref> === God het gesê hulle mag alles gebruik en eet, maar net nie van die twee bome in die middel van die tuin nie. Die [[Satan|slang]] bevraagteken egter die woord van God en noem God 'n leuenaar. Die slang oorreed die vrou om van die aanloklike vrugte van die [[boom]] van "Goed en Kwaad" te eet, wat weer vir Adam oorreed om van die vrugte te eet. Die gevolge is onvermydelik. 'n Heilige God kan nie met sonde saamleef nie. Hy bestraf die slang én die mens. Die mens word uit Eden verban. Maar voor hulle gaan, sorg Hy eers weer vir hulle deur hulle te klee. === Die eerste gesin en die eerste moord<ref>Sien Gen. 4.</ref> === [[Lêer:15 23 1116 creation museum.jpg|duimnael|Kain en Abel<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Nadat Adam en Eva uit Eden gedryf word kry hulle twee seuns, [[Kain en Abel|Kain, die boer en Abel, die veewagter]]. Later bring hulle elk 'n offer aan God. Abel se offer word aanvaar, maar Kain se offer nie. Dit is nie wat Abel geoffer het nie, maar sy geloof, wat gemaak het dat sy offer aanvaar is. Kain bewys waarom sy offer nie aanvaar is nie, deur vir Abel te vermoor. God verban Kain tot 'n swerwerslewe, maar beskerm hom teen menslike wraak. Hierna volg dan 'n opgawe van sommige van sy afstammelinge en toon ook die begin van die beskawing aan. Die eerste stad word gebou, hulle leer om [[musiek]] te maak en om yster en brons te smee. Die laaste twee verse verleen hoop. Set word vir Adam en Eva gebore en die mense begin om die naam van die Here aan te roep. == Geslagsregister<ref>Gen. 5.</ref>== Daar kan gemerk word dat al die geslagsregisters in die Bybel dieselfde patroon volg: "Toe A x jaar oud was, het hy die vader van B geword. Na die geboorte van B het hy nog y jaar gelewe en ander seuns en dogters gehad. So was al sy dae z jaar, en hy het gesterwe." == Die sondvloed<ref>Gen. 6-9.</ref>== === Redding en God se belofte aan Noag<ref>Gen. 6-9:17</ref>=== [[Lêer:Noah P4280268.jpg|duimnael|Noag se ark<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Vloedverhale is uit die meeste wêrelddele en in baie tale oorgelewer. Die [[Babilonië|Babeloniese]] weergawes stem aansienlik ooreen met die verhaal wat hier opgeteken is. Dit is nie verbasend nie, want albei berus op dieselfde gebeurtenis. Die woord ark beteken in Hebreeus "kis". Dit word elders net gebruik vir die waterdigte mandjie waar die baba, [[Moses]], op die [[Nylrivier|Nyl]] gedryf het. Die ark was geweldig groot en ontwerp om te dryf en nie om te seil nie. Die ark was 135x22½x14 meter, in ons mate. === Die verbond met Noag<ref>Gen. 9:6-17.</ref>=== 'n Belangrike tema wat herhaaldelik in die Skrif voorkom: God bevestig sy verbond agtereenvolgens met Noag, Abraham, die volk Israel deur Moses en met [[Dawid]]. Elke verbond bevat verdere, ryker beloftes, totdat die koms van [[Jesus van Nasaret|Christus]] die "nuwe vebond" inlei. In elke geval neem God die inisiatief - dit is geen ooreenkoms tussen gelykes nie. God bepaal die voorwaardes. Hy maak hulle bekend, en Hy alleen waarborg dat hulle gehou sal word. Die mens geniet die seëninge van die verbond soverre as wat hy die bevele van God gehoorsaam. === Noag se dronkenskap === Selfs 'n algemene nuwe begin verander nie die mens se sondige natuur nie. Gam minag sy dronk vader en Noag vervloek hom deur sy afstammelinge, die [[Kanaäniete]]. Hulle het onderdane van Israel, wat van Sem afstam, geword. == Van Noag tot die roeping van Abraham<ref>Gen. 10-11.</ref>== === Die families van Noag se drie seuns === Sien weereens die artikel in Wikepedia nl. "Geslagsregister van Adam tot Jesus." Die ander geslagsregisters is interessant, maar die belangrikste is die laaste een, nl. die van Sem. Uit hom word die stam van Juda gebore. == Babel<ref>Gen. 11:1-9.</ref>== In Sinar, koningkryk van [[Nimrod]] die jagter,<ref>Sien Gen. 10:10.</ref> span mense saam in 'n groot bouprojek - 'n stad en 'n [[Toring van Babel|toring]] wat tot in die hemel reik word gebou. God kyk af na hierdie gesamentlike poging van die mens om homself te vergoddelik, die begin van hernieude opstand teen Hom. Hy verdeel die mense deur taalverskille en verstrooi hulle in verskillende landstreke - juis dit wat hulle wou verhoed. Die toring van Babel was waarskynlik 'n tempeltoring met baie verdiepings, soos die wat in die vroeë derde millennium vC in Babelonië gebou is. == Geslagsregister Sem tot Abraham<ref>Gen. 11:10-32</ref>== Hier is die name weer selektief en word die totale tydsduur waarskynlik verkort. Noag se voorsate het aansienlik langer gelewe as Tera s'n en die ouderdom vir die ouerskap is baie jonger. By Tera se naam word meer besonderhede gegee. Tera se drie seuns word genoem, asook hul geboorteplek. Na die dood van Haran, vertrek Tera na [[Kanaän]] met sy kleinseun Lot en sy seun Abraham en kinderlose skoondogter Sarai. Hulle trek nie verder as [[Harran]] nie. Tera sterf en die toneel is gereed vir die verhaal van Abraham, om "die vader van baie nasies te word.<ref>Sien Gen. 17:5.</ref> == Abraham 'n nuwe begin<ref>Gen. 12-25:18.</ref>== === God se roeping van Abraham en die reis na Kanaän<ref>Gen. 12:1-9.</ref>=== God roep een man en maak aan hom beloftes, wat Abraham gehoorsaam beantwoord. Abram se antwoord lei regstreeks tot die geboorte van 'n nuwe nasie en lei later tot seën vir die hele aarde. Abram trek weg op bevel van God met sy kinderlose vrou en sy neef Lot. By Sigem in die landstreek Kanaän praat God weer met hom. Hierdie land sal die erfdeel van Abram se nakomelinge word. Steeds gaan die reis voort, suidwaarts na die Negeb, 'n droë landstreek van sowat 7 500 km, wat strek vanaf [[Berseba]] tot by die [[Sinai]]-gebergtes. Hier is weiveld vir die nomade se vee. === Die skeding van Lot<ref>Gen. 13.</ref>=== Abram en Lot se veekuddes brei so uit dat hulle dit nie meer kon dra nie. Dit lei tot 'n familiebreuk. Lot wat deur sy groothartige oom die geleentheid gegun word om te kies, soek die vrugbare aarde van die [[Jordaanrivier]] uit. === Oorlog teen die konings en die ontmoetinge met Melgisedek<ref>Gen. 14.</ref>=== Hoewel 'n half-nomadiese lewe in Abram se tyd niks buitengewoon was nie, was daar ook gevestigde lewe in dorpe en ommuurde stede. [[Sjeik|Sjeiks]] wat op hul beurt vasalle van konings was, het plaaslik regeer. Daar het oorlog uitgebreek tussen Kedorlaomer en ander konings teen die konings van oa. Sodom en Gomorra. In die Siddimvlakte was daar oral asfaltgate. Die konings van Sodom en Gemorra het gevlug en baie van hulle het in die gate geval. Die wat oorleef het, het berge toe gevlug. Koning Kedorlaomer het al die besittings van Sodom en Gomorra gebuit en weggevat. Ook Lot, wat in Sodom gewoon het is weggevoer. Toe Abram hoor dat Lot weggevoer was, het hy sy volgelinge, 318 slawe wat by hom gebore is, hulle wapens laat vat en die konings agtervolg. Die nag het Abram en sy manne hulle van alle kante af aangeval, hulle oorwin en al die besittings teruggekry. Hy het ook vir Lot, al die vrouens en ander mense gered. Nadat Abram teruggekom het, het die konings van Sodom en Gomorra, asook [[Melgisedek]], die koning en priester van Salem, kos en wyn gebring en vir Abram geseën. Abram het aan Melgisedek 'n tiende van alles gegee. Abram het ook geweier om enigiets uit die hand van die konings van Sodom en Gomorra te aanvaar. Hy het egter seker gemaak dat die manne by hom hulle deel kry. === Die verbond word bevestig<ref>Gen. 15.</ref>=== Die [[argeologie]] het getoon dat die gebruike wat hier en in latere hoofstukke, die bekende sosiale en kulturele gedragspatroon van noordelike [[Mesopotamië|Mesopotanië]] weerspieël. Die woord van God het in 'n gesig tot Abram gekom:<blockquote>"Moenie bang wees nie, Abram, Ek beskerm jou. Jou beloning sal baie groot wees".</blockquote>Verder het die Here met Abram 'n verbond gesluit:<blockquote>"Aan jou nageslag gee Ek hierdie land, van Egiptespruit af tot by die [[Eufraat]], die grootrivier; die land van die Keniete, die Kenessiete en die Kadmoniete, die [[Hetiete]], die Feresiete en die Refaïte, die [[Amoriete]], die Kanaäniete, die Girgasiete en die Jebusiete".</blockquote> In verse 3 en 4 kom die "erfgename" voor. Dit was nie ongewoon in daardie tyd om 'n erfgenaam aan te neem nie. Soms soos hier, was dit 'n [[Slawerny|slaaf]]. In vers 6 staan: "Toe het Abram in die Here geglo". Hy is dus gered deur sy geloof en nie oor sy goeie werke nie. Die ritueel wat hom afspeel in verse 9-11 is 'n tipiese prosedure vir die bevestiging van 'n verdrag.<ref>Sien Jer. 34:18.</ref> === 'n Seun by 'n slavin<ref>Gen. 16.</ref>=== Soos altyd dink die mens hy moet die Here so 'n bietjie help. Sarai val terug op 'n ou gebruik deur haar slaaf aan Abram te gee. Die kind wat uit hierdie verbintenis gebore word, word Sarai se kind. Maar Sarai se emosies maak dat sy Hagar later laat wegjaag. === Die [[besnydenis]] as verbondsteken en gee van nuwe name<ref>Gen.17.</ref>=== Die vyfde bevesting van die verbond van God met Abram gaan gepaard met die gee van nuwe name. Abram word Abraham en Sarai word Sara. Daarby kom die fisieke teken van die besnydenis. 24 jaar na die vertrek uit Harran word die geboorte van Abraham se erfgenaam aangekondig. === Drie besoekers en Abraham se gebed vir Sodom<ref>Gen. 18.</ref>=== Abraham het 'n vreemdeling verwelkom, en heeltemal ontwetend, die Here self in sy huis ingeneem. Die gullle ontvangs en versorging (tenspyte daarvan dat die besoekers in die middel van die middagslapie aangekom het), is tipies van die gasvryheid van die [[Nomade|nomadiese.]] woestynbewoners. Met die woorde: "Is iets te buitengewoon vir die Here"<ref>Gen. 18:14.</ref> onthul die besoekers hul werklike identiteit en Sara se ongelowige lag maak plek vir vrees. Abraham se gebed vir Sodom gee ons insig in die kwaliteit van sy verhouding tot God. Sodom kon nie eers tien goeie mense oplewer nie, maar God het sy lankmoedigheid gewys. === Die vernietiging van Sodom en Gomorra en Lot se redding<ref>Gen. 19.</ref>=== Daar is uiteenlopende konkretiserings van Sodom se sondigheid in Bybeltekste, soos hoogmoed en gierigheid (Es. 16, 49) of 'n verbreking van die ongeskrewe wet van gasvryheid (Gen 19, in teenstelling met Abraham in Gen 18). Op die seksuele aspek daarvan word eers in latere Christelike tradisies gefokus.<ref>[https://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/sodom-und-gomorra-2/ch/1ac7ab1aa72f086b207e2493ae64ec1f/ ''Bibelwissenschaft.de - Das wissenschaftliche Portal der deutschen Bibelgesellschaft: Sodom und Gomorra. Besoek op 15 Julie 2019'']</ref> Geslagsgemeenskap dui hier op seksuele vernedering deur gedwonge geslagsomgang - dit wil sê die verkragting van een heteroseksuele man deur 'n ander. In die betrokke nie-Europese oosterse samelewings was dit 'n ritueel waardeur die verkragter sy dominante status op 'n gewelddadige manier beklemtoon het. Gedwonge geslagsomgang met Abraham se gaste, die engele, sou 'n dubbele vernedering vir Abraham gewees het (iets wat vandag in Engels as ''gang rape'' beskryf word).<ref>[https://www.bibleandhomosexuality.org/what-has-sodom-got-to-do-with-homosexuality/ ''Bible and Homosexuality: What has Sodom got to do with homosexuality? Rev'd Dr Jonathan Tallon, New Testament lecturer and early Church researcher. Besoek op 15 Julie 2019''] It has everything to do with homosexuality. My only truth is the Bible. I will quote te English and Afrikaans text of Gen. 19:4: "The men of the city called unto lot, and said unto him, Where are the men which came in to thee this night? Bring them unto us, that we may know them." Gen. 15:5: Hulle het vir Lot geroep en vir hom gevra: "Waar is die mans wat vanaand na jou toe gekom het? Bring hulle uit na ons toe. Ons wil geslagsgemeenskap met hulle he. The New Oxford Illustrated Dictionary define homosexuality as: "Relating or belonging to the same sex.; sexually attracted to members of the same sex."</ref><ref>{{Cite web |url=http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |title=''Bible + Faith + Sexuality: Total Annihilation: Sodom, Gomorrah and the Sin of Homosexuality. Besoek op 15 Julie 2019'' |access-date=15 Julie 2019 |archive-date=15 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715153620/http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |url-status=dead }}</ref> Elke man in die stad is betrokke - nie een ondersteun Lot se protes teen die skending van die grondbeginsels van gasvryheid en van menslikheid nie. Argeologiese bevindinge getuig van 'n katastrofe in hierdie gebied. Die vlak water van die [[Dooie See]] bedek nou die stede. Niks kon die stede red nie, maar om Lot se ontwil spaar die Here Soar en vertraag die oorstroming totdat Lot veilig is. Lot se vrou, onwillig om te volg, bly staan, kyk om en verander in 'n soutpilaar. In plaaslike oorleweringe word die soutrotse langs die Dooie See nou nog na haar vernoem. === Abraham en koning Abimelek<ref>Gen. 20.</ref>=== Abraham het van [[Mamre]] af weggetrek na die suidland en hom gevestig tussen Kades en Sur. Hy het op 'n keer in Gerar gewoon en voorgegee dat Sara sy suster is. Koning [[Abimeleg]] het haar laat haal om met haar te trou. Een nag het God in 'n droom aan Abimeleg verskyn en gesê: <blockquote>"Jy gaan sterf omdat jy met hierdie vrou wil trou, sy is al getroud".</blockquote> Abimeleg het met Abraham geraas, maar aan hom geskenke en Sara teruggegee. Abraham het vir Abimeleg gebid en die Here het vir Abimeleg gesond gemaak. === Isak word gebore en Hagar en Ismael vertrek<ref>Gen. 21:1-21.</ref>=== Tussen die die belofte van Isak se geboorte en die vervulling daarvan het 25 jaar verloop. Die bejaarde ouers het rede om verheug te wees. Sara se bevel om Hagar weg te stuur was in stryd met die gebruike van daardie tyd, daarom raadpleeg Abraham eers die Here voordat hy daartoe instem. [[Paulus van Tarsus|Paulus]] verduidelik waarom dit onvermydelik was<ref>Gal. 4:30-31.</ref><blockquote>"Maar wat sê die Skrif hiervan? Jaag die slavin en haar seun weg, want die seun van die slavin mag hoegenaamd nie saam met die seun van die vrygeborene erf nie. Ons is dus nie kinders van 'n slavin nie, broers; ons is kinders van die vrye."</blockquote> === 'n Twis oor waterputte<ref>Gen. 21:22-34.</ref>=== Waterputte was in die droë klimaat van [[Staat Palestina|Palestina]] kosbaar vir veewagters, en daar het dikwels twiste oor die besit daarvan ontstaan. Die reënval in die gebied krimp van 100mm in Januarie tot so te sê niks in die vier somermaande. Abraham het by Abimeleg beswaar aangeteken oor die waterput wat deur Abiimeleg se slawe afgevat is. Abimeleg het nie daarvan geweet nie en hy en Abimeleg het 'n ooreenkoms aangegaan, wat verklaar dat die put wel Abraham s'n is. === Die hoogste toets - Abraham moet vir Isak offer<ref>Gen. 22.</ref>=== Abraham se vorige ondervinding van God sou hom sekerlik nie laat dink het, 'n kinderoffer Hom sou behaag nie. Maar dit is juis wat God hier vir Abraham vra. Net toe Abraham vir Isak wou slag, het God hom gekeer en gesê dat Hy nou weet dat Abraham Hom lief het en bereid was om sy enigste seun te offer vir Hom. Toe Abraham weer sien daar 'n skaaplam agter hom en offer toe die bok in Isak se plek. Die Here het verder gesê hy sal Abraham baie seën oor dit wat hy gedoen het. Abraham het sy offer gebring op een van die hewels waarop Jerusalem nou staan. Die reis daarnatoe het sowat 3 dae geneem en was 85km ver. === Die dood en begrafnis van Sara<ref>Gen. 23.</ref>=== Sara het 127 jaar oud geword. Sy is oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in Kanaän. Abraham het oor haar gaan rou en huil. Abraham het 'n graf gekoop by die Hetiete. Die Hetiete is vermoedelik immigrante van die Hetitiese ryk (wat omstreeks 1800vC in Turkye tot stand gekom het. Die hele transaksie voldoen in die fynste besondergede aan die bekende Hetitiese wet: die afweeg van die silwer volgens erkende standaarde in die teenwoordigheid van getuies by die stadspoort. Daarna het Abraham sy vrou Sara in die Makpelagrot op die stuk grond, oos van Mamre, begrawe. Vandag is daar 'n moskee bo-oor die tradisionele plek van die graf in Hebron, gebou. === 'n Vrou vir Isak<ref>Gen. 24.</ref>=== Hierdie verhaal is, wat vorm en inhoud betref, een van die lieflikste in die [[Ou Testament]]. Dit bied 'n lewendige beeld van die tradisionele Oosterse huwelik. Abraham laat sy slaaf sweer dat hy nie Isak sal laat trou met 'n dogter van die Kanaäniete by wie hy nou woon nie. Die slaaf vertrek met geskenke na Mesopotamie, na die stad waar Nahor gewoon het. Hy bid dat God die vrou moet aandui wat Isak se vrou moet word. God antwoord die slaaf se gebed en wys Rebekka, die kleindogter van Nahor aan. Isak het vir Rebekka in die tent van sy ma laat woon en met haar getrou. Isak het Rebekka liefgehad en is vertroos na die dood van sy ma. === Abraham se laaste dae<ref>Gen. 25:1-11.</ref>=== Isak het Abraham se enigste ergenaam gebly, en by die dood van Abraham het die seën van God syne geword. === Ismael se afstammelinge<ref>Gen. 25:12-18.</ref>=== Die stamme het Sinai en Noordwes-Arabië bewoon vanaf Gawila tot by Sur. == Isak == === Die tweeling Esau en Jakob<ref>Gen. 25:19-34.</ref>=== Isak het tot die Here gebid oor Rebekka, want sy was kinderloos. Die Here het sy gebed verhoor, en Rebekka het swanger geword. Sy het 'n tweeling verwag en die Here het vir haar gesê daar is twee nasies in haar, twee volke uit jou sal geskei word. Een sal sterker wees as die ander; die oudste sal die jongste dien. Die eerste is gebore: rooi, vol hare soos 'n veljas, en hy is Esau genoem. Sy broer is na hom gebore en sy hand het aan Esau se hakskeen vasgehou. Hy is Jakob genoem. Die seuns het groot geword. Esau was 'n ervare jagter, 'n man van die veld. Jakob was 'n rustige mens, hy het tuis gebly. Isak het vir Esau voorgetrek, want hy het van vleis gehou. Rebekka het weer vir Jakob voorgetrek. Hierdie voortrekkery het ernstige gevolge ingehou. Esau het sy eersgeboortereg vir 'n bietjie lensiesop verkoop. So is die Here se woord aan Rebekka vervul. As eersgebore seun sou Esau vir Isak opvolg as hoof van die familie, en 'n dubbele deel van die besittings erf. Wanneer hy hierdie reg verruil, boet hy alle reg in op die seën wat daarmee gepaard gaan. === Isak en Abimeleg<ref>Gen. 26:1-33.</ref>=== Na die eerste [[hongersnood]] vroeër in Abraham se tyd was daar weer 'n hongersnood in die land. Isak het toe getrek na Gerar, na die gebied van koning Abimeleg<ref>Die naam was waarskynlik 'n familie of troosnaam. Dit is waarskynlik nie dieselfde koning as die een waarmee Abraham te doen gehad het nie.</ref> van Egipte. Die Here het aan Isak verskyn en gesê hy moet nie Egipte toe trek nie en het die belofte herhaal. Isak het dieselfde gedoen as Abraham vroeër deur te sê Rebekka is sy suster, omdat hy bang was vir Abimeleg. [[Abimeleg]] het uitgevind van die bedrog en het later vir Isak weggestuur omdat hy te sterk geword het. Isak het Berseba toe getrek en die Here het weer aan hom verskyn en weer die belofte herhaal. Abimelek het besoek afgelê by Isak in Berseba en gevra vir 'n verbond tussen hulle, omdat Abimeleg gesien het dat die Here by Isak is, en dat Isak hulle nie leed sal aandoen nie. === Isak trou weer<ref>Gen. 26:34-35.</ref>=== Toe Esau 40 jaar oud was, het hy getrou met Jehudit dogter van Beëri, 'n Hetiet, en met Basemat 'n dogter van Elon, ook 'n Hetiet. Hulle het baie kommer in Isak en Rebekka se lewe gebring. == Bedrog en lis: Jakob se bannelingskap en terugkeer<ref>Gen. 27-35</ref>== === Die seën === Nie een van die familielede kom goed daarvan af in hierdie voorval nie. Isak se plan is in stryd met dit wat God voorspel het toe die seuns gebore is.<ref>Gen. 25:23.</ref> Deur in te stem daartoe verbreek Esau sy eed<ref>Gen. 25:33.</ref>. Jakob en Rebekka, alhoewel hulle ooreenkomstig die voorspelling van God optree, wend hulle glad nie tot Hom nie, maar lieg en bedrieg om hulle doel te bereik. Isak maak op sy sintuie staat, wat hom in die steek laat. Die seën word Jakob s'n, soos God dit bestem het - maar teen 'n dure prys. Esau dreig met moord. Die verhouding tussen Isak en Rebekka versuur. Rebekka sal nooit weer haar geliefde seun sien nie. Jakob, die tuisblyer, word 'n uitgewekene. === Die voortvlugtige<ref>Gen. 28.</ref>=== In sy afskeidsseën erken Isak vir Jakob as die erfgenaam van God se veelvuldige beloftes. Isak laat Jakob beloof dat hy nie sal trou met 'n [[Kanaän|Kanaänitiese]] meisie nie, maar dat hy na Paddan-Aram<ref>Paddan-Aram was die beboorteland van sy ma en was geleë tussen die Bo-Eufraaten die Haborrivier. Die Arameërs het later na die suide en noorde getrek en hulle in Sirië en Mesopotamië gevestig.</ref> toe sal gaan en daar 'n vrou sal kry. Aangesien Esau nou geweet het sy pa hou nie van Kanaänitiese meisies nie, het hy getrou met Magalat, 'n dogter van Ismael, [[Abraham]] se seun. Jakob het intussen by Bet-El<ref>Bet-El, "huis van God". Bet-El was 95km. noord van Berseba.</ref> oornag waar God aan hom verskyn en hom geseën het. Jakob het, nadat hy opgestaan het, die klip wat as sy kopkussing gedien het, regop gesit en olie daarop gegiet en 'n belofte afgelê dat as die Here hom veilig teruglei na sy ouerhuis, sal die Here sy God wees. Hierdie klip sal 'n [[tempel]] wees en van alles wat die Here hom gee, sal hy 'n tiende aan die Here gee. === Die jare by Laban. Die bedrieër word bedrieg<ref>Gen. 29-31.</ref>=== Hierdie 3 hoofstukke dek die 20 jaar van Jakob se ballingskap. 14 jaar diens vir sy vroue en 6 vir sy kuddes. Die jare hou min vreugde vir Jakob in, wat in sy oom Laban het hy 'n bedrieër soos hyself teëkom. Die bedrog met Lea lei tot 'n onuithoubare huislike lewe. Die ongeliefde vrou hoop met die geboorte van elke nuwe seun dat sy haar man se liefde kan wen. Ragel, die beeldskone en beminde, is verbitterd oor haar kinderloosheid. Tussen die twee word Jakob 'n uitruilvoorwerp<ref>Gen. 29:15-16.</ref>. Geen wonder nie dat die wet later 'n man verbied het om met sy vrou se suster te trou terwyl die vrou nog leef. Jakob bied sy diens aan in plaas van die gebruiklike huweliksgeskenk. Laban laat nie op hom wag om hierdie vrygewige aanbod uit te buit nie<ref>Gen. 29:18.</ref>. Die geskenk van 'n diensmeisie vir sy dogter<ref>Gen. 29:24.</ref> was moontlik deel van die bruidskat. Na die week van feestelikhede met die troue van Jakob en Lea, word Ragel aan Jakob gegee op voorwaarde dat Jakob nog sewe jaar vir haar Laban moes dien. === Jakob se kinders by Lea === * Ruben * Simeon * Levi * Juda === Slavin bring kry vir Jakob kinders === Ragel volg dieselfde gebruik as Sara en gee haar slavin Bilha<ref>Gen. 30:4.</ref> vir Jakob om vir haar kinders te gee. Bilha het twee seuns gehad: * Dan; * Naftali Hierna het Ragel haar ander slavin, Silpa, aan Jakob gegee en het ook twee seuns gehad: * Gad; * Aser Lea het ook weer 'n seun en 'n dogter gehad: * Sebulon * Dina Ragel het uiteindelik swanger geword en Josef is gebore. === Laban bedrieg Jakob weer<ref>Gen. 30:25-43.</ref>=== Jakob het vir Laban gesê hy wil nou teruggaan na sy geboorteland. Na onderhandelings het Laban ingestem en Jakob het gesê dat hy al die gestreepte en bont skaatlammers en swart bokke wil hê. Laban het dieselfde dag nog al die gevlekte en bont bokramme en al die gestreepte en bont bokooie afgekeer en ook alles waaraan iets wits was en al die swartskape en hulle onder die sorg van sy seuns geplaas. Jakob het jong lote van populiere, amandels en plataanbome gevat en stroke daarvan afgeskil; sodat daar wit srepe op die lote was. Hy het dit toe in die waterkrippe gesit, reg voor die kleinvee waar hulle kom suip het. Die ooie het dan gevlekte en gesreepte en bont lammers gekry. Wanneer die sterk diere gedek moes word, het Jakob die lote voor hulle in die kruppe gesit. So het Laban die swak diere gekry en Jakob die sterkes. Jakob het al hoe ryker geword. Hy het baie kleinvee, slavinne en [[Donkie|donkies]] gehad. === Jakob trek na Kanaän<ref>Gen. 31.</ref> === Laban en sy seuns se houding teenoor Jakob het versuur en die Here het vir Jakob gesê om terug te gaan na Kanaän, na sy familie. Toe hy dit aan Lea en Ragel vertel het hulle beaam dat hulle nie meer enige aandeel aan hul vaderhuis het nie en dat hul pa hulle soos vreemdelinge behandel. Hy het hulle verkoop en die geld opgebruik. Jakob het sy vrouens, kinders en sy vee geneem en vertrek. === Jakob en Laban sluit 'n ooreenkoms<ref>Gen. 31:19-55.</ref>=== Toe Laban agterkom Jakob en sy besittings is weg, het hy Jakob agterna gesit. Die nag het God aan Laban verskyn en aan hom gesê dat hy versigtig moet wees as hy Jakob raakloop. Jakob se kamp was opgeslaan by Gileadberg en Laban het ook daar kamp opgeslaan. Jakob en Laban het 'n nie-aanvalsverdrag gesluit en dit met 'n klipstapel verseël. Jakob het op die berg geoffer en hulle het saam geëet. Vroeg die volgende more het Laban sy dogters en kleinkinders met seënwense gegroet en vertrek. === God ontmoet Jakob<ref>Gen. 32.</ref>=== Hoewel Esau hom in Seïr in die verre suide gevestig het, is 'n ontmoeting tussen die twee broers onvermydelik. Die nuus dat Esau oppad was om hom vinnig tegemoet te kom met 'n leërmag, het Jakob met angs vervul. Hierdie keer beplan hy nie net nie, maar bid ook. Alleen en slapeloos, kom Jakob se lang stryd teen God tot 'n hoogtepunt, in 'n vreemde worsteling wat hom kreupel, maar as 'n nuwe mens, laat. Die volgende [[altaar]] wat hy oprig, is nie vir die God van sy vaders nie, maar vir "Die God van Israel". Die man waarmee Jakob worstel, verander sy naam na Israel, want hy het teen God en teen mense 'n stryd gevoer en hy het dit end-uit volgehou. Die Here het vir Jakob net daar geseën en Jakob het die plek Pniël genoem, "want", het hy gesê:<blockquote>"ek het God van aangesig gesien en tog het ek nie omgekom nie."</blockquote> === Jakob ontmoet Esau<ref>Gen. 33.</ref>=== Esau se verwelkoming van Jakob, wat hom veronreg het, is so verrassend gulhartig dat [[Jesus van Nasaret|Jesus]] hom in gedagte gehad het toe hy die gelykenis van die verlore seun vertel het<ref>Luk. 15:20.</ref>. Jakob se geskenk en die aanvaarding daarvan deur Esau, verseël die versoening. Jakob is glad nie van plan om Seïr toe te gaan nie, soos die volgende skof van die reis aandui<ref>Gen. 33:14.</ref>. Selfs nou nog kan Jakob nie eerlik wees nie. === Jakob koop grond naby Sigem<ref>Gen. 33:18-20.</ref>=== Jakob het veilig by Sigem aangekom en het buite die dorp kamp opgeslaan. Hy het 'n stuk grond gekoop en 'n altaar gebou en dit genoem:<blockquote>"Die God van Israel is God."</blockquote> === Dina en Sigem: 'n verkragting en slagting<ref>Gen. 34.</ref>=== Die stad Sigem het 'n lang en belangrike geskiedenis. Jakob se verblyf daar het hom duur te staan gekom - en die verraderlike wraak van Simeon en Levi het hy nooit vergeet nie<ref>Kyk Gen. 49:5.</ref> Dina, die dogter van Jakob en Lea is deur Sigem, seun van die Hewiet Gamor, 'n volksleier, verkrag. Sigem het Dina lief gekry en haar hart probeer wen. Gamor se pa is na Jakob en sy seuns toe en het toestemming gevra dat Sigem en Dina mag trou. Dina se broers het hom geantwoord dat Sigem en die ander mans eers besny moes word en dan kan Dina met Sigem trou en hulle kon dan met hulle dogters trou. Al die mans van die stad het hulle toe laat besny en drie dae later, toe hulle baie pyn gehad het, het Simeon en Levi, elkeen sy swaard gevat en al die mans doodgemaak, ook vir Sigem en Gamor. Hulle het die stad ook geplunder. Jakob het met sy seuns geraas en gesê hulle het hom in die moeilikheid gedompel en sy naam sleggemaak. === Die terugkeer na Bet-El; Benjamin word gebore; Ragel en Isak Sterf<ref name="gen36">Gen. 36.</ref>=== Hierdie hoofstuk eindig die afdeling oor Jakob. Vreemde gode word verwyder. God herbevestig sy verbond met Israel. Ragel sterf naby [[Betlehem]] toe sy die lewe skenk aan die laaste van die kinders van Jakob se 12 seuns nl. [[Benjamin]]. Jakob en Esau ontmoet mekaar weer van aangesig tot aangesig by die dood van die bejaarde Isak. == Esau se afstammelinge<ref name="gen36" />== Voordat ons by die volgende stadium in die verhaal kom, word eers aandag geskenk aan die ander tak van die familie. Esau het getrou met Kanaänitiese meisies: met Ada dogter van Elon, 'n [[Hetiete|Hetiet]], met Oholibama dogter van Ana, dogter van Sibon, 'n Hetiet, en met Basemat dogter van Ismael en suster van Nebajot. Daar is vir hom kinders gebore in Kanaän en toe die gebied te klein geword het vir sy en Jakob se vee, het Esau getrek na die Seïrberge<ref>Seïr/Edom was die vallei tussen die Dooie See en die Rooi See (Golf van Akaba) en die bergagtige streek aan beide kante. Die hoofweg van die koning; 'n belangrike handelsroete.</ref> en daar is ook vir hom kinders gebore. Van hulle het konings en stamhoofde geword. == Josef<ref>Gen. 37-50.</ref> == === Josef en sy drome<ref>Gen. 37:1-11.</ref> === Josef was 17 toe hy kleinvee opgepas het saam met sy broers. Josef het slegte stories oor sy broers by Jakob aangedra. Jakob was die liefste vir Josef. Jakob het vir Josef lang klere met moue gemaak. Josef se broers het dit beskou as 'n teken dat Jakob van plan was om hulle te verontagsaam en Josef die erfgenaam te maak<ref>Vergelyk Gen. 48:21-22 en Gen. 49:22 ev.</ref>. Josef het ook twee drome gehad wat wys sy pa en broers is onderdanig aan hom. Sy broers was afgunstig op hom hieroor, en sy pa en broers het bly dink aan die drome. === Josef word 'n slaaf<ref>Gen. 37:12-36.</ref>=== Josef se broers het hulle pa se vee gaan oppas in Sigem. Israel stuur vir Josef na sy broers om te gaan kyk hoe dit met hulle gaan. Hy het hulle by Dotan gekry. Josef se broers het hom van ver af gesien en ooreengekom om Josef die ou dromer dood te maak en in 'n put te gooi. Hulle sou dan beweer 'n wilde [[dier]] het hom opgevreet. Ruben wou hom red en het voorgestel dat hulle hom net in die put gooi; hy wou hom later red. Josef het skaars by hulle gekom of hulle trek sy klere uit en gooi hom in die droëput. Daar kom toe Ismaelitiese handelaars uit Gilead aan, wat oppad [[Egipte]] toe was. Die broers, Ruben was nie daar nie, verkoop Josef aan die handelaars, wat hom na Egipte geneem het. Toe Ruben by die put kom was Josef nie daar nie. Die broers het toe 'n boklam geslag en die klere van Josef in die bloed gedoop en dit vir Israel gestuur. Israel het oor Josef getreur. Intussen het die handelaars vir Josef aan Potifar, wat aan die farao se paleis verbonde was, verkoop. === Juda en Tamar<ref>Gen. 38.</ref>=== Die verhaal van Josef word onderbreek en hierdie onvleiende verhaal word waarskynlik ingesluit omdat dit deel vorm van die stamboom van die koninklike familie waaruit die [[Messias]] voorgekom het. Juda het sy oudste seun, Er, laat trou met Tamar. Die Here het hom beskou as 'n slegte man en het hom laat sterf. Volgens die swaershuweliksgebruik, het Juda Er se broer, Onan, met Tamar laat trou. Onan het egter elke keer as hy met Tamar gemeenskap gehad het, sy saad op die grond laat val. Die rede daarvoor is dat hy geweet het die kinders wat gebore sou word, as Er s'n beskou sou word. Dit was verkeerd in die oë van die Here en Hy het Onan ook laat sterf. Dit was Juda se plig om sy ander seun, Sela, met Tamar te laat trou. Hy was egter bang Sela sou ook sterf. Daarom het hy Tamar teruggestuur na haar ouerhuis. Tamar het haar vermom soos 'n [[Prostitusie|prostituut]] en met Juda omgang gehad. Tamar het Juda se seëlring as pand geneem. Drie maande later het Juda die berig gekry dat Tamar swanger is. Tamar is voor hom gebring sodat sy verbrand kon word. Sy het die seëlring te voorskyn gebring en Juda het haar onder sy dak ingeneem. Peres en sy tweeling broer Serag is gebore. As daar gekyk word na die Geslagsregister van [[Adam]] tot Jesus, sal daar gesien word dat Jesus afgestam het van Peres. === Josef in Potifar se huis<ref>Gen. 39.</ref> === Ons keer terug na Josef. Josef is na Egipte gebring en as slaaf aan Potifar, 'n amptenaar van die farao en hoof van die lyfwag, 'n Egiptenaar van geboorte, verkoop. Die Here was by Josef en Potifar het dit raakgesien. Potifar het hom sy persoonlike slaaf gemaak en hom aangestel oor sy hele huishouding en al sy besittings. Josef was frisgebou en mooi. Potifar se vrou wou by hom slaap, maar Josef wou nie so iets aan sy eienaar doen nie. Sy het dag vir dag aangehou. Op 'n dag toe daar nie ander slawe was nie het sy Josef gegryp, maar Josef het losgeruk en buitentoe gevlug, terwyl sy 'n stuk kledingstuk in haar hand gehou het. Potifar se vrou het Josef valslik beskuldig en Potifar het Josef daaroor in die tronk gegooi. Ook in die tronk was die Here by hom en die tronkbewaarder het vir Josef aangestel as hoof van die gevangenes. Wat hy ookal aangepak het was suksesvol. === Josef lê die bakker en skinker se drome uit<ref>Gen. 40.</ref> === Die verhaal toon die belangrikheid wat drome en hul verklarings gehad het. Die Egiptiese wysgere het handboeke oor drome gehad wat hulle gehelp met die vertolkings daarvan. Hierteenoor het Josef geheel en al op God vertrou om die betekenis duidelik te maak. Josef vertel aan die bakker dat hy ongelukkig doodgemaak gaan word, maar dat die skinker<ref>die farao se bekerdraer was 'n belangrike amptenaar. Sien Neh. 1:11.</ref> in sy pos herstel gaan word. Josef vra die skinker om hom te onthou as hy by die [[farao]] is. Maar hy vergeet van Josef. === Josef lê die farao se droom uit<ref>Gen.41.</ref>=== Twee jaar later kry die farao self 'n droom wat sy towenaars en wyse manne dronkslaan, ten spyte val hul opleiding en naslaanboeke. Wanneer die skinker Josef uiteindelik onthou, was Josef nie net in staat is om die boodskap van God uit te lê nie, maar ook met 'n duidelike plan van aksie vorendag te kom. Die farao stel Josef aan om die plan uit te voer en maak hom tweede in bevel in Egipte. Hy word tradisioneel ingehuldig met 'n seëlring<ref>Teken van gesag.</ref>, fyn linne<ref>Koninklike hofdrag.</ref> en 'n goue ketting as beloning vir sy dienste. Perde en strydwaens het die [[Hyksos]]-farao's gehelp om die oorhand in Egipte te verkry. Na 13 jaar as slaaf, word Josef die farao se raadgewer. Swaar hongersnood was nie onbekend in Egipte nie, maar dit het selde gelyktydig in Egipte en [[Staat Palestina|Palestina]] voorgekom. === Hongersnood herenig die gesin<ref>Gen. 42-45.</ref>=== Hierdie hoofstukke is 'n ontroerende weergawe van hoe Josef sy broers ontmoet, toets en uiteindelik met hulle herenig is. Agter sy oënskoulike strengheid, lê volkome grootmoedige vergifnis van die kwaad wat hulle hom aangedoen het en 'n diepe insig in die manier waarop God die beskerming van die mens beheer<ref>Gen. 45:5ev.</ref>. 20 jaar het nog nie die broers se skuldgevoelens uitgewis nie<ref>Gen. 42:21-22.</ref> en hulle sal nie teenoor [[Benjamin]] optree soos wat hulle teen Josef opgetree het nie. Die Egiptenare het waarskynlik gevrees vir die rituele verontreiniging van hul voedsel deur die teenwoordigheid van die vreemdelinge aan hul tafel, derhalwe het hulle nie saam met Josef se familie geëet nie. Om dieselfde rede wou die [[Jode]] later ook nie saam met heidene eet nie<ref>Gen. 43:32.</ref>. === Israel vestig hom in Egipte<ref>Gen. 46-47.</ref>=== Jakob, ook Israel genoem, se huishouding het bestaan uit 70 lede toe hy Egipte binnegekom het. Saam met al die vroue en diensknegte was die geselskap baie meer. Die Egiptiese weersin in Jakob se herderstam dien hier 'n nuttige doel, deurdat dit bydra om die familie as 'n afgesonderde eenheid te bewaar<ref>Gen. 46:34.</ref>. Onder Josef se ekonomiese beleid word die farao besitter van die land en die inwoners sy pagters. Net die [[Priester|priesters]] behou hul eiendomme<ref>Gen. 47:16-19.</ref>. === Die seën van Jakob<ref>Gen. 48-49.</ref>=== Die seën van Josef se seuns deur Israel, was 'n geloofsdaad<ref>Hebr. 11:21.</ref>. Sonder weifeling het Jakob die seën van God aan die jongste seun oorgedra. Die seën van die sterwende Jakob wys heen na die verre toekoms, wanneer die afstammelinge van hierdie 12 die beloofte land sou inneem. Ruben se skanddaad kos hom sy eersgeboortereg<ref>Gen. 36:22.</ref>. Jakob se veroordeling van Simeon en Levi se dade by Sigem<ref>Gen. 34:13ev.</ref> is onomwonde. Albei stamme sou verstrooi word, maar Levi sou die priesterdom van die volk word. Uit Juda<ref>Sien Geslagsregister van Adam tot Jesus en Gen. 49:10.</ref> het die koninklike familie van Israel gestam, waaruit die [[Messias]] uiteindelik gebore sou word. === Van die dood van Jakob tot die dood van Josef - die einde van die begin<ref>Gen. 50.</ref>=== Jakob word by Lea in die familiegraf in [[Hebron]] begrawe - die laaste van die gesin wat in Kanaän begrawe sou word vir langer as 40 jaar. Josef se lewensduur van 110 jaar was die Egiptiese ideaal, 'n teken van God se goedkeuring van Josef se lewe. Die versoek op sy sterfbed dat sy liggaam saamgevat moet word Kanaän toe as hulle trek,<ref>Gen. 50:25.</ref> getuig van sy geloof. {{Brei uit}} == Sien ook == * Geskiedenis van Israel in die Bybelse tyd * [[Geslagsregister vanaf Adam tot Jesus]] == Bronne == * Die Bybel: Nuwe vertaling ([[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]]) * [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (Vyfde uitgawe): F.F. Odendal & R.H. Gouws (Kaapstad 2005)]] * Handboek by die Bybel, Hersiene Uitgawe Uitgegee deur Lux Verbi. * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. === Kommentare oor Genesis === * {{Cite book|last=Sweeney|first=Marvin|chapter=Genesis in the Context of Jewish Thought|editor1-last=Evans|editor1-first=Craig A.|editor2-last=Lohr|editor2-first=Joel N.|title=The Book of Genesis: Composition, Reception, and Interpretation|publisher=BRILL|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=tB77B7HT23wC|isbn=978-9004226531}} * {{Cite book|last=Bandstra|first=Barry L.|title=Reading the Old Testament|publisher=Cengage Learning|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=vRY9mTUZKJcC|isbn=978-0495391050}} * {{Cite book|last=Bergant|first=Dianne|title=Genesis: In the Beginning|publisher=Liturgical Press|year=2013|url=https://books.google.com/books?id=mRCwAQAAQBAJ|isbn=9780814682753}} * {{Cite book|last=Blenkinsopp|first=Joseph|title=Creation, Un-creation, Re-creation: A Discursive Commentary on Genesis 1–11|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} * {{cite book|last=Brueggemann|first=Walter|date=1986|title=Genesis|series=Interpretation: A Bible Commentary for Teaching and Preaching|url=https://books.google.com/books?id=AJh1BwAAQBAJ|location=Atlanta|publisher=John Knox Press|isbn=0-8042-3101-X|author-link=Walter Brueggemann}} * {{Cite book|last=Carr|first=David M.|chapter=Genesis, Book of|editor1-last=Freedman|editor1-first=David Noel|editor2-last=Myers|editor2-first=Allen C.|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|publisher=Amsterdam University Press|year=2000|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Book of Genesis|Genesis}} {{Wikt|Genesis}} * [http://www.bybel.co.za 'n Afrikaanse webwerf oor die Bybel] * [https://www.bible.com/af/bible/2/gen.1.aba Genesis] {{Bybelboeke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Ou Testament]] anmuzcj7sshk2qtg2seb7sesu4ndhim ISO 8601 0 44529 2915317 2911425 2026-07-02T19:17:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915317 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas4 | title = Huidige datum en tyd uitgedruk volgens ISO 8601 <small>[{{purge|verfris}}]</small> <!-- ISO 8601-1:2019 § 3.2.1 states the separator should be a "Hyphen" character when available --> | label1 = Datum in [[UTC]] | data1 = {{#time: Y-m-d}} | label2 = Tyd in [[UTC]] | data2 = {{#time: H:i:s"Z"}}<br />{{#time: "T"His"Z"}} | label3 = Datum en tyd in [[UTC]] | data3 = {{#time: Y-m-d"T"H:i:s"Z"}}<br />{{#time: Ymd"T"His"Z"}} | label4 = Datum en tyd met die verrekening | data4 = {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s−12:00|UTC-12:00}}<br /> {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s+00:00|UTC+00:00}}<br /> {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s+12:00|UTC+12:00}} | label5 = [[ISO week datum|Week]] | data5 = {{#time: o-"W"W}} | label6 = Week met weekdag | data6 = {{#time: o-"W"W-N}} | label7 = [[Ordinale datum]] | data7 = {{CURRENTYEAR}}&hyphen;{{padleft:{{#expr:{{#time: z}}+1}}|3}} <!-- Use U+2010 hyphen per ISO --> }} [[Lêer:ISO 8601 explanation.svg|250px|duimnael|Verduideliking van ISO 8601 - al drie die uitbreidings wat getoon word, is geldig.]] '''ISO 8601''' is 'n internasionale standaard vir die uitruil van datum- en tydverwante data. Die standaard is getiteld "Data-elemente en uitruilformate - Inligtinguitruiling - Voorstelling van datums en tye" en is deur die [[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie]] (ISO) uitgereik.<ref>{{cite web |url = https://www.iso.org/iso-8601-date-and-time-format.html |title = ISO 8601 - Date and time format |publisher = Internasionale Standaardeorganisasie ([[ISO]]) |language = Engels |access-date = 2026-06-14}}</ref> Dit is gebaseer op die datum volgens die [[Gregoriaanse kalender]] en die 24-uur-voorstelling van tyd. Wanneer getalle aan dae van die week toegeken is, is 'n waarde van "1" aan Maandae en "7" aan Sondae toegeken. Die doel van die standaard is om die risiko van verkeerde interpretasie te vermy waar numeriese verteenwoordiging van die datums en tye oor nasionale grense uitgeruil word, en verwarring en ander gevolglike foute of verliese te vermy. Die standaard organiseer die data sodat die grootste termyn (jaar) eerste in die datastring verskyn en vorder tot in die kleinste tydperk (sekonde). Dit maak ook voorsiening vir 'n gestandaardiseerde metode van tydgebaseerde kommunikasie-inligting oor [[tydsone]]s deur die gebruik van [[Gekoördineerde Universele Tyd]] (UTC).<ref>ISO, FAQ: ''[http://www.iso.org/iso/date_and_time_format Numeric representation of Dates and Time]''</ref> As datums en tye nie tydsones insluit nie, vereenvoudig die skryf van datums en tye op hierdie manier die sortering van datum- en tydafhanklike data. ==Beskryving van die standaard== Die standaard laat toe dat die datum en/of die tyd op 'n verskeidenheid maniere vertoon word. Die standaard laat toe dat strepies en dubbelpunte as 'n opsionele ekstra bygevoeg word om die lees van die data deur mense te vergemaklik. Dus word die voorstelling van die datum as "2026-04-22" en "20260422" as identies behandel. Die hooftipes data wat voorgestel kan word, word hieronder getoon.<ref>{{cite web |url = https://www.cl.cam.ac.uk/~mgk25/iso-time.html |title = A summary of the international standard date and time notation |first = Markus |last = Kuhn |language = Engels |access-date = 2026-06-14 |date = 16 Junie 2020 |publisher = Department of Computer Science and Technology, [[Universiteit van Cambridge]]}}</ref> *'''Jaar-Maand-Dag formaat''': Die standaard neem aan dat die datum die datum is wat deur die [[Gregoriaanse kalender]] gegee word. Dit maak geen voorsiening vir die [[Islamitiese kalender|Islamitiese]], [[Joodse kalender|Joodse]], [[Chinese kalender|Chinese]] of ander kalenders nie. Die komponente van die datum word in dalende volgorde van betekenis geskryf. Die volgende is almal geldige voorstellings van die huidige datum in "jaar-maand-datum" formaat (met mensvriendelike skeiers): :*{{#time: Y}} :*{{#time: Y-m}} :*{{#time: Y-m-d}} *'''Jaar-Ordinaledatum formaat''':Die standaard laat die gebruik van [[ordinale datum]] (reeks 1-366) toe, eerder as maand-dag-formaat. In sulke gevalle sal daar 'n onewe aantal syfers eerder as 'n ewe aantal syfers in die uitvoer wees. Die huidige datum in ordinale datumformaat is :*{{CURRENTYEAR}}&hyphen;{{padleft:{{#expr:{{#time: z}}+1}}|3}} *'''Jaar-weeksnommer-weeksdag formaat''': ISO 8601 standaardiseer ook die nommering van weke en weeksdae. Onder die standaard begin weke op 'n Maandag (dagnommer 1) en eindig op 'n Sondag (dagsnommer 7). As 'n week 'n Nuwejaar omvat, word dit toegeken aan die jaar wat vier of meer dae van daardie week bevat. Byvoorbeeld, 1 Januarie 2026 het op 'n Donderdag geval, dus het drie dae van die week in 2025 geval en vier dae in 2026 geval. Dus begin die eerste week van 2026 op Maandag 29 Desember 2025 en die laaste week van 2025 (week 52) het op Sondag 28 Desember 2025 geeindig. Wanneer die nommers wat op die jaar volg die weeknommer eerder as die maandnommer is, is die letter "W" as 'n skeidingsteken gebruik. As die dag van die week ingesluit is, volg dit die weeknommer. Die huidige weeknommer en dagnommer is: :*{{#time: o-"W"W}} :*{{#time: o-"W"W-N}} *'''Tyd sonder [[tydsone]]''': Die standaad maak gebruik van die 24-uur horlosie. Die tyd kan uitgedruk word in ure, ure en minute of ure, minute en sekondes. Indien daar 'n risiko is dat die sender en ontvanger in verskillende tydsones mag wees, is die verstekwaarde om [[UTC]] te gebruik. DIt is aangedui om 'n "Z" by die numeriese weergawe van die tyd te voeg. Tensy daar geen ruimte vir verwarring is nie, word die tyd voorafgegaan deur die letter "T". Let wel dat dit is nie verplig om 'n "Z" of 'n "T" te gebruik nie. Die huidige UTC tyd word hieronder getoon.: :*{{#time:"T"H"Z"}} :*{{#time:"T"H:i}} :*{{#time: H:i:s"Z"}} *'''Tyd met algemene tydsones''': Wanneer boodskappe oor verskillende tydsones gestuur word, is dit dikwels wenslik om tyd met 'n spesifieke tydsone in lyn te bring. Een van die maniere om dit te doen, is om die verrekening van UTC by die tyd te voeg. Die gewone manier om dit te doen, is om teks van die vorm "±uu:mm" agter die tyd in te voeg. Die string "+02:00" dui aan dat die aangeduide tyd twee uur voor UTC is (wat standaardtyd in Suid-Afrika is). Daar moet kennis geneem word dat plaaslike tyd nie altyd met 'n heelgetal ure vanaf UTC verreken word nie. Een so 'n land is Indië waar die standaardtyd 5:30 uur voor UTC is. *'''Tyd met een-letter tydsones''':Soos met datumformate, kan ure, minute en sekondes opsioneel geskei word met dubbelpunte vir die voordeel van menslike lesers. Daarbenewens kan die sender 'n tydsone-kwalifiseerder byvoeg. Hierdie kwalifiseerder kan óf 'n eksplisiete verskuiwing van UTC wees, óf, indien die verskuiwing 'n heelgetal ure is, die tydsone-karakters wat die NAVO-konvensie volg <ref>{{cite web |url = https://veteran.com/military-time/ |title = Military Time Zones |publisher = Veteran.com Team |access-date = 14 Junie 2026 |date = 2026 |language = Engels}}</ref>. Onder hierdie konvensie word elke tydsone 'n karakter toegeken. Die letter "Z" word toegeken aan Greenwich Mean Time (UTC), die letters "A" tot "M" (uitgesluit "J") word toegeken in volgorde van GMT+1 tot "GMT+12" en die letters "N" tot "Y" word toegeken in volgorde van GMT-1 tot GMT-12. Die letter "J" beteken "Plaaslike tyd". Wanneer die tyd oor die radio uitgelees word, is die[[NAVO-spelalfabet]] gebruik, byvoorbeeld die Suid-Afrikaanse plaaslike tyd (GMT+2) is bekend as as "BRAVO"-tyd. <!-- voorbeeld vervang met kantbalk bo {| class="infobox" style="text-align: center; width: 25em" | Voorbeelddatum: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}}'''</big> |- | Voorbeeld van afsonderlike datum en tyd in [[UTC]]: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}} {{CURRENTTIME}}Z'''</big> |- | Voorbeeld van gekombineerde datum en tyd in [[UTC]]: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}}T{{CURRENTTIME}}Z'''</big> |- | Voorbeeld van datum met weeknommer: |- | <big>'''2010-W01-1'''</big> |- | Voorbeeld van ordinale datum: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-004'''</big> |} --> == Eksterne skakels == *[http://www.w3.org/QA/Tips/iso-date Use international date format (ISO) - Quality Web Tips] [[W3C|The World Wide Web Consortium (W3C)]] *[http://isotc.iso.org/livelink/livelink/fetch/2000/2122/138351/138352/customview.html?func=ll&objId=138352&objAction=browse&sort=name Technical Committee ISO/TC 154], Processes, data elements and documents in commerce, industry and administration. *[http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/calendar/isocalendar.htm The Mathematics of the ISO 8601 Calendar] *[http://www.w3.org/TR/NOTE-datetime W3C Specification about UTC Date and Time] and [[IETF]] [[Internet standard]] {{RFC|3339}}, based on ISO 8601 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Iso 8601}} [[Kategorie:Tyd]] [[Kategorie:Tydsones]] 14fnvajcsdzev2fq7lmoc8811o89bqr 2915318 2915317 2026-07-02T19:18:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915318 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas4 | title = Huidige datum en tyd uitgedruk volgens ISO 8601 <small>[{{purge|verfris}}]</small> <!-- ISO 8601-1:2019 § 3.2.1 states the separator should be a "Hyphen" character when available --> | label1 = Datum in [[UTC]] | data1 = {{#time: Y-m-d}} | label2 = Tyd in [[UTC]] | data2 = {{#time: H:i:s"Z"}}<br />{{#time: "T"His"Z"}} | label3 = Datum en tyd in [[UTC]] | data3 = {{#time: Y-m-d"T"H:i:s"Z"}}<br />{{#time: Ymd"T"His"Z"}} | label4 = Datum en tyd met die verrekening | data4 = {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s−12:00|UTC-12:00}}<br /> {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s+00:00|UTC+00:00}}<br /> {{Tyd in tydsone|df-cust=Y-m-d"T"H:i:s+12:00|UTC+12:00}} | label5 = [[ISO week datum|Week]] | data5 = {{#time: o-"W"W}} | label6 = Week met weekdag | data6 = {{#time: o-"W"W-N}} | label7 = [[Ordinale datum]] | data7 = {{CURRENTYEAR}}&hyphen;{{padleft:{{#expr:{{#time: z}}+1}}|3}} <!-- Use U+2010 hyphen per ISO --> }} [[Lêer:ISO 8601 explanation.svg|250px|duimnael|Verduideliking van ISO 8601 - al drie die uitbreidings wat getoon word, is geldig.]] '''ISO 8601''' is 'n internasionale standaard vir die uitruil van datum- en tydverwante data. Die standaard is getiteld "Data-elemente en uitruilformate - Inligtinguitruiling - Voorstelling van datums en tye" en is deur die [[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie]] (ISO) uitgereik.<ref>{{cite web |url = https://www.iso.org/iso-8601-date-and-time-format.html |title = ISO 8601 - Date and time format |publisher = Internasionale Standaardeorganisasie ([[ISO]]) |language = Engels |access-date = 2026-06-14}}</ref> Dit is gebaseer op die datum volgens die [[Gregoriaanse kalender]] en die 24-uur-voorstelling van tyd. Wanneer getalle aan dae van die week toegeken is, is 'n waarde van "1" aan Maandae en "7" aan Sondae toegeken. Die doel van die standaard is om die risiko van verkeerde interpretasie te vermy waar numeriese verteenwoordiging van die datums en tye oor nasionale grense uitgeruil word, en verwarring en ander gevolglike foute of verliese te vermy. Die standaard organiseer die data sodat die grootste termyn (jaar) eerste in die datastring verskyn en vorder tot in die kleinste tydperk (sekonde). Dit maak ook voorsiening vir 'n gestandaardiseerde metode van tydgebaseerde kommunikasie-inligting oor [[tydsone]]s deur die gebruik van [[Gekoördineerde Universele Tyd]] (UTC).<ref>ISO, FAQ: ''[http://www.iso.org/iso/date_and_time_format Numeric representation of Dates and Time]''</ref> As datums en tye nie tydsones insluit nie, vereenvoudig die skryf van datums en tye op hierdie manier die sortering van datum- en tydafhanklike data. ==Beskryving van die standaard== Die standaard laat toe dat die datum en/of die tyd op 'n verskeidenheid maniere vertoon word. Die standaard laat toe dat strepies en dubbelpunte as 'n opsionele ekstra bygevoeg word om die lees van die data deur mense te vergemaklik. Dus word die voorstelling van die datum as "2026-04-22" en "20260422" as identies behandel. Die hooftipes data wat voorgestel kan word, word hieronder getoon.<ref>{{cite web |url = https://www.cl.cam.ac.uk/~mgk25/iso-time.html |title = A summary of the international standard date and time notation |first = Markus |last = Kuhn |language = Engels |access-date = 2026-06-14 |date = 16 Junie 2020 |publisher = Department of Computer Science and Technology, [[Universiteit van Cambridge]]}}</ref> *'''Jaar-Maand-Dag formaat''': Die standaard neem aan dat die datum die datum is wat deur die [[Gregoriaanse kalender]] gegee word. Dit maak geen voorsiening vir die [[Islamitiese kalender|Islamitiese]], [[Joodse kalender|Joodse]], [[Chinese kalender|Chinese]] of ander kalenders nie. Die komponente van die datum word in dalende volgorde van betekenis geskryf. Die volgende is almal geldige voorstellings van die huidige datum in "jaar-maand-datum" formaat (met mensvriendelike skeiers): :*{{#time: Y}} :*{{#time: Y-m}} :*{{#time: Y-m-d}} *'''Jaar-Ordinaledatum formaat''':Die standaard laat die gebruik van [[ordinale datum]] (reeks 1-366) toe, eerder as maand-dag-formaat. In sulke gevalle sal daar 'n onewe aantal syfers eerder as 'n ewe aantal syfers in die uitvoer wees. Die huidige datum in ordinale datumformaat is :*{{CURRENTYEAR}}&hyphen;{{padleft:{{#expr:{{#time: z}}+1}}|3}} *'''Jaar-weeksnommer-weeksdag formaat''': ISO 8601 standaardiseer ook die nommering van weke en weeksdae. Onder die standaard begin weke op 'n Maandag (dagnommer 1) en eindig op 'n Sondag (dagsnommer 7). As 'n week 'n Nuwejaar omvat, word dit toegeken aan die jaar wat vier of meer dae van daardie week bevat. Byvoorbeeld, 1 Januarie 2026 het op 'n Donderdag geval, dus het drie dae van die week in 2025 geval en vier dae in 2026 geval. Dus begin die eerste week van 2026 op Maandag 29 Desember 2025 en die laaste week van 2025 (week 52) het op Sondag 28 Desember 2025 geeindig. Wanneer die nommers wat op die jaar volg die weeknommer eerder as die maandnommer is, is die letter "W" as 'n skeidingsteken gebruik. As die dag van die week ingesluit is, volg dit die weeknommer. Die huidige weeknommer en dagnommer is: :*{{#time: o-"W"W}} :*{{#time: o-"W"W-N}} *'''Tyd sonder [[tydsone]]''': Die standaad maak gebruik van die 24-uur horlosie. Die tyd kan uitgedruk word in ure, ure en minute of ure, minute en sekondes. Indien daar 'n risiko is dat die sender en ontvanger in verskillende tydsones mag wees, is die verstekwaarde om [[UTC]] te gebruik. DIt is aangedui om 'n "Z" by die numeriese weergawe van die tyd te voeg. Tensy daar geen ruimte vir verwarring is nie, word die tyd voorafgegaan deur die letter "T". Let wel dat dit is nie verplig om 'n "Z" of 'n "T" te gebruik nie. Die huidige UTC tyd word hieronder getoon.: :*{{#time:"T"H"Z"}} :*{{#time:"T"H:i}} :*{{#time: H:i:s"Z"}} *'''Tyd met algemene tydsones''': Wanneer boodskappe oor verskillende tydsones gestuur word, is dit dikwels wenslik om tyd met 'n spesifieke tydsone in lyn te bring. Een van die maniere om dit te doen, is om die verrekening van UTC by die tyd te voeg. Die gewone manier om dit te doen, is om teks van die vorm "±uu:mm" agter die tyd in te voeg. Die string "+02:00" dui aan dat die aangeduide tyd twee uur voor UTC is (wat standaardtyd in Suid-Afrika is). Daar moet kennis geneem word dat plaaslike tyd nie altyd met 'n heelgetal ure vanaf UTC verreken word nie. Een so 'n land is Indië waar die standaardtyd 5:30 uur voor UTC is. *'''Tyd met een-letter tydsones''':Soos met datumformate, kan ure, minute en sekondes opsioneel geskei word met dubbelpunte vir die voordeel van menslike lesers. Daarbenewens kan die sender 'n tydsone-kwalifiseerder byvoeg. Hierdie kwalifiseerder kan óf 'n eksplisiete verskuiwing van UTC wees, óf, indien die verskuiwing 'n heelgetal ure is, die tydsone-karakters wat die NAVO-konvensie volg. <ref>{{cite web |url = https://veteran.com/military-time/ |title = Military Time Zones |publisher = Veteran.com Team |access-date = 14 Junie 2026 |date = 2026 |language = Engels}}</ref> Onder hierdie konvensie word elke tydsone 'n karakter toegeken. Die letter "Z" word toegeken aan Greenwich Mean Time (UTC), die letters "A" tot "M" (uitgesluit "J") word toegeken in volgorde van GMT+1 tot "GMT+12" en die letters "N" tot "Y" word toegeken in volgorde van GMT-1 tot GMT-12. Die letter "J" beteken "Plaaslike tyd". Wanneer die tyd oor die radio uitgelees word, is die[[NAVO-spelalfabet]] gebruik, byvoorbeeld die Suid-Afrikaanse plaaslike tyd (GMT+2) is bekend as as "BRAVO"-tyd. <!-- voorbeeld vervang met kantbalk bo {| class="infobox" style="text-align: center; width: 25em" | Voorbeelddatum: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}}'''</big> |- | Voorbeeld van afsonderlike datum en tyd in [[UTC]]: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}} {{CURRENTTIME}}Z'''</big> |- | Voorbeeld van gekombineerde datum en tyd in [[UTC]]: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}}T{{CURRENTTIME}}Z'''</big> |- | Voorbeeld van datum met weeknommer: |- | <big>'''2010-W01-1'''</big> |- | Voorbeeld van ordinale datum: |- | <big>'''{{CURRENTYEAR}}-004'''</big> |} --> == Eksterne skakels == *[http://www.w3.org/QA/Tips/iso-date Use international date format (ISO) - Quality Web Tips] [[W3C|The World Wide Web Consortium (W3C)]] *[http://isotc.iso.org/livelink/livelink/fetch/2000/2122/138351/138352/customview.html?func=ll&objId=138352&objAction=browse&sort=name Technical Committee ISO/TC 154], Processes, data elements and documents in commerce, industry and administration. *[http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/calendar/isocalendar.htm The Mathematics of the ISO 8601 Calendar] *[http://www.w3.org/TR/NOTE-datetime W3C Specification about UTC Date and Time] and [[IETF]] [[Internet standard]] {{RFC|3339}}, based on ISO 8601 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Iso 8601}} [[Kategorie:Tyd]] [[Kategorie:Tydsones]] p8kkwpcf0mu2wsmchhc1sae22apq4o2 Eurovision-sangfees 0 47987 2915234 2904711 2026-07-02T14:01:34Z -wuppertaler 51801 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Eurovision participation map.svg]] → [[File:Eurovision decade of debut map.svg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 2915234 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lys Assia and Dima Bilan 2009.jpg|duimnael|''Lys Assia'', die eerste Eurovision-wenner saam met ''Dima Bilan'', die wenner van 2008]] [[Lêer:ESF landen.png|duimnael|Lidlande van die Europese Uitsaai-unie]] [[Lêer:European Broadcasting Area.svg|duimnael|Uitsaaigebied van die Europese Uitsaai-unie in rooi]] [[Lêer:EurovisionParticipants.svg|duimnael|Deelnemende lande sedert 1956:<br /> {{sleutel|#22b14c|Ten minste een deelname}} {{sleutel|#ffc20e|Nooit deelgeneem nie, hoewel in aanmerking gekom om dit te doen}} {{sleutel|#d40000|Toetreding besluit, maar later onttrek}} {{sleutel|#00ff00|Deelgeneem as deel van 'n ander land, maar nooit as 'n onafhanklike land nie}}]] [[Lêer:Eurovision decade of debut map.svg|duimnael|Deelnemende lande volgens dekade se debuut: {{columns-list|2| {{sleutel|#ff3948|1950's}} {{sleutel|#ff8c2e|1960's}} {{sleutel|#ffe340|1970's}} {{sleutel|#8ad667|1980's}} {{sleutel|#57c1dc|1990's}} {{sleutel|#5e70ef|2000's}} {{sleutel|#915da3|2010's}} {{sleutel|#dc23a9|2020's}}}}]] [[Lêer:Eurovision all cities.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gehuisves het: {{sleutel|#4d9221|Eenkeer gehuisves}} {{sleutel|#c51b7d|Herhaaldelik gehuisves}}]] [[Lêer:Eurovision semifinal qualification rate map.svg|duimnael|Kwalifikasiekoerse per land (2004–2026; regstreekse kwalifisering nie ingesluit nie)]] [[Lêer:Eurovision winners map.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gewen het]] [[Lêer:Cities and Countries which Eurovision held.png|duimnael|Stede en lande wat die Eurovision-sangfees aangebied het]] Die '''Eurovision-sangfees''' ([[Engels]]: ''Eurovision Song Contest'', ''ESC''; [[Frans]]: ''Concours Eurovision de la Chanson''; vroeër: ''Grand-Prix Eurovision de la Chanson européenne'') is 'n sangkompetisie wat sedert [[24 Mei]] [[1956]] jaarliks in die Europese Uitsaai-unie (EBU) aangebied word. Die kompetisie is gegrond op die bestaande [[Sanremo Musiekfees]] sedert 1951 in Italië. Van die beroemde vorige wenners sluit in [[ABBA]] (wat [[Swede]] verteenwoordig het) en [[Céline Dion]] (alhoewel sy [[Kanada|Kanadees]] is, het sy [[Switserland]] verteenwoordig). Die sangfees word op [[televisie]] in die hele [[Europa]] uitgesaai. Sedert [[1967]] word die fees ook in lande buite [[Europa]] uitgesaai. Dit kan ook op die internet gevolg word. == Wenners == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef" ! Jaar !! Land !! Liedjie !! Sanger |- | [[1956]] || {{vlagland|Switserland}} || Refrain || Lys Assia |- | [[1957]] || {{vlagland|Nederland}} || Net Als Toen || Corry Brokken |- | [[1958]] || {{vlagland|Frankryk}} || Dors, Mon Amour || André Claveau |- | [[1959]] || {{vlagland|Nederland}} || Een Beetje || Teddy Scholten |- | [[1960]] || {{vlagland|Frankryk}} || Tom Pillibi || Jacqueline Boyer |- | [[1961]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Nous les amoureux || Jean-Claude Pascal |- | [[1962]] || {{vlagland|Frankryk}} || Un premier amour || Isabelle Aubret |- | [[1963]] || {{vlagland|Denemarke}} || Dansevise || Grethe & Jørgen Ingmann |- | [[1964]] || {{vlagland|Italië}} || Non ho l'età (per amarti) || Gigliola Cinquetti |- | [[1965]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Poupée de cire, poupée de son || France Gall |- | [[1966]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Merci Chérie || Udo Jürgens |- | [[1967]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Puppet On A String || Sandie Shaw |- | [[1968]] || {{vlagland|Spanje}} || La, la, la || Massiel |- | rowspan="4"| [[1969]] || {{vlagland|Spanje}} || Vivo Cantando || Salomé |- | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Boom Bang-a-Bang || Lulu |- | {{vlagland|Nederland}} || [[De Troubadour]] || [[Lenny Kuhr]] |- | {{vlagland|Frankryk}} || Un jour, un enfant || [[Frida Boccara]] |- | [[1970]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || All Kinds Of Everything || Dana Rosemary Scallon |- | [[1971]] || {{vlagland|Monaco}} || Un banc, un arbre, une rue || Séverine |- | [[1972]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Après Toi || Vicky Leandros |- | [[1973]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Tu Te Reconnaîtras || Anne-Marie David |- | [[1974]] || {{vlagland|Swede}} || Waterloo || [[ABBA]] |- | [[1975]] || {{vlagland|Nederland}} || Ding-A-Dong || Teach-In |- | [[1976]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Save Your Kisses For Me || Brotherhood of Man |- | [[1977]] || {{vlagland|Frankryk}} || L'Oiseau Et L'Enfant || Marie Myriam |- | [[1978]] || {{vlagland|Israel}} || A-Ba-Ni-Bi || Izhar Cohen en Alphabeta |- | [[1979]] || {{vlagland|Israel}} || Hallelujah || Gali Atari en ''Milk and Honey'' |- | [[1980]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || What's Another Year? || Johnny Logan |- | [[1981]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Making Your Mind Up || Bucks Fizz |- | [[1982]] || {{vlagland|Duitsland}} || Ein Bisschen Frieden || Nicole |- | [[1983]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Si la vie est cadeau || Corinne Hermès |- | [[1984]] || {{vlagland|Swede}} || Diggi-Loo Diggi-Ley || Herreys |- | [[1985]] || {{vlagland|Noorweë}} || La det swinge || Bobbysocks |- | [[1986]] || {{vlagland|België}} || J'aime la vie || Sandra Kim |- | [[1987]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Hold Me Now || Johnny Logan |- | [[1988]] || {{vlagland|Switserland}} || Ne partez pas sans moi || [[Céline Dion]] |- | [[1989]] || {{vlagland|Joego-Slawië}} || Rock Me || Riva |- | [[1990]] || {{vlagland|Italië}} || Insieme: 1992 || Toto Cutugno |- | [[1991]] || {{vlagland|Swede}} || Fångad av en stormvind || Carola Häggkvist |- | [[1992]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Why Me? || Linda Martin |- | [[1993]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || In Your Eyes || Niamh Kavanagh |- | [[1994]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Rock 'n' Roll Kids || Paul Harrington en Charlie McGettigan |- | [[1995]] || {{vlagland|Noorweë}} || Nocturne || [[Secret Garden]] |- | [[1996]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || The Voice || Eimear Quinn |- | [[1997]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Love Shine A Light || Katrina Leskanich |- | [[1998]] || {{vlagland|Israel}} || Diva || [[Dana International]] |- | [[1999]] || {{vlagland|Swede}} || Take Me to Your Heaven || Charlotte Nilsson |- | [[2000]] || {{vlagland|Denemarke}} || Fly On The Wings Of Love || Olsen Brothers |- | [[2001]] || {{vlagland|Estland}} || Everybody || Tanel Padar, Dave Benton en 2XL |- | [[2002]] || {{vlagland|Letland}} || I Wanna || Marie N |- | [[2003]] || {{vlagland|Turkye}} || Everyway That I Can || Sertab Erener |- | [[2004]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Wild Dances || [[Ruslana]] |- | [[2005]] || {{vlagland|Griekeland}} || My Number One || Elena Paparizou |- | [[2006]] || {{vlagland|Finland}} || Hard Rock Hallelujah || [[Lordi]] |- | [[2007]] || {{vlagland|Serwië}} || Moltiva || Marija Šerifović |- | [[2008]] || {{vlagland|Rusland}} || Believe || [[Dima Bilan]] |- | [[2009]] || {{vlagland|Noorweë}} || Fairytale || [[Alexander Rybak]] |- | [[2010]] || {{vlagland|Duitsland}} || Satellite || [[Lena Meyer-Landrut]] |- | [[2011]] || {{vlagland|Azerbeidjan}} || Running Scared || [[Ell & Nikki]] |- | [[2012]] || {{vlagland|Swede}} || Euphoria || Loreen |- | [[2013]] || {{vlagland|Denemarke}} || Only Teardrops || Emmelie de Forest |- | [[2014]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Rise Like a Phoenix || [[Conchita Wurst]] |- | [[2015]] || {{vlagland|Swede}} || Heroes || Måns Zelmerlöw |- | [[2016]] || {{vlagland|Oekraïne}} || 1944 || Jamala |- | [[2017]] || {{vlagland|Portugal}} || Amar Pelos Dois || Salvador Sobral |- | [[2018]] || {{vlagland|Israel}} || Toy || Netta |- | [[2019]] || {{vlagland|Nederland}} || Arcade || Duncan Laurence |- | [[2020]] || align="center" colspan="3"| Eurovision-sangfees afgelas weens die [[Covid-19-pandemie]] |- | [[2021]] || {{vlagland|Italië}} || Zitti e buoni || Måneskin |- | [[2022]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Stefania || Kalush Orchestra |- | [[2023]] || {{vlagland|Swede}} || Tatoo || Loreen |- | [[2024]] || {{vlagland|Switserland}} || The Code || Nemo |- | [[Eurovision-sangfees 2025|2025]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Wasted Love || JJ |- | [[2026]] || {{vlagland|Bulgarye}} || Bangaranga || Dara |} # Nota: In 1969 het vier lande gesamentlik gewen omdat geen reëls vir 'n gelykop uitslag bestaan het nie. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Eurovision Song Contest|Eurovision-sangfees}} * {{en}} [http://www.eurovision.tv/ Amptelike webwerf van die Eurovision-sangfees] * {{en}} [http://www.esc-history.com/countries-selections.asp Inligting oor deelnemers en nasionale finale] * {{en}} [http://www.youtube.com/eurovision Eurovision-sangfees] op ''[[YouTube]]'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/art/Eurovision-Song-Contest|title=Eurovision Song Contest|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=16 Mei 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eurovision-sangfees| ]] c2txx57ktekbmphcn9r4a7awrxqt9c5 2915403 2915234 2026-07-02T22:04:40Z ImStevan 142748 2915403 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lys Assia and Dima Bilan 2009.jpg|duimnael|''Lys Assia'', die eerste Eurovision-wenner saam met ''Dima Bilan'', die wenner van 2008]] [[Lêer:ESF landen.png|duimnael|Lidlande van die Europese Uitsaai-unie]] [[Lêer:European Broadcasting Area.svg|duimnael|Uitsaaigebied van die Europese Uitsaai-unie in rooi]] [[Lêer:EurovisionParticipants.svg|duimnael|Deelnemende lande sedert 1956:<br /> {{sleutel|#22b14c|Ten minste een deelname}} {{sleutel|#ffc20e|Nooit deelgeneem nie, hoewel in aanmerking gekom om dit te doen}} {{sleutel|#d40000|Toetreding besluit, maar later onttrek}} {{sleutel|#00ff00|Deelgeneem as deel van 'n ander land, maar nooit as 'n onafhanklike land nie}}]] [[Lêer:Eurovision-map-gradient-6.6.25.svg|duimnael|Deelnemende lande volgens dekade se debuut: {{columns-list|2| {{sleutel|#FFEDDE|1950's}} {{sleutel|#FDD0A2|1960's}} {{sleutel|#FDAE6B|1970's}} {{sleutel|#FD8D3C|1980's}} {{sleutel|#F16913|1990's}} {{sleutel|#D94801|2000's}} {{sleutel|#8C2D04|2010's}} {{sleutel|#4A1700|2020's}}}}]] [[Lêer:Eurovision all cities.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gehuisves het: {{sleutel|#4d9221|Eenkeer gehuisves}} {{sleutel|#c51b7d|Herhaaldelik gehuisves}}]] [[Lêer:Eurovision semifinal qualification rate map.svg|duimnael|Kwalifikasiekoerse per land (2004–2026; regstreekse kwalifisering nie ingesluit nie)]] [[Lêer:Eurovision winners map.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gewen het]] [[Lêer:Cities and Countries which Eurovision held.png|duimnael|Stede en lande wat die Eurovision-sangfees aangebied het]] Die '''Eurovision-sangfees''' ([[Engels]]: ''Eurovision Song Contest'', ''ESC''; [[Frans]]: ''Concours Eurovision de la Chanson''; vroeër: ''Grand-Prix Eurovision de la Chanson européenne'') is 'n sangkompetisie wat sedert [[24 Mei]] [[1956]] jaarliks in die Europese Uitsaai-unie (EBU) aangebied word. Die kompetisie is gegrond op die bestaande [[Sanremo Musiekfees]] sedert 1951 in Italië. Van die beroemde vorige wenners sluit in [[ABBA]] (wat [[Swede]] verteenwoordig het) en [[Céline Dion]] (alhoewel sy [[Kanada|Kanadees]] is, het sy [[Switserland]] verteenwoordig). Die sangfees word op [[televisie]] in die hele [[Europa]] uitgesaai. Sedert [[1967]] word die fees ook in lande buite [[Europa]] uitgesaai. Dit kan ook op die internet gevolg word. == Wenners == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef" ! Jaar !! Land !! Liedjie !! Sanger |- | [[1956]] || {{vlagland|Switserland}} || Refrain || Lys Assia |- | [[1957]] || {{vlagland|Nederland}} || Net Als Toen || Corry Brokken |- | [[1958]] || {{vlagland|Frankryk}} || Dors, Mon Amour || André Claveau |- | [[1959]] || {{vlagland|Nederland}} || Een Beetje || Teddy Scholten |- | [[1960]] || {{vlagland|Frankryk}} || Tom Pillibi || Jacqueline Boyer |- | [[1961]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Nous les amoureux || Jean-Claude Pascal |- | [[1962]] || {{vlagland|Frankryk}} || Un premier amour || Isabelle Aubret |- | [[1963]] || {{vlagland|Denemarke}} || Dansevise || Grethe & Jørgen Ingmann |- | [[1964]] || {{vlagland|Italië}} || Non ho l'età (per amarti) || Gigliola Cinquetti |- | [[1965]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Poupée de cire, poupée de son || France Gall |- | [[1966]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Merci Chérie || Udo Jürgens |- | [[1967]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Puppet On A String || Sandie Shaw |- | [[1968]] || {{vlagland|Spanje}} || La, la, la || Massiel |- | rowspan="4"| [[1969]] || {{vlagland|Spanje}} || Vivo Cantando || Salomé |- | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Boom Bang-a-Bang || Lulu |- | {{vlagland|Nederland}} || [[De Troubadour]] || [[Lenny Kuhr]] |- | {{vlagland|Frankryk}} || Un jour, un enfant || [[Frida Boccara]] |- | [[1970]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || All Kinds Of Everything || Dana Rosemary Scallon |- | [[1971]] || {{vlagland|Monaco}} || Un banc, un arbre, une rue || Séverine |- | [[1972]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Après Toi || Vicky Leandros |- | [[1973]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Tu Te Reconnaîtras || Anne-Marie David |- | [[1974]] || {{vlagland|Swede}} || Waterloo || [[ABBA]] |- | [[1975]] || {{vlagland|Nederland}} || Ding-A-Dong || Teach-In |- | [[1976]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Save Your Kisses For Me || Brotherhood of Man |- | [[1977]] || {{vlagland|Frankryk}} || L'Oiseau Et L'Enfant || Marie Myriam |- | [[1978]] || {{vlagland|Israel}} || A-Ba-Ni-Bi || Izhar Cohen en Alphabeta |- | [[1979]] || {{vlagland|Israel}} || Hallelujah || Gali Atari en ''Milk and Honey'' |- | [[1980]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || What's Another Year? || Johnny Logan |- | [[1981]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Making Your Mind Up || Bucks Fizz |- | [[1982]] || {{vlagland|Duitsland}} || Ein Bisschen Frieden || Nicole |- | [[1983]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Si la vie est cadeau || Corinne Hermès |- | [[1984]] || {{vlagland|Swede}} || Diggi-Loo Diggi-Ley || Herreys |- | [[1985]] || {{vlagland|Noorweë}} || La det swinge || Bobbysocks |- | [[1986]] || {{vlagland|België}} || J'aime la vie || Sandra Kim |- | [[1987]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Hold Me Now || Johnny Logan |- | [[1988]] || {{vlagland|Switserland}} || Ne partez pas sans moi || [[Céline Dion]] |- | [[1989]] || {{vlagland|Joego-Slawië}} || Rock Me || Riva |- | [[1990]] || {{vlagland|Italië}} || Insieme: 1992 || Toto Cutugno |- | [[1991]] || {{vlagland|Swede}} || Fångad av en stormvind || Carola Häggkvist |- | [[1992]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Why Me? || Linda Martin |- | [[1993]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || In Your Eyes || Niamh Kavanagh |- | [[1994]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Rock 'n' Roll Kids || Paul Harrington en Charlie McGettigan |- | [[1995]] || {{vlagland|Noorweë}} || Nocturne || [[Secret Garden]] |- | [[1996]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || The Voice || Eimear Quinn |- | [[1997]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Love Shine A Light || Katrina Leskanich |- | [[1998]] || {{vlagland|Israel}} || Diva || [[Dana International]] |- | [[1999]] || {{vlagland|Swede}} || Take Me to Your Heaven || Charlotte Nilsson |- | [[2000]] || {{vlagland|Denemarke}} || Fly On The Wings Of Love || Olsen Brothers |- | [[2001]] || {{vlagland|Estland}} || Everybody || Tanel Padar, Dave Benton en 2XL |- | [[2002]] || {{vlagland|Letland}} || I Wanna || Marie N |- | [[2003]] || {{vlagland|Turkye}} || Everyway That I Can || Sertab Erener |- | [[2004]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Wild Dances || [[Ruslana]] |- | [[2005]] || {{vlagland|Griekeland}} || My Number One || Elena Paparizou |- | [[2006]] || {{vlagland|Finland}} || Hard Rock Hallelujah || [[Lordi]] |- | [[2007]] || {{vlagland|Serwië}} || Moltiva || Marija Šerifović |- | [[2008]] || {{vlagland|Rusland}} || Believe || [[Dima Bilan]] |- | [[2009]] || {{vlagland|Noorweë}} || Fairytale || [[Alexander Rybak]] |- | [[2010]] || {{vlagland|Duitsland}} || Satellite || [[Lena Meyer-Landrut]] |- | [[2011]] || {{vlagland|Azerbeidjan}} || Running Scared || [[Ell & Nikki]] |- | [[2012]] || {{vlagland|Swede}} || Euphoria || Loreen |- | [[2013]] || {{vlagland|Denemarke}} || Only Teardrops || Emmelie de Forest |- | [[2014]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Rise Like a Phoenix || [[Conchita Wurst]] |- | [[2015]] || {{vlagland|Swede}} || Heroes || Måns Zelmerlöw |- | [[2016]] || {{vlagland|Oekraïne}} || 1944 || Jamala |- | [[2017]] || {{vlagland|Portugal}} || Amar Pelos Dois || Salvador Sobral |- | [[2018]] || {{vlagland|Israel}} || Toy || Netta |- | [[2019]] || {{vlagland|Nederland}} || Arcade || Duncan Laurence |- | [[2020]] || align="center" colspan="3"| Eurovision-sangfees afgelas weens die [[Covid-19-pandemie]] |- | [[2021]] || {{vlagland|Italië}} || Zitti e buoni || Måneskin |- | [[2022]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Stefania || Kalush Orchestra |- | [[2023]] || {{vlagland|Swede}} || Tatoo || Loreen |- | [[2024]] || {{vlagland|Switserland}} || The Code || Nemo |- | [[Eurovision-sangfees 2025|2025]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Wasted Love || JJ |- | [[2026]] || {{vlagland|Bulgarye}} || Bangaranga || Dara |} # Nota: In 1969 het vier lande gesamentlik gewen omdat geen reëls vir 'n gelykop uitslag bestaan het nie. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Eurovision Song Contest|Eurovision-sangfees}} * {{en}} [http://www.eurovision.tv/ Amptelike webwerf van die Eurovision-sangfees] * {{en}} [http://www.esc-history.com/countries-selections.asp Inligting oor deelnemers en nasionale finale] * {{en}} [http://www.youtube.com/eurovision Eurovision-sangfees] op ''[[YouTube]]'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/art/Eurovision-Song-Contest|title=Eurovision Song Contest|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=16 Mei 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eurovision-sangfees| ]] 5bop1o4inucjmf0q12vw2pq88m2xin0 2915406 2915403 2026-07-02T23:18:54Z ImStevan 142748 2915406 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lys Assia and Dima Bilan 2009.jpg|duimnael|''Lys Assia'', die eerste Eurovision-wenner saam met ''Dima Bilan'', die wenner van 2008]] [[Lêer:ESF landen.png|duimnael|Lidlande van die Europese Uitsaai-unie]] [[Lêer:European Broadcasting Area.svg|duimnael|Uitsaaigebied van die Europese Uitsaai-unie in rooi]] [[Lêer:EurovisionParticipants.svg|duimnael|Deelnemende lande sedert 1956:<br /> {{sleutel|#22b14c|Ten minste een deelname}} {{sleutel|#ffc20e|Nooit deelgeneem nie, hoewel in aanmerking gekom om dit te doen}} {{sleutel|#d40000|Toetreding besluit, maar later onttrek}} {{sleutel|#00ff00|Deelgeneem as deel van 'n ander land, maar nooit as 'n onafhanklike land nie}}]] [[Lêer:Eurovision-map-gradient-6.6.25.svg|duimnael|Deelnemende lande volgens dekade se debuut: {{columns-list|2| {{sleutel|#FFEDDE|1950's}} {{sleutel|#FDD0A2|1960's}} {{sleutel|#FDAE6B|1970's}} {{sleutel|#FD8D3C|1980's}} {{sleutel|#F16913|1990's}} {{sleutel|#D94801|2000's}} {{sleutel|#8C2D04|2010's}} {{sleutel|#4A1700|2020's}}}}]] [[Lêer:Eurovision all cities.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gehuisves het: {{sleutel|#22B14C|Eenkeer gehuisves}} {{sleutel|#580448|Herhaaldelik gehuisves}}]] [[Lêer:Eurovision semifinal qualification rate map.svg|duimnael|Kwalifikasiekoerse per land (2004–2026; regstreekse kwalifisering nie ingesluit nie)]] [[Lêer:Eurovision winners map.svg|duimnael|Lande wat die Eurovision-sangfees gewen het]] [[Lêer:Cities and Countries which Eurovision held.png|duimnael|Stede en lande wat die Eurovision-sangfees aangebied het]] Die '''Eurovision-sangfees''' ([[Engels]]: ''Eurovision Song Contest'', ''ESC''; [[Frans]]: ''Concours Eurovision de la Chanson''; vroeër: ''Grand-Prix Eurovision de la Chanson européenne'') is 'n sangkompetisie wat sedert [[24 Mei]] [[1956]] jaarliks in die Europese Uitsaai-unie (EBU) aangebied word. Die kompetisie is gegrond op die bestaande [[Sanremo Musiekfees]] sedert 1951 in Italië. Van die beroemde vorige wenners sluit in [[ABBA]] (wat [[Swede]] verteenwoordig het) en [[Céline Dion]] (alhoewel sy [[Kanada|Kanadees]] is, het sy [[Switserland]] verteenwoordig). Die sangfees word op [[televisie]] in die hele [[Europa]] uitgesaai. Sedert [[1967]] word die fees ook in lande buite [[Europa]] uitgesaai. Dit kan ook op die internet gevolg word. == Wenners == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef" ! Jaar !! Land !! Liedjie !! Sanger |- | [[1956]] || {{vlagland|Switserland}} || Refrain || Lys Assia |- | [[1957]] || {{vlagland|Nederland}} || Net Als Toen || Corry Brokken |- | [[1958]] || {{vlagland|Frankryk}} || Dors, Mon Amour || André Claveau |- | [[1959]] || {{vlagland|Nederland}} || Een Beetje || Teddy Scholten |- | [[1960]] || {{vlagland|Frankryk}} || Tom Pillibi || Jacqueline Boyer |- | [[1961]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Nous les amoureux || Jean-Claude Pascal |- | [[1962]] || {{vlagland|Frankryk}} || Un premier amour || Isabelle Aubret |- | [[1963]] || {{vlagland|Denemarke}} || Dansevise || Grethe & Jørgen Ingmann |- | [[1964]] || {{vlagland|Italië}} || Non ho l'età (per amarti) || Gigliola Cinquetti |- | [[1965]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Poupée de cire, poupée de son || France Gall |- | [[1966]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Merci Chérie || Udo Jürgens |- | [[1967]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Puppet On A String || Sandie Shaw |- | [[1968]] || {{vlagland|Spanje}} || La, la, la || Massiel |- | rowspan="4"| [[1969]] || {{vlagland|Spanje}} || Vivo Cantando || Salomé |- | {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Boom Bang-a-Bang || Lulu |- | {{vlagland|Nederland}} || [[De Troubadour]] || [[Lenny Kuhr]] |- | {{vlagland|Frankryk}} || Un jour, un enfant || [[Frida Boccara]] |- | [[1970]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || All Kinds Of Everything || Dana Rosemary Scallon |- | [[1971]] || {{vlagland|Monaco}} || Un banc, un arbre, une rue || Séverine |- | [[1972]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Après Toi || Vicky Leandros |- | [[1973]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Tu Te Reconnaîtras || Anne-Marie David |- | [[1974]] || {{vlagland|Swede}} || Waterloo || [[ABBA]] |- | [[1975]] || {{vlagland|Nederland}} || Ding-A-Dong || Teach-In |- | [[1976]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Save Your Kisses For Me || Brotherhood of Man |- | [[1977]] || {{vlagland|Frankryk}} || L'Oiseau Et L'Enfant || Marie Myriam |- | [[1978]] || {{vlagland|Israel}} || A-Ba-Ni-Bi || Izhar Cohen en Alphabeta |- | [[1979]] || {{vlagland|Israel}} || Hallelujah || Gali Atari en ''Milk and Honey'' |- | [[1980]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || What's Another Year? || Johnny Logan |- | [[1981]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Making Your Mind Up || Bucks Fizz |- | [[1982]] || {{vlagland|Duitsland}} || Ein Bisschen Frieden || Nicole |- | [[1983]] || {{vlagland|Luxemburg}} || Si la vie est cadeau || Corinne Hermès |- | [[1984]] || {{vlagland|Swede}} || Diggi-Loo Diggi-Ley || Herreys |- | [[1985]] || {{vlagland|Noorweë}} || La det swinge || Bobbysocks |- | [[1986]] || {{vlagland|België}} || J'aime la vie || Sandra Kim |- | [[1987]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Hold Me Now || Johnny Logan |- | [[1988]] || {{vlagland|Switserland}} || Ne partez pas sans moi || [[Céline Dion]] |- | [[1989]] || {{vlagland|Joego-Slawië}} || Rock Me || Riva |- | [[1990]] || {{vlagland|Italië}} || Insieme: 1992 || Toto Cutugno |- | [[1991]] || {{vlagland|Swede}} || Fångad av en stormvind || Carola Häggkvist |- | [[1992]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Why Me? || Linda Martin |- | [[1993]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || In Your Eyes || Niamh Kavanagh |- | [[1994]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || Rock 'n' Roll Kids || Paul Harrington en Charlie McGettigan |- | [[1995]] || {{vlagland|Noorweë}} || Nocturne || [[Secret Garden]] |- | [[1996]] || {{vlagland|Republiek van Ierland}} || The Voice || Eimear Quinn |- | [[1997]] || {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} || Love Shine A Light || Katrina Leskanich |- | [[1998]] || {{vlagland|Israel}} || Diva || [[Dana International]] |- | [[1999]] || {{vlagland|Swede}} || Take Me to Your Heaven || Charlotte Nilsson |- | [[2000]] || {{vlagland|Denemarke}} || Fly On The Wings Of Love || Olsen Brothers |- | [[2001]] || {{vlagland|Estland}} || Everybody || Tanel Padar, Dave Benton en 2XL |- | [[2002]] || {{vlagland|Letland}} || I Wanna || Marie N |- | [[2003]] || {{vlagland|Turkye}} || Everyway That I Can || Sertab Erener |- | [[2004]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Wild Dances || [[Ruslana]] |- | [[2005]] || {{vlagland|Griekeland}} || My Number One || Elena Paparizou |- | [[2006]] || {{vlagland|Finland}} || Hard Rock Hallelujah || [[Lordi]] |- | [[2007]] || {{vlagland|Serwië}} || Moltiva || Marija Šerifović |- | [[2008]] || {{vlagland|Rusland}} || Believe || [[Dima Bilan]] |- | [[2009]] || {{vlagland|Noorweë}} || Fairytale || [[Alexander Rybak]] |- | [[2010]] || {{vlagland|Duitsland}} || Satellite || [[Lena Meyer-Landrut]] |- | [[2011]] || {{vlagland|Azerbeidjan}} || Running Scared || [[Ell & Nikki]] |- | [[2012]] || {{vlagland|Swede}} || Euphoria || Loreen |- | [[2013]] || {{vlagland|Denemarke}} || Only Teardrops || Emmelie de Forest |- | [[2014]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Rise Like a Phoenix || [[Conchita Wurst]] |- | [[2015]] || {{vlagland|Swede}} || Heroes || Måns Zelmerlöw |- | [[2016]] || {{vlagland|Oekraïne}} || 1944 || Jamala |- | [[2017]] || {{vlagland|Portugal}} || Amar Pelos Dois || Salvador Sobral |- | [[2018]] || {{vlagland|Israel}} || Toy || Netta |- | [[2019]] || {{vlagland|Nederland}} || Arcade || Duncan Laurence |- | [[2020]] || align="center" colspan="3"| Eurovision-sangfees afgelas weens die [[Covid-19-pandemie]] |- | [[2021]] || {{vlagland|Italië}} || Zitti e buoni || Måneskin |- | [[2022]] || {{vlagland|Oekraïne}} || Stefania || Kalush Orchestra |- | [[2023]] || {{vlagland|Swede}} || Tatoo || Loreen |- | [[2024]] || {{vlagland|Switserland}} || The Code || Nemo |- | [[Eurovision-sangfees 2025|2025]] || {{vlagland|Oostenryk}} || Wasted Love || JJ |- | [[2026]] || {{vlagland|Bulgarye}} || Bangaranga || Dara |} # Nota: In 1969 het vier lande gesamentlik gewen omdat geen reëls vir 'n gelykop uitslag bestaan het nie. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Eurovision Song Contest|Eurovision-sangfees}} * {{en}} [http://www.eurovision.tv/ Amptelike webwerf van die Eurovision-sangfees] * {{en}} [http://www.esc-history.com/countries-selections.asp Inligting oor deelnemers en nasionale finale] * {{en}} [http://www.youtube.com/eurovision Eurovision-sangfees] op ''[[YouTube]]'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/art/Eurovision-Song-Contest|title=Eurovision Song Contest|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=16 Mei 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eurovision-sangfees| ]] ehwzdo3a749128q7rua5m0k29xiakuc Portaal:Sport/Nuus 100 48852 2915401 2914480 2026-07-02T21:40:46Z SpesBona 2720 T20I-vrouewêreldbeker 2026 hersien 2915401 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|regs|150px|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding sal word]] * Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] duur voort met uitklopwedstryde in verskeie stede van [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], die drie gasheerlande. * [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] haal die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] op [[Lord’s]] in [[Londen]], nadat hulle [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] en [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] onderskeidelik in die halfeindrondte verslaan het. * Die [[Internasionale Krieketraad]] het die '''[[Krieketwêreldbeker 2027]]''' se datums bekend gemaak; dié toernooi sal op 4 Oktober begin en die eindstryd sal ná sewe weke se wedstryde op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * Twee maande ná die [[Afrikanasiesbeker 2025]]-eindstryd, wat oorspronklik deur [[Senegal]] gewen is, het die [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] die titel aan [[Marokko]] toegeken. * [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] wen tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2026 hul 28ste titel algeheel, terwyl [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] tydens die [[Europese Rugbykampioenskap]] hul tweede titel inpalm. <noinclude> [[Kategorie:Portaal:Sport|Nuus]] </noinclude> hf71mg67nbo2v7dlvuuq0qebvg9eq8x Donetsk 0 53251 2915423 2507901 2026-07-03T09:55:32Z JMK 649 +prent 2915423 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Донецьк • Донецк'''<br />Donetsk<br /> [[Lêer:Donetsk montage (2015).png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Donetsk-Ukraine-map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Greater Coat of Arms of Donetsk (1995).svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Donetsk.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Oekraïne}} (de jure)<br />{{vlagland|Volksrepubliek Donetsk}}<br />(de facto) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oblast''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Donetsk Oblast.svg|20px]] [[Donetsk-oblast|Donetsk]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1869]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 358 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 169 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2021) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 905&nbsp;364 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;960/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;560&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (OET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +3 (OEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Alexei Koelemzin |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gorod-donetsk.com/ ''gorod-donetsk.com''] |} '''Donetsk''' ([[Oekraïns]]: Донецьк, ''Donećk'', [doˈnɛtsʲk], {{Audio|Uk-Донецьк.ogg|luister}}; [[Russies]]: Донецк, [dɐˈnʲetsk]) is die vyfde grootste stad van [[Oekraïne]] en lê in die ooste aan die grens met [[Rusland]] in die [[Donetsk-oblast]]. Die stad is in 1869 deur die [[Russe]] gestig. Die stad het 'n bevolking van 905&nbsp;364 en van 1&nbsp;560&nbsp;000 in die metropolitaanse gebied in 2021 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 358&nbsp;km². Donetsk was een van die gasheerstede tydens die [[Europese Sokkerkampioenskap 2012]] wat Oekraïne en [[Pole]] saam aangebied het. Sedert 2014 dien dit as hoofstad van die selfverklaarde [[Volksrepubliek Donetsk]] wat sedert 2022 deur Rusland erken word. [[Lêer:2016-05-09. День Победы в Донецке 093.jpg|duimnael|links|Viering van Oorwinningsdag in Donetsk, 2016]] == Demografie == * Etniese verdeling (2001-sensus): [[Russe]] (48,2%), [[Oekraïners]] (46,7%), [[Belarusse]] (1,2%). == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{uk}} [https://www.donetsk.org.ua/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oekraïne]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Volksrepubliek Donetsk]] er20gyrvy2waycxrugqm7u0dmex1dy0 2915424 2915423 2026-07-03T09:56:51Z JMK 649 skakel 2915424 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Донецьк • Донецк'''<br />Donetsk<br /> [[Lêer:Donetsk montage (2015).png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Donetsk-Ukraine-map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Greater Coat of Arms of Donetsk (1995).svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Donetsk.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Oekraïne}} (de jure)<br />{{vlagland|Volksrepubliek Donetsk}}<br />(de facto) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oblast''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Donetsk Oblast.svg|20px]] [[Donetsk-oblast|Donetsk]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1869]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 358 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 169 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2021) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 905&nbsp;364 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;960/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;560&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (OET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +3 (OEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Alexei Koelemzin |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gorod-donetsk.com/ ''gorod-donetsk.com''] |} '''Donetsk''' ([[Oekraïns]]: Донецьк, ''Donećk'', [doˈnɛtsʲk], {{Audio|Uk-Донецьк.ogg|luister}}; [[Russies]]: Донецк, [dɐˈnʲetsk]) is die vyfde grootste stad van [[Oekraïne]] en lê in die ooste aan die grens met [[Rusland]] in die [[Donetsk-oblast]]. Die stad is in 1869 deur die [[Russe]] gestig. Die stad het 'n bevolking van 905&nbsp;364 en van 1&nbsp;560&nbsp;000 in die metropolitaanse gebied in 2021 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 358&nbsp;km². Donetsk was een van die gasheerstede tydens die [[Europese Sokkerkampioenskap 2012]] wat Oekraïne en [[Pole]] saam aangebied het. Sedert 2014 dien dit as hoofstad van die selfverklaarde [[Volksrepubliek Donetsk]] wat sedert 2022 deur Rusland erken word. [[Lêer:2016-05-09. День Победы в Донецке 093.jpg|duimnael|links|Viering van [[Oorwinningsdag (9 Mei)|Oorwinningsdag]] in Donetsk, 2016]] == Demografie == * Etniese verdeling (2001-sensus): [[Russe]] (48,2%), [[Oekraïners]] (46,7%), [[Belarusse]] (1,2%). == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{uk}} [https://www.donetsk.org.ua/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oekraïne]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Volksrepubliek Donetsk]] f1d6u7kjgpu01s8ytmgqt2av9ssod9t Pongolapoortdam 0 54096 2915428 2908732 2026-07-03T11:44:03Z JMK 649 +prent 2915428 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Dam | name = Pongolapoortdam | image = Pongolapoortdam.jpg | caption = | official_name = Pongolapoortdam | other_name = Josinidam | crosses = [[Pongolarivier]] | country = [[Suid-Afrika]] | locale = [[KwaZulu-Natal]] | coordinates = {{Koördinate|27|24|08|S|31|57|31|O|aansig=inlyn,titel}} | owner = Departement van Waterwese | type = A | purpose = B | length = 515 m | height = 89 m | width = | began = 1963 | open = 1972 | volume = 2 492 miljoen m<sup>3</sup> | reservoir = | reservoir_catchment = | reservoir_surface = | map_cue = | map_image = | map_text = | map_width = | extra = | website = }} Die '''Pongolapoortdam''', vroeër bekend as die '''Josinidam''', is 'n dam geleë in die [[Pongolarivier]] in 'n nou kloof in die [[Lebomboberge]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Daar is in 1963 met konstruksie begin en die dam is gedurende 1972 voltooi. Die dam het 'n bakmaat van 2 492 miljoen m³ agter 'n wal wat 89&nbsp;m hoog en 515&nbsp;m lank is. Die dam voer 'n besproeiingskanaalstelsel op die [[Makatinivlakte]] onder die dam. Die [[N2]] nasionale pad gaan digby die dam verby. Dit lê gedeeltelik in [[Eswatini]] (Swaziland) se grondgebied, en gevolglik is 'n ooreenkoms in dié verband met die buurstaat aangegaan. Die dam, wat deel uitmaak van die Pongolapoort-staatswaterskema en in 1973 teen 'n koste van ongeveer R16 miljoen voltooi is, stel besproeiingswater aan die Makatinivlakte en Eswatini beskikbaar. Produkte wat onder besproeiing verbou kan word, is onder meer suikerriet, [[lusern]], [[koffie]] en [[piesang]]s. Die dam het 'n dubbelboogbetonwal met 'n kruinlengte van 515 m en 'n hoogte van 89 m. Die [[opvanggebied]] beslaan 7 831&nbsp;km<sup>2</sup> en die inhoudsvermoë is ongeveer 2 500 miljoen m<sup>3</sup>. [[Lêer:Pongolapoort Dam sat.PNG|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die opgaardam, met die [[Eswatini]]-grens in geel, en die [[Lebomboberge|Lebombo-berge]] aan die oosoewer.]] 'n Sluis is in die linkerkant van die damwal aangebring en 'n dubbelbaanpad is bo-or die wal gebou. Vanweë die warm, subtropiese klimaat van die omgewing moes 'n reuse verkoelingsinstallasie tydens die konstruksie van die dam opgerig word sodat die betonmengsel met ys afgekoel kon word ten einde aan die konstruksievereistes te voldoen. Die kanaal vertak op die regteroewer van die [[Pongola]] en voer water al langs die rivier en aan die linkeroewer van die [[Mkuzerivier]] af. Die hoofkanaal is 4,6 m diep en is ongeveer 16,8 m in deursnee aan die boonste gedeelte van die stelsel, en sowat 9,8 m in deursnee aan die onderste gedeelte daarvan. == Sien ook == * [[Phongolo Natuurreservaat]] * [[Lys van grootste damme in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409648}}, volume 23, bl. 47 * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]]. [[1967]] * [[Op Pad in Suid-Afrika]], [[B.P.J. Erasmus]]. 1995 Bl 147 {{ISBN|1-86842-026-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Damme van Suid-Afrika]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] 1uwsvl7j65g8h3bhyugl2hcjgb5t1e8 2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad 0 59393 2915402 2908828 2026-07-02T21:44:04Z Jcb 223 2915402 wikitext text/x-wiki [[Lêer:2010 UN Climate Talks.jpg|duimnael|300px|Die klimaatberaad van 2010 in Meksiko.]] [[Lêer:COP17 December 6.jpg|duimnael|300px|Van links na regs: VN se Sekretaris-generaal [[Ban Ki-moon]], [[President van Suid-Afrika]] [[Jacob Zuma]], president van die konferensie [[Maite Nkoana-Mashabane]] en UNFCC adjunk uitvoerende sekretaris Richard Kinley tydens die 2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad in Durban.]] Die '''2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad''' is in [[Durban]], [[Suid-Afrika]], vanaf 28 November tot 9 Desember 2011 aangebied.<ref>http://unfccc.int/meetings/unfccc_calendar/items/2655.php</ref> Die konferensie staan amptelik bekend as die 17de sitting van die Konferensie van die Partye (COP 17) van die Verenigde Nasies se Raamwerk Konvensie oor Klimaatsverandering (UNFCCC) en die 7de sitting van die Konferensie van die Partye wat as die Vergadering van die Partye (CMP 7) van die Kioto-protokol dien. Daarbenewens sal die twee permanente filiale liggame van die UNFCCC – die Filiale Liggaam vir Wetenskaplike en Tegniese Advies (SBSTA) en die Filiale Liggaam vir Implementering (SBI) – waarskynlik hul 35ste sittings aanbied. Een hooffokus van die konferensie was om 'n wêreldwye klimaatooreenkoms daar te stel, soos die Kioto-protokol se eerste verbintenistydperk (2008–2012) sy einde nader.<ref>http://www.guardian.co.uk/environment/2010/dec/14/cancun-climate-change-compromise-carrington</ref> Daar sal na verwagting ook gefokus word op "die finalisering van ten minste sommige van die Cancun-ooreenkomste", wat by die 2010-konferensie bereik is, soos "die samewerking op skoon tegnologie", sowel as "die beskerming van woude, die aanpassing op klimaatsimpakte, en finansies – die beloofde oordrag van fondse van die ryk lande na arm lande om hul te help om hul woude te beskerm, aan te pas by klimaatsimpakte, en hul ekonomieë meer "groen" te maak".<ref name="BBC Black">[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15518421 "Durban: A summit of small steps?"], BBC, 31 Oktober 2011</ref> == Voor die aanvang van die beraad == === Aanwysing van gasheerstad === Connie Hedegaard, president van die 15de konferensie van lidlande van die VN-raamwerkkonvensie oor klimaatsverandering in Kopenhagen, het bevestig dat die 17de saamtrek van lidlande (die sogenaamde COP17) in Suid-Afrika plaasvind.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/12/10/SK/2/brok2.html | title=Klimaatsberaad in 2011 in Suid-Afrika | archive-url=https://archive.is/20120127215941/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/12/10/SK/2/brok2.html | archive-date=27 Januarie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> In 2010 het die keuse as gasheerstad vir die grootste VN-klimaatskonferensie op [[Durban]] geval. [[Kaapstad]] en Durban was die voorlopers om dié konferensie aan te bied – glo op grond van tegniese aspekte. Die ander stad wat hiervoor gebie het, is [[Johannesburg]]. ’n Afvaardiging van die VN, wat Kaapstad einde Oktober sou besoek, maar dit op die nippertjie uitgestel het, het toe nooit ’n terreinbesoek gedoen nie. Aan al die bodstede is gesê ’n terreinbesoek sou volg.<ref name="jbcopkzn1835" /> === Nuwe voorstelle === 'n Maand voor die konferensie begin het, het die [[BBC]] twee omstrede voorstelle uitgelig wat ingedien is, die een deur [[Rusland]], die ander een deur [[Papoea-Nieu-Guinee]]. Beide se voorstelle is daarop gemik om die [[Verenigde Nasies]] se Raamwerkkonvensie oor Klimaatsverandering te wysig. Rusland se voorstel<ref>[http://unfccc.int/resource/docs/2011/cop17/eng/05.pdf "Proposal from the Russian Federation to amend article 4, paragraph 2 (f), of the Convention"]</ref> bring 'n "periodieke hersiening" mee, waarvolgens lande wat tans as "arm" gekategoriseer kan word as "ryk" herkategoriseer kan word, wat sal beteken dat hierdie lande groter verpligtinge sal moet nakom in die stryd teen [[klimaatverandering]]. BBC Environment se woordvoerder, Richard Black, het opgemerk dat die voorstel "uitdagend en plofbaar sou wees as Rusland dit te ver voer", omrede potensieel geaffekteerde lande, soos [[China]] en [[Brasilië]], "baie sterk teruggedruk sal word". Papoea-Nieu-Guinee se voorstel,<ref>[http://unfccc.int/resource/docs/2011/cop17/eng/04.pdf "Proposal from Papua New Guinea and Mexico to amend Articles 7 and 18 of the Convention"]</ref> wat deur ambassadeur Kevin Conrad met die ondersteuning van Mexiko ingedien is, sou 'n "laaste uitweg"-meganisme bekendstel waar enige blokkering in klimaatsveranderingonderhandelings uitgeskakel sal word deur middel van 'n driekwart meerderheid stemme. Oënskynlik sal dit die besluitnemings by die Konvensie vergemaklik. Teoreties, so voer Black aan, stel dit ontwikkelende lande in staat om hul getalsoorwig te gebruik om enige soort wêreldwye bindende verpligting aan te neem, maar in praktyk is hulle steeds van die goedkeuring van die ryk lande afhanklik as hul van befondsing verseker wil wees.<ref name="BBC Black" /> === Voorspellings === Friends of the Earth International (FoEI) en die WWF ([[Wêreldnatuurlewefonds]]) voorspel dat die klimaatberaad 'n mislukkig gaan wees. FoEI het gewaarsku COP17 – wat veronderstel is om geskiedenis te maak en ’n nuwe klimaatooreenkoms (in die plek van die Kioto-verdrag) daar te stel – kan weens “hebsug en eng eiebelang” van lande soos Amerika, [[Japan]] en [[Kanada]], heeltemal ontspoor. Die WWF het gesê ná die vergadering in Panama is dit duidelik dat die klimaatonderhandelinge "in groot moeilikheid" is. Volgens die WWF is geen vooruitgang gemaak in sleutelkwessies nie. Dit sluit in die toekoms van die Kioto-verdrag; lande se bereidwilligheid om kweekhuisgasse drasties te verminder; en finansies (die oordrag van geld aan ontwikkelende lande, soos Suid-Afrika, om by klimaatsverandering aan te pas). Sarah-Jayne Clifton, koördineerder van klimaatgeregtigheid en energie by FoEI, het gesê die stryd teen klimaatsverandering te same met die skep van beter werk, mense se volhoubare voortbestaan en veiliger klimaatomstandighede en dat die regerings nou in die belang van die gewone mense en gemeenskappe moet begin onderhandel en nie in die belang van korporatiewe instellings en die finansiële elite nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/10/11/VB/9/etCOP17_1608.html | title=Beraad in Durban kan ontspoor,sê NGO’s | archive-url=https://archive.is/20120707090708/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/10/11/VB/9/etCOP17_1608.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Die armes (ontwikkelende lande soos Suid-Afrika, Indië, China en Brasilië) vorm hierin ’n verenigde front teen die ontwikkelde lande (hoofsaaklik die Europese Unie) en soek geld om hulle te help oorleef te midde van storms en droogtes. Die ontwikkelde lande het die hef in die hand en steek dikwels ’n stok in die speke van die onderhandelings omdat hulle meen die armes het ook ’n plig om hul kweekhuisgasvrystellings te verminder. Die “arm” lande meen hulle moet nog tyd gegun word (vir die verbranding van olie en [[steenkool]]) om tot ’n sekere vlak te ontwikkel. Dit is om hierdie rede dat Minister Edna Molewa, Suid-Afrika se Minister van Omgewingsake, onlangs erken het Suid-Afrika gaan nog vir die volgende agt jaar “erg besoedel” en dan eers sy uitlaatgasse begin verminder.<ref>{{cite news| url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/01/B1/9/EliseT29Okt.HTML |title=Beeld}}</ref> Een van die verwagte uitkomste by COP17 is onderhandelinge tussen partye vir ’n tweede verbintenistydperk van die Kyoto Protokol vanaf 2013 tot 2017 om hul uitlaatgasse met 40% laer as die 1990-vlakke te verminder. Dit sal die gemiddelde temperatuurstyging van die planeet onder twee grade Celsius stabiliseer.<ref name="hoop">{{Cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/namibi-met-hoop-na-konvensie.136934.php |title=argiefkopie |access-date=12 November 2011 |archive-date= 5 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105131834/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/namibi-met-hoop-na-konvensie.136934.php |url-status=dead }}</ref> Nog 'n verwagte uitkoms van die beraad is dat 'n Groenfonds gestig sal word om jaarliks sowat VS$100 miljard teen 2020 tot ontwikkelende lande beskikbaar te stel, waarin die Afrika Ontwikkelingsbank 'n sentrale rol sal speel. Dit is egter slegs vier lande, waaronder Suid-Afrika, Tunisië, Marokko en Egipte beskik tans oor die nodige kundigheid, kennis en tegnologie om voordeel uit hierdie Groenfonds te put.<ref>{{Cite web |url=http://www.republikein.com.na/die-mark/africa-to-launch-own-fund-to-manage-climate-cash.129893.php |title=argiefkopie |access-date=12 November 2011 |archive-date=10 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010071242/http://www.republikein.com.na/die-mark/africa-to-launch-own-fund-to-manage-climate-cash.129893.php |url-status=dead }}</ref> Ondertussen het die Minister van Waterwese en Omgewingsake bekendgemaak dat Suid-Afrika sal mik om sy koolstofvrystellings teen 2020 met 34% te verminder.<ref name="kool34">http://afrikaans.news24.com/Sci-tech/Nuus/Minister-Sny-koolfstofvrystellings-met-34-teen-2020-20110802</ref> Daarna sal dit ’n plato bereik wat 15 jaar lank gehandhaaf sal word. In 2035 sal dit met 42% afneem.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/28/VB/7/etklimaat_1711.html | title=Dié lande moet eers self gasse verminder | archive-url=https://archive.is/20120701103142/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/28/VB/7/etklimaat_1711.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref><ref name="etCOP17_1623">{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | title=Volksblad | archive-url=https://archive.is/20120707060754/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Molewa het gesê die bekendstelling van hernieubare energiebronne, soos windkrag, vorder teen 'n bevredigende tempo. Die Minister van Internasionale betrekkinge, Maite Nkoana-Mashabane, het op daardie stadium die versekering gegee dat Suid-Afrika op datum is met die voorbereidings vir die konferensie in November.<ref name="kool34" /> Molewa het 'n beroep gedoen dat die 37 rykste lande wat die Kioto-verdrag onderteken het, die kweekhuisgasse wat hulle vrylaat eers moet verminder, voordat daar van die ontwikkelende lande (waaronder Suid-Afrika) verwag kan word om dieselfde te doen. Verder moet ontwikkelde lande onverwyld hul “regverdige deel” bydra sodat ontwikkelende lande nog ekonomies en maatskaplik kan ontwikkel. Dié “regverdige deel” verwys na ontwikkelde lande wat ontwikkelende lande hoofsaaklik geldelik moet bystaan om hul bydrae tot kweekhuisgasse in die atmosfeer te verminder. Dít moet gedoen word met behulp van geld (vir aanpassing by klimaatsverandering), die verskaffing van skoon tegnologie en kundigheid.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/27/VB/7/etklimaat_1711.html | title=Dié lande moet eers self gasse verminder | archive-url=https://archive.is/20120711093147/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/27/VB/7/etklimaat_1711.html | archive-date=11 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Namibiese afgevaardigdes het in Durban verskeie aanbiedinge gedoen, onder meer oor nasionale programme oor aanpassingsprojekte betreffende klimaatverandering (CCA) asook die aanpassingsprojek onder die sogenaamde Country Pilot Partnership-program vir die geïntegreerde onderhoubare bestuur van grond, wat in in 2008 in die Omusatistreek begin het.<ref name="hoop" /> Tussen 20 000 en 25 000 afgevaardigdes van 194 regerings en nie-regeringsorganisasies wêreldwyd is in November verwag vir die weeklange vergadering van die VN-konvensie oor klimaatsverandering (UNFCCC)<ref>http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/VN-tevrede-met-SA-se-reelings-vir-beraad-20110803</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/10/24/RH/14/polklimaat.html | title=Kioto-protokol móét bekyk word, sê minister | archive-url=https://archive.is/20120701164855/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/10/24/RH/14/polklimaat.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Dit sou minstens R525 miljoen tot die plaaslike ekonomie bydra.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/12/VB/11/jbcop_1824.html | title=Kaap, Durban loop voor in wedloop | archive-url=https://archive.is/20120307032651/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/12/VB/11/jbcop_1824.html | archive-date= 7 Maart 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref><ref name="jbcopkzn1835">{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/16/VB/9/jbcopkzn_1835.html | title=Durban gasheerstad van VN-konferensie | archive-url=https://archive.is/20120701101950/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/16/VB/9/jbcopkzn_1835.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Altesaam 20 000 beddens was in Durban beskikbaar tydens die klimaatberaad. In Augustus 2011 was reeds 2 000 beddens bespreek. Altesaam 2 000 fietse en ’n aantal elektriese motors is ingespan word in ’n poging om die beraad se koolstofvoetspoor te verklein. Die Departement van Omgewingsake het groot bewusmakingsveldtogte oor klimaatsverandering in al die provinsies geloods. Daar is beplan om miljoene bome tot in 2014 oor die land heen, maar veral in Limpopo, aan te plant .<ref name="etCOP17_1623" /> Dr. Debra Roberts, adjunkhoof van die eThekwini-munisipaliteit se departement van omgewingsbeplanning en klimaatbeskerming, het aangevoer dat die plaaslike koolstofvoetspoor vir dié konferensie omtrent 15 000 ton koolstofdioksied sou beloop. Tydens die 2010 Wêreldbeker-sokkertoernooi was die koolstofvoetspoor in die stad sowat 300 000 ton koolstofdioksied.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/04/VB/9/dlcop_1628.html | title=Voetspoor só geneutraliseer | archive-url=https://archive.is/20120701105604/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/04/VB/9/dlcop_1628.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 8 November 2011 | url-status=live }}</ref> Om hierdie klimaatberaad se koolstofvoetspoor te neutraliseer sou die stad die Umbilorivier se ekostelsel rehabiliteer wat strek van Kloof, deur Pinetown en Umbilo tot waar dit in die Durbanse hawe uitmond.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/03/VB/9/dlcop_1628.html | title=Voetspoor só geneutraliseer | archive-url=https://archive.is/20120701101232/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/03/VB/9/dlcop_1628.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Andrew Steer, die Wêreldbank se spesiale gesant vir klimaatsverandering, het gesê hy verwag nie ’n internasionale deurbraak-ooreenkoms in Desember op die VN se klimaatberaad in Durban nie, maar boublokke vir so ’n ooreenkoms sal aanmekaargesit word. Dis ’n skande dat die landbousektor tot dusver verwaarloos is in klimaatonderhandelinge, sê Steer. Die landbousektor stel kweekhuisgasse vry, maar kan ook ’n groot rol speel in koolstofvaslegging en moet betrek word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/07/01/B1/3/fwclimatefunds.html | title=SA groenkrag het miljoene se finansiering uit fondse | archive-url=https://archive.is/20120701101310/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/07/01/B1/3/fwclimatefunds.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 8 November 2011 | url-status=live }}</ref> Dr. Artur Runge-Metzger van die Europese Kommissie se direktoraat vir klimaatstrategieë het gesê die Europese Unie (EU) sal op die Verenigde Nasies se COP17-klimaatberaad te Durban hou by sy aanbod om sy koolstofvrystelling teen 2020 met 30% te verminder indien ander lande hulle tot soortgelyke teikens verbind. Vroeër het die regerings van EU-lidlande ingestem om hul vrystellingsvlakke teen 2020 skerper te verlaag – met 30% pleks van 20% – maar slegs indien ’n sterk ooreenkoms bereik kan word wat ander groot vrystellers van kweekhuisgasse tot ’n soortgelyke doelwit verbind. Die EU sê die wêreld kan dalk nie tot ’n vergelyk kom oor ’n bindende klimaatsooreenkoms om die Kioto Protokol voor 2015 te vervang nie. Runge-Metzger bedink dat die debat oor 30% in 2012 weer voortgesit sal word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/11/07/RS/11/jbklimaat.html | title=Europese Unie hou by sy koolstofvrystellingsaanbod | archive-url=https://archive.is/20120707102911/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/11/07/RS/11/jbklimaat.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> === Protesoptogte === Meer as ’n duisend mense het in September ’n protesoptog gehou in ’n poging om [[Eskom]] en [[Sasol]] te oorreed om aan Suid-Afrika se span te onttrek wat einde vanjaar op die internasionale klimaatberaad oor koolstofinperkings sou onderhandel. Tristen Taylor van Earthlife Africa, een van die organiseerders van die optog, het gesê Eskom en Sasol is twee van die wêreld se grootste besoedelaars en behoort hulle aan Suid-Afrika se onderhandelingspan te onttrek. Met die kragsentrales [[Kusile-kragstasie|Kusile]] en [[Medupi-kragstasie|Medupi]] in aanbou, is Eskom van plan om in die volgende dekade nog baie meer koolstofdioksied vry te stel. Earthlife Africa meen Eskom en Sasol het gevestigde belange by die onderhandelings en gaan vir hulself ’n gunstige uitslag probeer beklink. Volgens Taylor is die samestelling van Suid-Afrika se onderhandelingspan uniek omdat die spanne van geen ander lande wat die Kioto-verdrag onderteken het, uit sakelui en kragopwekkers bestaan nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/20/VB/9/eteskom_1719.html | title=Eskom, Sasol moet | archive-url=https://archive.is/20120701102833/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/20/VB/9/eteskom_1719.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Op 7 November 2011 het nege aktiviste van [[Greenpeace]] vlugtig in die hof op [[Ogies]] verskyn nadat hulle Eskom se nuwe halfgeboude kragstasie Kusile beset het. Hulle is van opsetlike saakbeskadiging en betreding aangekla. Die aktiviste het omstreeks 07:00 toegang tot die hoofhek van Kusile verkry en probeer om die konstruksiewerk te ontwrig. Drie het teen ’n hyskraan opgeklouter en baniere met die woorde “Green Jobs now!” en “No Future in Coal” vasgehou. Ander het hulself aan die hekke van die heinings rondom die kragstasie vasgeketting. ’n Ander groep het onder die hyskrane gestaan en ’n groot banier met die woorde “Kusile: Climate Killer” daaraan vasgemaak. Die aktiviste is op borgtog van R500.00 elk vrygelaat. Hulle het met die staatsaanklaer ooreengekom om ’n skulderkenningsboete te betaal wat op 21 November 2011 vasgestel sal word. Volgens Fiona Mushwana, woordvoerder van Greenpeace, was die protesaksie bedoel om die wêreld se aandag te vestig op Suid-Afrika wat reuse-bedrae in “vuil steenkool” belê, terwyl die land die gasheer van die internasionale klimaatberaad (COP17) sou wees.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/08/SK/2/etgreenpeace_1848.html | title=Greenpeace takel ‘vuil steenkool’ | archive-url=https://archive.is/20120707020905/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/08/SK/2/etgreenpeace_1848.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/08/B1/3/hooffotosvir3.html | title=Nege beboet oor protesaksie by kragstasie | archive-url=https://archive.is/20120701131637/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/08/B1/3/hooffotosvir3.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Ebrahim Patel, die Suid-Afrikaanse Minister van Ekonomiese Ontwikkeling, het op die protesaksies geantwoord dat steenkool steeds die hoofkragbron in die toekoms sal wees. Indien steenkool gestaak word, sal dit die ekonomie lamlê. Die rede hiervoor is dat steenkool baie goedkoper as hernieubare-energiebronne is en dat juis steenkoolenergie gesubsidieer moet word totdat die duur groenenergie op dreef kom en kragopwekkingskostes begin daal. Ondertussen belê die regering in skoner steenkooltegnologie. 'n Hulpbronplan bepaal dat daar teen 2030 50 000 MW bykomende elektrisiteit opgewek moet word. 19 000 MW hieruit sal wel deur hernieubare hulpbronne opgewek word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/10/B1/7/jdCOP17.html | title=Steenkool bly noodsaaklik | archive-url=https://archive.is/20120707033818/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/10/B1/7/jdCOP17.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date=10 November 2011 | url-status=live }}</ref> Die Departement van Minerale en Energie het aangekondig dat sy eerste bodronde vir die lewering van hernubare krag 53 aanbiedinge van R70 miljard vir altesaam 2 100 MW hernubare krag opgelewer het. Dit het grootliks betrekking op die drie Kaapse provinsies. Mpumalanga is die enigste provinsie waarvoor daar nog nie voorgestelde aanlegte vir hernubare krag is nie. Die totale kapasiteit van die huidige kragnetwerk beloop sowat 44 000 MW. Die aanbiedinge, wat nou beoordeel word, behels sowat 50% windkrag, 48% sonkrag en 2% kleinskaalse hidrokrag. ’n Aankondiging oor die geslaagde aanbiedinge sal na verwagting einde November of vroeg Desember by die COP17-beraad gedoen word. Die eerste doelwit is om teen 2015 gesamentlik 3 725 MW hernubare krag op te wek, waarna daar in 2030 altesaam 17 800 MW hernubare krag opgewek sal word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/9/tnjkrag_1434.html | title=SA het megawatt planne vir krag | archive-url=https://archive.is/20120701135653/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/9/tnjkrag_1434.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=live }}</ref> Daar is skeptici wat die Suid-Afrikaanse regering se voornemens in twyfel trek, en beweer dat dubbele standaarde gehandhaaf word. Steenkoolkragsentrales spring soos paddastoele op en steenkoolmyne word goedgekeur al het die maatskappye ernstige wetlike oortredings begaan. <ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/6/brandpunt15nov.html | title=Elkeen veg net vir homself | archive-url=https://archive.is/20120710141226/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/6/brandpunt15nov.html | archive-date=10 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/12/B1/11/GerhardVerdoorn12Nov.html | title=Want elkeen veg net vir homself | archive-url=https://archive.is/20120701105226/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/12/B1/11/GerhardVerdoorn12Nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref> === Werkswinkels === 'n Werkswinkel oor klimaatsverandering is 26 Oktober 2011 by die [[WNNR]] in Pretoria aangebied in aanloop tot die klimaatberaad (COP17). Sarwat Hussain, die senior woordvoerder van die Wêreldbank, het onder skoot gekom toe joernaliste aan hom gevra het waarom die WB dié omstrede lening aan Eskom toegestaan het, veral in die lig dat steenkoolverbranding een van die groot oorsake van klimaatsverandering is. Hussain het geantwoord dat Suid-Afrika in 'n kragonderbrekingskrisis gedompel was en dat daar geen ander keuse was as om die groot lening aan Eskom toe te staan nie, maar terselfdertyd is ook $100 miljoen (omtrent R800 miljoen) uit die eie skoonenergiefonds belê in Upington, waar die grootste sonkragprojek ter wêreld nou aangebou word. Hy het bygevoeg dat 25 lande suid van die Sahara tans ’n energiekrisis ervaar. [[Beeld:SAAGULHAS.JPG|duimnael|regs|Die ''SA Agulhas'' het Port Elizabeth en Durban om omgewingspraatjies en bewusmaking van COP17 aangedoen.]] “Afrika is verantwoordelik vir net 4% van die kweekhuisgasse wat in die atmosfeer beland, maar dit is dié kontinent wat die kwesbaarste is vir klimaatsverandering en wat die swakste voorberei is op die impak – intense storms en droogtes – daarvan.” <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/10/27/SK/6/etwereldbank_1651.html | title=Wêreldbank ‘móés ingryp in kragkrisis’ | archive-url=https://archive.is/20120708045636/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/10/27/SK/6/etwereldbank_1651.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Die ''SA Agulhas'', ook bekend as die "Rooi Taxi", wat gewoonlik na [[Antarktika]], [[Marion-eiland]] en [[Gougheiland]] vaar, het van die [[Victoria & Alfred Waterfront]] na Durban vertrek met sowat 40 akademici, omgewingskundiges en studente aan boord. Die skip het kuslangs na Durban gevaar om Suid-Afrikaners bewus te maak van die impak van klimaatsverandering op oseane, asook van die Verenigde Nasies se COP17-klimaatsberaad. Dit het eers by [[Port Elizabeth]] aangedoen om by die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit praatjies oor die omgewing te lewer. Ook in Durban is twee dae deurgebring om 'n slypskool by die Oseaan-navorsingsinstituut aan te bied. Dit keer op 21 November terug Kaapstad toe.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/14/SK/6/lsagulhas.html | title=SA Agulhas na Durban vir VN-beraad | archive-url=https://archive.is/20120707004740/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/14/SK/6/lsagulhas.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref> === Ander nuus === Gratis busdienste vir afgevaardigdes word ook van die lughawe na die stad en van sentrale punte in die stad na die verskillende COP17-sentrums verskaf. Die stad het ook 600 fietse gratis tot afgevaardigdes se beskikking gestel wat eerder ’n bietjie van hul eie energie wil verbrand om die beraad by te woon as om op voertuie se fossielbrandstof aangewese te wees.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Inkosi-Albert Luthuli- Internasionale Konferensiesentrum voorgesit word, is “groener”. Kraanwater is in bekers op tafels verskaf in plaas van gebottelde water wat heelwat meer energie in die produksieproses verbruik.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens James Seymour, uitvoerende hoof van die Durbanse KwaZulu-Natal Convention Bureau, word geraam COP17 sal ’n verdienste van minstens R250 miljoen meebring.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die eerste is die uitgediende Kioto-protokol en die ander die noodsaak om die Derdewêreld-ekonomieë met sowat R800 miljard ($100 miljard) per jaar te finansier om hul teenbesoedelingsteikens te haal.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | title=Klimaatberaad | archive-url=https://archive.is/20120701140602/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Om dié kloof tussen ryk en arm lande te vernou sal van Suid-Afrika as voorsitter verg dat hy anders as gewoonlik goeie leierskap met buitelandse betrekkinge aan die dag lê. Ongelukkig laat Suid-Afrika se wispelturige optredes in twee skofte in die VN-[[veiligheidsraad]], sy ondeurdagte steun aan skurkstate soos Libië, Iran en Sirië, sy mistasting in verskeie konflikte in Afrika en veral sy groeiende gedienstigheid aan die Chinese agenda, vrae in die internasionale gemoed oor die land se diplomatieke statuur en vernuf ontstaan. Dat Suid-Afrika per ton uitsetgas en per capita die wêreld se grootste besoedelaar is, bevorder ook nie sy rol as konsensusmakelaar in Durban nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | title=Klimaatberaad | archive-url=https://archive.is/20120701140602/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Hilary Joffe, Eskom-woordvoerder, het gesê die verhoogde veiligheidsvlak sal minstens die twee weke van die beraad geld. Bykomende veiligheidswagte is aangestel om Eskom se kragstasies te beskerm en bykomende streng maatreëls is ingestel wat sekuriteitsklaring vir besoekers betref.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/13/jmcop17.html | title=Selfs minister mag in dié tyd nie by Eskom besoek aflê | archive-url=https://archive.is/20120701141841/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/13/jmcop17.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika en ander ontwikkelende lande is egter daarop ingestel om die COP17-deelnemers, wat afvaardigings van 190 lande insluit, te oorreed om ’n tweede periode van verbintenis tot Kioto wat tot 2020 moet strek, as die beraaddoelwit na te streef.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/25/VB/9/alrCOPnuus_1513.html | title=EU plaas druk op SA oor klimaat | archive-url=https://archive.is/20120701160457/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/25/VB/9/alrCOPnuus_1513.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> In ’n verslag wat UNEP ná tien jaar se navorsing bekend gestel het, sê hy metaangas wat uit stukkende rioolstelsels in die atmosfeer ontsnap, is een van die grootste oorsake van klimaatsverandering. Metaangas (ook bekend as swart koolstof en roet) is 23 keer kragtiger as koolstofdioksied. Koolstofdioksied is die grootste sondaar wat die afgelope meer as 160 jaar (sedert die nywerheidsomwenteling) klimaatsverandering veroorsaak het. UNEP doen aan die hand dat die gas opgevang, gestoor en as alternatiewe skoon energiebron gebruik word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/26/VB/10/etriool_1730.html | title=Red só lewens, lui verslag | archive-url=https://archive.is/20120706235613/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/26/VB/10/etriool_1730.html | archive-date= 6 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/26/B1/4/etriool.html | title=‘Maak riole reg om die aarde te help red’ | archive-url=https://archive.is/20120710145815/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/26/B1/4/etriool.html | archive-date=10 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/26/SK/5/etriool_1731.html | title=Wêreldleiers gemaan oor rioolstelsels se gas | archive-url=https://archive.is/20120707162657/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/26/SK/5/etriool_1731.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die Wêreldnatuurfonds (WWF) het ’n beroep op die Departement van Minerale en Hulpbronne gedoen om onmiddellik op te hou om steenkoolmyne in die opvangsgebiede van riviere in Mpumalanga goed te keur. Die WWF waarsku in ’n verslag wat hy in Johannesburg bekend gestel het dat Suid-Afrika op ’n ramp afstuur as mynbou in die land se waterryke gebiede voortgaan soos nou. <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/24/B1/5/etWWFsensitief.html | title=‘Staak myne hiér’ | archive-url=https://archive.is/20120709083030/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/24/B1/5/etWWFsensitief.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens Japan is die dekking vandag net 27% van die aanvanklike doelwit van 58% van die uitsette en word ’n verdere afname verwag. “Dis ondoeltreffend en onbillik,” het mnr. Ken Okaniwa, minister in die Japanse ambassade, aan Beeld gesê. Vandaar sy land se besluit om hom by die VSA, Kanada en Rusland aan te sluit om nie op COP17 in te stem tot ’n tweede verbintenistydperk (Kioto 2) wat tot 2020 moet geld nie. Japan het pas meer as 60 van sy kernkragsentrales weens die tsoenami-skade gesluit en wend hom vir die eerste keer in 30 jaar weer tot die verbranding van diesel om krag aan sy beskadigde ekonomie, die derde grootste ter wêreld, te verskaf.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/25/B1/15/alrCOP17.html | title=Wyl leiers stry, eis honger tol | archive-url=https://archive.is/20120712141521/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/25/B1/15/alrCOP17.html | archive-date=12 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die Wêreldraad van Kerke (WRK) is teenwoordig op die COP-17 byeenkoms. Die WRK se tema vir COP17 is “Ons glo! Tree op ter wille van klimaatsgeregtigheid.” <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/10/NelusNiemandt28Nov.html | title=Die skepping kan nie wag | archive-url=https://archive.is/20120701120121/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/10/NelusNiemandt28Nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> ’n Hewige [[donderstorm]] op die vooraand van die opening van COP17 wat die lewe van minstens ses mense geëis en sowat 300 gesinne dakloos gelaat het, is hier beskryf as ’n waarskuwing van die klimaatkrisis waardeur die planeet in die gesig gestaar word. Volgens [[Christiana Figueres]] van die VN se raamwerkkonvensie oor klimaatsverandering is die kelder van die Internasionale Konferensiesentrum oorstroom toe 115&nbsp;mm reën in ’n paar uur uitgesak het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/29/SK/4/dlstorm_1702.html | title=Hewige storm teister Durban | archive-url=https://archive.is/20120127221022/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/29/SK/4/dlstorm_1702.html | archive-date=27 Januarie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> == Tydens die beraad == === Kommentaar oor Suid-Afrika === Friends of the Earth International (FoEI) het Suid-Afrika daarvan beskuldig dat hy met 'n gevurkte tong praat. Hoewel Suid-Afrika homself baie groen hou by COP17, word steun gegee aan steenkoolmyne in sensitiewe gebiede, hidrobreking in die Karoo, steenkool-tot-brandstoftegnologie terwyl goedkoop elektrisiteit ook aan mynreuse en nywerhede gelewer word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP2_1750.html | title=Suid-Afrika ‘loop links en praat regs’ | archive-url=https://archive.is/20120708075921/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP2_1750.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Francois D’Adesky, die direkteur van die VN se Nywerheidsorganisasie (Unido), het gesê Suid-Afrika se koolstofvoetspoor is groter as dié van die Amerikaners en selfs groter as dié van die Chinese s'n.<!-- werlik moeilik om te glo? Aliwal2012.--><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | title=SA gelooi oor groot voetspoor | archive-url=https://archive.is/20120701182103/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Daar is egter begrip getoon dat Suid-Afrika se produktiwiteit en ekonomiese groei in gedrang gebring word. Suid-Afrika is ook geprys dat hy daarna gestreef het om die Sokkerwêreldbeker neutraal te hou. D’Adesky voer aan dat 138 nywerhede in Suid-Afrika meer as 40% van die land se krag gebruik en intensiewe gebruikers van steenkool is. D’Adesky het verwys na die reuse-kragonderbrekings in 2007 en 2008 in Suid-Afrika en gesê dié krisis het die land R50 miljard gekos en meer as 7 000 mense het hul werk verloor. Om hierdie rede het Unido besluit om Suid-Afrika te help om sy koolstofvoetspoor te verklein en groen nywerhede te skep.<ref name="voetspoor">{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | title=SA gelooi oor groot voetspoor | archive-url=https://archive.is/20120701182103/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die 2010-Sokkerwêreldbekertoernooi in Suid-Afrika se koolstofvoetspoor was agt keer groter as die toernooi wat in 2006 in Duitsland gehou is.<ref name="voetspoor" /> Die Limpopo Vleilandforum en die Internasionale Veenbewaringsgroep (International Mire Conservation Group) het die regering gesmeek om onverwyld in te gryp en die plundering van die Mokolorivier te beëindig. Bousand word onwettig uit dié rivier gemyn vir die bouwerk aan Eskom se Medupi-kragstasie. Hulle het in die sterk bewoorde verklaring gesê dit is duidelik die regering, wat aanstaande week die klimaatberaad (COP17) in Durban aanbied, is nie ernstig oor omgewingsbewaring of klimaatsverandering nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/5/etmire.html | title=‘Gryp tog net in by Mokolo!’ | archive-url=https://archive.is/20120707074039/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/5/etmire.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Destydse beloftes vir die fonds sluit in $30 miljard van 2010 tot 2012 per jaar en ’n belofte dat dié bedrag teen 2020 tot $100 miljard vermeerder sal word. Dit sou jaarliks in die klimaatfonds gestort word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/15/gvcop.html | title=Klimaat: Stryd word warmer | archive-url=https://archive.is/20120701112806/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/15/gvcop.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Ná twee dae van gesprekvoering en onderhandelinge was dit duidelik dat dit moeilik gaan wees om ’n ooreenkoms te bereik. Die wêreldwye ekonomiese krisis en internasionale toutrekkery staan in die pad daarvan om te verseker dat alle lande, insluitend Amerika en China, toestem oor die pad vorentoe.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/2/kmcop.html | title=Só kan COP17 ontspoor | archive-url=https://archive.is/20120709194836/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/2/kmcop.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die internasionale bewaringsorganisasie ''[[Greenpeace]]'' het ’n beroep by COP17 op die regering gedoen om onmiddellik bouwerk aan die steenkoolkragsentrale [[Kusile-kragstasie|Kusile]] te staak. Greenpeace en die [[Universiteit van Pretoria]] het ’n gesamentlike navorsingsverslag, "''The True Cost of Coal''", bekend gemaak. Luidens dié verslag sou die [[Kusile-kragstasie|Kusile]] en [[Medupi-kragstasie|Medupi]], sodra hulle in bedryf is, Suid-Afrika se koolstofvoetspoor – wat per capita reeds die grootste in die wêreld is – met meer as 10% vergroot.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/etcop4_1723.html | title=Stop bouwerk aan kragstasie | archive-url=https://archive.is/20120707113157/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/etcop4_1723.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> [[Edna Molewa]], destydse minister van waterwese en omgewingsake, het op ’n mediakonferensie bevestig dat “hoëvlak- politieke toetrede” nodig gaan wees om te keer dat veral Kanada en Japan in Durban “van die Kioto-skip afspring”. Die ''Climate Action Network'' (CAN), wat 700 internasionale burgerlike aktivistegroepe verteenwoordig, het die EU, Kanada, Japan en Amerika ook daarvoor veroordeel dat hulle die Kioto-protokol “in Durban ’n dood wil laat sterf”. Dié lande word daarvan beskuldig dat hulle die verdoemende klimaatwetenskap misken en dat hulle doelbewus daarop uit is om konsensus in Durban onmoontlik te maak.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120707223614/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Kanada veral is skerp veroordeel vir sy beweerde dreigement om nie net uit die Kioto-protokol te tree nie, maar ook sy afvaardiging aan Durban te onttrek. “Europa en Kanada gaan nie aan die gevolge ontkom as hulle Kioto hier in Durban kelder nie,” het me. Tove Ryding, die hoof van Greenpeace se afvaardiging, gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120707223614/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die ''International Chamber of Shipping'', wat meer as 80% van die wêreld se handelskepe verteenwoordig, het saam met die nie-regeringsorganisasies WWF en Oxfam voorstelle aan regerings gedoen oor hoe die kweekhuisgasvrystellings van die internasionale skeepsbedryf verder verminder kan word en hoe die proses gereguleer moet word. Dié organisasies het afgevaardigdes by COP17 gevra om duidelike riglyne aan die Internasionale Maritieme Organisasie (IMO) te gee om die kweekhuisgasvrystelling van skepe deur die ontwikkeling van markmeganismes te verminder. <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/30/B1/4/fwCOPship.html | title=Plan vir gasbeperking voorgelê | archive-url=https://archive.is/20120701115357/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/30/B1/4/fwCOPship.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Terwyl Amerika, Kanada en Europa aan die een kant nie die Kioto-verdrag vir ’n tweede periode ná 2012 wil verleng nie (omdat dit as wetlik afdwingbare verdrag net 15% van wêreldwye kweekhuisgasvrystellings verteenwoordig), glo China en ’n reeks ontwikkelende lande, wat Suid-Afrika insluit, dat ’n tweede Kioto-verdrag noodsaaklik is. Amerika wil nie in ’n wetlik afdwingbare verdrag ingesleep word sonder om te weet presies waarvoor hy hom inlaat nie. Hiervoor kry hy kritiek omdat gemeen word hy moet as wêreldleier en mededinger met China vir die posisie as grootste kweekhuisgasvrysteller ’n beter voorbeeld stel. Die feit dat die beraad in Durban is en Suid-Afrika die voorsitterskap beklee, gaan ook nie ’n onderhandelingsdeurbraak besorg nie. “Madiba-magic” het lankal gekwyn en die land beklee nou nie juis die morele hoë grond wat klimaatbesoedeling betref nie. Ondanks al die vensterversierings is Suid-Afrika weens sy steenkoolkragsentrales vir die volgende paar dekades aan ’n styl groeikurwe van kweekhuisgasvrystellings uitgelewer. Op tegniese gebied kan wel trae vordering verwag word – met sleutelspelers soos minister Trevor Manuel, hoof van die nasionale beplanningskommissie, wat betrokke is by die ontwerp van die Groen Klimaatfonds. Die fonds is veronderstel om teen 2020 $100 miljard per jaar vir die stryd teen klimaatsverandering op te lewer. Sterk sake-drukgroepe met diepgewortelde gevestigde belange – soos die oliebedryf – staan agter van die meer hardkoppige onderhandelaars. Onder dié omstandighede is die kanse dat COP17 tasbare vooruitgang gaan oplewer, uiters skraal.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/30/SK/14/30nov1SUB.html | title=COP17: Moenie wonderwerkeverwag nie | archive-url=https://archive.is/20120709024032/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/30/SK/14/30nov1SUB.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Dr. Steve Lennon, besturende direkteur vir strategiese beplanning van Eskom, het op ’n paneelbespreking by die COP17-klimaatberaad gesê as genoeg gas aan die Mosambiekse kus beskikbaar is, kan dit van die beoogde nuwe steenkoolkragstasies in die geïntegreerde hulpbronplan vervang en selfs ’n deel van die beplande kernkragstasies.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/12/01/B1/3/fwCOPgasveld.html | title=Eskom kyk eers of gas in Moz nie warm lug is | archive-url=https://archive.is/20120707210921/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/12/01/B1/3/fwCOPgasveld.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Nog beskuldigings is teen [[Nedbank]], Suid-Afrika se sogenaamde “groen bank”, gemaak. Die bank het by COP17 onder skoot gekom oor sy aggressiewe reklameveldtog waarmee hy “voorgee” hy is koolstofneutraal. Nedbank en die Wêreldnatuurfonds (WWF) het in 2009 ’n gesamentlike projek begin om dié bank se koolstofvoetspoor uit te wis. Dit het egter misluk omdat Nedbank steeds een van Eskom en verskeie mynhuise se grootste finansiers is, het Bobby Peek, uitvoerende hoof van groundWork, ’n Suid-Afrikaanse nie-regeringsorganisasie (NRO), by die bekendstelling van die verslag “Bankrolling Climate Change” gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/12/01/SK/1/etCOP5_1819.html | title=Banke in SA is eerder bruin as groen – verslag | archive-url=https://archive.is/20120707152445/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/12/01/SK/1/etCOP5_1819.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | title=Só sê Nedbank | archive-url=https://archive.is/20120707100026/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> [[Standard Bank]] is dié bank in Suid-Afrika wat die meeste geld – meer as R1 miljard – in koolstofinstensiewe nywerhede belê het. Standard Bank is Eskom se grootste finansiële ondersteuner, het Peek gesê. Erik Larson, woordvoerder van Standard Bank, het in reaksie op die verslag gesê energie is “kritiek noodsaaklik” vir Suid-Afrika en ander ontwikkelende lande en dit sal onmoontlik wees om onmiddellik alle steenkoolkragsentrales te sluit. Standard Bank het reeds in die verlede sy verbintenis getoon met die finansiering van hernubare energieprojekte, soos dié van wind in Kenia en Brasilië, het hy gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | title=Só sê Nedbank | archive-url=https://archive.is/20120707100026/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/etCOP5_1820.html | title=Nedbank lei kliënte om die bos, sê NRO | archive-url=https://archive.is/20120701101341/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/etCOP5_1820.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens die Wêreld-Meteorologiese Organisasie het temperature die wêreld oor sedert konstant gestyg, met 2011 wat tot dusver die 10de warmste jaar op rekord was. Dit is veroorsaak deur die toename in kweekhuisgasse in die atmosfeer, wat vanjaar rekordhoogtes bereik het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/2/etCOP3_1522.html | title=Klimaatberaad: Dekade glo warmste op rekord | archive-url=https://archive.is/20120701125833/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/2/etCOP3_1522.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Seyni Nafo, die woordvoerder van die Afrika-Unie (AU), het gesê Afrika eis dat ontwikkelde lande tot $600 miljard (R4,8 triljoen) per jaar betaal vir die “groen” ekonomiese ontwikkeling van dié vasteland alleen. Volgens hom dring al 54 lande in die Afrika-groep (op COP17) daarop aan dat die wêreld se rykste lande 1,5% van hul bruto nasionale produk (BNP) aan Afrika afstaan het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/alrtrollie_1444.html | title=Klimaatberaad: Groep stel hoë eise aan ontwikkelde lande | archive-url=https://archive.is/20120708224853/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/alrtrollie_1444.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die ''Climate Action Network'' (CAN), wat 700 internasionale burgerlike aktivistegroepe verteenwoordig, het die EU, Kanada, Japan en Amerika ook daarvoor veroordeel dat hulle die Kioto-protokol “in Durban ’n dood wil laat sterf”. Dié lande word daarvan beskuldig dat hulle die verdoemende klimaatwetenskap misken en dat hulle doelbewus daarop uit is om konsensus in Durban onmoontlik te maak.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Klimaatberaad: Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120709090017/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Ook die geestelike leiers het hul stem dik gemaak by die beraad. ’n Koalisie van geloofsgroepe en geestelikes het op COP17 gesê hulle is diep teleurgesteld in die politieke leiers en doen ’n ernstige beroep op hulle om dadelik die dooie punt op te los. Die knelpunte word toegeskryf aan hebsug, materialisme en selfsug. Kardinaal Wilfred Napier, Rooms-Katolieke aartsbiskop van Durban, het gesê die geestelike leiers is “diep bekommerd dat Durban niks gaan oplewer nie”. Hy het aan Figueres gesê hebsug en ekonomiese selfbelang laat die onderhandelinge ontspoor. “Dit bedreig die voortbestaan van lewe op die aarde.” Biskop Geoff Davies van die omgewingsinstituut van die Suider-Afrikaanse geloofsgemeenskappe, het daarop gewys dat “God se ongelooflike skepping hiér in Durban op die spel is.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/etCOP7_1701.html | title=‘God se skepping op spel’ | archive-url=https://archive.is/20120707023729/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/etCOP7_1701.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Om ’n dreigende dooie punt oor die Groen Klimaatfonds en die omstrede Kioto-protokol te voorkom, het verskeie regerings se ministers reeds in Durban begin aankom om hulle by hul tegniese onderhandelaars aan te sluit. Christian Figueres het gesê dat daar teen 6 Desember 2011 die grootste moontlike konsensus bereik moet word, voordat die hoëvlak-samesprekings tussen regeringsleiers begin. 'n Durban-mandaat word bedink van 'n raamwerk van ’n nuwe en afdwingbare internasionale verdrag om Kioto te vervang. * Die “buitelyne” van die nuwe raamwerk word tans hier oorweeg. * Die COP17-sekretariaat het bevestig die eerste konsep van 100 bladsye sal dié naweek bespreek word. * Die Durban-mandaat behels ’n “vaste tydlyn” vir afhandeling van verdere onderhandelings wat teen 2015 voltooi moet word. * Die plan is om dié ooreenkoms in 2015 te bekragtig en lidlande tot 2020 kans te gee om die verdrag by hul eie wetboeke te integreer. * Die voorgestelde tydlyn is grootliks te danke aan die Europese Unie (EU) se sentrale rol in die onderhandelings.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/alrCopWet_1523.html | title=‘Oudstes’ gaan geskille aanpak | archive-url=https://archive.is/20120707000510/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/alrCopWet_1523.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Durban]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Verenigde Nasies]] fm3sxhuo643279dw5pum847k7js8yuf John Cale 0 66965 2915414 2575144 2026-07-03T06:03:26Z HCTFBlogger 202651 /* Albums */ 2915414 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = John Cale | beeld = John Cale (2006).jpg | beeldgrootte = 240px | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = John Cale in Turnhout, 2006 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = John Davies Cale | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1942|3|9}} | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = [[Art rock]], [[experimental rock]], [[klassieke musiek]], [[noise rock]], [[drone musiek]], [[folk rock]], [[protopunk]], [[avant-garde]] | beroep = Musikant | instrument = | jare_aktief = 1950's — hede | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''John Davies Cale''' (OBE, gebore [[9 Maart]] [[1942]] in Garnant, Carmarthenshire, [[Wallis]]) is 'n Walliese musikant en multi-instrumentalis. In die jare 1965-1968 het hy saam met die groep [[The Velvet Underground]] gespeel (baskitaar, altviool, klavier). Sedert 1970 reik hy sy eie albums uit. == Albums == * ''Vintage Violence'' (1970) * ''Church of Anthrax'' (1971) − met [[Terry Riley]] * ''The Academy in Peril'' (1972) * ''Paris 1919'' (1973) * ''Fear'' (1974) * ''Slow Dazzle'' (1975) * ''Helen of Troy'' (1975) * ''Honi Soit'' (1981) * ''Music for a New Society'' (1982) * ''Caribbean Sunset'' (1983) * ''Artificial Intelligence'' (1985) * ''Words for the Dying'' (1989) * ''Songs for Drella'' (1990) − met [[Lou Reed]] * ''Wrong Way Up'' (1990) − met [[Brian Eno]] * ''Last Day on Earth'' (1994) − met [[Bob Neuwirth]] * ''Walking on Locusts'' (1996) * ''HoboSapiens'' (2003) * ''blackAcetate'' (2005) * ''Shifty Adventures in Nookie Wood'' (2012) * ''M:FANS'' (2016) * ''Mercy'' (2023) * ''POPtical Illusion'' (2024) * ''MiXology (volume 1)'' (2025) {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cale, John}} [[Kategorie:Walliese musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] ai20utw50xtrrdoo1ydwtrzbp7ng02j Kaz McFadden 0 68938 2915365 2909302 2026-07-02T19:53:06Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915365 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kaz McFadden | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1984|12|16}} | Geboorteplek = [[Pretoria]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2006 - Huidig | Noemenswaardige rolprente = ''[[Die wonderwerker]]'', ''Knysna'', ''Strikdas'' | Webwerf = | imdb = 3325009 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Kaz McFadden''' (gebore 16 Desember 1984) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] akteur. Hy is veral bekend vir sy rol as Dewald in ''[[7de Laan]]''. Hy het ook in [[kykNET]] se sepies ''[[Villa Rosa]]'' en ''[[Binnelanders]]'' verskyn, asook films soos ''[[Die wonderwerker]]'', ''Knysna'' en ''Strikdas''.<ref>[http://www.tvsa.co.za/actorprofile.asp?actorid=11677 Profiel op tvsa.co.za], besoek op 22 September 2012</ref> == Biografie == McFadden is op [[16 Desember]] [[1984]] in [[Pretoria]] gebore. Hy matrikuleer in 2002 van die HTS John Vorster in [[Rietfontein, Pretoria|Rietfontein]]. Daarna studeer hy aan die "Performing Arts Lifestyle Institute" in beide teater en film. == Filmografie == * ''[[Egoli: Afrikaners is plesierig]]'', 2009; as Alexander * ''Bakgat 2!'', 2010; as Perry * ''[[Die Wonderwerker]]'', 2012; as Adriaan van Rooyen * ''Angus Buchan's Ordinary People'', 2012; as Jake Cloete * ''Knysna'', 2014; as James Cloete * ''Strikdas'', 2015; as Vossie Voster == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:McFadden, Kaz}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2sarjfvw9xj3u47nwl0ciase3oper9w Kuifkoptarentaal 0 76106 2915216 2864696 2026-07-02T12:43:34Z JMK 649 beter prente 2915216 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kuifkoptarentaal | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008 |assessors=''BirdLife International'' |year=2008 |id=141381 |title=Guttera pucherani |downloaded=22 April 2009 }}</ref> | image = Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (31364453034).jpg | image_caption = ''Guttera p. edouardi'' in [[Mkhuze-wildreservaat|Mkhuze-wildtuin]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Numididae]] | genus = ''[[Guttera]]'' | species = '''''G. pucherani''''' | binomial = ''Guttera pucherani'' | binomial_authority = [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1860 }} Die '''kuifkoptarentaal''' (''Guttera pucherani'') is 'n algemene [[voël|standvoël]] wat in die vallei van die middel [[Zambezirivier]], suid en sentraal [[Mosambiek]] en die noordkus van [[KwaZulu-Natal]] voorkom. Die voël staan in Engels bekend as die ''crested guineafowl''. == Voorkoms == [[Lêer:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa -head-8.jpg|duimnael|links|''G. p. edouardi'' in die [[Hluhluwe-iMfolozipark]], Suid-Afrika]] [[Lêer:Pintada moñuda.jpg|duimnael|links|''G. p. pucherani'' in gevangenskap]] Die voël is 46 – 52&nbsp;cm groot en weeg 800 – 1500 gram. Die voël lyk soos die [[gewone tarentaal]] maar het 'n klos krullerige swart vere bo-op die kop. ==Leefwyse== Die voël leef veral op die grond en het 'n gemengde dieet van saadjies, insekte en bessies.<ref>{{cite journal|author=Moreau, R. E. |title= “A Synecological Study of Usambara, Tanganyika Territory, with Particular Reference to Birds.” |journal=Journal of Ecology |volume=23 |issue= 1 |year=1935 |pages= 1–43 |url=https://doi.org/10.2307/2256144|accessdate= 3 Julie 2023}}</ref> == Subspesies == Daar is vyf erkende subspesies: * ''G. p. barbata'' (Ghigi, 1905) – suidoostelike [[Tanzanië]] tot oostelike [[Mosambiek]] en [[Malawi]] * ''G. p. edouardi'' (Hartlaub, 1867) – oostelike [[Zambië]] tot Mosambiek en noordoostelike [[Suid-Afrika]] * ''G. p. pucherani'' (Hartlaub, 1861) – [[Somalië]] tot Tanzanië, [[Zanzibar]], en Tumbatu-eiland * ''G. p. sclateri'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898) – noordwestelike [[Kameroen]] * ''G. p. verreauxi'' ([[Daniel Giraud Elliot|Elliot]], 1870) – [[Guinee-Bissau]] tot westelike [[Kenia]], [[Angola]], en [[Zambië]] == Sien ook == {{Commons|Guttera pucherani}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Tarentale]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] 2flhqpa35uozzzqtynh4sjlsyx0fzd7 Biblioteek van Assurbanipal 0 102120 2915385 2909225 2026-07-02T21:26:58Z Jcb 223 2915385 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Library of Ashurbanipal The Flood Tablet.jpg|duimnael|220px|Tablet met ’n deel van die ''Heldedig van Gilgamesj'', Britse Museum.]] [[Beeld:Venus Tablet of Ammisaduqa.jpg|duimnael|160px|Die Venus-tablet van Ammisaduqa met sterrevoorspellings.]] [[Beeld:Library of Ashurbanipal synonym list tablet.jpg|duimnael|160px|’n Tablet met sinonieme.]] Die '''Biblioteek van Assurbanipal''', wat genoem is na die groot koning [[Assurbanipal]] van die [[Nieu-Assiriese Ryk]], is ’n versameling van duisende kleitablette en -fragmente met ’n verskeidenheid inligting uit die [[7de eeu v.C.]]. Daaronder is die bekende ''[[Heldedig van Gilgamesj]]''. Weens die slordige hantering van die oorspronklike materiaal is ’n groot deel daarvan onherstelbaar beskadig en is dit onmoontlik vir geleerdes om baie van die tekste te rekonstrueer. Die tablette is ontdek op die terrein van die ou stad [[Nineve]], die hoofstad van [[Assirië]] in Noord-[[Mesopotamië]] (in die hedendaagse [[Irak]]).<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, pages 2-3">Polastron, Lucien X.: "Books On Fire: The Tumultuous Story Of The World's Great Libraries" 2007, pages 2-3, Thames & Hudson Ltd, Londen</ref><ref name="gallica.bnf.fr">Menant, Joachim: [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104837f/f41.table "La bibliothèque du palais de Ninive"] 1880, Parys: E. Leroux</ref> Volgens Oud-Persiese en Armeense tradisies was [[Alexander die Grote]] so beïndruk met die biblioteek toe hy dit sien dat dit hom laat besluit het om sy eie biblioteek te bou. Hy is dood voordat hy dit kon doen, maar sy vriend en opvolger in [[Antieke Egipte]], [[Ptolemeus I Soter]], het die projek begin wat later die beroemde [[Biblioteek van Alexandrië]] sou word.<ref>Phillips, Heather A., [http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm "The Great Library of Alexandria?". Library Philosophy and Practice, Augustus 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418191647/http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm |date=18 April 2012 }}</ref> == Inhoud == Assurbanipal was bekend as ’n sterk krygsheer, maar hy was ook ’n intellektueel wat geletterd was en beide [[Akkadies]] en [[Sumeries]] kon lees en skryf. Hy was ook ’n passievolle versamelaar van tekste en tablette.<ref>Roaf, M. (1990). Cultural atlas of Mesopotamia and the ancient Near East. New York: Facts on File</ref> Hy het skribas na elke streek in die Nieu-Assiriese Ryk gestuur om antieke tekste te versamel. Hy het ook geleerdes en skribas gehuur om veral [[Babilonië|Babiloniese]] tekste te kopieer.<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, pages 2-3" /><ref name="gallica.bnf.fr" /> Assurbanipal was nie skaam om oorlogsbuit te gebruik om sy biblioteek te vul nie. Hy was wreed teenoor sy vyande en het hulle gedreig om materiaal uit Babilonië en omringende gebiede te bekom.<ref>[http://knp.prs.heacademy.ac.uk/essentials/assurbanipalslibrary "Assurbanipal's Library"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622114500/http://knp.prs.heacademy.ac.uk/essentials/assurbanipalslibrary/ |date=22 Junie 2012 }}, ''Knowledge and Power in the Neo-Assyrian Empire'', Britse Museum</ref> Die biblioteek bevat sowat 30&nbsp;000 tablette en geskrewe borde, hoewel die meeste daarvan gebreek is.<ref name="parpola">Parpola, S. (1983). Assyrian Library Records. Journal of Near Eastern Studies, 42(1), 1-29.</ref> Daar is sowat 6&nbsp;000 tablette in verband met wette, buitelandse korrespondensie en afsprake, adellike deklarasies en finansiële sake.<ref name="parpola" /> Van die oorblywende tekste bevat voorspellings, omens en gesange oor verskillende [[godheid|gode]], terwyl ander handel oor mediese sorg, sterre- en letterkunde. Net 10 bevat ritmiese gedigte soos heldedigte en mites.<ref name="parpola" /> Dit sluit in die ''Heldedig van Gilgamesj'', ’n skeppingsverhaal; die mite van Adapa, die eerste man; en stories soos ''Die Arm Man van Nippur''.<ref>{{cite web |author=Jeanette C. Fincke |url=http://fincke.uni-hd.de/nineveh/index.htm |title=Nineveh Tablet Collection |publisher=Fincke.uni-hd.de |date=5 Desember 2003 |access-date=30 Mei 2012 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229145757/http://fincke.uni-hd.de/nineveh/index.htm |archive-date=29 Desember 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="Polastron, Lucien X. 2007, page 3">Polastron, Lucien X.: "Books On Fire: The Tumultuous Story Of The World's Great Libraries" 2007, bl. 3, Thames & Hudson Ltd, Londen</ref><ref>Menant, Joachim: [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104837f/f41.table "La bibliothèque du palais de Ninive"] 1880, page 33, Parys: E. Leroux</ref> Die tekste is hoofsaaklik in Akkadiese [[wigskrif]] geskryf; ander is van onsekere afkoms.<ref name="parpola" /> Die tablette is dikwels volgens vorm en inhoud georganiseer. Dié met vier kante het gewoonlik inligting oor finansies bevat en ronde tablette inligting oor landbou.<ref>Murray, S. (2009). ''The library: An illustrated history''. Chicago, IL: Skyhorse Publishing, (ble. 9).</ref> Nineve is in [[612 v.C.]] verwoes deur ’n koalisie van Babiloniërs, [[Skitiërs]] en [[Mede]], ’n Antieke Iranse volk. Daar word geglo van die tablette is gedeeltelik gebak in ’n groot brand wat die paleis verwoes het.<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, page 3" /> Ironies het dié vernietigende voorval gehelp om die tablette te bewaar. Die databasis van die [[Britse Museum]] bevat 30&nbsp;943 "tablette" in die hele versameling, en die kurators van die museum het ’n bywerking van die katalogus voorgestel as deel van die "Ashurbanipal Library Project".<ref>{{cite web |url=http://www.britishmuseum.org/research/research_projects/ashurbanipal_library_phase_1.aspx |title=Ashurbanipal Library Phase 1 |publisher=Britishmuseum.org |date= |access-date=30 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117202505/http://www.britishmuseum.org/research/research_projects/ashurbanipal_library_phase_1.aspx |archive-date=17 November 2011 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Daar was waarskynlik ’n veel groter versameling dokumente in die biblioteek, waarvan dié op was, leer en moontlik papirus in die brand verwoes is. == Voorbeelde van tablette == * Azekah-inskripsie * Esarhaddon se Verdrag met Baäl van Tirus * Nimrod-tablet K.3751 * Sargon II se Prisma A * [[Venus-tablet van Ammisaduqa]] * ''Heldedig van Gilgamesj'' * ''Enûma Eliš'' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00b7r71 BBC-legger]. ''In our time'', besprekingsprogram. 45 minute. {{Commons-kategorie inlyn|Library of Ashurbanipal}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Library of Ashurbanipal|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Assirië]] [[Kategorie:Biblioteke]] jhru24utu8fd4qm6t2xm9m7vseahhq1 Lys van Formule Een Grands Prix 0 104236 2915392 2914643 2026-07-02T21:30:58Z Jcb 223 2915392 wikitext text/x-wiki Die volgende is 'n volledige lys van Grands Prix wat deel is/was van die [[Formule Een]] Wêreldkampioenskap sedert sy ontstaan in [[1950]]. Tot en met die Meksikaanse Grand Prix in 2015 was daar 933 Wêreldkampioenskaps-Grands Prix gehou, insluitende die [[Indianapolis 500]] renne wat deel was van die Wêreldkampioenskap vanaf 1950 tot die 1960 Formule Eenseisoen. 'n Groot motorren word gewoonlik 'n ''Grand Prix'' (mv. ''Grands Prix'') genoem, 'n tradisie wat dateer uit die 20ste eeu en die Grands Prix motorrenne van die 1920's en 1930's-era. Vir 'n motorwedren om 'n Grand Prix genoem te mag word moet dit oor 'n minimumafstand van 300&nbsp;km beslis word. == Gesorteer volgens naam van Grand Prix == Die Grands Prix van die huidige jaar word in '''vetgedruk''' aangedui. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |- ! Nr. ! Wedren ! Aktiewe jare ! Aantal renne |- ! 1 | [[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] [[70ste Herdenking Grand Prix]]<ref>Die 70ste Herdenking Grand Prix is op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]], Brittanje gehou.</ref> | 2020 | align=center| 1 |- ! 2 | {{vlagikoon|UAE}} '''[[Aboe Dhabi Grand Prix]]''' | 2009 – '''2025''' | align=center|'''17''' |- ! 3 | {{vlagikoon|ARG}} [[Argentynse Grand Prix]] | 1953 – 1958, 1960, 1972 – 1975, 1977 – 1981, 1995 – 1998 | align=center|20 |- ! 4 | {{vlagikoon|AUS}} '''[[Australiese Grand Prix]]''' | 1985 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''40''' |- ! 5 | {{vlagikoon|AZE}} '''[[Azerbeidjanse Grand Prix]]''' | 2017 – 2019, 2021 – '''2025''' | align=center|'''8''' |- ! 6 | {{vlagikoon|BHR}} '''[[Bahreinse Grand Prix]]''' | 2004 – 2010, 2012 – 2025 | align=center|'''21''' |- ! 7 | {{vlagikoon|BEL}} '''[[Belgiese Grand Prix]]''' | 1950 – 1956, 1958, 1960 – 1968, 1970, 1972 – 2002, 2004 – 2005, 2007 – '''2025''' | align=center|'''70''' |- ! 8 | {{vlagikoon|BRA}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | 1973 – 2019 (vanaf 2020, sien São Paulo GP) | align=center|47 |- ! 9 | {{vlagikoon|VK}} '''[[Britse Grand Prix]]''' | 1950 – '''2025''' | align=center|'''76''' |- ! 10 | {{vlagikoon|CHN}} [[Chinese Grand Prix]] | 2004 – 2019, '''2026''' | align=center|'''19''' |- ! 11 | [[Lêer:Flag of Dallas.svg|22px|Vlag van Dallas]] Dallas Grand Prix | 1984 | align=center|1 |- ! 12 | {{nowrap|[[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[Detroit Grand Prix]]}} | 1982 – 1988 | align=center|7 |- ! 13 | {{vlagikoon|GER}} [[Duitse Grand Prix]] | 1951 – 1954, 1956 – 1959, 1961 – 2006, 2008 – 2014, 2016, 2018– 2019 | align=center|64 |- ! 14 | {{vlagikoon|GER}} [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]]<ref>Die Eifelse Grand Prix is op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 15 | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[Emilia-Romagna Grand Prix]]<ref>Die Emilia-Romagna Grand Prix word op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 2020 – 2022, '''2025''' | align=center|'''5''' |- ! 16 | {{Vlaggie|Europe|}} [[Europese Grand Prix]]<ref>Die Europese Grand Prix is in verskillende lande gehou:<br/>{{vlagikoon|GER}} [[Nürburgring]] (12)<br/>{{vlagikoon|ESP}} [[Valenciastraatbaan]] (5)<br/>{{vlagikoon|GBR}} [[Brands Hatch-renbaan]] (2)<br/>{{vlagikoon|ESP}} [[Jerez-renbaan]] (2)<br/>{{vlagikoon|GBR}} [[Donington Park-renbaan]] (1)<br/>{{vlagikoon|AZE}} [[Bakoe-straatrenbaan]] (1)</ref> | 1983 – 1985, 1993 – 1997, 1999 – 2012, 2016 | align=center|23 |- ! 17 | {{vlagikoon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | 1950 – 1954, 1956 – 2008, 2018 – 2019, 2021 – 2022 | align=center|62 |- ! 17 | {{vlagikoon|HUN}} '''[[Hongaarse Grand Prix]]''' | 1986 – '''2025''' | align=center|'''40''' |- ! 18 | {{vlagikoon|IND}} [[Indiese Grand Prix]] | 2011 – 2013 | align=center|3 |- ! 19 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[Indianapolis 500]]<ref>Streng gesproke is die Indianapolis 500 nie 'n "Grand Prix" nie, maar dit het deel gevorm van die kampioenskap van 1950 tot 1960.</ref> | 1950 – 1960 | align=center|11 |- ! 20 | {{vlagikoon|ITA}} '''[[Italiaanse Grand Prix]]''' | 1950 – '''2025''' | align=center|'''76''' |- ! 21 | {{vlagikoon|JPN}} '''[[Japannese Grand Prix]]''' | 1976 – 1977, 1987 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''40''' |- ! 22 | {{vlagikoon|CAN}} '''[[Kanadese Grand Prix]]''' | 1967 – 1974, 1976 – 1986, 1988 – 2008, 2010 – 2019, 2022 – '''2025''' | align=center|'''54''' |- ! 23 | {{vlagikoon|QAT}} '''[[Katarse Grand Prix]]''' | 2021, 2023 – '''2025''' | align=center|'''4''' |- ! 24 | {{vlagikoon|KOR}} [[Koreaanse Grand Prix]] | 2010 – 2013 | align=center|4 |- ! 25 | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] '''[[Las Vegas Grand Prix]]''' | 1981 – 1982, 2023 – '''2025''' | align=center|'''5''' |- ! 26 | {{vlagikoon|LUX}} Luxemburgse Grand Prix<ref>Die Luxemburgse Grand Prix is op die [[Nürburgring|Nürburgring GP-Strecke]] in Duitsland gehou.</ref> | 1997 – 1998 | align=center|2 |- ! 27 | {{vlagikoon|MYS}} [[Maleisiese Grand Prix]] | 1999 – 2017 | align=center|19 |- ! 28 | {{vlagikoon|MAR}} Marokkaanse Grand Prix | 1958 | align=center|1 |- ! 29 | {{vlagikoon|MEX}} [[Meksikaanse Grand Prix]] | 1963–1970, 1986–1992, 2015 – 2019 | align=center|20 |- ! 30 | {{vlagikoon|MEX}} '''[[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]]''' | 2021 – '''2025''' | align=center|'''5''' |- ! 31 | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] '''[[Miami Grand Prix]]''' | 2022 – '''2026''' | align=center|'''5''' |- ! 32 | {{vlagikoon|Monaco}} '''[[Monaco Grand Prix]]''' | 1950, 1955 – 2019, 2021 – '''2025''' | align=center|'''71''' |- ! 33 | {{vlagikoon|NED}} '''[[Nederlandse Grand Prix]]''' | 1952 – 1953, 1955, 1958 – 1971, 1973 – 1985, 2021 – '''2025''' | align=center|'''35''' |- ! 34 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Oostenrykse Grand Prix]]''' | 1964, 1970 – 1987, 1997 – 2003, 2014 – '''2025''' | align=center|'''38''' |- ! 35 | Pasifiese Grand Prix<ref>Die Pasifiese Grand Prix is op die TI Aida-renbaan in Japan gehou.</ref> | 1994 – 1995 | align=center|2 |- ! 36 | [[Lêer:Abruzzo_bandiera.svg|22px|Vlag van Pescara]] Pescara Grand Prix<ref>Die Pescara Grand Prix is op die [[Pescara-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 1957 | align=center|1 |- ! 37 | {{vlagikoon|POR}} [[Portugese Grand Prix]] | 1958 – 1960, 1984 – 1996, 2020 – 2021 | align=center|18 |- ! 38 | {{vlagikoon|RUS}} [[Russiese Grand Prix]] | 2014 – 2021 | align=center|8 |- ! 39 | {{vlagikoon|BHR}} [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]]<ref>Die Sakhir Grand Prix is op die buiterenbaan-variant van die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] in Bahrein gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 40 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[San Marino Grand Prix]]<ref>Die San Marino Grand Prix is op [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 1981 – 2006 | align=center|26 |- ! 41 | {{vlagikoon|SAU}} '''[[Saoedi-Arabiese Grand Prix]]''' | 2021 – '''2025''' | align=center|'''5''' |- ! 42 | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] '''[[São Paulo Grand Prix]]''' | 2021 – '''2025''' | align=center|'''5''' |- ! 43 | {{Vlaggie|Singapore|}} '''[[Singapoerse Grand Prix]]''' | 2008 – 2019, 2022 – '''2025''' | align=center|'''16''' |- ! 44 | {{vlagikoon|ESP}} '''[[Spaanse Grand Prix]]''' | 1951, 1954, 1968 – 1979, 1981, 1986 – '''2025''' | align=center|'''55''' |- ! 45 | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[Stiermarkse Grand Prix]]<ref>Die Stiermarkse Grand Prix is op die [[Red Bull Ring]] in Spielberg, Oostenryk gehou.</ref> | 2020 – 2021 | align=center|2 |- ! 46 | {{vlagikoon|ZAF|1928}} [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | 1962 – 1963, 1965, 1967 – 1980, 1982 – 1985, 1992 – 1993 | align=center|23 |- ! 47 | {{vlagikoon|SWE}} [[Sweedse Grand Prix]] | 1973 – 1978 | align=center|6 |- ! 48 | {{vlagikoon|SUI}} [[Switserse Grand Prix]] | 1950–1954, 1982<ref>In 1982 is die Switserse Grand Prix in Frankryk op die [[Dijon-Prenois-renbaan]] gehou.</ref> | align=center|6 |- ! 49 | [[Lêer:Flag_of_Tuscany.svg|22px|Vlag van Toskane]] [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>Die Toskaanse Grand Prix is op die Mugello-renbaan in Italië gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 50 | {{vlagikoon|TUR}} [[Turkse Grand Prix]] | 2005 – 2011, 2020, 2021 | align=center|9 |- ! 51 | {{vlagikoon|USA}} '''[[Verenigde State Grand Prix]]''' | 1959 – 1980, 1989 – 1991, 2000 – 2007, 2012 – 2019, 2021 – '''2025''' | align=center|'''46''' |- ! 52 | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] Verenigde State Wes Grand Prix | 1976 – 1983 | align=center|8 |} == Renne volgens seisoen == === 1950 – 1959 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;" |- !Rondte ![[1950 Formule Een-seisoen|1950]] ![[1951 Formule Een-seisoen|1951]] ![[1952 Formule Een-seisoen|1952]] ![[1953 Formule Een-seisoen|1953]] ![[1954 Formule Een-seisoen|1954]] ![[1955 Formule Een-seisoen|1955]] ![[1956 Formule Een-seisoen|1956]] ![[1957 Formule Een-seisoen|1957]] ![[1958 Formule Een-seisoen|1958]] ![[1959 Formule Een-seisoen|1959]] |- !1 | {{Vlaggie|UK|}} [[1950 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Switzerland|}}[[1951 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1952 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1953 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1954 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1955 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1956 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1957 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1958 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1959 Monaco Grand Prix|MON]] |- !2 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1950 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1951 Indy 500|500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1952 Indy 500|500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1953 Indy 500|500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1954 Indy 500|500]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1955 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1956 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1957 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1958 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1959 Indy 500|500]] |- !3 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1950 Indy 500|500]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1951 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1952 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1953 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1954 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1955 Indy 500|500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1956 Indy 500|500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1957 Indy 500|500]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1958 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1959 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !4 | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1950 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1951 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1952 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1953 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1954 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1955 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1956 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1957 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1958 Indy 500|500]] | {{Vlaggie|France|}} [[1959 Franse Grand Prix|FRA]] |- !5 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1950 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1951 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1952 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1953 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1954 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1955 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1956 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1957 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1958 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1959 Britse Grand Prix|GBR]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1950 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1951 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1952 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1953 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1954 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1955 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1956 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1957 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1958 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1959 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !7 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1950 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1951 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1952 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1953 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1954 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1955 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1956 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[Lêer:Abruzzo_bandiera.svg|22px|Vlag van Pescara]] [[1957 Pescara Grand Prix|PES]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1958 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1959 Portugese Grand Prix|POR]] |- !8 | — | {{Vlaggie|Spain|}} [[1951 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1952 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1953 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1954 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1956 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1957 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1958 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1959 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !9 | — | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1953 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1954 Spaanse Grand Prix|SPA]] | — | — | — | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1958 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1958 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !10 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1958 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — |- !11 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Morocco|}} [[1958 Marokkaanse Grand Prix|MAR]] | — |} === 1960 – 1969 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;" |- !Rondte ![[1960 Formule Een-seisoen|1960]] ![[1961 Formule Een-seisoen|1961]] ![[1962 Formule Een-seisoen|1962]] ![[1963 Formule Een-seisoen|1963]] ![[1964 Formule Een-seisoen|1964]] ![[1965 Formule Een-seisoen|1965]] ![[1966 Formule Een-seisoen|1966]] ![[1967 Formule Een-seisoen|1967]] ![[1968 Formule Een-seisoen|1968]] ![[1969 Formule Een-seisoen|1969]] |- !1 | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1960 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1961 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1962 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1963 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1964 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1965 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1966 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1967 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1968 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1969 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] |- !2 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1960 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1961 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1962 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1963 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1964 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1965 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1966 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1967 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1968 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1969 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !3 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1960 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1961 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1962 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1963 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1964 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1965 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1966 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1967 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1968 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1969 Monaco Grand Prix|MON]] |- !4 | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1960 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1961 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1962 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1963 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1964 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1965 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1966 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1967 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1968 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1969 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !5 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1960 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1961 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1962 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1963 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1964 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1965 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1966 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1967 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1968 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1969 Franse Grand Prix|FRA]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1960 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1961 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1962 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1963 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1964 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1965 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1966 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1967 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1968 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1969 Britse Grand Prix|GBR]] |- !7 | {{Vlaggie|UK|}} [[1960 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1961 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1962 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1963 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1964 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1965 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1966 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1967 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1968 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1969 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !8 | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1960 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1961 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1962 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1963 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1964 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1965 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1966 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1967 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1968 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1969 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !9 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1960 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1962 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1963 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1964 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1965 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1966 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1967 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1968 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1969 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !10 | {{Vlaggie|USA|}} [[1960 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | — | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1963 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1964 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1965 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1967 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1968 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1969 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !11 | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1967 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1968 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1969 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !12 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1968 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — |} === 1970 – 1979 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1970 Formule Een-seisoen|1970]] ![[1971 Formule Een-seisoen|1971]] ![[1972 Formule Een-seisoen|1972]] ![[1973 Formule Een-seisoen|1973]] ![[1974 Formule Een-seisoen|1974]] ![[1975 Formule Een-seisoen|1975]] ![[1976 Formule Een-seisoen|1976]] ![[1977 Formule Een-seisoen|1977]] ![[1978 Formule Een-seisoen|1978]] ![[1979 Formule Een-seisoen|1979]] |- !1 | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] |- !2 | {{Vlaggie|Spain|}} [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !3 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1976 Verenigde State Grand Prix Wes|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] |- !4 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1977 Verenigde State Grand Prix Wes|VSW]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1978 Verenigde State Grand Prix Wes|VSW]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1979 Verenigde State Grand Prix Wes|VSW]] |- !5 | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !7 | {{Vlaggie|UK|}} [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] |- !8 | {{Vlaggie|Germany|}} [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|France|}} [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] |- !9 | {{Vlaggie|Austria|}} [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] |- !10 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !11 | {{Vlaggie|Canada|}} [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !12 | {{Vlaggie|USA|}} [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !13 | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1970 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | — | — | — | {{Vlaggie|Canada|}} [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !15 | — | — | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !16 | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | — |- !17 | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | — | — |} === 1980 – 1989 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1980 Formule Een-seisoen|1980]] ![[1981 Formule Een-seisoen|1981]] ![[1982 Formule Een-seisoen|1982]] ![[1983 Formule Een-seisoen|1983]] ![[1984 Formule Een-seisoen|1984]] ![[1985 Formule Een-seisoen|1985]] ![[1986 Formule Een-seisoen|1986]] ![[1987 Formule Een-seisoen|1987]] ![[1988 Formule Een-seisoen|1988]] ![[1989 Formule Een-seisoen|1989]] |- !1 | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{BR-VLAG}} [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !2 | {{BR-VLAG}} [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{PT-VLAG}} [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] | {{ES-VLAG}} [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]] |- !3 | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{FR-VLAG}} [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] | {{BE-VLAG}} [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{BE-VLAG}} [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1989 Monaco Grand Prix|MON]] |- !4 | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{MC-VLAG}} [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MX-VLAG}} [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{MX-VLAG}} [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !5 | {{BE-VLAG}} [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] | {{FR-VLAG}} [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] | {{CA-VLAG}} [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{BE-VLAG}} [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1987 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{US-VLAG}} [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !6 | {{MC-VLAG}} [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] | {{BE-VLAG}} [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{FR-VLAG}} [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1988 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !7 | {{FR-VLAG}} [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] | {{ES-VLAG}} [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1982 Detroit Grand Prix|DET]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1983 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{FR-VLAG}} [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1986 Detroit Grand Prix|DET]] | {{GB-VLAG}} [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] | {{FR-VLAG}} [[1989 Franse Grand Prix|FRA]] |- !8 | {{GB-VLAG}} [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] | {{CA-VLAG}} [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{CA-VLAG}} [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1984 Detroit Grand Prix|DET]] | {{GB-VLAG}} [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] | {{DE-VLAG}} [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[1989 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{DE-VLAG}} [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] | {{NL-VLAG}} [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{GB-VLAG}} [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] | [[Lêer:Flag of Dallas.svg|22px|Vlag van Dallas]] [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] | {{DE-VLAG}} [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] | {{HU-VLAG}} [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{DE-VLAG}} [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{DE-VLAG}} [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !10 | {{AT-VLAG}} [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] | {{DE-VLAG}} [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] | {{AT-VLAG}} [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{AT-VLAG}} [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{HU-VLAG}} [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !11 | {{NL-VLAG}} [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AT-VLAG}} [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{FR-VLAG}} [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] | {{AT-VLAG}} [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{NL-VLAG}} [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{IT-VLAG}} [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !12 | {{IT-VLAG}} [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{NL-VLAG}} [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{DE-VLAG}} [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{NL-VLAG}} [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AT-VLAG}} [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{IT-VLAG}} [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{AT-VLAG}} [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{PT-VLAG}} [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] | {{IT-VLAG}} [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{IT-VLAG}} [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !13 | {{CA-VLAG}} [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{IT-VLAG}} [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{AT-VLAG}} [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{IT-VLAG}} [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{NL-VLAG}} [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{BE-VLAG}} [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{ES-VLAG}} [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{PT-VLAG}} [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] | {{PT-VLAG}} [[1989 Portugese Grand Prix|POR]] |- !14 | {{US-VLAG}} [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{CA-VLAG}} [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{CH-VLAG}} [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{EU-VLAG}} [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] | {{IT-VLAG}} [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{EU-VLAG}} [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] | {{PT-VLAG}} [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] | {{MX-VLAG}} [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{ES-VLAG}} [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{ES-VLAG}} [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !15 | — | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[1981 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | {{IT-VLAG}} [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{EU-VLAG}} [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{MX-VLAG}} [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{JP-VLAG}} [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !16 | — | — | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[1982 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | — | {{PT-VLAG}} [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] | {{AU-VLAG}} [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]] |} === 1990 – 1999 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1990 Formule Een-seisoen|1990]] ![[1991 Formule Een-seisoen|1991]] ![[1992 Formule Een-seisoen|1992]] ![[1993 Formule Een-seisoen|1993]] ![[1994 Formule Een-seisoen|1994]] ![[1995 Formule Een-seisoen|1995]] ![[1996 Formule Een-seisoen|1996]] ![[1997 Formule Een-seisoen|1997]] ![[1998 Formule Een-seisoen|1998]] ![[1999 Formule Een-seisoen|1999]] |- !1 | {{Vlaggie|USA|}} [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !3 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] |- !4 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] |- !5 | {{Vlaggie|Canada|}} [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !7 | {{Vlaggie|France|}} [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] |- !8 | {{Vlaggie|UK|}} [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{Vlaggie|Germany|}} [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !10 | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !11 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !12 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !13 | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | {{Vlaggie|Spain|}} [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] |- !15 | {{Vlaggie|Japan|}} [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Luxembourg|}} [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | {{Vlaggie|Luxembourg|}} [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |- !16 | {{Vlaggie|Australia|}} [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !17 | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Australia|}} [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]] | — | {{Vlaggie|Europe|}} [[1997 Europese Grand Prix|EUR]] | — | — |} === 2000 – 2009 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2000 Formule Een-seisoen|2000]] ![[2001 Formule Een-seisoen|2001]] ![[2002 Formule Een-seisoen|2002]] ![[2003 Formule Een-seisoen|2003]] ![[2004 Formule Een-seisoen|2004]] ![[2005 Formule Een-seisoen|2005]] ![[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ![[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ![[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ![[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |- !1 | {{Vlaggie|Australia|}} [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |- !3 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |- !4 | {{Vlaggie|UK|}} [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |- !5 | {{Vlaggie|Spain|}} [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Europe|}} [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |- !7 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |- !8 | {{Vlaggie|Canada|}} [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{Vlaggie|France|}} [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !10 | {{Vlaggie|Austria|}} [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|France|}} [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !11 | {{Vlaggie|Germany|}} [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |- !12 | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !13 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | {{Vlaggie|Italy|}} [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |- !15 | {{Vlaggie|USA|}} [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !16 | {{Vlaggie|Japan|}} [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|China|}} [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !17 | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]] | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|China|}} [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |- !18 | — | — | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — |- !19 | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|China|}} [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] | — | — | — | — |} === 2010 – 2019 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |- !1 | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Australia|}} [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |{{Vlaggie|Bahrain|}} [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |- !3 | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|China|}} [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] |{{Vlaggie|China|}} [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] |- !4 | {{Vlaggie|China|}} [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] |- !5 | {{Vlaggie|Spain|}} [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] |- !7 | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !8 | {{Vlaggie|Canada|}} [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{vlagikoon|FRA}} [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] | {{vlagikoon|FRA}} [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] |- !9 | {{Vlaggie|Europe|}} [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|GER}} [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|VK}} [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !10 | {{vlagikoon|VK}} [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|GER}} [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|GER}} [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|GER}} [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|VK}} [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] |- !11 | {{vlagikoon|GER}} [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !12 | {{vlagikoon|HUN}} [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !13 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !14 | {{Vlaggie|Italy|}} [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !15 | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |- !16 | {{Vlaggie|Japan|}} [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|India|}} [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] |- !17 | {{Vlagikoon|KOR}} [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|India|}} [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|India|}} [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !18 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !19 | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !20 | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !21 | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | — | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |} === 2020 – 2029 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] ![[2027 Formule Een-seisoen|2027]] ![[2028 Formule Een-seisoen|2028]] ![[2029 Formule Een-seisoen|2029]] |- !1 | {{AT-VLAG}} [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{BH-VLAG}} [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{AU-VLAG}} [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] | | | |- !2 | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{CN-VLAG}} [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{CN-VLAG}} [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] | | | |- !3 | {{HU-VLAG}} [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{PT-VLAG}} [[2021 Portugese Grand Prix|POR]] | {{AU-VLAG}} [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{JP-VLAG}} [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] | | | |- !4 | {{GB-VLAG}} [[2020 Britse Grand Prix|GBR]] | {{ES-VLAG}} [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{AZ-VLAG}} [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{JP-VLAG}} [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{BH-VLAG}} [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2026 Miami Grand Prix|MIA]] | | | |- !5 | [[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] [[70ste Herdenking Grand Prix|70H]] | {{MC-VLAG}} [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | {{CN-VLAG}} [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{CA-VLAG}} [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] | | | |- !6 | {{ES-VLAG}} [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{AZ-VLAG}} [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{ES-VLAG}} [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{MC-VLAG}} [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2024 Miami Grand Prix|MIA]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2025 Miami Grand Prix|MIA]] | {{MC-VLAG}} [[2026 Monaco Grand Prix|MON]] | | | |- !7 | {{BE-VLAG}} [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{FR-VLAG}} [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] | {{MC-VLAG}} [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | {{ES-VLAG}} [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] | | | |- !8 | {{IT-VLAG}} [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] | {{AZ-VLAG}} [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{CA-VLAG}} [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{MC-VLAG}} [[2024 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[2025 Monaco Grand Prix|MON]] | {{AT-VLAG}} [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | | | |- !9 | [[Lêer:Flag_of_Tuscany.svg|22px|Vlag van Toskane]] [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]] | {{AT-VLAG}} [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{CA-VLAG}} [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{AT-VLAG}} [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{CA-VLAG}} [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{ES-VLAG}} [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{GB-VLAG}} [[2026 Britse Grand Prix|GBR]] | | | |- !10 | {{RU-VLAG}} [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{GB-VLAG}} [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | {{ES-VLAG}} [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{CA-VLAG}} [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{BE-VLAG}} [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] | | | |- !11 | {{DE-VLAG}} [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]] | {{HU-VLAG}} [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{AT-VLAG}} [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{AT-VLAG}} [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{AT-VLAG}} [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] | | | |- !12 | {{PT-VLAG}} [[2020 Portugese Grand Prix|POR]] | {{BE-VLAG}} [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{FR-VLAG}} [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | {{BE-VLAG}} [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{GB-VLAG}} [[2024 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2025 Britse Grand Prix|GBR]] | {{NL-VLAG}} [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] | | | |- !13 | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{NL-VLAG}} [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{NL-VLAG}} [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{BE-VLAG}} [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | | | |- !14 | {{TR-VLAG}} [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{IT-VLAG}} [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{HU-VLAG}} [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{ES-VLAG}} [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] | | | |- !15 | {{BH-VLAG}} [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{RU-VLAG}} [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{NL-VLAG}} [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{SG-VLAG}} [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{NL-VLAG}} [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{NL-VLAG}} [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AZ-VLAG}} [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | | | |- !16 | {{BH-VLAG}} [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]] | {{TR-VLAG}} [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{IT-VLAG}} [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{JP-VLAG}} [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{IT-VLAG}} [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{IT-VLAG}} [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{SG-VLAG}} [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | | | |- !17 | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{VS-VLAG}} [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{SG-VLAG}} [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{AZ-VLAG}} [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{AZ-VLAG}} [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{VS-VLAG}} [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | | | |- !18 | — | {{MX-VLAG}} [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{JP-VLAG}} [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{VS-VLAG}} [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{SG-VLAG}} [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{SG-VLAG}} [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{MX-VLAG}} [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | | | |- !19 | — | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] | {{VS-VLAG}} [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{MX-VLAG}} [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{VS-VLAG}} [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{VS-VLAG}} [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | |- !20 | — | {{Vlagikoon|QAT}} [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{MX-VLAG}} [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | {{MX-VLAG}} [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{MX-VLAG}} [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | | | |- !21 | — | {{Vlagikoon|SAU}} [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] | | | |- !22 | — | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | |- !23 | — | — | — | — | {{Vlagikoon|QAT}} [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]] | | | | |- !24 | — | — | — | — | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |} == Voetnotas == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een Grands Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een lyste|Grands Prix]] 0weumfral7dfabs008qfd47tqa6thek Marius Ackermann 0 107183 2915364 2910112 2026-07-02T19:52:27Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915364 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Marius Ackermann | bynaam = | beeld = Marius Ackermann.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Marius Francois Ackermann | geboortedatum = [[26 Februarie]] [[1951]] | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = Satiriese verhale | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | genre = | bekende_werke = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Marius Ackermann''' (1951–) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] wat merendeels bekendheid verwerf vir sy satiriese verhale. == Lewe en werk == Marius Francois Ackermann<ref>Protea Boekhuis: [http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-marius-ackermann Marius Ackermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003142113/http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-marius-ackermann |date= 3 Oktober 2018 }}</ref> is op [[26 Februarie]] [[1951]] gebore. In [[1968]] matrikuleer hy aan die [[Hoërskool Rustenburg]] en studeer dan verder in die regte aan die [[Universiteit van Pretoria]]. In [[1981]] behaal hy 'n LL.D.-graad aan die Universiteit van Pretoria met 'n proefskrif oor ''Politieke terrorisme: 'n strafregtelike analise''. In [[1983]] word hy lid van die Pretoria Balie. Hy was ook regsadviseur in die Staatsdiens en dien in daardie hoedanigheid in die personeel van president [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]].<ref>http://www.litnet.co.za/author/marius-f-ackermann/</ref> Hy is getroud met Susie en hulle het vier kinders, twee dogters (Frances en Gardiol) en twee seuns (Jan en Marius). Hy is lid van die Woordgilde in [[Pretoria]]. Aan die Universiteit van Pretoria behaal hy in [[2010]] 'n M.A.-graad in Kreatiewe Skryfkuns, waar sy skripsie se onderwerp ''Satire, Spraakvryheid, Sensuur en Siviele Aanspreeklikheid'' is. == Skryfwerk == Hy publiseer enkele kortverhale in [[Huisgenoot]], Rooi Rose en [[Vrouekeur]], asook ''Tydskrif vir [[Letterkunde]]''. === Satiriese verhale === ''Grootraad Makedaan en die bobbejaantrop van Donkerberg'' is 'n [[politieke satire]] waarin van bobbejane gebruik gemaak word om die boodskap te bring dat magsbehepte politici net soos bobbejane optree. Grootraad Makedaan is die welsprekende leier van die Donkerberg-trop, wat sy gehoor om sy pinkie draai met sy charismatiese toesprake. Karos en Plato is egter nie beïndruk nie, want die trop is op die verkeerde pad. In plaas daarvan om gesonde bessies en veldvrugte te eet, spandeer die trop etenstye op die asgate om lekkernye en skatte te soek. Saans wanneer elke regdenkende bobbejaan op 'n veilige plek wil wees om te slaap, moet die trop by die lapa gaan kuier waar die leierskap die voorbokke is wat wyn- en bierdrink betref. Dan word daar 'n verkiesing aangekondig en die kiesers moet besluit wie hulle leier gaan wees. Dit is die arme Karos met sy outydse idees wat die magtige Grootraad met die baie medaljes die stryd aansê.<ref>Van der Walt, Sarel. Beeld, 28 Julie 2008.</ref> In [[2009]] volg ''Raadslid Hamersma se voorvinger wys wes'', waar die joernalis Wessel Wessels tien jaar later die gevegte wat tydens die transformasie na 'n demokratiese regering op die dorpie Hamerplein uitgebreek het, ondersoek. Hier vind hy dat die onderstrome nog sterk vloei. Die boek is 'n slim satire oor 'n land wat [[Suid-Afrika]] kon wees, maar nie noodwendig is nie, met karakters wat jou bure kon wees, as hulle nie so baie op jouself getrek het nie.<ref>Cilliers, Stoffel. Beeld, 12 Oktober 2009.</ref><ref>Joubert, Jan-Jan. Die Burger, 9 November 2009.</ref> ''Plein en simpel'' ('' 'n duiwestorie'') is 'n satiriese roman vol komiese gebeure waarin die skrywer die draak steek met gebeure in die Suid-Afrikaanse samelewing. 'n Groep [[tuinduif|duiwe]], die lede van KOER (Ken Ons Eie Roeping), veg op Pretoria se [[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] om oorlewing. Hulle vergader soggens om tienuur op Oom Paul se standbeeld onder voorsitterskap van die hoogdrawende regsgeleerde Justinus om te waak oor die wel en wee van die duiwebevolking en aandag te gee aan die bedreigings. Die prokureurs Plein en Simpel<ref name=":0">Plein en simpel; De Villiers, Elizabeth: [[Rapport]]. 3 November 2013; Potgieter, Org: [[Beeld]]. 12 Augustus 2013; Potgieter, Org Bookslive: [http://bookslive.co.za/blog/2013/08/16/org-potgieter-resenseer-plein-en-simpel-n-duiwestorie-deur-marius-ackermann/]</ref> wil van die geboue van die plein laat platslaan vir nuwe ontwikkeling, die Tshwane-metroraad het 'n probleem met die plein se duiwebevolking en wil dit uitwis en dan is daar nog die indringer-mynas ook. Hulle het 'n bondgenoot in Barney Bomwerper, 'n rowwe duif wat saam met die minder gegoede plakkerduiwe onder die poskantoordak bly. Sy brigade se vliegvernuf is ongeëwenaard en hulle bomme is die beste – as hulle blerts, dan weet jy daarvan. In 'n spannende einde moet Barney en sy manne hulle voorberei op die luggeveg met die valkenier Herr Neumann en sy moordmasjien, Friedrich. Die duiwe is duidelik verteenwoordigend van die Afrikaner wat van alle kante bedreig word deur kwessies soos onteiening, ekonomiese bedreiging, naamsverandering, korrupsie in die metroraad, gebrekkige dienslewering en die soustrein.<ref name=":0" /> In sy mees onlangse boek Die Chacma-ekspedisie (Protea [[2016]]) spot hy op satiriese wyse met 'n veeltal kwessies. Grootraad Makedaan het intussen leier van die Schurwebergtrop geword, en hy wil graag burgemeester van die naburige Kwenang (voorheen De la Rey) wees om so na die oertydse split tussen mede-primate heling pleks van verdeling daar te stel. Terselfdertyd lei emeritus-professor Cees van den Burg 'n ekspedisie op soek na pratende bobbejane – 'n soektog wat in Kaappunt begin en in die Magaliesberg eindig. Ander hooffigure in die verhaal is Pulitzer Smit (koerantman van die plaaslike Croc Chronicle), sir Geoffrey Foxhole (internasionaal-bekroonde fotograaf en lid van prof Cees se Chacma-ekspedisie) en die lenige, blonde Babette Venter (prof Cees se assistent). Die prettige verhaaltjie speel af teen 'n eietydse agtergrond.<ref>Joubert, Jan-Jan. Rapport, 11 Junie 2017</ref> === Versamelbundels === Van sy werk word opgeneem in die versamelbundel ''Amfiteater: Skrywerstemme van oud-[[Tukkies]]'' (Protea), ''Grensoorlogstories'' (Litera) en ''Skarlakenkoors'' (Tafelberg). Hy skryf ook graag gedigte. == Publikasies == * ''Grootraad Makedaan en die bobbejaantrop van Donkerberg'', 2008 * ''Raadslid Hamersma se voorvinger wys wes'', 2009 * ''Plein en simpel,'' 2013 * ''Die Chacma-ekspedisie'', 2016 * ''Ooskerk 90 – die kronieke van 'n kerkgebou,'' 2018 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ackermann, Marius}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] rsv2h1tbkdc2p4mhxmc16j7hneehqnk Cristiano Ronaldo 0 113919 2915408 2914059 2026-07-03T01:45:54Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2915408 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Cristiano Ronaldo | image = [[Lêer:Cristiano Ronaldo playing for Al Nassr FC against Persepolis, September 2023 (cropped).jpg|240px]] | caption = Cristiano Ronaldo speel vir Al Nassr in 2023 | full_name = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro<ref>{{cite web |url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF |publisher=FIFA |page=5 |date=16 December 2017 |access-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223004345/https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf |archive-date=23 December 2017 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|2|5|df=y}} | birth_place = [[Funchal]], [[Madeiraeilande]], Portugal | height = 1,85 m<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos |title=Cristiano Ronaldo (CR7) |website=realmadrid.com |publisher=[[Real Madrid]] |access-date=17 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223044151/https://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos |archive-date=23 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | position = Voorspeler, doelskieter | currentclub = [[Al Nassr FC|Al-Nassr]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = [[:en:CF Andorinha|Andorinha]] | youthyears2 = 1995–1997 | youthclubs2 = [[:en:C.D. Nacional|Nacional]] | youthyears3 = 1997–2002 | youthclubs3 = [[:en:Sporting CP Youth Academy|Sporting CP]] | years1 = 2002–2003 | clubs1 = [[:en:Sporting CP B|Sporting CP B]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2002–2003 | clubs2 = [[Sporting CP]] | caps2 = 25 | goals2 = 3 | years3 = 2003–2009 | clubs3 = [[Manchester United]] | caps3 = 196 | goals3 = 84 | years4 = 2009–2018 | clubs4 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps4 = 292 | goals4 = 311 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] | caps5 = 98 | goals5 = 81 | years6 = 2021–2022 | clubs6 = [[Manchester United]] | caps6 = 40 | goals6 = 19 | years7 = 2023– | clubs7 = [[Al Nassr FC|Al-Nassr]] | caps7 = 107 | goals7 = 102<!-- LEAGUE ONLY --> | nationalyears1 = 2001 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-15 football team|Portugal o/15]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2001–2002 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-17 football team|Portugal o/17]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 5 | nationalyears3 = 2003 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-20 football team|Portugal o/20]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2002–2003 | nationalteam4 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 3 | nationalyears5 = 2004 | nationalteam5 = [[:en:Portugal Olympic football team|Portugal o/23]] | nationalcaps5 = 3 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2003– | nationalteam6 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps6 = [[:en:List of men's footballers with 100 or more international caps#Men's footballers with 100 or more international caps|232]] | nationalgoals6 = [[:en:List of international goals scored by Cristiano Ronaldo|146]] | club-update = 21 Mei 2026 | nationalteam-update = 2 Julie 2026 }} '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''' ([[Portugees]]: [kɾiʃ'tjɐnu ʁuˈnaɫdu]; gebore op [[5 Februarie]] [[1985]] in [[Funchal]], [[Madeiraeilande]], [[Portugal]]) is 'n Portugese [[sokker]]speler wat vir [[Al Nassr FC|Al Nassr]] speel. Hy het vantevore vir [[Sporting Lissabon]], [[Manchester United]], [[Real Madrid]] en [[Juventus Football Club|Juventus]] gespeel. Hy verkies om as 'n linkervleuel te speel. Hy word beskou as een van die grootste spelers van alle tye. Hy het [[Juventus Football Club|Juventus]] in Augustus 2021 vir [[Manchester United]] verruil. Tot 2013 was hy die duurste sokkerspeler, in terme van oordragkoste, van alle tye. In 2015 het hy die topdoelskieter van alle tye van die [[UEFA Champions League]] geword, asook die [[Real Madrid]]-speler wat die meeste doele aangeteken het. In 2018 het hy hom by die tien spelers aangesluit wat die Europese UEFA Champions League minstens vyf keer gewen het, en die enigste speler wat dit met twee verskillende klubs bereik het. Sy prestasies as klubspeler sluit ook ses ligatitels, vyf nasionale bekers, ses nasionale superbekers, drie [[UEFA Superbeker|Europese superbekers]] en vier [[FIFA-Klubwêreldbeker|wêreldklubkampioenskappe]] in. Ronaldo het sy debuut in 2003 vir die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] gemaak, waarvan hy in 2008 kaptein en topdoelskieter van alle tye geword het. Hy is in 2008, 2013, 2014, 2016 en 2017 as die beste sokkerspeler ter wêreld aangewys en hou die rekord vir internasionale doele. == Jeug == Ronaldo is die seun van Dinis Aveiro, 'n tuinier, en sy vrou Dolores dos Santos Aveiro, 'n kok. Ronaldo was 'n ongewenste kind en sy ma het aborsie oorweeg. In plaas daarvan is sy aangeraai om donker bier te drink en dan te hardloop totdat sy flouval, maar kon nie miskraam nie. Sy pa was 'n alkoholis en het saam met sy ander seun Hugo Ronaldo "Manchester United"-hemde verkoop om alkohol te kan koop. Hy het homself doodgedrink toe Ronaldo 19 jaar oud was. Ronaldo kom van die Portugese eiland [[Madeiraeilande|Madeira]]. As kind het hy begin sokker speel by die amateurklub CF Andorinha. Hierna het hy vir CD Nacional gespeel en op die ouderdom van twaalf na die vasteland van Portugal verhuis om by die jeugakademie van Sporting CP ingesluit te word. Vyf jaar later, in Oktober 2002, maak hy sy amptelike buiging vir die klub se eerste span; in 'n ligawedstryd tuis teen Moreirense (3-0) het hy twee doele aangeteken. Ronaldo het voortgegaan om 30 amptelike verskynings in sy eerste jaar as 'n professionele speler te maak, en drie doele by sy vyf-seisoen-telling gevoeg.<ref>Daniel Taylor, [http://www.theguardian.com/football/blog/2015/nov/05/cristiano-ronaldo-film-messi Cristiano Ronaldo film captures giant ego and strange, lonely world of being CR7], The Guardian,5 november 2015</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160107100927/http://www.footballzz.com/jogador.php?epoca_id=132&id=1579&op=zoomstats&tpstats=club "Cristiano Ronaldo".] footballzz.co.uk. Geraadpleegd op 4 mei 2016.</ref> == Senior loopbaan == ===Manchester United=== [[Lêer:Ronaldo - Manchester United vs Chelsea (cropped-3-4).jpg|duimnael|243x243px|Cristiano Ronaldo in 2006]] In die somer van 2003 het hy die aandag van [[Manchester United]] getrek. In 'n wedstryd tussen Sporting CP en Manchester United om die opening van die Estádio José Alvalade te vier, het Ronaldo sy span tot 'n oorwinning van 3-1 gelei. Die Manchester United-spelers het ná die wedstryd aangedui dat hulle nou eerder saam met Ronaldo wil speel as teen hom, waarmee die afrigter Alex Ferguson ten volle mee saamgestem het. Kort daarna is hy vir sowat £12 miljoen deur Manchester United van Sporting CP gekoop. By Manchester United word Ronaldo ingebring as die plaasvervanger vir [[David Beckham]], wat kort tevore na [[Real Madrid]] verhuis het. Ronaldo het sy Premierliga-buiging vir Manchester United op 16 Augustus 2003 in 'n tuiswedstryd teen Bolton Wanderers gemaak. Met 'n halfuur oor om te speel, het hy vir Nicky Butt ingevul. Op 21 September 2003 was Ronaldo een van die sleutelspelers in die berugte Slag van Old Trafford tuis teen [[Arsenal F.C.|Arsenal]], waarin verskeie spelers se potte oorgekook het. Ronaldo het die FA Cup in sy eerste seisoen saam met Manchester United gewen deur die openingsdoel in die eindstryd teen Millwall (3-0), aan te teken. In die 2006/2007-seisoen ontwikkel hy tot een van die beste spelers ter wêreld. Hy is twee keer agtereenvolgens as speler van die maand aangewys, iets wat net [[Dennis Bergkamp]] en Robbie Fowler voorheen bereik het. Na belangstelling in hom van Real Madrid, het hy 'n nuwe kontrak in April 2007 onderteken wat hom vir vyf jaar aan United verbind het. Met 'n salaris van honderd-en-twintigduisend pond per week het hy die hoogs betaalde speler in die klub se geskiedenis geword. Op 22 April 2007 is Ronaldo deur die spelers in die Engelse Liga as Speler van die Jaar aangewys en tewens ook Talent van die Jaar in die Engelse Liga, wat niemand sedert 1977, Andy Gray, kon doen nie. 'n Jaar later was hy die wenner van die Premier League Golden Boot. Ronaldo het die voorste puntemaker van die 2007/08-seisoen geword met 31 doele uit 34 ligawedstryde. In 2008 het hy die [[Premier League|Premierliga]], [[FA Community Shield]], UEFA Champions League en die Klubwêreldbeker met Manchester United gewen. Hy is ook as die Europese en Wêreld-sokkerspeler van die jaar bekroon. Sy laaste wedstryd vir Manchester United was die 2–0-verloor van die Champions League-eindstryd teen [[FC Barcelona]] op 27 Mei 2009. ===Real Madrid=== [[Lêer:Cristiano Ronaldo (35609138466).jpg|duimnael|Cristiano Ronaldo in die ikoniese nommer 7-hemp in Real Madrid (25 November 2015)]] Cristiano Ronaldo het in 2009 by Real Madrid aangesluit vanaf Manchester United vir 'n destydse wêreldrekordfooi van €94 miljoen. Hy het vinnig 'n sleutelspeler geword en is nou die klub se topskuts met 450 doele in 438 wedstryde. Gedurende sy nege jaar in Madrid het hy vier UEFA Champions League-titels gewen, insluitend drie agtereenvolgende oorwinnings van 2016 tot 2018. Hy het ook twee [[La Liga]]-titels, twee [[Copa del Rey]]-bekers en verskeie ander nasionale en internasionale trofeë verower. Tydens sy tyd by Real Madrid het hy vier [[Ballon d'Or]]-toekennings ontvang, wat sy status as een van die grootste sokkerspelers ooit bevestig het. Sy intense mededinging met [[Lionel Messi]] het 'n ikoniese era in sokker geskep. In 2018 het hy Real Madrid verlaat en by Juventus aangesluit. ===Juventus=== Cristiano Ronaldo het in Julie 2018 by Juventus aangesluit vir 'n oordragfooi van ongeveer €100 miljoen. Hy het vinnig 'n belangrike speler geword en het gehelp om Juventus se oorheersing in die [[Serie A]] voort te sit. Gedurende sy drie seisoene in [[Turyn]] het hy twee Serie A-titels (2018/19, 2019/20), een Coppa Italia en twee Supercoppa Italiana-trofeë gewen. Hy was die topskutter in die Serie A in die 2020/21-seisoen en het Juventus se doele in belangrike wedstryde verseker. Hoewel hy die klub gehelp het om internasionaal mee te ding, het Juventus nie die UEFA Champions League gewen tydens sy verblyf nie. In Augustus 2021 het Ronaldo na Manchester United teruggekeer, wat sy tyd in Italië beëindig het. ===Terug by Manchester United=== Cristiano Ronaldo het in Augustus 2021 na Manchester United teruggekeer ná 12 jaar weg van die klub. Hy het vinnig 'n impak gemaak deur twee doele in sy terugkeerdebuut teen [[Newcastle United FC|Newcastle United]] te skiet. Gedurende die 2021/22-seisoen was hy United se topskutter met 24 doele in alle kompetisies en het verskeie belangrike wedstryde beslis, insluitend in die UEFA Champions League. Sy tweede verblyf by United was egter gekenmerk deur onstabiliteit, insluitend 'n wisselvallige spanprestasie en die aanstelling van 'n nuwe bestuurder, Erik ten Hag. Sy verhouding met die klub het versleg, en ná 'n kontroversiële onderhoud met [[Piers Morgan]] waarin hy United se bestuur gekritiseer het, het sy kontrak in November 2022 in wedersydse ooreenkoms beëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/63619074|title=Cristiano Ronaldo: Manchester United forward says he feels 'betrayed' by club|date=2022-11-14|website=BBC Sport|access-date=2025-03-16}}</ref> Kort daarna het hy by Al-Nassr in Saoedi-Arabië aangesluit. ===Al Nassr=== [[Lêer:Cristiano Ronaldo, Al-Nassr 19 Sep 2023 (cropped).jpg|duimnael|223x223px|Cristiano Ronaldo by Al Nassr in 2023]] Cristiano Ronaldo het in Januarie 2023 by Al Nassr aangesluit en onmiddellik 'n groot impak gemaak. Hy het talle belangrike doele aangeteken en sy span gehelp om mee te ding in die Saoedi-Pro-Liga en ander toernooie. Sy eerste drie jaar by die klub was ’n teleurstelling wat betref titels, maar op 21 Mei 2026 het hy uiteindelik daarin geslaag om die Saoedi-Pro-Liga te wen.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c232g9lpdpgo|title=Cristiano Ronaldo wins first Saudi Pro League title for Al-Nassr|date=2026-05-21|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-05-22}}</ref> ==Internasionale loopbaan== Cristiano Ronaldo het sy internasionale loopbaan op 20 Augustus 2003 begin toe hy op 18-jarige ouderdom sy debuut vir [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] gemaak het in 'n vriendskaplike wedstryd teen Kasakstan. Van daardie oomblik af het hy homself gevestig as een van die mees invloedryke spelers in die nasionale span se geskiedenis. Sy eerste groot toernooi was die [[UEFA Europa-beker|UEFA Europese Kampioenskap]] in 2004, waar hy Portugal gehelp het om die eindstryd te haal, al het hulle uiteindelik teen Griekeland verloor. In die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|FIFA Wêreldbeker van 2006]] het Ronaldo sy eerste Wêreldbeker-doel aangeteken en Portugal gehelp om die halfeindronde te bereik. Hy het daarna aan verskeie groot toernooie deelgeneem, maar sy grootste prestasie het in 2016 gekom toe hy Portugal na hul eerste groot internasionale titel gelei het tydens die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]]. Alhoewel hy in die eindstryd teen [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] beseer is en nie die volle wedstryd kon speel nie, het sy spanmaats daarin geslaag om die trofee huis toe te bring.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/36761007|title=Euro 2016: Cristiano Ronaldo becomes true great with Portugal win|date=2016-07-11|website=BBC Sport|access-date=2025-03-16}}</ref> [[Lêer:Cristiano Ronaldo 2018.jpg|duimnael|257x257px|Cristiano Ronaldo by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 Wêreldbeker]] in Rusland]] Drie jaar later, in 2019, het Ronaldo weer sy leierskap bewys deur Portugal na die eerste [[UEFA Nations League]]-titel te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/48191922|title=Nations League final: Portugal 1-0 Netherlands|date=2019-06-09|website=BBC Sport|access-date=2025-03-16}}</ref> Hy het 'n sleutelrol in die toernooi gespeel, insluitend 'n indrukwekkende vertoning teen Switserland in die halfeindronde, waar hy 'n driekuns aangeteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/48514708|title=Portugal 3-1 Switzerland: 'Genius' Cristiano Ronaldo hat-trick seals Nations League final place|date=2019-06-06|website=BBC Sport|access-date=2025-03-16}}</ref> Sy loopbaan by die nasionale span het verder geklim in 2021 toe hy Iran se [[Ali Daei]] se rekord vir die meeste internasionale doele deur 'n manlike speler oortref het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58412201|title=Cristiano Ronaldo breaks men's international scoring record with 110th and 111th goals|date=2021-09-01|website=BBC Sport|access-date=2025-03-17}}</ref> Op 5 September 2024 het Ronaldo nog 'n historiese mylpaal bereik toe hy sy 900ste loopbaandoel aangeteken het in 'n UEFA Nations League-wedstryd teen Kroasië. Die doel het Portugal gehelp om 'n 2–1 oorwinning te behaal en het hom die eerste manlike speler gemaak om hierdie ongelooflike mylpaal te bereik.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg5j08n694o|title=Ronaldo reaches 900 career goals - the numbers behind the landmark|date=2024-09-05|website=BBC Sport|access-date=2025-03-16}}</ref> In 2025 het Portugal die Nations League 'n tweede keer gewen, en Ronaldo het in die kwarteindronde teen Denemarke, in die halfeindronde teen Duitsland sowel as in die eindstryd teen Spanje 'n doel aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg5dp3vr01dt|title=Portugal 5-2 Denmark (agg: 5-3): Cristiano Ronaldo scores and misses penalty in thriller|date=2025-03-23|website=BBC Sport|access-date=2025-06-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cewdp10www5o|title=Ronaldo ends Germany duck - where next in his 1,000 goals pursuit?|website=BBC Sport|access-date=2025-06-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c787g3qx8z9o|title=Ronaldo tears & Yamal's nemesis - has Nations League saved Martinez?|date=2025-06-08|website=BBC Sport|access-date=2025-06-09}}</ref> Ronaldo was in die Portugese groep vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|FIFA Wêreldbeker 2026]] opgeneem. Sy doeltreffendheid as 'n 41-jarige doelskieter was wyd bevraagteken, maar op 23 Junie het hy geskiedenis gemaak toe hy die eerste speler geword het om in ses verskillende Wêreldbekertoernooie aan te teken.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/22/cristiano-ronaldo-portugal-world-cup|title=Cristiano Ronaldo risks ruining his legacy if he continues to stymie Portugal by starting|last=Dantas|first=Miguel|date=2026-06-22|website=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/soccer/article/world-cup-2026-record-breaking-cristiano-ronaldo-leads-portugals-5-0-rout-of-uzbekistan-185936619.html|title=World Cup 2026: Record-breaking Cristiano Ronaldo leads Portugal's 5-0 rout of Uzbekistan|last=|first=|date=2026-06-23|website=Yahoo Sports|language=en|access-date=2026-06-23}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} [http://www.cristianoronaldo.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] q1q343wjbsdsqzh6gq7briuzeu6q00b Die Afrikaner 0 116497 2915236 2910247 2026-07-02T14:10:15Z ~2026-37813-44 210326 Fout reggemaak wat die indruk geskep het dat die koerant nie meer bestaan nie. 2915236 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Beaumont Schoeman.jpg|regs|duimnael|200px|[[Beaumont Schoeman]] was redakteur van ''Die Afrikaner'' van 1970 tot omstreeks 1984.]] '''''Die Afrikaner''''' is ’n koerant wat as mondstuk van die [[Herstigte Nasionale Party]] (HNP) dien, Dit is een van die oudste oorlewende regse publikasies in Suid-Afrika. Dit dien as 'n rigiede ideologiese platform wat die tradisionele blanke nasionalisme, streng Calvinistiese waardes, en die historiese erfenis van die Boere-republieke handhaaf, terwyl dit die na-1994 demokratiese bestel fundamenteel verwerp.. Die eerste uitgawe het op [[16 Januarie]] [[1970]] verskyn nadat die HNP op [[25 Oktober]] [[1969]] van die [[Nasionale Party]] weggebreek het weens laasgenoemde se, volgens die HNP, afwyking van die beleid van [[apartheid]]. Die eerste hoofredakteur was dr. Willie Lubbe, wat as redakteur van ''[[Kerkbode|Die Kerkbode]]'' bedank het om dié betrekking by die nuwe koerant te aanvaar. Sy voorganger, ds. [[Andries Treurnicht]], by die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se orgaan het op sy beurt in 1968 as redakteur bedank om die eerste redakteur van die [[Pretoria]]se middagblad ''[[Hoofstad (dagblad)|Hoofstad]]'' te word. Die HNP het ’n groot nederlaag in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1970|1970-verkiesing]] gely, waarna Lubbe en nog senior lede op die party se kongres later in 1970 bedank het. ''Die Afrikaner'' het die leierskap se weergawe gegee van die gebeure wat daartoe aanleiding gegee het. Die blad het voortgegaan onder redakteurskap van [[Beaumont Schoeman]], 'n gewese assistent-redakteur by ''Hoofstad'', waar hy onder Treurnicht gewerk het. ''Die Afrikaner'' het later ’n nuustydskrif met aantreklike buiteblaaie geword, maar later teruggekeer na ’n koerantformaat. Dit is ’n tyd lank as ’n volgrootte-koerant uitgegee, maar verander later terug na die oorspronklike ponieformaat, wat die blad daarna behou het. Beaumont Schoeman het die koerant omstreeks 1984 verlaat. In 1995, met sy 25-jarige viering, was Hannes Ferguson die redakteur. == Bronne == * {{af}} [http://hnp.org.za/wp/2016/10/25/hnp-47-jaar-oud-nuusbrief/hnp.org.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129170807/http://hnp.org.za/wp/2016/10/25/hnp-47-jaar-oud-nuusbrief/hnp.org.za |date=29 November 2017 }}. URL besoek op 7 November 2016. * {{af}} [http://mediamense.co.za/index.php?frontend_action=display_compound_text_content&item_id=2278 mediamense.co.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 7 November 2016. [[Kategorie:Suid-Afrikaanse koerante]] fontwg0gui9y3uxgn0o3d6fwpfj1a6h 2915237 2915236 2026-07-02T14:10:54Z ~2026-37813-44 210326 Komma verander na 'n punt 2915237 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Beaumont Schoeman.jpg|regs|duimnael|200px|[[Beaumont Schoeman]] was redakteur van ''Die Afrikaner'' van 1970 tot omstreeks 1984.]] '''''Die Afrikaner''''' is ’n koerant wat as mondstuk van die [[Herstigte Nasionale Party]] (HNP) dien. Dit is een van die oudste oorlewende regse publikasies in Suid-Afrika. Dit dien as 'n rigiede ideologiese platform wat die tradisionele blanke nasionalisme, streng Calvinistiese waardes, en die historiese erfenis van die Boere-republieke handhaaf, terwyl dit die na-1994 demokratiese bestel fundamenteel verwerp.. Die eerste uitgawe het op [[16 Januarie]] [[1970]] verskyn nadat die HNP op [[25 Oktober]] [[1969]] van die [[Nasionale Party]] weggebreek het weens laasgenoemde se, volgens die HNP, afwyking van die beleid van [[apartheid]]. Die eerste hoofredakteur was dr. Willie Lubbe, wat as redakteur van ''[[Kerkbode|Die Kerkbode]]'' bedank het om dié betrekking by die nuwe koerant te aanvaar. Sy voorganger, ds. [[Andries Treurnicht]], by die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se orgaan het op sy beurt in 1968 as redakteur bedank om die eerste redakteur van die [[Pretoria]]se middagblad ''[[Hoofstad (dagblad)|Hoofstad]]'' te word. Die HNP het ’n groot nederlaag in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1970|1970-verkiesing]] gely, waarna Lubbe en nog senior lede op die party se kongres later in 1970 bedank het. ''Die Afrikaner'' het die leierskap se weergawe gegee van die gebeure wat daartoe aanleiding gegee het. Die blad het voortgegaan onder redakteurskap van [[Beaumont Schoeman]], 'n gewese assistent-redakteur by ''Hoofstad'', waar hy onder Treurnicht gewerk het. ''Die Afrikaner'' het later ’n nuustydskrif met aantreklike buiteblaaie geword, maar later teruggekeer na ’n koerantformaat. Dit is ’n tyd lank as ’n volgrootte-koerant uitgegee, maar verander later terug na die oorspronklike ponieformaat, wat die blad daarna behou het. Beaumont Schoeman het die koerant omstreeks 1984 verlaat. In 1995, met sy 25-jarige viering, was Hannes Ferguson die redakteur. == Bronne == * {{af}} [http://hnp.org.za/wp/2016/10/25/hnp-47-jaar-oud-nuusbrief/hnp.org.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129170807/http://hnp.org.za/wp/2016/10/25/hnp-47-jaar-oud-nuusbrief/hnp.org.za |date=29 November 2017 }}. URL besoek op 7 November 2016. * {{af}} [http://mediamense.co.za/index.php?frontend_action=display_compound_text_content&item_id=2278 mediamense.co.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 7 November 2016. [[Kategorie:Suid-Afrikaanse koerante]] de6sozfu2cml1kstewo5litla7hu4an Swissquote 0 116640 2915362 2913928 2026-07-02T19:50:14Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915362 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Swissquote Group Holding Ltd |kenteken = [[Lêer:Image014_Swissquote.png|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 2000 |ligging_stad = Gland |ligging_land = [[Switserland]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Marc Bürki <small>(hoof uitvoerende beampte)</small><br />Paolo Buzzi <small>(tegniese direkteur)</small><br />Michael Ploog <small>(finansiële hoof)</small> |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = Finansiële dienste |produkte = |dienste = |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 1448<small>(2025)</small> |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://de.swissquote.com/ ''de.swissquote.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = yes }} Die '''Swissquote Group Holding S. A.''' is 'n [[Switserland|Switserse]] finansiële dienste-maatskappy wat in bankdienste en aanlyn-handel spesialiseer. Sy hoofsetel is in die dorp Gland, net buitekant die stad [[Genève]]. Soos op 31 Desember 2025 het Swissquote kliëntebates van CHF 88,7 miljard gerapporteer oor 750 089 kliënterekeninge en het 1 448 werknemers gehad.<ref name="report2025">{{cite web|url=https://www.swissquote.com/en/group/annual-report/2025|title=Swissquote Group Holding: ANNUAL REPORT 2025}}</ref> == Besigheidsveld == Die dienste wat aangebied word, sluit hoofsaaklik die elektroniese verhandeling van [[Aandeel|aandele]], beleggingsfondse, indeksfondse, [[Opsie (Finansies)|opsies]] en effekte in. Naas die verhandelings-funksies bied Swissquote ook bankrekeninge en beleggings-funksionaliteite vir individue, batebestuurders en korporatiewe kliënte. Op sy webblad stel die maatskappy aanlyn 'n verskeidenheid grafieke en mark-analise-gereedskap aan die publiek beskikbaar. Volgens die maatskappy se eie verklarings is die webblad/finansiële portaal van die maatskappy die mees gebruikte finansiële aanlyn-platform in Switserland. == Geskiedenis == Die maatskappy het sy oorsprong in die finansiële aanlyn-diens wat ''Marvel Communications S. A.'' in 1997 van stapel gestuur het. Oor hierdie aanlyn-diens is finansiële nuus, navorsingsverslae en pryse van gelyste aandele versprei ("Quotes"). Marvel Communications S. A. is in 1990 deur Marc Bürki en Paolo Buzzi gestig met die fokus om finansiële inligting-sagteware te ontwikkel. Sewe jaar later is op die webblad "swissquote.ch" vir die eerste keer die pryse van alle effekte wat op die SWX Swiss Exchange verhandel is, gratis en "eg-tyd" aan die publiek beskikbaar gestel. Deur die loop van die jaar 1999 word Swissquote Trade S. A. en Swissquote Info S. A. gestig, wat die operasionele aktiwiteite in verband met die swissquote.ch-projek oorneem. Die ontwikkeling van geïntegreerde Web-oplossings vir internet-kommunikasie en e-Besigheid het deel van Marvel Communications se operasionele besigheid gebly. In 2000 is die Swissquote Group Holding S. A. gestig, die houer-maatskappy van die ondernemings-groep. In Mei 2000 word die ondernemings-groep op die Switserse aandelebeurs SWX Swiss Exchange gelys en word die aandele sedertdien aktief in Switserland verhandel. In Oktober 2000 het Swissquote Bank wat toe nog in die registrasieproses was, die bank-lisensie van die Eidgenössische Bankenkommission (Switserse Federale Bank Kommissie) ontvang. In November 2000 is Swissquote in die Switserse Handelsregister geregistreer en in Mei 2001 het die bank sy bedrywighede begin. Die ondernemings-groep vereenvoudig sy besigheid-struktuur in 2002 en verkoop Marvel Communications S. A. aan sy bestuur. Die Swissquote Info S. A. word in Junie 2004 ontbind. Sedertdien bestaan die ondernemings-groep uit die Swissquote Group Holding S. A. en sy twee filiale Swissquote Bank en Swissquote Trade S. A. Op 4 Julie 2025 het Swissquote [[PostFinance]] se oorblywende 50% belang in Yuh verkry, wat sy aandeel van 50% tot 100% verhoog het en volle beheer oor die toepassing oorgeneem het. Die toepassing is in Mei 2021 as ’n 50/50 gesamentlike onderneming tussen die twee maatskappye geloods.<ref>{{cite web |date=2025-07-04 |title=Swissquote Secures Full Ownership of Yuh After Four Years, Buying Out PostFinance's 50% Stake |url=https://www.financemagnates.com/forex/swissquote-secures-full-ownership-of-yuh-after-four-years-buying-out-postfinances-50-stake/ |access-date=2026-06-22 |website=Finance Magnates}}</ref> Yuh se vorige uitvoerende hoof, Markus Schwab, het vroeg in Augustus 2025 bedank, en in November 2025 is Jan De Schepper, ’n lid van Swissquote se uitvoerende bestuur, as nuwe CEO van Yuh aangestel.<ref>{{Cite web |last=Fintechnews Switzerland |date=2025-11-04 |title=Swissquote Names Jan De Schepper as Yuh CEO |url=https://fintechnews.ch/roboadvisor_onlinewealth/jan-de-schepper-yuh-ceo/79063/ |access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web |last=Boughedda |first=Sam |date=2025-11-03 |title=Swissquote Appoints Jan De Schepper as New CEO of Yuh |url=https://www.leaprate.com/forex/executives/swissquote-appoints-jan-de-schepper-as-new-ceo-of-yuh/ |access-date=2026-06-22}}</ref> Op 4 Julie 2025 het Swissquote [[PostFinance]] se oorblywende 50% belang in Yuh verkry, wat sy aandeel van 50% tot 100% verhoog het en volle beheer oor die toepassing oorgeneem het. Die toepassing is in Mei 2021 as ’n 50/50 gesamentlike onderneming tussen die twee maatskappye geloods.<ref>{{cite web |date=2025-07-04 |title=Swissquote Secures Full Ownership of Yuh After Four Years, Buying Out PostFinance's 50% Stake |url=https://www.financemagnates.com/forex/swissquote-secures-full-ownership-of-yuh-after-four-years-buying-out-postfinances-50-stake/ |access-date=2026-06-22 |website=Finance Magnates}}</ref> Die transaksie het die 50%-belang op CHF 90 miljoen gewaardeer, wat ’n totale waardasie van CHF 180 miljoen impliseer het. ’n Deel van die betaling is in Swissquote-tesourieaandele vereffen, wat PostFinance se belang in Swissquote vergroot het.<ref>{{cite web |date=2025-07-04 |title=Swiss online bank Swissquote acquires full ownership of Yuh finance app in CHF 180m deal |url=https://www.mainsights.io/ma-news/swiss-online-bank-swissquote-acquires-full-ownership-of-yuh-finance-app-in-chf-180m-deal |access-date=2026-06-22 |website=M&A Insights}}</ref> Yuh se vorige uitvoerende hoof, Markus Schwab, het vroeg in Augustus 2025 bedank, en in November 2025 is Jan De Schepper, ’n lid van Swissquote se uitvoerende bestuur, as nuwe CEO van Yuh aangestel.<ref>{{Cite web |last=Fintechnews Switzerland |date=2025-11-04 |title=Swissquote Names Jan De Schepper as Yuh CEO |url=https://fintechnews.ch/roboadvisor_onlinewealth/jan-de-schepper-yuh-ceo/79063/ |access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web |last=Boughedda |first=Sam |date=2025-11-03 |title=Swissquote Appoints Jan De Schepper as New CEO of Yuh |url=https://www.leaprate.com/forex/executives/swissquote-appoints-jan-de-schepper-as-new-ceo-of-yuh/ |access-date=2026-06-22}}</ref> In Januarie 2026 het Yuh ’n vierjaar-ooreenkoms aangekondig om die hoofborg van [[BSC Young Boys]] se mans-eerstespan te word vanaf die 2026/27-seisoen, tot en met die somer van 2030.<ref>{{cite web |date=2026-01-14 |title=Yuh becomes main partner of BSC Young Boys from 2026 |url=https://fintechnews.ch/fintech/yuh-main-partner-bsc-young-boys-2026/81692/ |access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web |date=2026-01-14 |title=BSC Young Boys mit neuem Hauptsponsor |url=https://www.persoenlich.com/marketing/bsc-young-boys-mit-neuem-hauptsponsor |language=de |access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web |title=After Taking Full Control of Yuh, Swissquote Brings the App to Young Boys' Shirts |url=https://www.financemagnates.com/forex/after-taking-full-control-of-yuh-swissquote-brings-the-app-to-young-boys-shirts/ |access-date=2026-06-22}}</ref> == Verkryging van MIG Bank == Swissquote Bank koop op 25 September 2013 100 persent van die MIG Bank. Deur die Verkryging van hierdie groot valuta-makelaar word Swissquote Bank een van die grootste verskaffers van valuta-dienste by die verhandeling van valuta. Die MIG Bank is met Swissquote Bank saamgesmelt.<ref>[http://www.nzz.ch/aktuell/wirtschaft/wirtschaftsnachrichten/swissquote-kauft-online-devisenhaendlerin-mig-1.18156391 Swissquote kauft Online-Devisenhändlerin MIG, NZZ vom 25.]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swissquote.ch/ Amptelike webwerf] * [http://www.swissquote.ch/sqw-group-resources/doc/pdf/presentation/presentation_2012_Q3_d.pdf 3de Kwartaal van 2012] (PDF; 903&nbsp;kB) * [http://www.swissquote.ch/sqw-group-resources/doc/pdf/press/press_release_25092013_d.pdf Pers verslag] (PDF; 37&nbsp;kB) [[Kategorie:Aandelebeurs]] [[Kategorie:Aandeleindeks]] [[Kategorie:Switserse maatskappye]] 4yqkmeo57ipnjs7dy8dyi8hnp7k5zr1 Historikus 0 122046 2915357 2886269 2026-07-02T19:45:19Z Guise 71680 /* 20ste eeu */ 2915357 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AGMA Hérodote.jpg|regs|duimnael|329x329px|[[Herodotos|Herodotus]] was 'n Griekse historikus van die 5e eeu v.C. en een van die vroegste historici wie se werke behoue gebly het.]] 'n '''Historikus''' of '''geskiedkundige''' is 'n persoon wat die verlede navors, bestudeer en daaroor skryf, en as 'n deskundige op die gebied beskou word.<ref name="wordnetprinceton">{{cite web |url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=Historian |title=Historian |publisher=Wordnetweb.princeton.edu |access-date=27 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911180910/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=Historian |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Objektiwiteit == In 'n artikel wat in die ''Yale Law Journal ''gepubliseer is, identifiseer Wendie E. Schneider hierdie sewe punte as kriteria vir objektiewe geskiedskrywing:{{Sfn|Schneider|2001}} 1. Die historikus moet bronne met die nodige voorbehoud hanteer. 2. Die historikus mag nie teenstrydige getuienis sonder wetenskaplike oorweging verwerp nie. 3. Die historikus moet getuienis onpartydig hanteer. 4. Die historikus moet enige spekulasie duidelik aantoon. 5. Die historikus mag dokumente nie verkeerd vertaal of lesers mislei deur gedeeltes van dokumente uit te laat nie. 6. Die historikus moet die egtheid van alle gebeure verifieer, nie slegs dié wat sy eie beskouing weerspreek nie; en 7. Die historikus moet die motiewe van historiese rolspelers in ag neem. == Geskiedenisontleding == Die proses van historiese ontleding behels die bestudering en analise van mededingende idees, feite en beweerde feite ten einde 'n samehangende narratief te skep om die "wat het gebeur" en "waarom of hoe het dit gebeur" te verduidelik. Moderne historiese ontleding put gewoonlik uit ander geesteswetenskappe, insluitend [[ekonomie]], [[sosiologie]], [[politiek]], [[sielkunde]], [[antropologie]], [[filosofie]] en [[Taalwetenskappe|linguistiek]]. 'n Belangrike bydrae deur baie moderne historici is die stawing of verwerping van vroeëre historiese vertellings deur die bestudering van nuut ontdekte bronne en onlangse vakkundigheid of deur parallelle dissiplines soos [[argeologie]]. == Geskiedskrywing == === Antiek === [[Lêer:Thucydides Manuscript.jpg|duimnael|'n Gedeelte van 'n tiende-eeuse afskrif van [[Thukydides]] se ''History of the Peloponnesian War''.]] Om die verlede te verstaan blyk 'n universele menslike behoefte te wees, en die oordrag van geskiedenis het onafhanklik in beskawings regoor die wêreld ontwikkel. Die vroegste chronologieë dateer uit [[Mesopotamië]] en [[antieke Egipte]], alhoewel nie een van die historiese skrywers in hierdie vroeë beskawings aan ons bekend is nie. Sistematiese historiese denke het in [[antieke Griekeland]] ontwikkel. Die vroegste bekende kritiese historiese werk was die ''[[Geskiedenisse van Herodotos]] ''deur'' ''[[Herodotos|Herodotos van Halikarnassus]] (484 – c. 425 v.C.), wat later die "vader van geskiedenis" ([[Cicero]]) genoem sou word. Herodotos het gepoog om tussen meer en minder betroubare vertellings te onderskei, en het persoonlik navorsing gedoen deur baie te reis en skriftelike verslag oor verskeie Mediterreense kulture te lewer. Alhoewel Herodotos hoofsaaklik op die optrede en karakters van mense klem gelê het, het hy ook 'n belangrike rol aan die godheid in die bepaling van historiese gebeure toegeskryf. [[Thukydides]] het goddelike oorsaaklikheid verwerp. Hy was ook die eerste historikus wat tussen aanleidende oorsaak en die onmiddellike oorsprong van 'n gebeurtenis onderskei het. [[Lêer:Leonardo Bruni - Imagines philologorum.jpg|regs|duimnael|Leonardo Bruni (c.1370–1444), die historikus wat geskiedenis in drie tydperke, naamlik die Oudheid, die [[Middeleeue]] en die Moderne tyd verdeel het.]] Alhoewel vroeë Romeinse werke in Grieks geskryf is, is die ''Origines ''deur die Romeinse staatsman [[Cato die ouere|Cato the Ouere]] (234–149 v.C.), in Latyns geskryf in 'n doelbewuste poging om die Griekse kulturele invloed teë te werk. Livy (59 v.C. – 17 n.C.) beskryf die opkoms van [[Romeinse Ryk|Rome]] van stadstaat tot [[ryk]]. Sy spekulasie oor wat sou gebeur het as [[Alexander die Grote]] teen Rome opgeruk het, verteenwoordig die eerste bekende geval van [[alternatiewe geskiedenis]].<ref>{{cite web |url=http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/Livy09.html |title=Livy's History of Rome: Book 9 |publisher=Mcadams.posc.mu.edu |access-date=28 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025055500/http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/livy/Livy09.html |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In Chinese geskiedskrywing is die ''Classic of History'' een van die Vyf Klassieke geskrifte van die Chinese klassieke tekste en een van die vroegste narratiewe van China. [[Sima Qian]] (rondom 100 v.C.) was die eerste historikus in China wat die grondleggingswerk vir professionele geskiedskrywing gedoen het. [[Lêer:Beda Petersburgiensis f3v.jpg|links|duimnael|'n Bladsy uit Bede se ''Ecclesiastical History of the English People'']] Christelike geskiedskrywing het vroeg begin, moontlik reeds by Lukas-Handelinge, wat die primêre bron vir die Apostoliese Tydperk was. Geskiedskrywing was gewild onder Christelike monnike en kerklui in die [[Middeleeue]]. Hulle het die geskiedenis van Jesus Christus, die Kerke, dié van hulle beskermheiliges en die dinastiese geskiedenis van die plaaslike heersers aangeteken. Moslem-historiese geskrifte het in die 7de eeu hulle verskyning gemaak, met die rekonstruksie van die profeet [[Mohammed]] se lewe in die eeue ná sy dood. Die bestaan van verskeie teenstrydige vertellings oor Mohammed en sy metgeselle uit verskeie bronne het geleerdes genoop om te bepaal watter bronne meer betroubaar was. Om hierdie bronne te evalueer het hulle verskeie metodologieë ontwikkel, soos die ''wetenskap van biografie'', ''wetenskap van hadith'' en ''Isnad ''(orde van oordrag). === Verligting === Gedurende die [[Verligting]] het die moderne ontwikkeling van geskiedskrywing deur die implementering van presiese metodes begin. [[Lêer:Voltaire-Baquoy.gif|duimnael|[[Voltaire]] se werke is 'n uitstekende voorbeeld van geskiedskrywing gedurende die [[Verligting]]. Skildery deur Pierre Charles Baquoy.]] Die Franse filosoof [[Voltaire]] (1694–1778) het 'n reuse invloed op die kuns van geskiedskrywing gehad. Sy bekendste geskiedenistekste is ''The Age of Louis XIV'' (1751), en ''Essay on the Customs and the Spirit of the Nations'' (1756). "My hoofdoel," het hy in 1739 geskryf, "is nie politieke of militêre geskiedenis nie; dit is die geskiedenis van die kunste, van handel, van beskawings – in een woord – van die menslike denke."<ref>{{cite book|author=E. Sreedharan|title=A Textbook of Historiography: 500 BC to AD 2000|url=https://books.google.com/books?id=jJVoi3PIejwC&pg=PA115|year=2004|publisher=Orient Blackswan|page=115}}</ref> Hy was die eerste vakkundige wat 'n ernstige poging aangewend het om 'n wêreldgeskiedenis te skryf deur teologiese raamwerke te elimineer, en die ekonomie, kultuur en politieke geskiedenis te beklemtoon. [[Lêer:Edward Gibbon by Henry Walton cleaned.jpg|links|duimnael|Edward Gibbon se ''Decline of the Roman Empire'' (1776) was 'n meesterstuk van die laat 18de-eeuse geskiedskrywing.]] Terselfdertyd het die filosoof [[David Hume]] 'n soortgelyke impak op geskiedskrywing in [[Groot-Brittanje|Groot Brittanje]] gehad. Hume het dieselfde beskouing as Voltaire in sy tekste gehuldig; benewens die geskiedenis van konings, owerhede en leërs, het hy die geskiedenis van kultuur, insluitend die letterkunde en wetenskap, ondersoek.<ref>{{cite journal|last1=Wertz|first1=S. K.|year=1993|title=Hume and the Historiography of Science|jstor=2710021|journal=Journal of the History of Ideas|volume=54|issue=3|pages=411–436|doi=10.2307/2710021}}</ref> William Robertson, 'n Skotse historikus het die ''History of Scotland 1542–1603'', in 1759 gepubliseer, en sy bekendste werk ''The history of the reign of ''[[Keiser Karel V|Charles V]], in 1769.<ref>Sher, R. B., ''Church and Society in the Scottish Enlightenment: The Moderate Literati of Edinburgh'', Princeton, 1985.</ref> Sy vakkunde was pynlik noukeurig vir daardie tyd en hy het 'n groot hoeveelheid dokumentêre bronne ondersoek wat nog nie voorheen bestudeer was nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.aaanet.org/committees/commissions/centennial/history/021hoebel.pdf|title=William Robertson: An 18th Century Anthropologist-Historian|accessdate=2012-12-17|archive-date=2014-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108234153/http://www.aaanet.org/committees/commissions/centennial/history/021hoebel.pdf|url-status=dead}}</ref> Die hoogtepunt van geskiedskrywing in die Verligting was [[Edward Gibbon]] se monumentale werk van ses volumes, ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]],'' wat op 17 Februarie 1776 gepubliseer is. Danksy die werk se relatiewe objektiwiteit en gebruik van primêre bronne, het die metodologie daarvan 'n model vir latere historici geword. Dit het daartoe gelei dat Gibben die eerste "moderne historikus" genoem is.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yH9rdaF1CckC|title=Theorists of the Modernist Novel: James Joyce, Dorothy Richardson and Virginia Woolf|author=Deborah Parsons|year=2007|publisher=Routledge|page=94}}</ref> === 19de eeu === Die onstuimige gebeure rondom die [[Franse Rewolusie]] het heelwat van die geskiedskrywing en ontleding van die 19de eeu geïnspireer. Thomas Carlyle het sy meesterwerk van drie volumes, ''The French Revolution: A History'' in 1837 gepubliseer.<ref>{{cite web |url=http://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1 |title=Carlyle – The Sage Of Chelsea |work=English Literature For Boys And Girls |publisher=Farlex Free Library |access-date=19 September 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705184113/https://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1 |archive-date=5 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="LL">{{cite web |url=http://www.criminalbrief.com/?p=8890 |title=Thomas Carlyle |last=Lundin |first=Leigh |date=20 September 2009 |work=Professional Works |publisher=Criminal Brief |access-date=20 September 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723003722/http://criminalbrief.com/?p=8890 |archive-date=23 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die daaropvolgende werke het 'n nuutgevonde passie vir geskiedskrywing bevat. Thomas Macaulay het sy bekendste geskiedeniswerk, ''The History of England from the Accession of James the Second'', in 1848 uitgegee.<ref>Macaulay, Thomas Babington, ''History of England''.</ref> Sy werk is bekend vir klinkende [[prosa]] en 'n selfversekerde, soms dogmatiese, klem op 'n progressiewe model van die Britse geskiedenis. [[Lêer:Jules Michelet portrait older.jpg|duimnael|220x220px|Jules Michelet, later in sy loopbaan.]] In sy vernaamste werk ''Histoire de France'' het die Franse historikus Jules Michelet die term [[Renaissance]] ("Hergeboorte" in [[Frans]]) geskep, 'n tydperk in [[Europa]] se kulturele geskiedenis wat 'n wegbreek van die Middeleeue verteenwoordig het en waartydens 'n moderne begrip van die mensdom en sy plek in die wêreld geskep is.<ref>{{cite book|last=Brotton|first=Jerry|title=The Renaissance Bazaar|year=2002|publisher=Oxford University Press|pages=21–22}}</ref> Michelet was een van die eerste historici wie se geskiedskrywing meer op die gewone mense as op die leiers en instellings van die land gefokus was. Nog 'n belangrike Franse historikus uit hierdie tydperk was Hippolyte Taine. Literêre historisme as 'n kritiese beweging het volgens gerug by hom ontstaan.<ref>Kelly, R. Gordon, ''"Literature and the Historian"'', American Quarterly, Vol. 26, No. 2 (1974), 143.</ref> Een van die groot voorlopers van kultuur- en [[kunsgeskiedenis]] was die Switserse historikus Jacob Burckhardt.<ref>[http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt Renaissance Cultural History]</ref> Burckhardt se bekendste werk is ''The Civilization of the Renaissance in Italy'' (1860). Volgens John Lukacs was hy die eerste meester van kulturele geskiedenis, 'n vakgebied waar daar gepoog word om die gees en die uitdrukkingsvorm van 'n spesifieke era, 'n spesifieke volk of 'n spesifieke plek te beskryf.<ref>John Lukacs, Remembered Past: John Lukacs on History, Historians, and Historical Knowledge, ed.</ref> === Tot beroep gemaak in Duitsland === [[Lêer:Leopold Von Ranke 1877.jpg|regs|duimnael|200x200px|Ranke het geskiedenis as 'n professionele akademiese dissiplne in Duitsland gevestig.]] Die aanvoorwerk vir die moderne akademiese bestudering van geskiedenis en metodes van geskiedskrywing is in die 19e eeu aan Duitse universiteite gedoen. Leopold von Ranke was die vernaamste invloed in hierdie verband, en word as die stigter van moderne brongebaseerde [[geskiedenis]] beskou.<ref>Frederick C. Beiser (2011) ''The German Historicist Tradition'', [https://books.google.com/books?id=w2c6YaKf9usC&pg=PA254 p.254]</ref><ref>Janelle G. Reinelt, Joseph Roach (2007), ''Critical Theory and Performance'', [https://books.google.com/books?id=asORYuvznpQC&pg=PA193&dq=rankean+positivism&hl=el&sa=X&ei=kH2XUI65MuTc4QTU8YHwBw&ved=0CD0Q6wEwBjgK#v=onepage&q=rankean%20positivism&f=false p. 193]</ref><ref>Stern (ed.</ref><ref>Green and Troup (eds.</ref> Ranke het 'n buitengewoon groot verskeidenheid bronne vir 'n historikus van daardie tyd gebruik, insluitend "memoires, dagboeke, persoonlike en formele briewe, regeringsdokumente, diplomatieke verslae en eerstehandse vertellings van ooggetuies". Ranke het die standaarde vir veel latere historiese werke gestel. Hy het idees soos afhanklikheid van primêre bronne ([[empirisme]]), 'n klem op narratiewe geskiedenis en veral [[internasionale politiek]] (''aussenpolitik'') bekendgestel.<ref>E. Sreedharan, ''A textbook of historiography, 500&nbsp;BC to AD&nbsp;2000'' (2004) p 185</ref> === 20ste eeu === Herbert Butterfield het die term Whig-geskiedenis is in sy boek ''The Whig Interpretation of History'' in 1931 geskep om na die opkoms van 'n geskiedskrywing te verwys wat die verlede as 'n onafwendbare progressie na 'n ewig groeiende [[vryheid]] en [[verligting]] verteenwoordig. Die term is ook algemeen in historiese dissiplines buite die Britse geskiedenis gebruik om doelmatige, heldgebaseerde en transhistoriese narratiewe te kritiseer.<ref>Ernst Mayr, "When Is Historiography Whiggish?"</ref> [[Lêer:Marc Bloch (1886–1944).jpg|links|duimnael|200x200px|Die 20ste eeu het die geboorte van 'n groot verskeideniheid geskiedkundige benaderings beleef. Marc Bloch se fokus op sosiale geskiedenis in plaas van tradisionele politiek het 'n reuse invloed uitgeoefen.]] Die Franse Annales Skool het die fokus van historiese navorsing in Frankryk in die 20ste eeu radikaal verander. Hulle het eerder op langdurige sosiale geskiedenis as op politieke of diplomatieke temas gekonsentreer. Die skool het die gebruik van kwantifisering beklemtoon en spesiale aandag aan geografie gegee.<ref>Lucien Febvre, ''La Terre et l'évolution humaine'' (1922), translated as ''A Geographical Introduction to History'' (London, 1932).</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.editions.ehess.fr/revues/annales-histoire-sciences-sociales/numeros-parus/ |title=Editions.ehess.fr |access-date= 7 Junie 2017 |archive-date=28 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928120516/http://www.editions.ehess.fr/revues/annales-histoire-sciences-sociales/numeros-parus/ |url-status=dead }}</ref> 'n Vooraanstaande lid van hierdie skool, Georges Duby, het sy benadering tot geskiedenis beskryf as een wat die sensasionele na die kantlyn skuif en teen 'n eenvoudige vertelling van gebeure waak, 'n benadering wat daarna streef om probleme te opper en op te los, om oppervlakkige steurings te ignoreer, om die lang- en korttermyn evolusie van die ekonomie, samelewing en beskawing te bestudeer. Marxistiese geskiedskrywing het as 'n skool van historiografie ontwikkel wat deur die vernaamste leerstellings van [[Marxisme]] beïnvloed is, insluitend die sentraliteit van sosiale klasse en ekonomiese beperkings in die bepaling van historiese uitkomste. 'n Groep historici binne die Kommunistiese Party van Groot Brittanje (CPGB) het in 1946 gevorm en 'n hoogs invloedryke groep Britse Marxistiese historici geword wat tot werkersklasgeskiedenis (''history from below'') en klassestruktuur in die vroeë kapitalistiese samelewing bygedra het. Lede het Christopher Hill, Eric Hobsbawm en E. P. Thompson ingesluit. Wêreldgeskiedenis, as 'n afsonderlike historiese studieveld, het in die 1980's as 'n onafhanklike akademiese veld na vore gekom. Dit het op die bestudering van [[geskiedenis]] vanuit 'n globale perspektief gefokus. [[Arnold J. Toynbee]] se tien-volume, ''A Study of History ''(1933–1954), was 'n belangrike invloed op hierdie ontwikkelende veld. Hy het 'n vergelykende aktuele benadering tot onafhanklike beskawings gevolg en gedemonstreer dat daar treffende parallelle in hulle oorsprong, ontwikkeling en ondergang was.<ref>William H. McNeill, ''Arnold J. Toynbee a Life'' (1989)</ref> William H. McNeill het ''The Rise of the West'' (1965) geskryf om op Toynbee te verbeter deur te daarop te wys dat daar van die vroegste tye af interaksie tussen die afsonderlike beskawings van Eurasië was.<ref>{{cite journal|last1=McNeill|first1=William H.|year=1995|title=The Changing Shape of World History|url=|journal=History and Theory|volume=34|issue=2|pages=8–26|doi=10.2307/2505432}}</ref> == Beroep == [[Lêer:Peter Brown Balzan Prize Ceremony 2011.JPG|duimnael|218x218px|Peter R.L Brown, 'n professionele historikus in die Laat Antieke tydperk en die [[Middeleeue]]. ]] Professionele historici werk gewoonlik aan kolleges en universiteite, by argiewe, staatsinstansies, museums en as vryskutskrywers en konsultante.<ref>Anthony Grafton and Robert B. Townsend, "The Parlous Paths of the Profession" [http://www.historians.org/Perspectives/issues/2008/0810/0810pro1.cfm ''Perspectives on History'' (Sept. 2008) online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905084438/http://www.historians.org/perspectives/issues/2008/0810/0810pro1.cfm |date= 5 September 2013 }}</ref> Werksgeleenthede vir nuwe PhD's in Geskiedenis is min en baie historici bevind hulle noodgedwonge in deeltydse "adjunk"-onderrigposte wat min betaal en geen voordele het nie.<ref>Robert B. Townsend and Julia Brookins, "The Troubled Academic Job Market for History."</ref> <!-- == Sien ook == * List of historians * Antiquarian * Auxiliary sciences of history * Historiography * Historical revisionism (negationism) --> == Aantekeninge == {{Verwysings|2}} == Verwysings == * {{Cite journal|last=Schneider|first=Wendie Ellen|date=Junie 2001|url=http://www.yalelawjournal.org/pdf/110-8/schneider.pdf|title=Past Imperfect: Irving v. Penguin Books Ltd., No. 1996-I-1113, 2000 WL 362478 (Q. B. Apr. 11), appeal denied (Dec. 18, 2000)|journal=The Yale Law Journal|volume=110|pages=1531–1545|doi=10.2307/797584|access-date= 7 Junie 2017|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716095352/http://www.yalelawjournal.org/pdf/110-8/schneider.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Vidor|first=Gian Marco|date=2015|url=http://www.tandfonline.com/eprint/gPh5dytgRYcRXsXaN7Qq/full|title=Emotions and writing the history of death. An interview with Michel Vovelle, Régis Bertrand and Anne Carol|journal=Mortality|volume=20|doi=10.1080/13576275.2014.984485}} == Verdere leesstof == * ''The American Historical Association's Guide to Historical Literature'' ed. by Mary Beth Norton and Pamela Gerardi (3rd ed. 2 vol, Oxford U.P. 1995) 2064 pages; annotated guide to 27,000 of the most important English language history books in all fields and topics [[hdl:2027/heb.06298|vol 1 online]], [[hdl:2027/heb.06298|vol 2 online]] * Allison, William Henry. ''A guide to historical literature'' (1931) comprehensive bibliography for scholarship to 1930. [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb06297.0001.001 online edition] * Barnes, Harry Elmer''A history of historical writing'' (1962) * Barraclough, Geoffrey. ''History: Main Trends of Research in the Social and Human Sciences,'' (1978) * Bentley, Michael. ed., ''Companion to Historiography'', Routledge, 1997, {{ISBN|0-415-03084-6}} pp; 39 chapters by experts * Bender, Thomas, et al. ''The Education of Historians for Twenty-first Century'' (2003) report by the Committee on Graduate Education of the American Historical Association * Breisach, Ernst. ''Historiography: Ancient, Medieval and Modern'', 3rd edition, 2007, {{ISBN|0-226-07278-9}} * Boia, Lucian ''et al.'', eds. ''Great Historians of the Modern Age: An International Dictionary'' (1991) * Cannon, John, et al., eds. ''The Blackwell Dictionary of Historians''. Blackwell Publishers, 1988 {{ISBN|0-631-14708-X}}. * Gilderhus, Mark T. ''History an Historiographical Introduction'', 2002, {{ISBN|0-13-044824-9}} * Iggers, Georg G. ''Historiography in the 20th Century: From Scientific Objectivity to the Postmodern Challenge'' (2005) * Kelly, Boyd, ed. ''Encyclopedia of Historians and Historical Writing''. (1999). Fitzroy Dearborn {{ISBN|1-884964-33-8}} * Kramer, Lloyd, and Sarah Maza, eds. ''A Companion to Western Historical Thought'' Blackwell 2006. 520pp; {{ISBN|978-1-4051-4961-7}}. * Todd, Richard B. ed. ''Dictionary of British Classicists, 1500–1960'', (2004). Bristol: Thoemmes Continuum, 2004 {{ISBN|1-85506-997-0}}. * Woolf D. R. ''A Global Encyclopedia of Historical Writing'' (Garland Reference Library of the Humanities) (2 vol 1998) [http://www.amazon.com/dp/0815315147/ excerpt and text search] == Eksterne skakels == * [http://www.culturahistorica.es/texts_historians.html Selected texts by the most known historians] {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedkundiges| ]] s18e39oiqthzliomwl49upvvlem0ugg Lied 0 123650 2915361 2908690 2026-07-02T19:49:05Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915361 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Billie Holiday, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (William P. Gottlieb 04251).jpg|duimnael|regs|Amerikaanse jazz-sangeres [[Billie Holiday]] in [[New York Stad]] in 1947.]] 'n '''Lied''' is 'n [[musikale komposisie]] wat deur die [[menslike stem]] uitgevoer word. Die stem dra dikwels die [[melodie]] ('n reeks duidelike en vaste [[Toonhoogte|toonhoogtes]]) met behulp van patrone van [[klank]] en stilte. Liedere het 'n struktuur, soos die algemene [[ABA-vorm]], en bestaan gewoonlik uit dele wat herhaal word of later met variasie uitgevoer word. 'n Lied sonder [[Musiekinstrument|instrumente]] word [[a cappella]] genoem. Geskrewe woorde wat spesifiek vir musiek geskep is, of waarvoor musiek spesifiek geskep word, word [[Liriek|lirieke]] genoem. As 'n bestaande gedig in klassieke musiek met gekomponeerde musiek gepaard gaan, word dit 'n [[kunslied]] genoem. Liedere wat op herhaalde toonhoogtes gesing word sonder duidelike kontoere en patrone wat styg en daal, word [[Gelyksang|gelyksange]] genoem. Liedere wat in 'n eenvoudige styl gekomponeer is en informeel deur die oor geleer word, word dikwels volksliedere genoem. Liedere wat vir die massamark gekomponeer is, ontwerp om deur professionele sangers gesing te word wat hul opnames of lewendige optredes verkoop, word [[gewilde liedere]] genoem. Hierdie liedere, wat 'n breë aantrekkingskrag het, word dikwels deur professionele liedjieskrywers, komponiste en liriekeskrywers geskryf; kunsliedere word deur opgeleide klassieke komponiste vir konsert- of resitaalpoptredes gekomponeer. Liedere word in [[Musiekateljee|ateljees]] uitgevoer en 'n [[Musiekopname|klankopname]] word gemaak, of hulle word lewendig vir 'n gehoor uitgevoer. (In sommige gevalle kan 'n lied lewendig uitgevoer en terselfdertyd opgeneem word.) Liedere kan ook in teater (bv. [[opera]]), rolprente en TV-programme voorkom. 'n Lied kan vir 'n solosanger wees, 'n hoofsanger wat deur [[agtergrondsangers]] ondersteun word, 'n [[duet]], [[Trio (musiek)|trio]], of groter groep met meer stemme wat in harmonie sing, hoewel die term gewoonlik nie gebruik word vir groot klassieke musiekvokale vorme soos opera en [[oratorium]] nie, wat eerder terme soos [[aria]] en [[resitatief]] gebruik.<ref name="Grove">Luise Eitel Peake. 1980. "Song". ''[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]'', sixth edition, 20 vols., edited by Stanley Sadie, Vol. 17: 510–23. London: Macmillan Publishers; New York: Grove's Dictionaries. {{ISBN|1-56159-174-2}}.</ref> 'n Lied kan sonder begeleiding deur instrumentaliste gesing word (a cappella) of met instrumente begelei word. In gewilde musiek kan 'n sanger saam met 'n akoestiese kitaarspeler, pianis, orrelspeler, trekklavierspeler of 'n begeleidingsorkes optree. In [[jazz]] kan 'n sanger met 'n enkele pianis, 'n klein groep (soos 'n trio of [[kwartet]]), of met 'n groot orkes optree. 'n Klassieke sanger kan met 'n enkele pianis, 'n klein ensemble of 'n jazz-orkes optree. In jazz en blues leer sangers dikwels liedere met die oor en kan hulle sommige melodielyne improviseer. In klassieke musiek word melodieë deur komponiste in bladmusiekformaat geskryf, sodat sangers leer om musiek te lees. Liedere met meer as een stem per deel wat in [[polifonie]] of [[harmonie]] sing, word as [[Koor|koorwerke]] beskou. Liedere kan breedweg in baie verskillende vorme en tipes verdeel word, afhangende van die kriteria wat gebruik word. Deur [[semantiese verbreding]] kan 'n breër betekenis van die woord "lied" na instrumentale werke verwys, soos die 19de-eeuse ''Songs Without Words''-stukke vir soloklavier.<ref>{{Cite web|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|publisher=Vice|title=RLYR's 'Actual Existence' Is 40 Minutes of Beautiful Chaos|last1=Ozzi|first1=Dan|date=2018-04-11|website=Noisey|language=en-US|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420200931/https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review|title=El Ten Eleven : Banker's Hill Eleven|last=Lewis |first=William |date=2018-08-08|website=treble|language=en-US|access-date=2019-01-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154444/https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review/ |archive-date= May 9, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tokafi.com/15questions/interview-jasper-tx/ |first1=Tobias |last1=Fischer |title=Interview with Jasper TX {{!}} Sweden Experimental interviews|website= tokafi.com|access-date=2019-01-26}}</ref> == Genres == === Kuns === : {{Hoofartikel|Kunslied}} Kunsliedere is liedere wat geskep is vir uitvoering deur klassieke kunstenaars, dikwels met klavier of ander instrumentale begeleiding, hoewel dit ook solo gesing kan word. Kunsliedere vereis sterk vokale tegniek, 'n begrip van taal, diksie en poësie vir interpretasie. Alhoewel sulke sangers ook gewilde of volksliedere in hul programme kan uitvoer, is dit hierdie eienskappe en die gebruik van [[poësie]] wat kunsliedere van gewilde liedere onderskei. Kunsliedere is 'n tradisie uit die meeste Europese lande, en nou ook ander lande met klassieke musiektradisies. Duitstalige gemeenskappe gebruik die term [[kunslied]] (''Kunstlied'') om sogenaamde ernstige komposisies van volksliedjies (''Volkslied'') te onderskei. Die lirieke word dikwels deur 'n digter of liriekskrywer geskryf en die musiek afsonderlik deur 'n komponis. Kunsliedere kan formeler en meer ingewikkeld wees as gewilde of volksliedjies, alhoewel baie vroeë ''Lieder'' deur figure soos [[Franz Schubert]] in eenvoudige [[strofiese vorm]] is. Die begeleiding van Europese kunsliedere word beskou as 'n belangrike deel van die komposisie. Sommige kunsliedere word so hoog geag dat hulle kenmerke van nasionale identifikasie aanneem. Kunsliedere spruit uit die tradisie van die sing van romantiese [[Hoofse liefde|liefdesliedere]], dikwels aan 'n ideale of verbeelde persoon, en uit godsdienstige liedere. Die [[Troebadoer|troebadoere]] en [[Bard|barde]] van Europa het die gedokumenteerde tradisie van romantiese liedere begin, wat voortgeset is deur die Elizabethaanse [[Luit|luitspelers]]. Sommige van die vroegste kunsliedere word gevind in die musiek van [[Henry Purcell]]. Die tradisie van die romanse, 'n liefdeslied met 'n vloeiende begeleiding, dikwels in driekwartmaat, het in die 19de eeu die opera betree en vandaar deur Europa versprei. Dit het uitgebrei na [[gewilde musiek]] en een van die grondslae van gewilde liedere geword. Terwyl 'n romanse oor die algemeen 'n eenvoudige begeleiding het, het kunsliedere geneig om ingewikkelde, gesofistikeerde begeleiding te hê wat die stem ondersteun, verfraai, illustreer of kontrasteer. Soms het die begeleidingspeler die melodie, terwyl die stem 'n meer dramatiese deel sing. === Volksliedjies === : {{Hoofartikel|Volksmusiek}} Volksliedjies is liedere wat dikwels van anonieme oorsprong is (of in die [[publieke domein]] is) en [[Mondelingse tradisie|mondelings]] oorgedra word. Hulle is gereeld 'n belangrike aspek van nasionale of kulturele [[identiteit]]. Kunsliedere bereik dikwels die status van volksliedjies wanneer mense vergeet wie die outeur was. Volksliedjies word ook dikwels nie-mondelings oorgedra (dit wil sê as [[bladmusiek]]), veral in die moderne era. Volksliedjies bestaan in byna elke kultuur. Die Duitse term ''Volkslied'' is aan die einde van die 18de eeu geskep, tydens die proses van die versameling van ouer liedere en die skryf van nuwes. Gewilde liedere kan uiteindelik volksliedjies word deur dieselfde proses van losmaking van hul bron. Volksliedjies is min of meer per definisie in die publieke domein, alhoewel daar baie folk-kunstenaars is wat oorspronklike materiaal met kopiereg publiseer en opneem. Hierdie tradisie het ook gelei tot die sanger-liedskrywer-styl van optrede, waar 'n kunstenaar [[belydenispoësie]] of persoonlike stellings skryf en dit met musiek sing, meestal met kitaarbegeleiding. Volksliedjies sluit ballades, [[Wieglied|wiegliedere]], [[Liefdeslied|liefdesliedere]], rouliedere, dansliedere, [[Werklied|werkliedere]], [[Ritueel|rituele]] liedere en vele meer in. === Gewilde musiek === Daar is baie genres van gewilde liedere, insluitend [[Fakkellied|fakkelliedere]], [[Ballade|ballades]], [[nuwigheidslied|nuwigheidsliede]], volksliedagtige liedere, ''rock''-, ''blues''- en ''soul''-liedere sowel as ''indie''-musiek. Ander kommersiële genres sluit [[kletsrym]] in. === Sport === 'n Sportlied is 'n volkslied wat [[vosjag]], [[perdren]], [[dobbel]] en ander vorme van ontspanning vier. Alhoewel liedere oor boksers en suksesvolle renperde algemeen was in die negentiende eeu, word min daarvan deur hedendaagse sangers uitgevoer. Veral vosjag word as [[Politieke korrektheid|politiek inkorrek]] beskou. Die bekendste lied oor 'n vosjagter, "[[D'ye ken John Peel]]", is in 1906 in ''[[The National Song Book]]'' (Engels; "Die nasionale liedboek") opgeneem en word nou dikwels as 'n marsdeuntjie gehoor. [[A. L. Lloyd]] het twee [[Kortspeler|kortspelers]] van sportballades opgeneem: "Bold Sportsmen All" (1958) en "Gamblers and Sporting Blades (Songs of the Ring and the Racecourse)" (1962). Die [[High Level Ranters]] en Martin Wyndham-Read het in 1977 'n album genaamd ''English Sporting Ballads'' opgeneem. ''[[The Prospect Before Us]]'' (1976) deur [[The Albion Dance Band]] bevat twee selde gehoorde jagliedere. === Luit === : {{Hoofartikel|Luitlied}} Die term "luitlied" word gegee aan 'n musiekstyl uit die laat 16de eeu tot vroeë 17de eeu, laat [[Renaissance]] tot vroeë [[Barok]], wat hoofsaaklik in [[Engeland]] en [[Frankryk]] voorkom het. Luitliedere was oor die algemeen in strofiese vorm of versherhalend met 'n [[Homofonie|homofoniese]] tekstuur. Die komposisie is geskryf vir 'n solostem met 'n begeleiding, gewoonlik die [[Luit|luit]]. Dit was nie ongewoon vir ander vorme van begeleiding soos [[Basklavier|basklavier]] of ander [[Snaarinstrument|snaarinstrumente]] nie, en kon ook vir meer stemme geskryf word. Die komposisie kon óf solo óf met 'n klein groep instrumente uitgevoer word. === Deel === : {{Hoofartikel|Deellied}} 'n Deellied of deelgesang is 'n vorm van [[Koormusiek|koormusiek]] wat bestaan uit 'n [[Sekulariteit|sekulêre]] (teenoor kerklike) lied wat geskryf of verwerk is vir verskeie [[Stemtipe|vokale dele]]. Deelliedere word gewoonlik deur 'n [[SATB]]-koor gesing, maar soms vir 'n uitsluitlik manlike of uitsluitlik vroulike ensemble.<ref name="baker">{{cite book|last=Baker|title=A Dictionary of Musical Terms|publisher=Read Books|year=2007|isbn=978-1-4067-6292-1}}</ref> === Patter === : {{Hoofartikel|Patterlied}} Die patterlied word gekenmerk deur 'n matig vinnige tot baie vinnige [[Tempo|tempo]] met 'n vinnige opeenvolging van ritmiese patrone waarin elke lettergreep van die teks met een [[Noot (musiek)|noot]] ooreenstem. Dit is 'n kenmerk van [[Komiese opera|komiese opera]], veral [[Gilbert en Sullivan]], maar dit is ook in [[musiekblyspel|musiekblyspele]] en elders gebruik.<ref name=OnMusic>[http://dictionary.onmusic.org/terms/2507-patter_song "Patter song"], ''OnMusic Dictionary'', Connect For Education, Inc, accessed 2 May 2014</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marcello Sorce Keller (1984), "The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History", Folklore, XCV, no. 1, 100- 104. * Jean Nicolas De Surmont (2017), From vocal poetry to song, toward a Theory of Song Obects" with a foreword by Geoff Stahl, Stuttgart, Ibidem. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Songs}} * {{Wikt-inlyn|lied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Liedjies| ]] 8xhlcpxu19ween388kvx5k05qgbhrm3 FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 0 126074 2915390 2915135 2026-07-02T21:30:06Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2915390 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {{Inligtingskas internasionale sokkerkompetisie | titel = FIFA Sokker-Wêreldbeker | jaar = 2026 | bo = 2026 FIFA World Cup {{en}}<br />Copa Mundial de Fútbol 2026 {{es}}<br />Coupe du monde de football de 2026 {{fr}} | beeld = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | grootte = 175px | onderskrif = | land = Kanada | land-vlagpar = | land2 = Meksiko | land2-vlagpar = | land3 = Verenigde State | land3-vlagpar = | stad = | datums = 11 Junie – 19 Julie | konfederasies = 6 | num_spanne = 48 | stadions = 16 | stede = 16 | kampioen = | aantal = | tweede = | derde = | vierde = | wedstryde = 83 | doele = 244 | bywoning = 5403386 | top_puntemaker = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Lionel Messi]]<br />{{vlagikoon|Frankryk}} [[Kylian Mbappé]] (6 elk) | speler = | vorige = [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]] | volgende = [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030|2030]] }} Die 23ste '''[[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi''' ([[Engels]]: ''2026 FIFA World Cup''; [[Spaans]]: ''Copa Mundial de Fútbol 2026''; [[Frans]]: ''Coupe du monde de football de 2026'') word van 11 Junie tot 19 Julie 2026 in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> FIFA het op 13 Junie 2018, net voor die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] in [[Rusland]], die gasheerlande aangekondig. Dit is die eerste toernooi wat deur drie lande saam aangebied word. Daarbenewens is dit die vierde toernooi in [[Noord-Amerika]], die eerste in Kanada, die tweede in die Verenigde State ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994-toernooi]], asook die derde in Meksiko ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970-]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986-toernooie]]. Kandidate vir gasheer was [[Marokko]] asook die gemeenskaplike Noord-Amerikaanse bod.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=11 Mei 2017 |accessdate=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915095957/https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=15 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:FIFA World Cup Icon (Campionato mondiale di calcio).svg|duimnael|links|upright|Die Sokker-Wêreldbekertrofee waarom meegeding word]] Die toernooi word vir die eerste keer deur 48 nasionale spanne beslis, waaronder dié van die drie gasheerlande.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=10 Januarie 2017 |accessdate=11 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211213938/https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=11 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die spanne is in twaalf groepe van vier elk verdeel, waarvan die twee beste spanne van elke groep en die agt beste derdeplek-spanne na die 16de eindrondte deurdring. Altesaam 104 wedstryde word gespeel, waarvan 78 in die Verenigde State en 13 elk in Kanada en Meksiko.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 is die langste toernooi volgens beide aantal deelnemende spanne en wedstryde. Die nasionale sokkerspanne van [[Curaçao]], [[Kaap Verde]], [[Jordanië]] en [[Oesbekistan]] neem vir die eerste keer aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c79ve0qzy9go |title=Who are the 2026 World Cup debutants? |publisher=[[BBC]] |author=Gary Rose |date=5 Desember 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] neem vir die eerste keer sedert 2010 weer aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deel. == Toewysing == [[Lêer:Mapa Candidaturas Mundial Fútbol 2026.png|duimnael|400px| {{sleutel|red|Kandidaat vir 2026}} {{sleutel|#a244ff|Gekanselleerde bod}} {{sleutel|#ff6600|Onverkiesbaar vir 2026}}]] [[Lêer:2026 world cup bid election.png|duimnael|400px|FIFA-lede en hul stemme vir die kandidate: {| ! Toegelaat om te stem !! Onbevoeg om te stem |- |{{sleutel|#867650|Stem vir die Verenigde bod}}||{{sleutel|#FFBD41|Kanada-Meksiko-Verenigde State}} |- |{{sleutel|#2770AB|Stem vir die Marokkaanse bod}}||{{sleutel|#55208D|Marokko}} |- |{{sleutel|#008E2A|Neutraal}}||{{sleutel|#000000|Geskors}} |- |{{sleutel|#B32A2F|Onthouding}}||{{sleutel|#C1C1C1|Nie 'n geassosieerde FIFA-lid}} |}]] Volgens FIFA se beleid mag net al om die derde toernooi deur dieselfde kontinentale beheerliggaam aangebied word. Lande van [[AFC]] en [[UEFA]] was dus onverkiesbaar vir 2026, omdat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018-toernooi]] aan [[Rusland]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022-toernooi]] aan [[Katar]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7067187.stm |title=Fifa abandons World Cup rotation |publisher=[[BBC]] |date=29 Oktober 2007 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Kanada, Meksiko en die Verenigde State is op 13 Junie 2018 in [[Moskou]] deur FIFA gekies as die gasheerlande vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026. Die enigste ander kandidaatland was Marokko. Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 is een van vyf groot internasionale sporttoernooie wat die Verenigde State binne een dekade aanbied, saam met die [[T20I-wêreldbeker 2024]] (saam met [[Wes-Indië]]), die [[Olimpiese Somerspele 2028]], die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wpp.com/en/wpp-iq/2022/09/helping-sports-to-cross-the-atlantic |title=Helping sports to cross the Atlantic |publisher=WPP |author=Dominic Grainger |date=30 September 2022 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |title=USA Rugby: 2033 Women’s Rugby and 2031 Rugby World Cup Hosts |publisher=Last Word On Sports |author=Raheem Bashir |date=12 Mei 2022 |accessdate=7 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107190038/https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |archive-date=7 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cityam.com/us-and-mexico-launch-bid-for-2027-football-womens-world-cup/ |title=US and Mexico launch bid for 2027 football Women’s World Cup |publisher=City A.M. |author=Matt Hardy |date=20 April 2023 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Die stemming het as volg verloop: {|class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | Stemming vir gasheer van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/77948410df016fb/original/vpnl19m2xr8zk50mnor3-pdf.pdf |title=Voting Results for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> |- ! Land | style="background:silver;" | '''Rondte 1''' |- | {{vlagland|Kanada}}, {{vlagland|Meksiko}}, {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;" | '''134''' |- | {{vlagland|Marokko}} || style="text-align:center;" | 65 |} == Kwalifisering == Die gashere Kanada, Meksiko en die Verenigde State se spanne het regstreeks vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 gekwalifiseer. Van die 45 oorblywende plekke was 16 vir [[UEFA]] ([[Europa]]) gereserveer, nege vir [[CAF]] ([[Afrika]]), agt vir [[AFC]] ([[Asië]]), ses vir [[CONMEBOL]] ([[Suid-Amerika]]), drie vir [[CONCACAF]] ([[Karibiese gebied]], [[Noord-Amerika|Noord]]- en [[Sentraal-Amerika]]) en een vir [[OFC]] ([[Oseanië]]). Twee plekke is tydens uitspeelwedstryde tussen Afrika en Noord-/Sentraal-Amerika en tussen Suid-Amerika en Oseanië beslis. Die kontinentale kwalifiseringswedstryde is tussen 7 September 2023 en 31 Maart 2026 beslis. Weens die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|voortgesette Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] het [[Rusland]] se skorsing deur beide [[FIFA]] en UEFA bly voortbestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c4gry9zp412o |title=Why are Russia still playing international football despite ban? |publisher=[[BBC]] |author=Daniel Austin |date=6 Junie 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Vir die eerste keer neem agt [[Arabiere|Arabiese]] lande ([[Algerië]], [[Egipte]], [[Irak]], [[Jordanië]], [[Katar]], [[Marokko]], [[Saoedi-Arabië]] en [[Tunisië]]) aan dieselfde Sokker-Wêreldbekertoernooi deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sana.sy/en/sport/2307218/ |title=Eight Arab teams make history at the 2026 World Cup |publisher=Syrian Arab News Agency |date=1 April 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Noemenswaardige lande wat nie gekwalifiseer het nie sluit in die viermalige wêreldbekerwenner [[Italië]], [[Denemarke]], [[Kameroen]], [[Nigerië]] en [[Pole]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/football/news/9d3ac852-85ce-4a3a-839b-08f9774070d0/top-five-giants-who-will-miss-the-2026-fifa-world-cup |title=Top five giants who will miss the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[SuperSport]] |date=1 April 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende 48 spanne het vir die hooftoernooi gekwalifiseer:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-who-has-qualified |title=Qualified teams for the FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |date=18 November 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> [[Lêer:2026 world cup qualification map.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering: {{sleutel|#cccccc|Nie ’n geassosieerde lid van FIFA nie}} {{sleutel|#000000|Land het homself onttrek of is geskors}} {{sleutel|#ffcc00|Land het nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#2ad4ff|Land neem aan die kwalifisering deel}} {{sleutel|#0000ff|Land het gekwalifiseer}}]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=80|Verskynings by eindstryde !width=50|Agtereen-volgende deelnames !width=80|Laaste verskyning !width=80|Vorige beste prestasie |- |align="left"|{{vlagland|Algerië}} |5de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Argentinië}} |19de||14||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Australië}} |7de||6||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|België}} |15de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Brasilië}} |23ste||23||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|1962]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Colombia}} |7de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Curaçao}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Duitsland}} |21ste||19||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ecuador}} |5de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Egipte}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Engeland}} |17de||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Frankryk}} |17de||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ghana}} |5de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Haïti}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Irak}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Iran}} |7de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ivoorkus}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Japan}} |8ste||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Jordanië}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Kaap Verde}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Kanada}} |3de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Katar}} |2de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]] |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Kroasië}} |7de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Marokko}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Vierde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Meksiko}} |18de||9||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nederland}} |12de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |3de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Noorweë}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Oesbekistan}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Oostenryk}} |9de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Panama}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Paraguay}} |9de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Portugal}} |9de||7||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Saoedi-Arabië}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Senegal}} |4de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Skotland}} |10de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Spanje}} |17de||13||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Korea}} |12de||11||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Vierde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Swede}} |13de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Switserland}} |13de||6||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Tsjeggië}} |9de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|1962]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Tunisië}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Turkye}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Uruguay}} |15de||5||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1930|1930]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1950|1950]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Verenigde State}} |12de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1930|1930]])</small> |} == Stadions == Die 104 wedstryde word op die volgende 16 stadions gespeel, waarvan twee in Kanada, drie in Meksiko en elf in die Verenigde State:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/fifa-world-cup-2026-full-list-stadiums-mexico-canada-usa |title=FIFA World Cup 2026: Full list of stadiums for the men's event in Canada, Mexico, and the United States |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Sebastian Mikkelsen |date=28 September 2023 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Meksikostad]]<ref name="bid_cities">{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |title=United 2026 bid book |publisher=[[FIFA]] |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[New York]]/[[New Jersey]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Dallas]]–[[Fort Worth]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Kansas City]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Azteca-stadion]]<br />'''(Estadio Banorte)'''<br /> | [[MetLife-stadion]]<br />'''(New York/New Jersey-stadion)'''<br /><small>([[East Rutherford]])</small> | [[AT&T-stadion]]<br />'''(Dallas-stadion)'''<br /><small>([[Arlington, Texas|Arlington]])</small> | [[Arrowhead-stadion]]<br />'''(Kansas City-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|19|18|11|N|99|9|2|W|aansig=inlyn|name=Azteca-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|40|48|48.7|N|74|4|27.7|W|aansig=inlyn|name=MetLife-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|32|44|52|N|97|5|34|W|aansig=inlyn|name=AT&T-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|39|2|56|N|94|29|2|W|aansig=inlyn|name=Arrowhead-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''83&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit">{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26™ stadiums |publisher=[[FIFA]] |date=15 Julie 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | Kapasiteit: '''82&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''94&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''73&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|200px]] | [[Lêer:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200px]] | [[Lêer:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200px]] | [[Lêer:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Houston]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Atlanta]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Los Angeles]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/ |title=Los Angeles 2026 |publisher=Los Angeles Sports & Entertainment Commission |accessdate=29 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/ |archive-date=29 Junie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Philadelphia]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[NRG-stadion]]<br />'''(Houston-stadion)''' | [[Mercedes-Benz-stadion]]<br />'''(Atlanta-stadion)''' | [[SoFi-stadion]]<br />'''(Los Angeles-stadion)'''<br /><small>([[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]])</small> | [[Lincoln Financial Field]]<br />'''(Philadelphia-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|29|41|5|N|95|24|39|W|aansig=inlyn|name=NRG-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|33|45|20|N|84|24|0|W|aansig=inlyn|name=Mercedes-Benz-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|10.8|N|118|20|20.4|W|aansig=inlyn|name=SoFi-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|39|54|3|N|75|10|3|W|aansig=inlyn|name=Lincoln Financial Field}}</small> |- | Kapasiteit: '''72&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''75&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''70&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''69&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:USA vs Argentina (Moments before Messi kicked a goal - color).jpg|200px]] | [[Lêer:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200px]] | [[Lêer:SoFi Stadium interior 2021.jpg|200px]] | [[Lêer:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Seattle]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Francisco]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Boston]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Miami]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Lumen Field]]<br />'''(Seattle-stadion)''' | [[Levi's-stadion]]<br />'''(San Franciscobaaigebiedstadion)'''<br /><small>([[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]])</small> | [[Gillette-stadion]]<br />'''(Boston-stadion)'''<br /><small>([[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]])</small> | [[Hard Rock-stadion]]<br />'''(Miami-stadion)'''<br /><small>([[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]])</small> |- | <small>{{Koördinate|47|35|42.72|N|122|19|53.76|W|aansig=inlyn|name=Lumen Field}}</small> | <small>{{Koördinate|37|24|10.8|N|121|58|12|W|aansig=inlyn|name=Levi's-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|42|5|27.6|N|71|15|50.4|W|aansig=inlyn|name=Gillette-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|25|57|29|N|80|14|20|W|aansig=inlyn|name=Hard Rock-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''69&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''71&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''65&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''65&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast end.jpg|200px]] | [[Lêer:Entering Levi's Stadium.JPG|200px]] | [[Lêer:New England Revolution Game; 7.06.2013; 745pm.JPG|200px]] | [[Lêer:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Kanada}} [[Vancouver]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=[[FIFA]] |date=14 April 2022 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Monterrey]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Guadalajara]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Kanada}} [[Toronto]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[BC Place]]<br />'''(BC Place Vancouver)''' | [[Estadio BBVA]]<br />'''(Estadio Monterrey)'''<br /><small>([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])</small> | [[Estadio Akron]]<br />'''(Estadio Guadalajara)'''<br /><small>([[Zapopan]])</small> | [[BMO Field]]<br />'''(Toronto-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|49|16|36|N|123|6|43|W|aansig=inlyn|name=BC Place}}</small> | <small>{{Koördinate|25|40|9|N|100|14|40|W|aansig=inlyn|name=Estadio BBVA}}</small> | <small>{{Koördinate|20|40|54|N|103|27|46|W|aansig=inlyn|name=Estadio Akron}}</small> | <small>{{Koördinate|43|37|58|N|79|25|7|W|aansig=inlyn|name=BMO Field}}</small> |- | Kapasiteit: '''54&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''53&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''48&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''45&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200px]] | [[Lêer:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200px]] | [[Lêer:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|200px]] | [[Lêer:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{location map+|Kanada|width=250|float=left|caption=Plekke in Kanada|places= {{location map~|Kanada|lat=49.276667|long=-123.111944|label=[[Vancouver]]|position=right}} {{location map~|Kanada|lat=43.633333|long=-79.418611|label=[[Toronto]]|position=left}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{location map+|Verenigde State|float=center|width=400|caption=Plekke in die Verenigde State|places= {{location map~|Verenigde State|lat=33.755|long=-84.39|label=[[Atlanta]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=42.358056|long=-71.063611|label=[[Boston]]|position=left}} {{location map~|Verenigde State|lat=32.775833|long=-96.796667|label=[[Dallas]]|position=top}} {{location map~|Verenigde State|lat=29.762778|long=-95.383056|label=[[Houston]]|position=top}} {{location map~|Verenigde State|lat=39.099722|long=-94.578333|label=[[Kansas City]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=34.05|long=-118.25|label=[[Los Angeles]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=25.775278|long=-80.208889|label=[[Miami]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=40.817097|long=-74.085024|label=[[New York|NY/NJ]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=39.9500|long=-75.1667|label=[[Philadelphia]]|position=left}} {{location map~|Verenigde State|lat=37.354444|long=-121.969167|label=[[San Francisco]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=47.5952|long=-122.3316|label=[[Seattle]]|position=bottom}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{location map+|Meksiko|float=right|width=320|caption=Plekke in Meksiko|places= {{location map~|Meksiko|lat=19.303056|long=-99.150556|label=[[Meksikostad]]|position=bottom}} {{location map~|Meksiko|lat=25.669167|long=-100.244444|label=[[Monterrey]]|position=left}} {{location map~|Meksiko|lat=20.681667|long=-103.462778|label=[[Guadalajara]]|position=left}} }} |}</center> == Formaat == Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 word oor 39 dae tussen 48 verskillende spanne oor 104 wedstryde beslis. Dit het op 11 Junie 2026 op die Azteca-stadion, Meksikostad, Meksiko, met die openingswedstryd tussen die medegasheer Meksiko en Suid-Afrika afgeskop. Die toernooi eindig op die MetLife-stadion, East Rutherford, Verenigde State, op 19 Julie met die eindstryd, waartydens die wenner die Sokker-Wêreldbekertrofee inpalm. === Kalender === Die volgende tabel dui die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase, ’n blou blokkie op die bronseindstryd en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Junie ! scope=col |Do<br />11 ! scope=col |Vr<br />12 ! scope=col |Sa<br />13 ! scope=col |So<br />14 ! scope=col |Ma<br />15 ! scope=col |Di<br />16 ! scope=col |Wo<br />17 ! scope=col |Do<br />18 ! scope=col |Vr<br />19 ! scope=col |Sa<br />20 ! scope=col |So<br />21 ! scope=col |Ma<br />22 ! scope=col |Di<br />23 ! scope=col |Wo<br />24 ! scope=col |Do<br />25 ! scope=col |Vr<br />26 ! scope=col |Sa<br />27 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 11 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center | align=left|Groep A <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep C <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep D <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep E <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep F <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep G <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep H <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep I <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep J <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- align=center |align=left|Groep K <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- align=center |align=left|Groep L <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Junie/Julie ! scope=col |So<br />28 ! scope=col |Ma<br />29 ! scope=col |Di<br />30 ! scope=col |Wo<br />1 ! scope=col |Do<br />2 ! scope=col |Vr<br />3 ! scope=col |Sa<br />4 ! scope=col |So<br />5 ! scope=col |Ma<br />6 ! scope=col |Di<br />7 ! scope=col |Wo<br />8 ! scope=col |Do<br />9 ! scope=col |Vr<br />10 ! scope=col |Sa<br />11 ! scope=col |So<br />12 ! scope=col |Ma<br />13 ! scope=col |Di<br />14 ! scope=col |Wo<br />15 ! scope=col |Do<br />16 ! scope=col |Vr<br />17 ! scope=col |Sa<br />18 ! scope=col |So<br />19 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 28 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 29 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 1 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 2 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 3 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 4 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 7 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#3399ff| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#3399ff|Derde plek}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepfase === Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 word tussen 48 nasionale sokkerspanne beslis. Vir die groepfase is die 48 deelnemende spanne in twaalf groepe van vier elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span drie wedstryde in die groepfase. Drie punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens aangetekende doele gerangskik. Klassifisering binne elke groep sal gegrond wees op die volgende puntestelsel: * Drie wedstrydpunte vir ’n oorwinning; * Een vir ’n gelykop; * geen vir ’n nederlaag. Aan die einde van die groepfase word die spanne gerangskik van die eerste na die vierde posisie, gegrond op versamelde wedstrydpunte, met die twee beste spanne en die agt beste derde-plekspanne wat na die uitklopfase deurdring. As twee spanne gelykop in punte is, word die rangorde deur hul aantal aangetekende doele bepaal. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit 32 wedstryde bestaan: 16 16de eindstryde, agt agtste eindstryde, vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde, ’n wedstryd om die derde plek en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe dring saam met die agt beste derde-plekspanne na die uitklopfase deur. Groepwenners speel teen naaswenners in ander groepe in die 16de eindstryde, byvoorbeeld: die wenner van Groep A speel teen die naaswenner van Groep B en die wenner van Groep B teen die naaswenner van Groep A. Spanne van dieselfde groep kan dus eers weer in óf die klein finale óf die eindstryd mekaar ontmoet. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná negentig minute van gewone spel ’n gelykopuitslag is, word daar verder gespeel word om die wenner te bepaal. Aanvanklik word daar twee periodes van [[ekstra tyd]] gespeel, 15 minute in elke rigting. As daar steeds nie ’n wenner ná 120 minute is nie, word die wenner deur ’n [[Strafskop (sokker)|strafskopkompetisie]] bepaal. == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike uitklopdeelname. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. Die loting is op 5 Desember 2025 in die John F. Kennedy Center in [[Washington, D.C.]] gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=[[FIFA]] |date=5 Desember 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> === Groepuitdunne === 48 spanne neem aan die groepfase deel. Die twee beste spanne dring saam met die agt beste derde-plekspanne in elke groep na die tweede rondte (die uitklopfase) deur. ==== Groep A ==== [[Lêer:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Suid-Korea en Tsjeggië in Zapopan]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Meksiko}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |3||1||1||1||2||3||–1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Tsjeggië}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Junie]] [[2026]] |time = 13:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|9}}<br />[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|67}} |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = 80&nbsp;824 |referee = Wilton Sampaio (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |goals1 = [[Hwang In-beom]] {{goal|67}}<br />[[Oh Hyeon-gyu]] {{goal|80}} |goals2 = {{goal|59}} [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = 44&nbsp;985 |referee = Amin Mohamed Omar (Egipte)}} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Michal Sadílek|Sadílek]] {{goal|6}} |goals2 = {{goal|83|straf}} [[Teboho Mokoena|Mokoena]] |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 67&nbsp;442 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = [[Luis Romo|Romo]] {{goal|50}} |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = 45&nbsp;522 |referee = Gustavo Tejera (Uruguay)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |score = 0–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|55}} [[Mateo Chávez|M. Chávez]]<br />{{goal|61}} [[Julián Quiñones|Quiñones]]<br />{{goal|90+4}} [[Álvaro Fidalgo|Fidalgo]] |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = 80&nbsp;824 |referee = Yael Falcón (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = [[Thapelo Maseko|Maseko]] {{goal|63}} |goals2 = |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = 51&nbsp;243 |referee = Facundo Tello (Argentinië)}} ==== Groep B ==== [[Lêer:2026 FIFA World Cup Match 26, Switzerland v Bosnia and Herzegovina.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Switserland en Bosnië en Herzegowina in Inglewood]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} |3||1||1||1||5||6||–1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Katar}} |3||0||1||2||2||10||–8||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |goals1 = [[Cyle Larin|Larin]] {{goal|78}} |goals2 = {{goal|21}} [[Jovo Lukić|Lukić]] |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = 43&nbsp;002 |referee = Facundo Tello (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Katar}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |goals1 = [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] {{goal|90+4}} |goals2 = {{goal|17|straf}} [[Breel Embolo|Embolo]] |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 67&nbsp;966 |referee = Saíd Martínez (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 4–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |goals1 = [[Johan Manzambi|Manzambi]] {{goal|74}}, {{goal|90}}<br />[[Rubén Vargas|Vargas]] {{goal|84}}<br />[[Granit Xhaka|Xhaka]] {{goal|90+7|straf}} |goals2 = {{goal|90+3}} [[Ermin Mahmić|Mahmić]] |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;026 |referee = João Pinheiro (Portugal)}} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 6–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Katar}}''' |goals1 = [[Cyle Larin|Larin]] {{goal|16}}<br />[[Jonathan David|David]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}}<br />[[Nathan Saliba|Saliba]] {{goal|64}}<br />[[Mohamed Manai|Manai]] {{goal|75|e.d.}} |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = 52&nbsp;497 |referee = Cristián Garay (Chili)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |goals1 = [[Rubén Vargas|Vargas]] {{goal|46}}<br />[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{goal|57}} |goals2 = {{goal|76}} [[Promise David|David]] |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = 52&nbsp;497 |referee = Ramon Abatti (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Katar}}''' |goals1 = [[Kerim Alajbegović|Alajbegović]] {{goal|29}}<br />[[Mahmud Abunada|Abunada]] {{goal|34|e.d.}}<br />[[Ermin Mahmić|Mahmić]] {{goal|80}} |goals2 = {{goal|42}} [[Hassan Al-Haydos|Al-Haydos]] |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = 66&nbsp;925 |referee = Jesús Valenzuela (Venezuela)}} ==== Groep C ==== [[Lêer:Gillette2026.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Haïti en Skotland in Foxborough]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} |3||2||1||0||6||3||+3||'''7''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Skotland}} |3||1||0||2||1||4||–3||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} |3||0||0||3||2||8||–6||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Vinícius Júnior|Vinícius]] {{goal|32}} |goals2 = {{goal|21}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;663 |referee = Slavko Vinčić (Slowenië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|28}} [[John McGinn|McGinn]] |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 64&nbsp;146 |referee = Mustapha Ghorbal (Algerië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|2}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 64&nbsp;146 |referee = Ilgiz Tantashev (Oesbekistan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 21:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Matheus Cunha|Cunha]] {{goal|23}}, {{goal|36}}<br />[[Vinícius Júnior|Vinícius]] {{goal|45+3}} |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = 68&nbsp;324 |referee = Alejandro Hernández Hernández (Spanje)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |score = 0–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|7}}, {{goal|45+3}} [[Vinícius Júnior|Vinícius]]<br />{{goal|60}} [[Matheus Cunha|Cunha]] |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = 64&nbsp;478 |referee = César Arturo Ramos (Meksiko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |score = 4–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Achraf Hakimi|Hakimi]] {{goal|39}}<br />[[Ismael Saibari|Saibari]] {{goal|45+1}}<br />[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{goal|78}}<br />[[Gessime Yassine|Yassine]] {{goal|89}} |goals2 = {{goal|10|e.d.}} [[Yassine Bounou|Bounou]]<br />{{goal|43}} [[Wilson Isidor|Isidor]] |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 68&nbsp;239 |referee = Danny Makkelie (Nederland)}} ==== Groep D ==== [[Lêer:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Australië en Turkye in Vancouver]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} |3||1||1||1||2||2||±0||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Paraguay}} |3||1||1||1||2||4||–2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Turkye}} |3||1||0||2||3||5||–2||'''3''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 4–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |goals1 = [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] {{goal|7|e.d.}}<br />[[Folarin Balogun|Balogun]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}}<br />[[Giovanni Reyna|Reyna]] {{goal|90+8}} |goals2 = {{goal|73}} [[Maurício]] |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;492 |referee = Danny Makkelie (Nederland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |goals1 = [[Nestory Irankunda|Irankunda]] {{goal|27}}<br />[[Connor Metcalfe|Metcalfe]] {{goal|75}} |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = 52&nbsp;497 |referee = Jesús Valenzuela (Venezuela)}} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|2}} [[Matías Galarza|Galarza]] |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 68&nbsp;827 |referee = Iván Barton (El Salvador)}} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = [[Cameron Burgess|Burgess]] {{goal|11|e.d.}}<br />[[Alex Freeman|Freeman]] {{goal|43}} |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = 66&nbsp;925 |referee = Felix Zwayer (Duitsland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |score = 3–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = [[Arda Güler|Güler]] {{goal|10}}<br />[[Barış Alper Yılmaz|Yılmaz]] {{goal|31}}<br />[[Kaan Ayhan|Ayhan]] {{goal|90+8}} |goals2 = {{goal|3}} [[Auston Trusty|Trusty]]<br />{{goal|49}} [[Sebastian Berhalter|Berhalter]] |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;492 |referee = Mustapha Ghorbal (Algerië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 68&nbsp;827 |referee = Clément Turpin (Frankryk)}} ==== Groep E ==== [[Lêer:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Duitsland en Curaçao in Houston]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ivoorkus}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ecuador}} |3||1||1||1||2||2||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Curaçao}} |3||0||1||2||1||9||–8||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 7–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |goals1 = [[Felix Nmecha|Nmecha]] {{goal|6}}<br />[[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] {{goal|38}}<br />[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+5|straf}}, {{goal|88}}<br />[[Jamal Musiala|Musiala]] {{goal|47}}<br />[[Nathaniel Brown|Brown]] {{goal|68}}<br />[[Deniz Undav|Undav]] {{goal|78}} |goals2 = {{goal|21}} [[Livano Comenencia|Comenencia]] |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;021 |referee = Jalal Jayed (Marokko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |goals1 = [[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|90}} |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = 68&nbsp;274 |referee = François Letexier (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |goals1 = [[Deniz Undav|Undav]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |goals2 = {{goal|30}} [[Franck Kessié|Kessié]] |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = 43&nbsp;036 |referee = Juan Gabriel Benítez (Paraguay)}} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = 68&nbsp;598 |referee = Ma Ning (Volksrepubliek China)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|7}}, {{goal|64}} [[Nicolas Pépé|Pépé]] |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = 68&nbsp;324 |referee = Glenn Nyberg (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |goals1 = [[Nilson Angulo|Angulo]] {{goal|9}}<br />[[Gonzalo Plata|Plata]] {{goal|77}} |goals2 = {{goal|2}} [[Leroy Sané|Sané]] |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;663 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} ==== Groep F ==== [[Lêer:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Tunisië en Nederland in Kansas City]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} |3||1||1||1||7||7||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Tunisië}} |3||0||0||3||2||12||–10||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 2–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] {{goal|50}}<br />[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{goal|64}} |goals2 = {{goal|57}} [[Keito Nakamura|Nakamura]]<br />{{goal|88}} [[Daichi Kamada|Kamada]] |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 69&nbsp;285 |referee = Ismail Elfath (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 5–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |goals1 = [[Yasin Ayari|Ayari]] {{goal|7}}, {{goal|90+6}}<br />[[Alexander Isak|Isak]] {{goal|30}}<br />[[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] {{goal|59}}<br />[[Mattias Svanberg|Svanberg]] {{goal|84}} |goals2 = {{goal|43}} [[Omar Rekik|Rekik]] |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = 50&nbsp;987 |referee = Yael Falcón (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 5–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Brian Brobbey|Brobbey]] {{goal|5}}, {{goal|17}}<br />[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|47}}, {{goal|54}}<br />[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{goal|89}} |goals2 = {{goal|59}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;777 |referee = Michael Oliver (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 22:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |score = 0–4 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|4}} [[Daichi Kamada|Kamada]]<br />{{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ayase Ueda|Ueda]]<br />{{goal|69}} [[Junya Itō|J. Itō]] |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = 51&nbsp;243 |referee = István Kovács (Roemenië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Daizen Maeda|Maeda]] {{goal|56}} |goals2 = {{goal|62}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 70&nbsp;137 |referee = Iván Barton (El Salvador)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = [[Hazem Mastouri|Mastouri]] {{goal|54}} |goals2 = {{goal|3|e.d.}} [[Ellyes Skhiri|Skhiri]]<br />{{goal|7}} [[Brian Brobbey|Brobbey]]<br />{{goal|62}} [[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = 68&nbsp;391 |referee = Katia Itzel García (Meksiko)}} ==== Groep G ==== [[Lêer:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 03.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen België en Egipte in Seattle]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|België}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Egipte}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Iran}} |3||0||3||0||3||3||±0||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |3||0||1||2||4||10||–6||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Iran}}''' |score = 2–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |goals1 = [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] {{goal|32}}<br />[[Mohammad Mohebi|Mohebi]] {{goal|64}} |goals2 = {{goal|7}}, {{goal|54}} [[Elijah Just|Just]] |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;108 |referee = César Arturo Ramos (Meksiko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|België}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |goals1 = [[Mohamed Hany|Hany]] {{goal|66|e.d.}} |goals2 = {{goal|19}} [[Emam Ashour|Ashour]] |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = 66&nbsp;775 |referee = Ramon Abatti (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|België}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Iran}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;317 |referee = Darío Herrera (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |goals1 = [[Finn Surman|Surman]] {{goal|15}} |goals2 = {{goal|58}} [[Mostafa Ziko|Ziko]]<br />{{goal|67}} [[Mohamed Salah|Salah]]<br />{{goal|82}} [[Trézéguet]] |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = 52&nbsp;497 |referee = Omar Al Ali (Verenigde Arabiese Emirate)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Iran}}''' |goals1 = [[Mahmoud Saber|Saber]] {{goal|5}} |goals2 = {{goal|14}} [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = 66&nbsp;925 |referee = Szymon Marciniak (Pole)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 1–5 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|België}}''' |goals1 = [[Elijah Just|Just]] {{goal|84}} |goals2 = {{goal|28}}, {{goal|50}} [[Leandro Trossard|Trossard]]<br />{{goal|66}} [[Kevin De Bruyne|De Bruyne]]<br />{{goal|86}} [[Romelu Lukaku|Lukaku]]<br />{{goal|90+4}} [[Alexis Saelemaekers|Saelemaekers]] |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = 52&nbsp;497 |referee = Adham Makhadmeh (Jordanië)}} ==== Groep H ==== [[Lêer:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Uruguay en Kaap Verde in Miami Gardens]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kaap Verde}} |3||0||3||0||2||2||±0||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Uruguay}} |3||0||2||1||3||4||–1||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Saoedi-Arabië}} |3||0||2||1||1||5||–4||'''2''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 67&nbsp;640 |referee = Adham Makhadmeh (Jordanië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |goals1 = [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] {{goal|41}} |goals2 = {{goal|80}} [[Maximiliano Araújo|M. Araújo]] |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = 62&nbsp;764 |referee = Maurizio Mariani (Italië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |goals1 = [[Lamine Yamal|Yamal]] {{goal|10}}<br />[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{goal|21}}, {{goal|24}}<br />[[Hassan Al-Tambakti|Al-Tambakti]] {{goal|49|e.d.}} |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 68&nbsp;239 |referee = Raphael Claus (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |score = 2–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |goals1 = [[Maximiliano Araújo|M. Araújo]] {{goal|44}}<br />[[Agustín Canobbio|Canobbio]] {{goal|45+6}} |goals2 = {{goal|21}} [[Kevin Pina|K. Pina]]<br />{{goal|61}} [[Hélio Varela|Varela]] |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = 64&nbsp;003 |referee = Espen Eskås (Noorweë)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;278 |referee = François Letexier (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|42}} [[Álex Baena|Baena]] |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = 45&nbsp;065 |referee = Ismail Elfath (Verenigde State)}} ==== Groep I ==== [[Lêer:Aurelien Tchouameni Ibrahim Mbaye France v Senegal 16 June 2026-457.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Frankryk en Senegal in East Rutherford]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Senegal}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Irak}} |3||0||0||3||1||12||–11||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |goals1 = [[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}}<br />[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|82}} |goals2 = {{goal|90+5}} [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;545 |referee = Alireza Faghani (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Irak}}''' |score = 1–4 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Aymen Hoesein|Hoesein]] {{goal|39}} |goals2 = {{goal|29}}, {{goal|43}} [[Erling Haaland|Haaland]]<br />{{goal|76}} [[Leo Østigård|Østigård]]<br />{{goal|90+6|e.d.}} [[Aymen Hoesein|Hoesein]] |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 63&nbsp;106 |referee = Pierre Atcho (Gaboen)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Irak}}''' |goals1 = [[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|14}}, {{goal|54}}<br />[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] {{goal|66}} |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = 68&nbsp;324 |referee = Drew Fischer (Kanada)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = 3–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |goals1 = [[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] {{goal|43}}<br />[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |goals2 = {{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;663 |referee = Wilton Sampaio (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = 1–4 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = [[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] {{goal|21}} |goals2 = {{goal|7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Ousmane Dembélé|Dembélé]]<br />{{goal|90+4}} [[Désiré Doué|Doué]] |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 64&nbsp;146 |referee = Michael Oliver (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Irak}}''' |goals1 = [[Habib Diarra|Diarra]] {{goal|4}}<br />[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] {{goal|56}}<br />[[Pape Gueye|P. Gueye]] {{goal|59}}, {{goal|71}}<br />[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] {{goal|82}} |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = 43&nbsp;036 |referee = Anthony Taylor (Engeland)}} ==== Groep J ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Oostenryk}} |3||1||1||1||6||6||±0||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Algerië}} |3||1||1||1||5||7||–2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Jordanië}} |3||0||0||3||3||8||–5||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |goals1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = 69&nbsp;045 |referee = Szymon Marciniak (Pole)}} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |goals1 = [[Romano Schmid|Schmid]] {{goal|20}}<br />[[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] {{goal|76|e.d.}}<br />[[Marko Arnautović|Arnautović]] {{goal|90+12|straf}} |goals2 = {{goal|50}} [[Ali Olwan|Olwan]] |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 68&nbsp;527 |referee = Dahane Beida (Mauritanië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |goals1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 70&nbsp;649 |referee = Amin Omar (Egipte)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |goals1 = [[Nizar Al-Rashdan|Al-Rashdan]] {{goal|36}} |goals2 = {{goal|69}} [[Nadhir Benbouali|Benbouali]]<br />{{goal|82}} [[Amine Gouiri|Gouiri]] |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 68&nbsp;371 |referee = Slavko Vinčić (Slowenië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |score = 3–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |goals1 = [[Rafik Belghali|Belghali]] {{goal|45}}<br />[[Riyad Mahrez|Mahrez]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |goals2 = {{goal|28}} [[Marko Arnautović|Arnautović]]<br />{{goal|55}} [[Marcel Sabitzer|Sabitzer]]<br />{{goal|90+6}} [[Saša Kalajdžić|Kalajdžić]] |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = 69&nbsp;045 |referee = Ilgiz Tantashev (Oesbekistan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |goals1 = [[Musa Al-Taamari|Al-Taamari]] {{goal|55}} |goals2 = {{goal|19}} [[Giovani Lo Celso|Lo Celso]]<br />{{goal|31|straf}} [[Lautaro Martínez|Martínez]]<br />{{goal|80}} [[Lionel Messi|Messi]] |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 70&nbsp;649 |referee = István Kovács (Roemenië)}} ==== Groep K ==== [[Lêer:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|duimnael|Die wedstryd tussen die Demokratiese Republiek die Kongo en Oesbekistan in Atlanta]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]] |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Oesbekistan}} |3||0||0||3||2||11||–9||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Verslag] |team2 = '''{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]]''' |goals1 = [[João Neves|Neves]] {{goal|6}} |goals2 = {{goal|45+5}} [[Yoane Wissa|Wissa]] |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;777 |referee = Abdulrahman Al-Jassim (Katar)}} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] {{goal|60}} |goals2 = {{goal|40}} [[Daniel Muñoz|Muñoz]]<br />{{goal|65}} [[Luis Díaz|Díaz]]<br />{{goal|90+9}} [[Jaminton Campaz|Campaz]] |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = 80&nbsp;824 |referee = Anthony Taylor (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |goals1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{goal|6}}, {{goal|39}}<br />[[Nuno Mendes|Mendes]] {{goal|17}}<br />[[Abduvohid Nematov|Nematov]] {{goal|60|e.d.}}<br />[[Rafael Leão|Leão]] {{goal|87}} |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;777 |referee = Jalal Jayed (Marokko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Verslag] |team2 = '''{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]]''' |goals1 = [[Daniel Muñoz|Muñoz]] {{goal|76}} |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = 45&nbsp;358 |referee = Maurizio Mariani (Italië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 19:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = 64&nbsp;478 |referee = Alireza Faghani (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 19:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]]''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |goals1 = [[Yoane Wissa|Wissa]] {{goal|68|straf}}, {{goal|90+1}}<br />[[Fiston Mayele|Mayele]] {{goal|78}} |goals2 = {{goal|10}} [[Eldor Shomurodov|Shomurodov]] |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 68&nbsp;239 |referee = Felix Zwayer (Duitsland)}} ==== Groep L ==== [[Lêer:Harry Kane 9 England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 06.jpg|duimnael|Die wedstryd tussen Engeland en Ghana in Foxborough]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kroasië}} |3||2||0||1||5||5||±0||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ghana}} |3||1||1||1||2||2||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} |3||0||0||3||0||4||—4||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 4–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |goals1 = [[Harry Kane|Kane]] {{goal|12|straf}}, {{goal|42}}<br />[[Jude Bellingham|Bellingham]] {{goal|47}}<br />[[Marcus Rashford|Rashford]] {{goal|85}} |goals2 = {{goal|36}} [[Martin Baturina|Baturina]]<br />{{goal|45+5}} [[Petar Musa|Musa]] |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 70&nbsp;389 |referee = Clément Turpin (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Panama}}''' |goals1 = [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] {{goal|90+5}} |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = 42&nbsp;942 |referee = Glenn Nyberg (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 63&nbsp;983 |referee = Saíd Martínez (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|54}} [[Ante Budimir|Budimir]] |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = 43&nbsp;036 |referee = Pierre Atcho (Gaboen)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|62}} [[Jude Bellingham|Bellingham]]<br />{{goal|67}} [[Harry Kane|Kane]] |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;663 |referee = Abdulrahman Al-Jassim (Katar)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |goals1 = [[Petar Sučić|P. Sučić]] {{goal|31}}<br />[[Nikola Vlašić|Vlašić]] {{goal|83}} |goals2 = {{goal|73}} [[Derrick Luckassen|Luckassen]] |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = 68&nbsp;324 |referee = Drew Fischer (Kanada)}} ==== Ranglys van die derdeplek-spanne ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Land !width=30|Groep !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]] |K||3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} |F||3||1||1||1||7||7||±0||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ghana}} |L||3||1||1||1||2||2||±0||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ecuador}} |E||3||1||1||1||2||2||±0||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} |B||3||1||1||1||5||6||–1||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Algerië}} |J||3||1||1||1||5||7||–2||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Paraguay}} |D||3||1||1||1||2||4||–2||'''4''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Senegal}} |I||3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Iran}} |G||3||0||3||0||3||3||±0||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} |A||3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Skotland}} |C||3||1||0||2||1||4||–3||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Uruguay}} |H||3||0||2||1||3||4||–1||'''2''' |} === Uitklopfase === [[Lêer:Yasin Ayari -18, Michael Olise -11 France v Sweden at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 05.jpg|duimnael|Die 16de eindrondtewedstryd tussen Frankryk en Swede in East Rutherford]] {{Wedstrydskema laaste 32 | RD1 = 16de eindrondte | RD2 = Agtste eindrondte | RD3 = Kwarteindrondte | RD4 = Halfeindrondte | RD5 = Eindstryd | RD6 = derde plek | RD1-header-01 = 29 Junie – Foxborough | RD1-team01 = {{vlagland|Duitsland}} | RD1-score01 = 1<br />(3) | RD1-team02 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' | RD1-score02 = '''1<br />(4)''' | RD1-header-02 = 30 Junie – East Rutherford | RD1-team03 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' | RD1-score03 = '''3''' | RD1-team04 = {{vlagland|Swede}} | RD1-score04 = 0 | RD1-header-03 = 28 Junie – Inglewood | RD1-team05 = {{vlagland|Suid-Afrika}} | RD1-score05 = 0 | RD1-team06 = '''{{vlagland|Kanada}}''' | RD1-score06 = '''1''' | RD1-header-04 = 29 Junie – Guadalupe | RD1-team07 = {{vlagland|Nederland}} | RD1-score07 = 1<br />(2) | RD1-team08 = '''{{vlagland|Marokko}}''' | RD1-score08 = '''1<br />(3)''' | RD1-header-05 = 2 Julie – Toronto | RD1-team09 = {{vlagland|Portugal}} | RD1-score09 = | RD1-team10 = {{vlagland|Kroasië}} | RD1-score10 = | RD1-header-06 = 2 Julie – Inglewood | RD1-team11 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD1-score11 = '''3''' | RD1-team12 = {{vlagland|Oostenryk}} | RD1-score12 = 0 | RD1-header-07 = 1 Julie – Santa Clara | RD1-team13 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' | RD1-score13 = '''2''' | RD1-team14 = {{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} | RD1-score14 = 0 | RD1-header-08 = 1 Julie – Seattle | RD1-team15 = '''{{vlagland|België}}''' | RD1-score15 = '''3''' | RD1-team16 = {{vlagland|Senegal}} | RD1-score16 = 2 | RD1-header-09 = 29 Junie – Houston | RD1-team17 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' | RD1-score17 = '''2''' | RD1-team18 = {{vlagland|Japan}} | RD1-score18 = 1 | RD1-header-10 = 30 Junie – Arlington | RD1-team19 = {{vlagland|Ivoorkus}} | RD1-score19 = 1 | RD1-team20 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' | RD1-score20 = '''2''' | RD1-header-11 = 30 Junie – Meksikostad | RD1-team21 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' | RD1-score21 = '''2''' | RD1-team22 = {{vlagland|Ecuador}} | RD1-score22 = 0 | RD1-header-12 = 1 Julie – Atlanta | RD1-team23 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD1-score23 = '''2''' | RD1-team24 = {{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]] | RD1-score24 = 1 | RD1-header-13 = 3 Julie – Miami Gardens | RD1-team25 = {{vlagland|Argentinië}} | RD1-score25 = | RD1-team26 = {{vlagland|Kaap Verde}} | RD1-score26 = | RD1-header-14 = 3 Julie – Arlington | RD1-team27 = {{vlagland|Australië}} | RD1-score27 = | RD1-team28 = {{vlagland|Egipte}} | RD1-score28 = | RD1-header-15 = 2 Julie – Vancouver | RD1-team29 = {{vlagland|Switserland}} | RD1-score29 = | RD1-team30 = {{vlagland|Algerië}} | RD1-score30 = | RD1-header-16 = 3 Julie – Kansas City | RD1-team31 = {{vlagland|Colombia}} | RD1-score31 = | RD1-team32 = {{vlagland|Ghana}} | RD1-score32 = | RD2-header-1 = 4 Julie – Philadelphia | RD2-team01 = {{vlagland|Paraguay}} | RD2-score01 = | RD2-team02 = {{vlagland|Frankryk}} | RD2-score02 = | RD2-header-2 = 4 Julie – Houston | RD2-team03 = {{vlagland|Kanada}} | RD2-score03 = | RD2-team04 = {{vlagland|Marokko}} | RD2-score04 = | RD2-header-3 = 6 Julie – Arlington | RD2-team05 = Wenner Wedstryd 83 | RD2-score05 = | RD2-team06 = {{vlagland|Spanje}} | RD2-score06 = | RD2-header-4 = 6 Julie – Seattle | RD2-team07 = {{vlagland|Verenigde State}} | RD2-score07 = | RD2-team08 = {{vlagland|België}} | RD2-score08 = | RD2-header-5 = 5 Julie – East Rutherford | RD2-team09 = {{vlagland|Brasilië}} | RD2-score09 = | RD2-team10 = {{vlagland|Noorweë}} | RD2-score10 = | RD2-header-6 = 5 Julie – Meksikostad | RD2-team11 = {{vlagland|Meksiko}} | RD2-score11 = | RD2-team12 = {{vlagland|Engeland}} | RD2-score12 = | RD2-header-7 = 7 Julie – Atlanta | RD2-team13 = Wenner Wedstryd 86 | RD2-score13 = | RD2-team14 = Wenner Wedstryd 88 | RD2-score14 = | RD2-header-8 = 7 Julie – Vancouver | RD2-team15 = Wenner Wedstryd 85 | RD2-score15 = | RD2-team16 = Wenner Wedstryd 87 | RD2-score16 = | RD3-header-1 = 9 Julie – Foxborough | RD3-team01 = Wenner Wedstryd 89 | RD3-score01 = | RD3-team02 = Wenner Wedstryd 90 | RD3-score02 = | RD3-header-2 = 10 Julie – Inglewood | RD3-team03 = Wenner Wedstryd 93 | RD3-score03 = | RD3-team04 = Wenner Wedstryd 94 | RD3-score04 = | RD3-header-3 = 11 Julie – Miami Gardens | RD3-team05 = Wenner Wedstryd 91 | RD3-score05 = | RD3-team06 = Wenner Wedstryd 92 | RD3-score06 = | RD3-header-4 = 11 Julie – Kansas City | RD3-team07 = Wenner Wedstryd 95 | RD3-score07 = | RD3-team08 = Wenner Wedstryd 96 | RD3-score08 = | RD4-header-1 = 14 Julie – Arlington | RD4-team01 = Wenner Wedstryd 97 | RD4-score01 = | RD4-team02 = Wenner Wedstryd 98 | RD4-score02 = | RD4-header-2 = 15 Julie – Atlanta | RD4-team03 = Wenner Wedstryd 99 | RD4-score03 = | RD4-team04 = Wenner Wedstryd 100 | RD4-score04 = | RD5-header-1 = 19 Julie – East Rutherford | RD5-team01 = Wenner Wedstryd 101 | RD5-score01 = | RD5-team02 = Wenner Wedstryd 102 | RD5-score02 = | RD6-header-1 = 18 Julie – Miami Gardens | RD6-team01 = Verloorder Wedstryd 101 | RD6-score01 = | RD6-team02 = Verloorder Wedstryd 102 | RD6-score02 = }} ==== 16de eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[28 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|90+2}} [[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 69&nbsp;237 |referee = João Pinheiro (Portugal)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 16:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 1–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021513 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''3–4''' |team2 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |goals1 = [[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}}<br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Kai Havertz|Havertz]] {{penmiss}}<br />[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengoal}}<br />[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengoal}}<br />[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penmiss}}<br />[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengoal}}<br />[[Jonathan Tah|Tah]] {{penmiss}} |goals2 = {{goal|42}} [[Julio Enciso|Enciso]]<br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{pengoal}} [[Maurício]]<br />{{pengoal}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]]<br />{{pengoal}} [[Matías Galarza|Galarza]]<br />{{penmiss}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]]<br />{{penmiss}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]]<br />{{pengoal}} [[José Canale|Canale]] |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = 63&nbsp;945 |referee = Jalal Jayed (Marokko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 1–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021522 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''2–3''' |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}}<br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengoal}}<br />[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penmiss}}<br />[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengoal}}<br />[[Quinten Timber|Timber]] {{penmiss}}<br />[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penmiss}} |goals2 = {{goal|90+1}} [[Issa Diop|Diop]]<br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{penmiss}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]]<br />{{pengoal}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]]<br />{{pengoal}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]]<br />{{penmiss}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]]<br />{{pengoal}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = 51&nbsp;243 |referee = Wilton Sampaio (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021516 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = [[Casemiro]] {{goal|56}}<br />[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2 = {{goal|29}} [[Kaishu Sano|Sano]] |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = 68&nbsp;777 |referee = Maurizio Mariani (Italië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021523 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45}}, {{goal|74}}<br />[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = 80&nbsp;663 |referee = Danny Makkelie (Nederland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021514 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2 = {{goal|39}} [[Antonio Nusa|Nusa]]<br />{{goal|86}} [[Erling Haaland|Haaland]] |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = 69&nbsp;665 |referee = Jesús Valenzuela (Venezuela)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021520 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |goals1 = [[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}}<br />[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = 80&nbsp;824 |referee = Slavko Vinčić (Slowenië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021512 Verslag] |team2 = '''{{vlagikoon|Demokratiese Republiek die Kongo}} [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]]''' |goals1 = [[Harry Kane|Kane]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |goals2 = {{goal|7}} [[Brian Cipenga|Cipenga]] |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = 68&nbsp;239 |referee = Adham Makhadmeh (Jordanië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021524 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |goals1 = [[Folarin Balogun|Balogun]] {{goal|45}}<br />[[Malik Tillman|Tillman]] {{goal|82}} |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = 68&nbsp;827 |referee = Raphael Claus (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|België}}''' |score = 3–2 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021525 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |goals1 = [[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{goal|86}}<br />[[Youri Tielemans|Tielemans]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|straf}} |goals2 = {{goal|24}} [[Habib Diarra|Diarra]]<br />{{goal|51}} [[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = 66&nbsp;925 |referee = Saíd Martínez (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = Wedstryd 83 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021526 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = Espen Eskås (Noorweë)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021519 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |goals1 = [[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{goal|36}}, {{goal|89}}<br />[[Pedro Porro|Porro]] {{goal|66}} |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = 70&nbsp;492 |referee = Glenn Nyberg (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = Wedstryd 85 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021527 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = Yael Falcón (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = Wedstryd 86 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021521 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = Drew Fischer (Kanada)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 20:30 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = Wedstryd 87 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021517 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = Clément Turpin (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = Wedstryd 88 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021515 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = Gustavo Tejera (Uruguay)}} ==== Agtste eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[4 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |score = Wedstryd 89 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021533 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[4 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = Wedstryd 90 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021530 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Julie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = Wedstryd 91 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021532 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Julie]] [[2026]] |time = 18:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = Wedstryd 92 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021531 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Julie]] [[2026]] |time = 14:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 83''' |score = Wedstryd 93 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021529 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = Wedstryd 94 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021534 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|België}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 86''' |score = Wedstryd 95 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021528 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 88''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Wedstryd 85''' |score = Wedstryd 96 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021535 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 87''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} ==== Kwarteindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[9 Julie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 89''' |score = Wedstryd 97 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021536 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 90''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[10 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Wedstryd 93''' |score = Wedstryd 98 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021538 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 94''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 91''' |score = Wedstryd 99 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021539 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 92''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Julie]] [[2026]] |time = 20:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 95''' |score = Wedstryd 100 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021537 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 96''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} ==== Halfeindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[14 Julie]] [[2026]] |time = 14:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 97''' |score = Wedstryd 101 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021541 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 98''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Julie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 99''' |score = Wedstryd 102 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021540 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 100''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} ==== Klein finale (om die derde plek) ==== {{sokkerwedstryd |date = [[18 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Verloorder Wedstryd 101''' |score = Wedstryd 103 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021542 Verslag] |team2 = '''Verloorder Wedstryd 102''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} ==== Eindstryd ==== {{sokkerwedstryd |date = [[19 Julie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 101''' |score = Wedstryd 104 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021543 Verslag] |team2 = '''Wenner Wedstryd 102''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford]] |attendance = |referee = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Sokkerwêreldkampioen 2026 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2026 FIFA World Cup|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026}} * {{en}} {{es}} {{fr}} [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.worldcup-history.com/index.php?siden=VM&aaret=2026 worldcup-history.com: ''2026''] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/2026-FIFA-World-Cup|title=2026 FIFA World Cup|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Julie 2026}} * {{en}} {{IMDb-titel|32915471|2026 FIFA World Cup}} {{Navigasie Sokker-Wêreldbekertoernooie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kanada]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in Kanada]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in Meksiko]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi|2026]] [[Kategorie:Sport in 2026]] azutxooeekwy07es3zkzknbn886wznq Afrika-Chinese betrekkinge 0 232048 2915335 2908715 2026-07-02T19:27:12Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915335 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Africa China Locator.svg|duimnael|regs|Afrika en China op die wêreldkaart.]] [[Lêer:Silk route.jpg|duimnael|Antieke [[Syroete|Syroete vanuit China]]]] '''China-Afrika verhoudinge''' verwys na die historiese, politieke, ekonomiese, militêre, sosiale en kulturele verbindings tussen [[China]] en die [[Afrika]]-vasteland. Min is bekend oor die antieke verhoudings tussen China en die Afrika-vasteland, alhoewel daar bewys is van vroeë handelsverbindings. Hoogtepunte van middeleeuse kontakte was die 14de-eeuse reis van [[Ibn Battuta]], die Marokkaanse geleerde en reisiger, na dele van China, <ref name=Ooi>{{cite book |last=Gin Ooi |first=Keat |title=Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|origyear=2004 |year=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-770-5 |page=626}}</ref>die 14de-eeuse besoek van Sa'id van Mogadishu, die Somaliese geleerde en ontdekkingsreisiger, na China;<ref>Between the Middle Ages and modernity: individual and community in the early By Charles H. Parker, Jerry H. Bentley, bl 160</ref> en die 15de eeuse [[Ming-dinastie]]-reise van Chinese admiraal [[Zheng He]] en sy vloot, wat verby die kus van [[Somalië]] gevaar het, die Ajuran-sultanaat verbygesteek het en daarna die kus na die [[Mosambiekkanaal]] gevolg het.<ref name="CCTV">{{cite web |url=http://www.cctv.com/english/TouchChina/GloryofChineseCivilization/HistoricalCelebrities/MilitaryLeaders/20021224/100353.html |author=CCTV |title=Zheng He's Voyages |date=24 Desember 2002 |access-date=13 Augustus 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423235648/http://www.cctv.com/english/TouchChina/GloryofChineseCivilization/HistoricalCelebrities/MilitaryLeaders/20021224/100353.html |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="What a borderless Africa could mean for China">{{cite web |url=https://www.hongkongfp.com/2016/07/14/what-a-borderless-africa-could-mean-for-china/ |title=What a borderless Africa could mean for China |publisher=Hong Kong Free Press |year=2016 |access-date=14 Julie 2016 |author=Mutanga, Innocent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816193724/https://www.hongkongfp.com/2016/07/14/what-a-borderless-africa-could-mean-for-china/ |archive-date=16 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Moderne politieke en ekonomiese verhoudinge het begin in die era van [[Mao Zedong]], die eerste leier van die [[Kommunistiese Party van China]], na aanleiding van die [[Chinese Burgeroorlog]]. Vanaf die 21ste eeu het die moderne staat van die [[Volksrepubliek China]] toenemend sterk ekonomiese bande met Afrika gebou. Daar is 'n geraamde een miljoen Chinese burgers wat in Afrika woon.<ref>{{cite news |title=Africa and China: More than minerals |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21574012-chinese-trade-africa-keeps-growing-fears-neocolonialism-are-overdone-more |access-date=29 Maart 2013 |newspaper=The Economist |date=23 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123211332/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21574012-chinese-trade-africa-keeps-growing-fears-neocolonialism-are-overdone-more |archive-date=23 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens word geskat dat 200 000 Afrika inwoners in China werk.<ref name="LowendGlobalization">{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/99879575/How-Africans-Pursue-Low-End-Globalization-in-Hong-Kong-and-Mainland-China-Journal-of-Current-Chinese-Affairs |title=How Africans Pursue Low-End Globalization in Hong Kong and Mainland China |publisher=Journal of Current Chinese Affairs |year=2012 |access-date=15 Julie 2012 |author=Mathews, Gordon and Yang Yang |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223035606/https://www.scribd.com/doc/99879575/How-Africans-Pursue-Low-End-Globalization-in-Hong-Kong-and-Mainland-China-Journal-of-Current-Chinese-Affairs |archive-date=23 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Swaziland]] is vanaf 2019 die enigste Afrika-land wat nog [[Taiwan]] as die [[Republiek China]] erken. Handel tussen die Volksrepubliek China en Afrika het gedurende die 1990's met 700% gestyg,<ref>[http://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica ''China's trade safari in Africa''] - ''Le Monde Diplomatique'', Mei 2005</ref> en China is tans Afrika se grootste handelsvennoot.<ref name="wsj">{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903392904576510271838147248 |title=In Africa, U.S. Watches China's Rise |author=Peter Wonacott |date=2 September 2011 |access-date=19 Julie 2012 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219113326/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903392904576510271838147248 |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Forum vir China-Afrika-Samewerking]] ([[FOCAC]]) is in Oktober 2000 gestig as 'n amptelike forum om die verhoudings te versterk. 'n Paar [[Weste]]rse lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde State]], het bekommerd geword oor die belangrike politieke, ekonomiese en militêre rolle wat China in die vasteland van Afrika speel. Die Chinese Ministerie van Buitelandse Sake beklemtoon China se ontwikkelingsbetrokkenheid met Afrika, terwyl hy ook verklaar dat China en Afrika gesamentlike pogings doen om die wettige regte van ontwikkelende lande te handhaaf en die skepping van "'n nuwe, regverdige en billikke politieke en ekonomiese orde in die wêreld".<ref>[http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm "China-Africa Relations"], Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, April 25, 2002</ref> == Historiese verhoudinge == [[Lêer:ShenDuGiraffePainting.jpg|links|duimnael|'n [[Kameelperd]] wat uit Somalië in die twaalfde jaar van Keiser Yongle (AD 1415) na China gebring is.]] Afrika en China het 'n geskiedenis van handelsbetrekkinge, soms deur derde partye, wat sover terug dateer tot 202 v.C. en 220 n.C. Die eerste melding van Afrika in Chinese bronne was in die ''Yǒuyáng Zázǔ'' deur Duan Chengshi (863 dood), 'n samevatting van algemene kennis waar hy oor die land ''Po-pa-li'' geskryf het (verwysende na [[Somalië]]). Daar word geglo dat die eerste Afrikane wat ooit met die Chinese in kontak was, was die Somaliërs uit die Ajuran-ryk. Argeologiese opgrawings by [[Mogadishu]] uit die Ajuran-ryk en [[Kilwa]], [[Tanzanië]] het baie muntstukke van China herwin. Die meerderheid van die Chinese munte dateer tot die [[Song-dinastie]], hoewel die Ming-dinastie en [[Qing-dinastie]] ook volgens Richard Pankhurst verteenwoordig word.<ref>{{cite book | last =Pankhurst | first =Richard | title =An Introduction to the Economic History of Ethiopia | publisher =Lalibela House | year =1961 | location =London | id = ASIN B000J1GFHC }}, bl. 268</ref> In 1226 het Chao Jukua, kommissaris van buitelandse handel in [[Quanzhou]] in die [[Fujian]] provinsie van China, sy ''Chu-fan-chih'' (Beskrywing van Barbaarse Volke) voltooi wat [[Zanzibar]] (Ts'ong-Pa) en Somalië bespreek (Pi-P'a- Lo). Daarbenewens is [[kameelperd]]e, [[sebra]]s en [[wierook]] uitgevoer na die Ming-dinastie in China, wat Somaliese handelaars leiers in die handel tussen [[Asië]] en Afrika maak.<ref>East Africa and its Invaders pg.37</ref> en beïnvloed die Chinese taal oor Somali in die proses. In die [[14de eeu]] het Marokkaanse reisiger en geleerde Ibn Battuta 'n lang reis na Afrika en Asië onderneem. Hy het China in April 1345 na 'n verblyf in Indië bereik voordat hy as 'n gesant van Sultan Muhammad Tughlaq van die Indiese Tughlaq-dinastie na China gedien het.<ref name=Ooi/><ref>{{cite web|url=http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/ibn_battuta/Battuta%27s_Trip_Nine.html |title=Ibn Battuta's Trip: Part Nine - Malaysia and China (1345–1346) |accessdate=2009-03-19 |work= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418073126/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/ibn_battuta/Battuta%27s_Trip_Nine.html |archivedate=April 18, 2009 }}</ref> Hy het geskryf: "China is die veiligste, die beste reguleerde van lande vir 'n reisiger. 'n Man kan op 'n reis van nege maande alleen gaan, met 'n groot bedrag geld saam met hom, sonder enige vrees. [[Sy]] word gebruik vir klere, selfs deur arm monnike en bedelaars. Die [[porselein]] is die beste van alle pottebakkersware en sy hoenders is groter as ganse in ons land."<ref>{{cite web |url=http://www.bangorschools.net/hs/SR/IbnBattutta.html |title=Ibn Battuta and Zheng He, the tourist and the admiral |access-date=19 Maart 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428032451/http://www.bangorschools.net/hs/SR/IbnBattutta.html |archive-date=28 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Zheng He.png|duimnael|[[Zheng He]] se ekspedisies.]] Die Ming-dinastie reis van Chinese admiraal Zheng He en sy vloot, wat die om die kus van Somalië gegaan het en daarna die kus na die Mosambiek-kanaal gevolg het. Die doel van die ekspedisies was om Chinese kultuur te versprei en die Chinese mag te vertoon. Zheng het geskenke gebring en titels van die Ming-keiser aan die plaaslike heersers gegee, met die doel om 'n groot aantal afhanklike state te vestig.<ref name="CCTV"/> In Oktober 1415 het Chinese ontdekkingsreisiger en admiraal Zheng He die ooskus van Afrika bereik en die eerste van twee kameelperde gestuur as geskenke aan die Chinese Yongle-keiser.<ref>Snow 1998, p. 23</ref> Daar is 'n paar bronne wat noem dat Chinese skepe in 1415 naby Lamu-eiland in Kenia gesink het. Oorlewendes het na bewering hulle op die eiland gevestig en met plaaslike vroue getrou.<ref>{{cite book |last=Eliot |first=Charles|title=The East African Protectorate |year=1966 |publisher=Routledge |location= |language= |isbn=0-7146-1661-3 |oclc= |doi= |id= |page=11}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ke.china-embassy.org/eng/sbgx/t202741.htm |title=Kenyan girl with Chinese blood steals limelight |access-date=3 April 2009 |work=Chinese Embassy in Kenya |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005180429/http://ke.china-embassy.org/eng/sbgx/t202741.htm |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Argeoloë het Chinese porselein vervaardig tydens die [[Tang-dinastie]] (618-907) in Keniaanse dorpe gevind. Dit word egter geglo dat dit tydens die 15de eeuse oseaanreis deur Zheng He oorgebring is.<ref>{{citation|periodical=People's Daily|date=2006-11-03|accessdate=2009-03-30|url=http://english.people.com.cn/200611/03/eng20061103_317869.html|title=Children of the master voyager?}}</ref> Op Lamu-eiland langs die Keniaanse kus hou die plaaslike mondelinge tradisie aan dat 20 skipbreukelinge Chinese matrose, moontlik deel van Zheng se vloot, honderde jare gelede op die strand geland het. Hulle is toestemming gegee om te vestig deur plaaslike stamme nadat hulle 'n gevaarlike luislang doodgemaak het, is na [[Islam]] bekeer en met plaaslike vroue getroud. Nou word daar geglo dat hulle nog net ses afstammelinge daar het; In 2002 het DNS-toetse op een van die vroue bevestig dat sy van Chinese afkoms was. Haar dogter, Mwamaka Sharifu, het later 'n Chinese-regeringsbeurs ontvang om [[Tradisionele Chinese Medisyne|tradisionele Chinese medisyne]] (TCM) in China te studeer.<ref>{{citation|periodical=China Daily|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-07/11/content_459090.htm|date=2005-07-11|accessdate=2009-03-30|title=Is this young Kenyan Chinese descendant?}}</ref><ref>{{citation|date=2005-07-18|accessdate=2009-03-30|title=Revisiting the history of the high seas|last=York|first=Geoffrey|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=https://www.theglobeandmail.com%2Fservlet%2FArticleNews%2FTPStory%2FLAC%2F20050718%2FCHINA18%2FTPInternational%2FAsia&ord=51366453&brand=theglobeandmail&force_login=true|periodical=The Globe and Mail|archivedate=2020-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726184625/https://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe/?user_URL=https%3A%2F%2Fwww.theglobeandmail.com%2Fservlet%2FArticleNews%2FTPStory%2FLAC%2F20050718%2FCHINA18%2FTPInternational%2FAsia&ord=51366453&brand=theglobeandmail&force_login=true}}</ref><ref>Brautigam, Deborah (2009). "The Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa". Oxford University Press. bl. 28. {{Google books |id=X2g2rEMSdIYC |title= }}.</ref> == Hedendaagse verhoudinge == [[Lêer:1964-03 1964年 中国访问阿尔及利亚 周恩来与本·贝拉总统.jpg|duimnael|In die 1960's het die Volksrepubliek China in vinnige opeenvolging diplomatieke verhoudings met 'n aantal Afrika-lande gevestig. Op die foto is Premier Zhou Enlai se ontmoeting met president [[Ahmed Ben Bella]] tydens 'n besoek aan [[Algerië]] in 1964.]] Die vestiging van moderne China-Afrika verhoudinge dateer uit die laat 1950's toe China die eerste amptelike bilaterale handelsooreenkoms met [[Algerië]], Egipte, [[Guinee]], Somalië, [[Marokko]] en [[Soedan]] onderteken het. Zhou Enlai het tussen Desember 1963 en Januarie 1964 'n toer van tien lande in Afrika gedoen. Verhoudings in daardie tyd was dikwels weerspieëling van China se buitelandse beleid in die algemeen: China "..het bande gekweek en bied ... ekonomiese, tegniese en militêre steun aan Afrikalande en bevrydingsbewegings in 'n poging om oorloë van nasionale bevryding en [[revolusie]] aan te moedig as deel van 'n internasionale verenigde front teen beide supermoondhede."<ref>Muekalia 2004, bl.6</ref> === Diplomasie === Vroeg-moderne bilaterale verhoudings is hoofsaaklik geraak deur die [[Koue Oorlog]] en die [[Kommunisme|kommunistiese]] [[ideologie]]. China het oorspronklik noue bande gehad met die anti-apartheid- en bevrydingsbeweging, die [[African National Congress]] (ANC), in [[Suid-Afrika]], maar soos China se verhoudings met die [[Sowjetunie]] versleg het en die ANC nader aan die Sowjetunie beweeg het, het China van die ANC af weggedraai na die [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (PAC).<ref>Taylor 2000, bl. 93</ref> China het verskeie beginsels aangeneem, onder meer om die onafhanklikheid van Afrika-lande ondersteun terwyl hulle in infrastruktuurprojekte belê. Die Somaliese Demokratiese Republiek het goeie verhoudinge met die Sowjetunie in die Koue Oorlog-era gevestig. Toe Somalië probeer het om 'n Groter Somalië te skep, het dit oorlog in [[Ethiopië]] verklaar. Met die hulp van die Sowjetunie het Somalië die Ogaden-streek in drie maande ingeneem, maar die Sowjetunie het sy steun van Somalië na Ethiopië verskuif. Ethiopië het die [[Ogaden]]-streek herower. Dit het president [[Mohamed Siad Barre]] kwaad gemaak en alle Sowjet-adviseurs en burgers is uit Somalië gesit, maar Somalië het goeie verhoudings met China gehandhaaf wat gebreek het met die tradisionele Russiese Kommunisme. Gedurende die Koue Oorlog het 'n paar kleiner lande ook in alliansies met China gesluit, soos [[Burundi]] onder Michel Micombero. Die vraagstuk van Taiwan was 'n belangrike politieke kwessie vir die Volksrepubliek China. In 1971 was die ondersteuning van Afrika-nasies vir China van kritieke belang toe China by die [[Verenigde Nasies]] (VN) aangesluit het en die setel van die Republiek China (Taiwan) oorgeneem het.<ref>{{cite web |url=http://eg.china-embassy.org/eng/zagx/t274327.htm |title=From "brothers" to "partners": China, Africa building strategic ties |access-date=14 Maart 2009 |work=Embassy of the People's Republic of China in the Arab Republic of Egypt |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531090153/http://eg.china-embassy.org/eng/zagx/t274327.htm |archive-date=31 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Baie Afrika-lande, soos Algerië, Egipte en [[Zambië]], het hul steun aan die "een-China-beleid" verleen. Slegs een Afrika-land, Swaziland, handhaaf steeds verhoudings met [[Taipei]].<ref>{{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/22427 |title=China woos Taiwan's African friends |access-date=14 Maart 2009 |work=afrol.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630150222/http://www.afrol.com/articles/22427 |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedert 1997 het ongeveer 40 Afrika-staatshoofde China besoek.<ref>{{cite web |url=http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm |title=China-Africa Relations |access-date=14 Maart 2009 |work=Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604162604/http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm |archive-date= 4 Junie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die ministeriële vergadering, van die Forum vir China-Afrika-Samewerking (FOCAC), wat in Oktober 2000 in [[Beijing]] gehou is, was die eerste gesamentlike dialoog tussen China en Afrika-lande. === Ekonomie === In 1980 was die totale Afrika-China handelsyfers VSA$ 1 miljard.<ref name="wsj"/> In 1999 was dit VSA$ 6,5 miljard<ref>[http://www.chinaembassy.org.zw/eng/zt/zflt/t150398.htm chinaembassy.org.zw ''Sino-African Relations'']</ref> en in 2000, VSA$ 10 miljard.<ref name="wsj"/> Teen 2005 het die totale Afrika-China handel VSA $ 39,7 miljard bereik voordat dit in 2006 tot VSA $ 55 miljard gestyg het. Dit maak China die naasgrootste handelsvennoot van Afrika na die [[Verenigde State]], wat 'n handel van VSA $ 91 miljard met Afrika-lande gehad het. China het ook die tradisionele Afrika-ekonomiese vennoot en voormalige koloniale mag, [[Frankryk]], verbygesteek. Franse handel met Afrika het 'n waarde van VSA$ 47 miljard behaal.<ref name=csmonitor>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/centennial/timeline/2008/07/china-boosts-african-economies-offering-a-second-opportunity/ |title=China boosts African economies, offering a 'second opportunity' |access-date=14 Maart 2009 |work=Christian Science Monitor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624051028/http://www.csmonitor.com/centennial/timeline/2008/07/china-boosts-african-economies-offering-a-second-opportunity/ |archive-date=24 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2010 was die handel tussen Afrika en China VSA$ 114 miljard<ref name="wsj"/> werd en in 2011 was dit VSA$ 166,3 miljard.<ref name="allafrica">{{cite web |url= http://allafrica.com/stories/201212090143.html|title= Mozambique-China Trade Continues to Grow|date=2012-12-09|accessdate= 2012-12-09|work= allafrica.com}}</ref> In die eerste 10 maande van 2012 was dit VS$ 163,9 miljard.<ref name="allafrica"/> Daar is sowat 800 Chinese korporasies wat sake doen in Afrika, waarvan die meeste private maatskappye is en belê in die infrastruktuur-, energie- en die banksektor.<ref name=FT>{{cite web|url=http://media.ft.com/cms/e13530f4-c9df-11dc-b5dc-000077b07658.pdf |title=Africa, China Trade |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Financial Times |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311160010/http://media.ft.com/cms/e13530f4-c9df-11dc-b5dc-000077b07658.pdf |archivedate=2009-03-11 }}</ref> Onvoorwaardelike en lae-tarief krediet lyne (tariewe van 1,5% oor 15 jaar tot 20 jaar)<ref name=MondeDiplo>{{cite web |url=http://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica |title=China's trade safari in Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=Le Monde Diplomatique |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219113342/https://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het die plek van die meer beperkte en voorwaardelike Westerse lenings geneem. Sedert 2000 is meer as VS$ 10 miljard in skuld wat deur Afrika-state aan China verskuldig is, gekanselleer.<ref name=MondeDiplo/> Een derde van China se olievoorrade kom van die Afrika-vasteland, hoofsaaklik uit [[Angola]].<ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/9557/ |title=China, Africa, and Oil |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Council on Foreign Relations |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208133749/http://www.cfr.org/publication/9557 |archive-date=8 Februarie 2009 |df=dmy-all }}</ref> Beleggings van Chinese maatskappye in die energiesektor het in onlangse jare hoë vlakke bereik. In sommige gevalle, soos in [[Nigerië]] en Angola, het olie- en gasskseksplorasie- en produksietransaksies meer as VSA$ 2 miljard bereik.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB113680307278841473 |title=Cnooc Pays $2.27 Billion For Nigerian Oil, Gas Stake |access-date=14 Maart 2009 |work=Wall Street Journal |first1=Kate |last1=Linebaugh |first2=Shai |last2=Oster |date=10 Januarie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204014713/https://www.wsj.com/articles/SB113680307278841473 |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.latimes.com/2004/nov/14/business/fi-chinaoil14 |title=China Barrels Ahead in Oil Market |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Los Angeles Times | first=Don | last=Lee | date=2004-11-14}}</ref> Baie van die beleggings is gemengde pakkette van hulp en lenings in ruil vir infrastruktuurbou en handelstransaksies. In die [[landbou]] voorsien [[Benin]] en die Sahel-lande van [[Burkina Faso]] en [[Mali]] tot 20% van China se [[katoen]]behoeftes. Terwyl [[Côte d'Ivoire]] China voorsien van [[kakao]], word [[koffie]] uit [[Kenia]] ingevoer. Wat [[vis]]produkte betref, bly [[Namibië]] een van die belangrikste verskaffers. Gedurende die jaar 2011 het die handel tussen Afrika en China 'n verbysterende 33% van die vorige jaar tot VS$ 166 miljard toegeneem. Dit sluit in Chinese invoer uit Afrika, wat gelykstaande is aan VS$ 93 miljard, wat hoofsaaklik uit mineraalerts, [[petroleum]] en landbouprodukte bestaan en Chinese uitvoere na Afrika van VS$ 93 miljard. Dit bestaan hoofsaaklik uit vervaardigde goedere.<ref name="China and Africa trade">{{cite web |url=http://www.joc.com/global-trade/china-africa-trade-booms |title=China and Africa trade |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720083055/http://www.joc.com/global-trade/china-africa-trade-booms |archive-date=20 Julie 2012 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=23 Januarie 2019 }}</ref> In die eerste vyf maande van die jaar 2012 het die handel tussen hierdie twee dele van die wêreld uitgebrei met meer as 22% tot VS$ 80,5 miljard in die groeiende handel tussen die Afrika-vasteland en China.<ref name="China and Africa trade"/> Invoer van Afrika het in die eerste vyf maande van 2012 met 25,5% tot VS$ 49,6 miljard gestyg. Uitvoer van Chinese produkte, soos masjinerie, elektriese en verbruikersgoedere en [[klere]] en [[skoen]]e het met 17,5% toegeneem tot VS$ 30,9 miljard.<ref name="China and Africa trade"/> China was in 2011 Afrika se grootste handelsvennoot vir die vierde agtereenvolgende jaar (beginnende in 2008). Die noodsaaklikheid om China se verhoogde beleggings in Afrika te beskerm, het 'n verskuiwing van China se tradisionele nie-inmenging in die interne aangeleenthede van ander lande na nuwe [[diplomasie|diplomatieke]] en militêre inisiatiewe gelei om onrus in [[Suid-Soedan]] en Mali te probeer oplos.<ref>{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/04/24/chinas_african_adventure |title=China's African Adventure |last1=Johnson |first1=Keith |date=24 April 2014 |website=www.foreignpolicy.com |publisher=Graham Holdings Company |access-date=25 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920200249/http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/04/24/chinas_african_adventure |archive-date=20 September 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Tydens die FOCAC-vergadering van Desember 2015 in [[Johannesburg]], Suid-Afrika, het die Chinese president, [[Xi Jinping]], VS$ 60 miljard oor 'n ooreenkoms van drie jaar in lenings en bystand aan die Afrika-kontinent belowe.<ref name="www.reuters.com us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204">{{cite news |title=China's Xi cheers African leaders with pledge of $60 billion for development |url=https://www.reuters.com/article/us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204 |newspaper=Reuters |date=4 Desember 2015 |access-date=5 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313083356/https://www.reuters.com/article/us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204 |archive-date=13 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China het ook steun uitgespreek vir pogings om fabrieke wat goedere vir uitvoer vervaardig, te ondersteun. Saam met paaie en hawens het die Nigeriese president [[Muhammadu Buhari]] sy begeerte gewys om spoorwegprojekte langs die kuslyn te voltooi, spesifiek 'n 1400 km-spoor vanaf [[Lagos]] na Calabar wat ongeveer 200 000 werksgeleenthede kan skep.<ref>{{cite web |title=Buhari Meets With Chinese President Xi Jinping In South Africa |url=http://saharareporters.com/2015/12/04/buhari-meets-chinese-president-xi-jinping-south-africa |website=Sahara Reporters |access-date=5 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026000516/http://saharareporters.com/2015/12/04/buhari-meets-chinese-president-xi-jinping-south-africa |archive-date=26 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Ontwikkelingshulp === China het die Afrika-onafhanklikheidsbewegings sterk ondersteun en het in die 1960's en 1970's hulp verleen aan nuwe onafhanklike Afrika-state. Onder die bekendste vroeë projekte was die 1 860 km [[Tazara-spoorlyn]], wat Zambië en Tanzanië verbind het, wat China van 1970 tot 1975 gehelp het om te finansier en te bou.<ref>[[#Brautigam|Brautigam 2010]]: 40–41</ref> Sowat 50 000 Chinese ingenieurs en werkers is na die vasteland gestuur om die projek te voltooi. Teen 1978 het China hulp verleen aan meer Afrika-lande as die Verenigde State.<ref>[[#Brautigam|Brautigam 2010]]: 42</ref> Aangesien China 'n belangrike skenker vir Afrika geword het, was daar 'n behoefte aan Afrika-regerings om toepaslike meganismes te formuleer om dit te gebruik om Afrika-ekonomieë te bevorder.<ref>Paul Kipchumba, ''Africa in China's 21st Century: In Search of a Strategy'', Nairobi: Kipchumba Foundation, 2017</ref> === Gesondheidsorg === China is sedert die 1960's besig met 'n soort gesondheidsdiplomasie teenoor Afrika. Gesondheidsontwikkeling en mediese hulp was een van die belangrikste suksesvolle areas van samewerking. Tussen die vroeë 1960's en 2005 is meer as 15 000 Chinese [[dokter]]s na Afrika gestuur om te help om verskillende gesondheidsbehoeftes aan te spreek in meer as 47 lande.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews[tt_news]=3901 |title=China's soft power in Africa: From the "Beijing Consensus" to health diplomacy|accessdate=2009-03-14 |last=Thompson |first=Drew |work=jamestown.org}}</ref> Die mediese spanne, bekend as ''yiliaodui'', het gedurende dieselfde tydperk meer as 170 miljoen pasiënte behandel.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/health/187358.htm |title=Medical Teams Continue to Help Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=china.org.cn |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927154224/http://www.china.org.cn/english/health/187358.htm |archive-date=27 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> n 2001 het die lidlande van [[G8]] die Verenigde Nasies se gesteunde Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria met 'n aanvanklike begroting van VS$ 10 miljard. In 2007 is nog 'n bykomende VS$ 1,1 miljard in [[Kunming]], China, goedgekeur, waarvan 66% aan Afrika toegewy is.<ref>{{cite web |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA481365&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |title=China, U.S. and Africa: Competition or Cooperation? |accessdate=2009-03-14 |publisher=The Defense Technical Information Center bl.17 |archive-date=2012-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310042426/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA481365&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |url-status=dead }}</ref> In September van dieselfde jaar het China die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] belowe om 31 hospitaal-eenhede en 145 kleiner gesondheidsorgsentrums te bou, 'n projek wat in Maart 2010 voltooi moes word.<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/09/21/news/letter.php |title=The Chinese and Congo take a giant leap of faith |access-date=14 Maart 2009 |work=iht.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202105609/http://www.iht.com/articles/2007/09/21/news/letter.php |archive-date= 2 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalpolicy.org/security/issues/congo/2008/0701coppercolony.htm |title=Copper Colony in Congo |access-date=14 Maart 2009 |work=Le Monde diplomatique |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519182345/http://www.globalpolicy.org/security///issues/congo/2008/0701coppercolony.htm |archive-date=19 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Militêre samewerking === Militêre samewerking gaan terug na die Koue Oorlog-tydperk toe China gretig was om Afrika-bevrydingsbewegings te help. Afgesien van sommige tradisionele bondgenote soos Somalië en [[Oeganda]], het China ook militêre bande gehad met onverbonde lande soos Egipte. Militêre toerusting ter waarde van VSA$ 142 miljoen is tussen 1955 en 1977 aan Afrika-lande verkoop. Twee dekades na die ineenstorting van die Sowjetunie, is militêre verhoudings nou gebaseer op sakebelange eerder as [[ideologie]]. Meer onlangs het China troepe na die vasteland gestuur om aan vredesoperasies deel te neem. In 2004 het China ongeveer 1 500 militêre personeel onder die VN-sambreel uitgestuur, tussen [[Liberië]] en die Demokratiese Republiek van die Kongo,<ref name="MondeDiplo" /> hoewel China eers sedert 2011 infanteriesoldate gestuur het wat waarskynlik as gevegseenhede kon funksioneer.<ref>{{cite web |url=http://complex.foreignpolicy.com/posts/2013/07/15/chinas_combat_troops_in_africa |title=China's Combat Troops in Africa |date=Julie 15, 2013 |access-date=31 Augustus 2014 |website=The Complex |last=Reed |first=John |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911073359/http://complex.foreignpolicy.com/posts/2013/07/15/chinas_combat_troops_in_africa |archive-date=11 September 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> China het ook in 2007 militêre attachés in 14 verskillende Afrika-lande, terwyl daar 18 Afrika-lande is wat hul militêre attachés in Beijing plaas.<ref>{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/china/if08ad02.html |title=Military backs China's Africa adventure |accessdate=2009-03-14 |work=Asia Times |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20120721210713/http://www.atimes.com/atimes/china/if08ad02.html |archivedate=2012-07-21 }}</ref> Afgesien van vredesoperasies, bied China militêre opleiding en toerusting aan 'n paar lande, alhoewel dit nie vereis dat militêre magte ontplooi word nie. Tydens die FOCAC-byeenkoms van Desember 2015 in Johannesburg, het die Chinese president, Xi Jinping, gestel dat: "China glo sterk dat Afrika aan die mense van Afrika behoort en Afrika-probleme moet deur die Afrikane hanteer word."<ref name="www.reuters.com us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204"/> China se nuutste militêre pogings is om die [[terrorisme]] en radikalisme te bestry, en nie die plaaslike Afrika-konflikte nie. 'n Groeiende aantal Afrika-lande het hul verskaffingsbron van tradisionele verskaffers soos [[Rusland]] na China verskuif, hoofsaaklik as gevolg van die mededingende pryse wat deur Chinese verskaffers aangebied word.<ref>{{cite web |url=http://www.upiasia.com/Security/2008/12/19/russian_chinese_weapons_compete_in_africa/5472/ |title=Russian, Chinese weapons compete in Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=upiasia.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020191550/http://www.upiasia.com/Security/2008/12/19/russian_chinese_weapons_compete_in_africa/5472/ |archive-date=20 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wapenverkope deur China na sommige Afrika-state het Westerse kritici bekommerd wat daarop wys dat sommige kopers soos [[Soedan]] van oorlogsmisdade beskuldig word.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm |title=China 'is fuelling war in Darfur' |access-date=14 Maart 2009 |publisher=BBC |date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423221933/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In teenstelling met kritici het Carter Ham, 'n voormalige Amerikaanse weermaggeneraal in beheer van die Amerikaanse Afrika-bevelstruktuur, ten gunste van die voordele en moontlike samewerking tussen China en die VSA op die militêre gebied van Afrika gepraat. Hy het as voorbeeld aanbeveel dat Chinese patrolliebote wat aan die DRK verskaf is en die bou deur Chinese kontrakteurs van 'n militêre instituut in Tanzanië as Chinese hardeware gekombineer kan word met Amerikaanse opleiding om gesamentlike bystand vir Afrikaweermagte te verleen.<ref>http://www.africom.mil/Newsroom/Article/8639/transcript-general-ham-discusses--34-africom-persp</ref><ref>http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Meetings/Meeting%20Transcripts/161112HamQA.pdf</ref> In Julie 2017 het China sy eerste oorsese militêre basis in [[Djibouti]] in Afrika gestig. === Kultuur === [[Lêer:華中農業大學的留學生.jpg|duimnael|Buitelandse studente van Afrika by Huazhong Landbou Universiteit, Wuhan]] Afrika is 'n gasheer van drie Chinese kulturele sentrums. Die eerste oorsese Chinese sentrum is in 1988 in [[Mauritius]] geopen.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/culture/2009-02/17/content_17288743.htm |title=Out of Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=China Daily |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927154155/http://www.china.org.cn/culture/2009-02/17/content_17288743.htm |archive-date=27 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Twee ander het in Egipte en [[Benin]] gevolg. Die Konfusius Instituut, wat fokus op die bevordering van die Chinese taal en kultuur, het 20 sentrums versprei oor 13 Afrika-lande.<ref>{{cite web |url=http://english.cri.cn/4406/2009/02/17/1122s454769.htm |title=Confucius Institute Bridges Friendship between China and Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=cri.com.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725083630/http://english.cri.cn/4406/2009/02/17/1122s454769.htm |archive-date=25 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Histories is min bekend oor vroeë Afrika-immigrasie na China. Weens die onlangse ontwikkelinge in verhoudings, het baie verhuis vir beter geleenthede. Plekke genaamd ''Little Africa'' en ''Chocolate City'' ontvang al hoe meer nuwe immigrante, meestal Nigeriërs. Die meeste van die Afrika-immigrante is in die omgewing van [[Guangzhou]] gekonsentreer met 'n beraamde getal van 20 000.<ref>{{cite web |url=http://www.newyorker.com/reporting/2009/02/09/090209fa_fact_osnos |authorlink=Evan Osnos |date=9 Februarie 2009 |author=Evan Osnos |title=The Promised Land |access-date=14 Maart 2009 |work=The New Yorker |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330004326/http://www.newyorker.com/reporting/2009/02/09/090209fa_fact_osnos |archive-date=30 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word beraam dat daar ongeveer 10 000 onwettige Afrika-immigrante in China is en dat aksies teen hulle van die polisie sedert die begin van 2009 toegeneem het.<ref>{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/china-and-its-neighbors/090219/chinas-little-africa-under-pressure |title=China's 'Little Africa' is under pressure |access-date=14 Maart 2009 |work=globalpost.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731083528/http://www.globalpost.com/dispatch/china-and-its-neighbors/090219/chinas-little-africa-under-pressure |archive-date=31 Julie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In teenstelling hiermee is vroeë Chinese immigrasie na die vasteland van Afrika effens beter gedokumenteer. In 1724 is 'n paar Chinese prisoniers deur die koloniale [[Nederlandse Ryk]] as arbeiders na Suid-Afrika vanuit die Oos-Indië (hedendaagse [[Indonesië]]) gebring. In die vroeë 19de eeu het 'n ander immigrantegolf na Suid-Afrika gekom as werkers wat deur die Britte gebring is om in landbou, infrastruktuurbou en mynbou te werk.<ref name=migration>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |title=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration |access-date=14 Maart 2009 |work=Migration Policy Institute |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129114909/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |archive-date=29 Januarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In onlangse jare was daar 'n toenemende teenwoordigheid van Chinese in Afrika, met een skatting wat Chinese in Afrika as een miljoen stel. == Kritiek == Daar is 'n verskeidenheid kritiese perspektiewe wat die Chinese rol in die verhouding met die balans van die magverhouding en [[menseregte]] ondersoek. Westerse lande is die hoofbron van beskuldigings dat China neo-kolonialisme in Afrika nastreef.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642345/Why-China-is-trying-to-colonise-Africa.html |title=Why China is trying to colonise Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=David |last=Blair |date=31 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105211833/https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642345/Why-China-is-trying-to-colonise-Africa.html |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/China_Business/HK03Cb04.html |title=China as Africa's 'angel in white' |accessdate=2009-03-14 |work=Asia Times |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509142243/http://www.atimes.com/atimes/China_Business/HK03Cb04.html |url-status=dead }}</ref> As antwoord op sulke kritiek het China die Nege Beginsels uitgereik om Ondernemings se Buitelandse Belegging aan te moedig en te standaardiseer, 'n handves en gedragsriglyne vir Chinese maatskappye wat in die buiteland werk.<ref>{{cite web |url=http://www.tni.org/archives/acts/forestfortrees-sautman.pdf |title=The Forest for the Trees: Trade, Investment and the China-in-Africa Discourse |access-date=14 Maart 2009 |format=pdf |work=Barry Sautman, Hong Kong University of Science & Technology Yan Hairong, University of Hong Kong |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607133840/http://www.tni.org/archives/acts/forestfortrees-sautman.pdf |archive-date=7 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die verhouding tussen China en [[Zimbabwe]] het die aandag van sulke kritici gevestig. China is daarvan beskuldig dat Zimbabwe met straaljagters, voertuie en ander militêre toerusting voorsien word.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/18/china.armstrade |title=Chinese ship carries arms cargo to Mugabe regime |access-date=14 Maart 2009 |work=guardian.co.uk |location=London |first=David |last=Beresford |date=18 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114001132/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/18/china.armstrade |archive-date=14 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China het in 2007 verklaar dat China sodanige hulp staak en alle toekomstige hulp humanitêr van aard sal wees.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1561824/China-is-to-withdraw-backing-for-Mugabe.html |title=China is to withdraw backing for Mugabe |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=Richard |last=Spencer |date=31 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814114914/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1561824/China-is-to-withdraw-backing-for-Mugabe.html |archive-date=14 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Julie 2008 het die Chinese diplomasie aan die destydse president [[Robert Mugabe]] 'n versoek gerig "om hom te gedra". Alhoewel kritici dit beskou as 'n manier van China om sy eie belange in hierdie land te beskerm, indien die regime sou verander, soos inderdaad gebeur het.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/2461693/Robert-Mugabe-forced-into-talks-with-opposition-after-China-told-him-to-behave.html |title=Robert Mugabe forced into talks with opposition after China told him 'to behave' |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=Ian |last=Evans |date=26 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118131014/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/2461693/Robert-Mugabe-forced-into-talks-with-opposition-after-China-told-him-to-behave.html |archive-date=18 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog 'n hoëprofiel gebeurtenis met kritici van China in Afrika was in die aanloop tot die [[Olimpiese Somerspele 2008]]. Menseregtegroepe het China gekritiseer vir sy ondersteunende verhouding met die regering van Soedan, wat daarvan beskuldig word van massamoorde in [[Darfoer]].<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3847 |title=Why China Won't Save Darfur |access-date=14 Maart 2009 |work=Foreign Policy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630003033/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3847 |archive-date=30 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.foreignaffairs.org/20080501faessay87306/andrew-s-natsios/beyond-darfur.html |title=Beyond Darfur - Sudan's Slide Toward Civil War |access-date=14 Maart 2009 |work=Foreign Affairs |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218232815/http://www.foreignaffairs.org/20080501faessay87306/andrew-s-natsios/beyond-darfur.html |archive-date=18 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> China is Soedan se grootste ekonomiese vennoot, met 'n 40% -aandeel in hul oliebedryf,<ref>{{cite web |url=http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&n1=3&n2=26 |title=The "Big 4" – How oil revenues are connected to Khartoum |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Amnesty International USA |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003091005/http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&n1=3&n2=26 |archive-date=3 Oktober 2008 |df=dmy-all }}</ref> en verkoop ook aan Soedan kleinwapens.<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/mar2008/gb20080314_430126.htm?chan=globalbiz_asia+index+page_economics+%2Bamp%3B+policy |title=Oil for China, Guns for Darfur |accessdate=2009-03-14 |format= |work=businessweek }}</ref> China het gedreig om die VN-[[Veiligheidsraad]] se optrede te veto om die Darfoer-krisis te bestry,<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/wr2k5/darfur/3.htm |title=The United Nations and Darfur |access-date=14 Maart 2009 |work=Human Rights Watch |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126072440/http://www.hrw.org/wr2k5/darfur/3.htm |archive-date=26 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en het aangevoer dat "Aangesien die Darfoer-aangeleentheid nie 'n interne aangeleentheid van China is nie, en dit ook nie deur China veroorsaak is nie, is dit "onredelik, onverantwoordelik en onregverdig" om China daarvoor verantwoordelik te hou.<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/D7B8BB0F-B5D3-40DA-8123-C7A7AA6A3FDC.htmm |title=China: Darfur-Olympic link 'unfair'|accessdate=2009-03-14 |format= |work=aljazeera.net }}</ref> Ander kritiek is ekonomies van aard, insluitend die eis dat Afrika-markte benadeel word deur lae-koste-Chinese produkte, wat groot druk op plaaslike nywerhede en besighede plaas.<ref>{{cite web |url=http://www.gpc.edu/~gpcglobe/Forms/ChinainAfrica.pdf |title=China in Africa - Is China Gaining Control of Africa's Resources |accessdate=2009-03-14 |format=pdf |work=Golobal Researcher |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528172646/http://www.gpc.edu/~gpcglobe/Forms/ChinainAfrica.pdf |archive-date=28 Mei 2010 |df=dmy-all }}</ref> Alhoewel sommige argumenteer dat China se betrokkenheid tans hoofsaaklik die elite bevoordeel, is daar gevalle van ekonomiese afwentel-effekte.<ref>http://www.fes-sambia.org/media/publications/FES_China_Africa_Report%20_3.pdf</ref> ==Sien ook== * ''[[Empire of Dust]]'' ==Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * Freeman-Grenville, G.P.S., ed. (1975). ''The East African Coast. Select Documents form the first to the earlier nineteenth century.'' London: Rex Collings. * Snow, Philip (1988). ''The Star Raft: China's encounter with Africa.'' New York: Weidenfeld & Nicolson. {{ISBN|1-55584-184-8}}. * Taylor, I. (1998). "''China's foreign policy towards Africa in the 1990s''". ''Journal of Modern African Studies''. 36 (3). pp. 443–460. doi:10.1017/S0022278X98002857. * Cornelissen, Scarlett; Taylor, Ian (2000). "''The Political Economy of China and Japan's Relationship with Africa: a Comparative Perspective''". ''Pacific Review.'' 13 (4): 615–633. doi:10.1080/095127400455350. * Muekalia, D.J. (2004). "''Africa and China's strategic partnership''". ''African Security Review.'' 13 (1). pp. 5–11. * Taylor, Ian (2006). ''China and Africa: Engagement and Compromise.'' London: Routledge. {{ISBN|0-415-39740-5}}. * Alden, Chris (2007). ''China in Africa: Partner, Competitor or Hegemon?''. Zed Books. {{ISBN|1-84277-864-1}}. * Breslin, Shaun; Taylor, Ian (2008). "''Explaining the Rise of 'Human Rights' in Analyses of Sino-African Relations''". ''Review of African Political Economy.'' 35 (115): 59–71. doi:10.1080/03056240802011469. * Hellström, Jerker (2009). ''China's Emerging Role in Africa: a Strategic Overview.'' Swedish Defence Research Agency (FOI). {{ISBN|1-84277-864-1}}. * Taylor, Ian (2009). ''China's New Role in Africa.'' Boulder: Zed Books. {{ISBN|1-58826-636-2}}. * Wyatt, Don J. (2009). ''The Blacks of Premodern China. Encounters with Asia.'' University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0-8122-4193-2}}. * Brautigam, Deborah (2010). ''The Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa.'' Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-955022-7}}. * Taylor, Ian (2011). ''The Forum on China-Africa Cooperation (FOCAC).'' London: Routledge. {{ISBN|0415628512}}. * Caniglia, Laura (2011). "''Western ostracism and China's presence in Africa''". ''China Information''. 25 (2). Retrieved 2012-08-28. * Hsu, J, T Hildebrandt, and R Hasmath (2016). "'''Going Out' or Staying In? The Expansion of Chinese NGOs in Africa''". ''Development Policy Review''. 34 (3): 423-439. * Calabrese, Linda (ed.) (2016). ''China-Africa: a maturing relationship? Growth, change and resilience.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. * Taylor, Ian (2017). ''China’s Aid to Africa: Does Friendship Really Matter?''. London: Routledge. {{ISBN|9781138630390}}. * Calabrese, Linda (2017). ''Chinese investment and knowledge transfer in Africa.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. * Calabrese, Linda and Weng, Xiaoxue (2018). ''Chinese investment and small-scale commodity producers in Africa.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. == Notas == {{en-vertaal|Africa-China relations}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] 93ihzhrg8h1vrs0bo1aiaruom58k90r Diep web 0 237901 2915358 2908793 2026-07-02T19:45:59Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915358 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diep Web.jpg|duimnael|Grafiese voorstelling van die oppervlakweb en die diep web]] Die '''diep web''',<ref name="nhamilton">{{cite journal |citeseerx=10.1.1.90.5847 |title=The Mechanics of a Deep Net Metasearch Engine |last=Hamilton |first=Nigel}}</ref> '''onsigbare web''',<ref name="jal">{{cite journal |title=Beyond google: the invisible web in the academic library |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133304000801?np=y |volume=30 |issue=4 |date=Julie 2004 |bladsye=265–269 |last1=Devine |first1=Jane |last2=Egger-Sider |first2=Francine |journal=The Journal of Academic Librarianship |doi=10.1016/j.acalib.2004.04.010 |accessdate=6 Februarie 2014}}</ref> of '''verborge web'''<ref name="cthw">{{cite journal |title=Crawling the Hidden Web |journal=27th International Conference on Very Large Data Bases |date=11-14 September 2001 |first1=Sriram |last1=Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/725/}}</ref> is dele van die [[Wêreldwye Web]] waarvan die inhoud nie deur gewone websoekenjins geïndekseer word nie. Die teenoorgestelde term van die diep web is die oppervlakweb, wat toeganklik is vir enigiemand wat die [[internet]] gebruik.<ref>{{cite web |title=Surface Web |url=https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |publisher=Computer Hope |access-date=20 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505062819/https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Rekenaarwetenskap|Rekenaarwetenskaplike]] Michael K. Bergman word gekrediteer vir die skep van die term diep web in 2001 as ’n soekindeksterm. Die inhoud van die diep web is weggesteek agter [[HTTP]]-vorms,<ref>Madhavan, J., Ko, D., Kot, Ł., Ganapathy, V., Rasmussen, A., & Halevy, A. (2008). Google’s deep web crawl. Proceedings of the VLDB Endowment, 1(2), 1241–52.</ref><Ref> {{cite web |url=https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |title=How Do You Want Me to Do It? Does It Have to Look like an Accident? – an Assassin Selling a Hit on the Net; Revealed Inside the Deep Web |url-access=subscription |via=[[Questia]] |newspaper=Sunday Mail |date=8 Junie 2014 |first=Sam |last=Shedden |accessdate=5 Mei 2017 |archive-date= 1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301174912/https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |url-status=dead }} </ref> en sluit baie algemene gebruike soos webpos, internetbankdienste en dienste in waar gebruikers voor moet betaal, en wat deur ’n betaalmuur beskerm word, soos onder meer video-op-aanvraag, sommige aanlyntydskrifte en -koerante. Die inhoud van die diep web kan deur ’n direkte [[URL]] of [[IP-adres]] gevind word en toegang tot die [[webwerf]] kan [[wagwoord]]e vereis. == Terminologie == Die eerste samesmelting van die terme “diep web” en “[[donker web]]” het in 2009 ontstaan toe die diep web soekterminologie saam met onwettige aktiwiteite op die Freenet darknet bespreek is.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |date=26 November 2009 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091703/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedert die [[media]] verslag gelewer het van die [[Silk Road]], het baie<ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |date=11 Oktober 2013 |access-date=25 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430090300/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=fusion>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the ‘Deep Web’ to show mankind what Google won’t |publisher=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> mense en media begin om die diep web as sinoniem van die donker web of donkernet te gebruik. Sodanige vergelyking behoort as onakkuraat verwerp te word,<ref name="confusion">{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. Dark Web |publisher=BrightPlanet |date=27 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is gevolglik ’n deurlopende bron van verwarring.<ref>{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The Dark Web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |date=6 Mei 2015 |access-date=26 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verslaggewers Kim Zetter<ref>{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507012058/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Andy Greenberg<ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the Dark Web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |date=19 November, 2014 |access-date=6 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506130022/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beveel aan dat die terme in verskillende kontekste gebruik word. Terwyl die diep web verwys na enige webwerf wat nie deur ’n tradisionele soekenjin verkry kan word nie, is die donker web ’n gedeelte van die diep web wat doelbewus verborge is en ontoeganklik is vir standaard[[webblaaier]]s en ander soekmetodes.<ref>{{cite web |title=The Impact of the Dark Web on Internet Governance and Cyber Security |url=https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |accessdate=15 Januarie, 2017 |archive-date=16 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173141/https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lam |first1=Kwok-Yan |last2=Chi |first2=Chi-Hung |last3=Qing |first3=Sihan |title=Information and Communications Security: 18th International Conference, ICICS 2016, Singapore, Singapore, 29 November – 2 Desember 2016, Proceedings |publisher=Springer |isbn=9783319500119 |url=https://books.google.com/books?id=uraVDQAAQBAJ&pg=PA174 |language=en |date=23 November 2016 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=The Deep Web vs. The Dark Web {{!}} Dictionary.com Blog |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |publisher=Dictionary Blog |date=6 Mei 2015 |accessdate=15 Januarie 2017 |archive-date=14 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Akhgar |first1=Babak |last2=Bayerl |first2=P. Saskia |last3=Sampson |first3=Fraser |title=Open Source Intelligence Investigation: From Strategy to Implementation |publisher=Springer |isbn=9783319476711 |url=https://books.google.com/books?id=39zTDQAAQBAJ&pg=PA112 |language=en |date=1 Januarie 2017 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=What is the dark web and who uses it? |url=https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |newspaper=The Globe and Mail |access-date=15 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721132015/https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |archive-date=21 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Nie-geïndekseerde inhoud == In ’n berig oor die diep web wat in''The Journal of Electronic Publishing'' gepubliseer is, het Bergman genoem dat Jill Ellsworth die term ''Invisible Web'' (onsigbare web) in 1994 gebruik het om te verwys na webwerwe wat nie by enige soekenjin geregistreer was nie.<ref name="bergman2001">{{cite journal |first=Michael K |last=Bergman |title=The Deep Web: Surfacing Hidden Value |journal=The Journal of Electronic Publishing |date=Augustus 2001 |volume=7 |issue=1 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=jep;view=text;rgn=main;idno=3336451.0007.104 |doi=10.3998/3336451.0007.104}}</ref> Bergman het ’n artikel deur Frank Garcia van Januarie 1996 aangehaal:<ref>{{cite journal |last=Garcia |first=Frank |title=Business and Marketing on the Internet |journal=Masthead |volume=15 |issue=1 |date=Januarie 1996 |url=http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |accessdate=2009-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19961205083117/http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |archivedate=5 Desember 1996}}</ref> “Dit sal ’n webwerf wees wat moontlik redelik ontwerp is, maar hulle was nie gepla om dit met enige soekenjins te registreer nie. So, niemand kan hulle vind nie! Jy is versteek. Ek noem dit die onsigbare web.” Nog ’n vroeë gebruik van die term “onsigbare web”, was deur Bruce Mount en Matthew B. Koll van Personal Library Software, in ’n beskrywing van die # 1 Deep Web-hulpmiddel wat in ’n persverklaring van Desember 1996 gevind is.<ref name="PLS">@1 started with 5.7 terabytes of content, estimated to be 30 times the size of the nascent World Wide Web; PLS was acquired by AOL in 1998 and @1 was abandoned. {{cite press release |title=PLS introduces AT1, the first ‘second generation’ Internet search service |publisher=Personal Library Software |date=Desember 1996 |url=//www.pls.com/news/pr961212_at1.html |accessdate=24 Februarie 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19971021232057/http://www.pls.com/news/pr961212_at1.html |archivedate=21 Oktober 1997 }}</ref> Die eerste gebruik van die spesifieke term diep web, wat nou algemeen aanvaar word, het in die bogenoemde 2001 Bergman-studie voorgekom.<ref name=bergman2001/> == Indekseringsmetodes == Metodes wat verhoed dat webbladsye deur tradisionele soekenjins geïndekseer word, kan as een of meer van die volgende gekategoriseer word: # '''Kontekstuele web''': bladsye met inhoud wat wissel vir verskillende toegangskontekste (bv. reekse van kliënt-IP-adresse of vorige navigasiereekse). # '''Dinamiese inhoud''': dinamiese bladsye, wat teruggestuur word in reaksie op ’n ingeslote navraag of slegs deur ’n vorm verkry word, veral as toevoerelemente van oop domein (soos teksvelde) gebruik word; sulke velde is moeilik om te navigeer sonder domeinkennis. # '''Beperkte toegangsinhoud''': webwerwe wat die toegang tot hul bladsye op ’n tegniese manier beperk (bv. die gebruik van die Robot-uitsluitingstandaard of CAPTCHAs, of geen-winkel-riglyn, wat soekenjins verbied om hulle te blaai en kopieë in die kasgeheue te maak.<ref>{{cite web |title=Hypertext Transfer Protocol (HTTP/1.1): Caching |publisher=Internet Engineering Task Force |year=2014 |url=http://tools.ietf.org/html/rfc7234#section-5.2.2.3 |access-date=30 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428041204/https://tools.ietf.org/html/rfc7234 |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> # '''Nie-HTML/teksinhoud''': teksinhoud geïnkripteer in multimedialêers (beeld of video) of spesifieke lêerformate wat nie deur soekenjins hanteer word nie. # '''Privaat web''': webwerwe wat registrasie en inskrywing benodig (wagwoordbeskermde hulpbronne). # '''Skrip inhoud''': bladsye wat slegs toeganklik is deur middel van skakels wat deur [[JavaScript]] geskep word, sowel as inhoud wat dinamies afgelaai is van webbedieners via Flash of [[AJAX]]-oplossings. # '''Programmatuur''': sekere inhoud is doelbewus weggesteek van die gewone internet, slegs toeganklik met spesiale sagteware, soos TOR (Uie-roeteerder-enkripteerder), I2P, of ander donkernetprogrammatuur. TOR verleen byvoorbeeld aan gebruikers anonieme toegang tot webwerwe met die .onion-bedieneradres deur hul IP-adres te versteek. # '''Onverwante inhoud''': bladsye wat nie deur ander bladsye gekoppel is nie, kan voorkom dat [[Webkruiper|webkruipprogramme]] toegang tot die inhoud verkry. Hierdie inhoud word na verwys as bladsye sonder terugskakels (ook bekend as binneskakels). Ook soek soekenjins nie altyd alle terugskakels vanaf gesoekte webblaaie nie. # '''Web argiewe''': Web argiefdienste soos die Wayback-masjien stel gebruikers in staat om argiefweergawes van webblaaie oor tyd te sien, insluitende webwerwe wat ontoeganklik geword het en nie deur soekenjins soos [[Google]] geïndekseer word nie.<ref name=fusion /> == Soorte inhoud == Alhoewel dit nie altyd moontlik is om ’n spesifieke [[webbediener]] se inhoud direk te ontdek nie, sodat dit geïndekseer kan word, kan indirek toegang tot so ’n webwerf wel verkry word (weens rekenaarkwesbaarhede). Om inhoud op die web te ontdek, gebruik soekenjins webkruipers wat hiperskakels volg deur bekende protokol virtuele poortnommers. Hierdie tegniek is ideaal vir die ontdekking van inhoud op die oppervlakweb, maar is dikwels ondoeltreffend om diep webinhoud te vind. Hierdie kruipers probeer byvoorbeeld nie dinamiese bladsye te vind wat die gevolg is van databasisnavrae as gevolg van die onbepaalde aantal navrae wat moontlik is nie.<ref name="wright2009">{{cite news |last=Wright |first=Alex |title=Exploring a ‘Deep Web’ That Google Can’t Grasp |work=The New York Times |date=2009-02-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/02/23/technology/internet/23search.html?th&emc=th |accessdate=23 Februarie 2009}}</ref> Daar is opgemerk dat dit gedeeltelik oorkom kan word deur skakels te verskaf om resultate te vra, maar dit kan die gewildheid van 'n webwerf van die diep web onopopsetlik vergroot. DeepPeep, Intute, Deep Web Technologies, Scirus en Ahmia.fi is ’n paar soekenjins wat toegang tot die diep web het. Intute het sy finansiering verloor en is sedert Julie 2011 ’n tydelike statiese argief.<ref>{{cite web |url=http://www.intute.ac.uk/faq.html |title=Intute FAQ |access-date=13 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094012/http://intute.ac.uk/faq.html |archive-date=5 Junie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Scirus het aan die einde van Januarie 2013 opgehou funksioneer.<ref>{{cite web |title=Elsevier to Retire Popular Science Search Engine |url=http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |website=library.bldrdoc.gov |date=Desember 2013 |access-date=22 Junie 2015 |quote=by end of January 2014, Elsevier will be discontinuing Scirus, its free science search engine. Scirus has been a wide-ranging research tool, with over 575 million items indexed for searching, including webpages, pre-print articles, patents, and repositories. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229193810/http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |archive-date=29 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsers het ondersoek ingestel na hoe die diep web outomaties ondersoek kan word, insluitend inhoud wat slegs deur spesiale sagteware soos Tor verkry kan word. In 2001 het Sriram Raghavan en Hector Garcia-Molina van [[Stanford-universiteit]] se Departement Rekenaarwetenskap<ref name=raghavan2000>{{cite journal |author=Sriram Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |title=Crawling the Hidden Web |publisher=Stanford Digital Libraries Technical Report |year=2000 |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |format=PDF |accessdate=27 Desember 2008 |archive-date= 8 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508094122/http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite conference |first=Sriram |last=Raghavan |author2=Garcia-Molina, Hector |year=2001 |title=Crawling the Hidden Web |booktitle=Proceedings of the 27th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB) pages=129–38 |url=http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728075031/http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |date=28 Julie 2019 }}</ref> ’n argitektoniese model voorgestel vir ’n versteekte webkruiper wat sleutelterme wat deur gebruikers verskaf is of versamel is van die navraagkoppelvlakke om navraag te doen ’n webform en die diep webinhoud te ondersoek.<ref>{{cite journal |first=Ntoulas |last=Alexandros |first2=Petros |last2=Zerfos |first3=Junghoo |last3=Cho |title=Downloading Hidden Web Content |publisher=[[UCLA]] Computer Science |year=2005 |url=http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |format=PDF |accessdate=24 Februarie 2009 |archive-date= 5 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605005918/http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |url-status=dead }}</ref> Verskeie vormnavraagtale (soos byvoorbeeld, DEQUEL<ref>{{cite journal |first=Denis |last=Shestakov |first2=Sourav S. |last2=Bhowmick |first3=Ee-Peng |last3=Lim |title=DEQUE: Querying the Deep Web |journal=Data & Knowledge Engineering |volume=52 |issue=3 |pages=273–311 |year=2005 |url=http://www.inf.ufsc.br/~r.mello/deepWeb/querying/DKE2005-Sourav.pdf |format=PDF}}</ref>) is voorgestel waar, buiten die uitreiki van ’n navraag, ook die uitruil van gestruktureerde data uit die resultaatbladsye toegelaat word. Nog ’n poging is DeepPeep, ’n projek van die [[Universiteit van Utah]] wat deur die National Science Foundation geborg is, wat verborge webbronne (webvorms) in verskillende domeine versamel het gebaseer op ’n gefokusde kruiper.<ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=An Adaptive Crawler for Locating Hidden-Web Entry Points |publisher=WWW Conference 2007 |year=2007 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |format=PDF |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082603/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=Searching for Hidden-Web Databases |publisher=WebDB 2005 |year=2005 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082629/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Kommersiële soekenjins het begin met die ondersoek van alternatiewe metodes om die diep web te ondersoek. Die ''sitemap''-protokol (wat in 2005 deur Google ontwikkel) en OAI-PMH, is meganismes waarmee soekenjins en ander belanghebbende webwerwe op sekere webbedieners kan ontdek. Beide meganismes laat webbedieners toe om die URL’s wat op hulle toeganklik is, te adverteer en sodoende outomatiese ontdekking van hulpbronne wat nie direk aan die oppervlakweb gekoppel is nie, toe te laat. Google se webwerwe vir diep webwerwe bereken voorleggings vir elke HTML-vorm en voeg die gevolglike HTML-bladsye by die Google-soekenjin-indeks. Die opgedateerde resultate is verantwoordelik vir ’n duisend navrae per sekonde op die diep webinhoud.<ref>{{cite journal |first=Jayant |last=Madhavan |first2=David |last2=Ko |first3=Łucja |last3=Kot |first4=Vignesh |last4=Ganapathy |first5=Alex |last5=Rasmussen |first6=Alon |last6=Halevy |title=Google's Deep-Web Crawl |publisher=VLDB Endowment, ACM |year=2008 |url=https://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |format=PDF |accessdate=17 April 2009 |archive-date=16 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916104001/http://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |url-status=dead }}</ref> In hierdie stelsel word die voorberekening van voorleggings gedoen met behulp van drie algoritmes: # Invoerwaardes kies vir teks soek insette wat sleutelwoorde aanvaar, # identifiseer insette wat slegs waardes van ’n spesifieke tipe (bv. Datum) en # kies ’n klein aantal invoerkombinasies wat URL’s genereer wat geskik is vir insluiting in die web soek indeks. Om gebruikers van Tor-verborge-dienste in hul toegang en soektog na ’n verborge .onion-agtervoegsel te fasiliteer, het [[Aaron Swartz]] in 2008 Tor2web ontwerp - ’n ''proxy''-aansoek wat toegang verleen deur middel van algemene webblaaiers.<ref name=RELEASE>{{cite web |last=Aaron |first=Swartz |title=In Defense of Anonymity |url=http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |access-date=4 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820145558/http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Deur hierdie toepassing te gebruik, verskyn diep webskakels as ’n ewekansige string van letters, gevolg deur die .onion TLD. ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{en-vertaal|Deep web}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetsoekenjins]] 7x3feq2a1ovtzel9r89jp80nsjbvzb3 Eljagba 0 243212 2915242 2857342 2026-07-02T14:20:44Z Rooiratel 90342 2915242 wikitext text/x-wiki '''Eljagba''', "die Saälboniet", is een van die 37 helde van koning Dawid wat in 2 Sam 23 van die Ou Testament van die Bybel genoem word. Die lys van helde kom ook in 1 Kron 11 voor (1 Kron 11:). == Sien ook == * [[Lys van persone in die Bybel]] == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde]] g1ytgijudg1a9k7uhcxf0nv5eqgxcvh Ahiam 0 243214 2915256 2846213 2026-07-02T15:29:44Z Rooiratel 90342 2915256 wikitext text/x-wiki '''Ahiam''', "die seun van Sarar, die Arariet", is een van die 37 helde van koning Dawid wat in 2 Sam 23 van die Ou Testament van die Bybel genoem word. Die lys van helde kom ook in 1 Kron 11 voor (1 Kron 11:). == Sien ook == * [[Lys van persone in die Bybel]] == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde]] 8hwjiwlikrelb2ecyz1cgz1ah6v6ssj Elifelet 0 243215 2915243 2857337 2026-07-02T14:25:11Z Rooiratel 90342 2915243 wikitext text/x-wiki '''Elifelet''', "die seun van Ahasbai, die seun van 'n Maägatiet", is een van die 37 helde van koning Dawid wat in 2 Sam 23 van die Ou Testament van die Bybel genoem word. Die lys van helde kom ook in 1 Kron 11 voor (1 Kron 11:). == Sien ook == * [[Lys van persone in die Bybel]] == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) *Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde]] jfjfy2pj3b2n0pzinenyzy4iyjy6psb Eliam 0 243216 2915258 2857336 2026-07-02T15:30:25Z Rooiratel 90342 2915258 wikitext text/x-wiki '''Eliam''', "die seun van Agitofel, die Giloniet", is een van die 37 [[Dawid se vernaamste helde|helde]] van koning Dawid wat in 2 [[1-2 Samuel|Samuel]] 23 van die [[Ou Testament]] van die [[Bybel]] genoem word. Die lys van helde kom ook in 1 [[1-2 Kronieke|Kronieke]] 11 voor (1 Kron 11:). == Sien ook == * [[Lys van persone in die Bybel]] == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde]] c27dhoix4rx0y30vytw3duov8vg6jsj Dawid se vernaamste helde 0 243234 2915209 2913897 2026-07-02T12:22:27Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915209 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Abisai]] * [[Adina]] * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] * [[Heleb]] * [[Heles]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abishai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abshai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | Helez die Paltite || Helez die Pelonite |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | Abiezer of [[Anathoth]] || [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | Heleb{{efn|Some Hebrew manuscripts and die Vulgate have "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || Adina ben Shiza die [[Tribe of Reuben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] k5lgafd0k1sqtvo0zuk63soh0tcedw0 2915210 2915209 2026-07-02T12:22:57Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915210 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Abisai]] * [[Adina]] * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] * [[Heleb]] * [[Heles]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abishai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abshai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | Helez die Paltite || Helez die Pelonite |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | Heleb{{efn|Some Hebrew manuscripts and die Vulgate have "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || Adina ben Shiza die [[Tribe of Reuben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 9pwh0f5wcx4a4w2op764sf19k9ww1uk 2915211 2915210 2026-07-02T12:24:19Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915211 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Adina]] * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] * [[Heleb]] * [[Heles]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | Helez die Paltite || Helez die Pelonite |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | Heleb{{efn|Some Hebrew manuscripts and die Vulgate have "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || Adina ben Shiza die [[Tribe of Reuben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] p14ljqgkwh98y2b6y9yfqti3uqrqvzq 2915212 2915211 2026-07-02T12:28:00Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915212 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] * [[Heleb]] * [[Heles]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | Helez die Paltite || Helez die Pelonite |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | Heleb{{efn|Some Hebrew manuscripts and die Vulgate have "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 5q0c2uka2x77xijcehxxniz33jbaf5j 2915213 2915212 2026-07-02T12:38:21Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915213 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] * [[Heleb]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | Heleb{{efn|Some Hebrew manuscripts and die Vulgate have "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] asi7vdz3kooye599bvttfhf1yfrlebg 2915214 2915213 2026-07-02T12:42:15Z Rooiratel 90342 /* Volledige lys */ 2915214 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baanah die [[Umm Tuba|Netophathite]] || Heled ben Baanah die Netophathite |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 09c2tozyv5ys24zbmnmtnitm1uejgks 2915217 2915214 2026-07-02T12:46:52Z Rooiratel 90342 2915217 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] * [[Gareb]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | Gareb die Jitriet || Gareb die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] j09ck4c37pw9op3ti9n0x4lvlj96q78 2915231 2915217 2026-07-02T13:50:30Z Rooiratel 90342 2915231 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Bani]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | Bani die [[Tribe of Gad|Gadite]]{{efn|Some manuscripts instead read "the son(s) of Haggadi". Some Septuagint manuscripts have "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] oky3vosd9ytq765lgfv0jxdoy927mep 2915232 2915231 2026-07-02T13:58:39Z Rooiratel 90342 2915232 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Eleasar]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleazar (son of Dodai)|Eleazar]] ben Dodai{{efn|Written as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohite]] || Eleazar ben Dodo{{efn|Some manuscripts have "Dodai".}} die Ahohite |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 29wqzjr9c2qdjp8cuooyz9886ndonv1 2915239 2915232 2026-07-02T14:15:35Z Rooiratel 90342 2915239 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] * [[Eljagba]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | Eliahba die [[Salbit|Shaalbonite]] || Eliahba die Shaalbonite |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] m01yac9tygsepopd3y4rc4zs2mdgv3u 2915240 2915239 2026-07-02T14:19:33Z Rooiratel 90342 2915240 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] * [[Elika]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodite || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 2onc3pxoi8zoq1u3arji6bmel2e2tgt 2915241 2915240 2026-07-02T14:20:21Z Rooiratel 90342 2915241 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] * [[Elifelet]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Eliphelet ben Ahasbai son of die [[Maacah|Maakathite]] || Eliphal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] 8xjnps3wpnb28at431e803ucj7monwd 2915244 2915241 2026-07-02T14:28:41Z Rooiratel 90342 2915244 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Elhanan]] * [[Eliam]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan son of Dodo|Elhanan]] ben Dodo of [[Bethlehem]] || Elhanan ben Dodo of Bethlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Elifelet ben Ahasbai suen van die [[Maacah|Maägatiet]] || Elifal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] qlze31w19lo5mesn911ihko02qdyxzm 2915252 2915244 2026-07-02T15:19:13Z Rooiratel 90342 2915252 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] * [[Eliam]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan]] ben Dodo van [[Betlehem]] || Elhanan ben Dodo van Betlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Elifelet ben Ahasbai suen van die [[Maacah|Maägatiet]] || Elifal ben Ur |- | Eliam ben [[Ahithophel]] die [[Gilo]]nite || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] iwpm06fckoqjkvy82yo1lyvs3p6jvep 2915253 2915252 2026-07-02T15:23:43Z Rooiratel 90342 2915253 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Ahiam]] * [[Asmawet]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan]] ben Dodo van [[Betlehem]] || Elhanan ben Dodo van Betlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | Ahiam ben Sharar{{efn|Some Septuagint manuscripts have "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Elifelet ben Ahasbai suen van die [[Maacah|Maägatiet]] || Elifal ben Ur |- | [[Eliam]] ben Agitofel, die [[Gilo]]niet || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] f3yrcg5k0lhfuoatopq5ao89q9x4vq6 2915257 2915253 2026-07-02T15:29:59Z Rooiratel 90342 2915257 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== '''ou lys (nog besig)''' {{div col|colwidth=15em}} * [[Asmawet]] {{Div col end}} {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan]] ben Dodo van [[Betlehem]] || Elhanan ben Dodo van Betlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | Azmaveth die [[Bahurim|Barhumite]] || Azmaveth die [[Bahurim|Baharumite]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | [[Ahiam]] ben Sarar{{efn|Sommige [[Septuagint]]-manuskripte het "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Elifelet ben Ahasbai suen van die [[Maacah|Maägatiet]] || Elifal ben Ur |- | [[Eliam]] ben Agitofel, die [[Gilo]]niet || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] ebjrrizovno1k95y5bud3csd6kvr6qj 2915261 2915257 2026-07-02T15:37:03Z Rooiratel 90342 2915261 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2|rede=Vertaling van al die name}} '''Dawid se vernaamste helde''' is 'n groep van 37 manne in die Hebreeuse Bybel wat saam met [[Koning Dawid]] geveg het en geïdentifiseer word in 2 Samuel 23:8–38, deel van die "aanvullende inligting" bygevoeg tot die Tweede Boek van Samuel in sy laaste vier hoofstukke. 'n Soortgelyke lys word in 1 Kronieke 11:10–47 gegee, maar met verskeie variasies en sestien meer name. ==Volledige lys== {| class="wikitable sortable" ! [[1-2 Samuel|2 Samuel]] 23:8–39 !! [[1-2 Kronieke|1 Kronieke]] 11:10–47 |- | [[Jashobeam|Ishbaal]]{{efn|The Hebrew [[Masoretic Text]] erroneously reads "Joseb-Bassebet." A later anti-polytheistic scribe edited die book of Samuel and removed all instances of בַעַל, die god "Baal," in proper names with בֹ֖שֶׁת "shame" (cf. 2 Sam 11:21 and Judg 7:1). This explains why some [[Septuagint]] manuscripts read "Isboset". After this edit, die text suffered further corruption into "Joseb-Bassebet."<ref>Emanuel Tov. ''Textual Criticism of die Hebrew Bible: Third Edition, Revised and Expanded''. Minneapolis: Fortress Press, 2012. 247–248.</ref><br /><br />The [[Masoretic Text]] and some Septuagint manuscripts seem to say Joseb-Bassebet was also called "Adino die Eznite." Such reading was a corruption of die text, much as "Joseb-Bassebet." [[Biblia Hebraica Stuttgartensia|BHS]] purports with 2 medieval manuscripts, various Septuagint manuscripts, 2 Sam 23:18 and 1 Chron 11:11 die reading "and he raised his spear" instead, which removes die problems of awkward syntax and having four men in die three.}} die Tahkemonite || [[Jashobeam]] die Hakmonite |- | [[Eleasar (seun van Dodai)|Eleasar]] ben Dodai{{efn|Geskryf as ''Dodi''{{px2}}/{{px2}}''Dodoi''{{px2}}/{{px2}}''Dodai''}} die [[Ahohiet]] || Eleasar ben Dodo{{efn|Sommige manuskripte het "Dodai".}} die Ahohiet |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] ben Agee die Harariet || – |- | [[Abishai (biblical figure)|Abisai]] ahi [[Joab]] ben [[Zeruiah]] || Abisai ahi Joab |- | [[Benaja]] ben Jehoiada || Benaja ben Jehoiada |- | [[Asahel]] ahi Joab || Asahel ahi Joab |- | [[Elhanan]] ben Dodo van [[Betlehem]] || Elhanan ben Dodo van Betlehem |- | [[Samma (Bybel)|Samma]] die Harodiet {{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Shammah ben Agee die Harariet" nie, een van die Drie.}} || [[Sammot|Sammot die Harodiet]] |- | Elika die Harodiet || — |- | [[Heles|Heles die Paltite]]|| [[Heles|Heles die Pelonite]] |- | Ira ben Ikkesh of [[Tekoa (ancient town)|Tekoa]] || Ira ben Ikkesh of Tekoa |- | [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]]|| [[Abiëser|Abiëser die Anatotiet]] |- | [[Mebunnai]] {{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Sibbekai".}} die Husatiet || Sibbekai die Husatiet |- | [[Salmon|Salmon die Ahotiet]] || Ilai die Ahotiet |- | [[Maharai]] die Netofatiet || Maharai die Netofatiet |- | [[Heleb]]{{efn|Sommige Hebreeuse manuskripte en [[Vulgata|die Vulgaat]] het "Heled"}} ben Baäna die [[Umm Tuba|Netofatiet]] || Heled ben Baäna die Netofatiet |- | [[Ittai]] ben Ribai van Gibea || Ithai ben Ribai van Gibea van Benjamin |- | [[Benaja]] die Pirhatoniet{{efn|Dit is nie duidelik of dit dieselfde is as "Benaja ben Jehoiada" nie.}} || Benaja die Pirhatoniet |- | [[Hiddai]]{{efn|Sommige Septuagint-manuskripte het "Hurai"}} uit die Nahale-Gaäs || Hurai uit die Nahale-Gaäs |- | [[Abi-Albon]] die die Arbatiet || Abiel die die Arbatiet |- | [[Asmawet]]die [[Bahurim|Barhumiet]] || [[Asmawet]] die [[Bahurim|Barhumiet]] |- | [[Eljagba]] die [[Salbit|Saälboniet]] || [[Eljagba|Eljagba die Saälboniet]] |- | Jónatan, van die seuns van Jashen || – |- | – || die seuns van Hashem die [[Gizo, Israel|Gizonite]] |- |[[Samma (Bybel)|Samma]] die Harariet{{efn|Vermoedelik dieselfde as "Shammah ben Agee die Harariet", een van die Drie.}}|| Jonatan ben Shagee{{efn|Blykbaar 'n sametrekking of fout vir "Samma ben Agee".}} die Harariet |- | [[Ahiam]] ben Sarar{{efn|Sommige [[Septuagint]]-manuskripte het "Sakar".}} die Ararite || Ahiam ben Sakar die Hararite |- | Elifelet ben Ahasbai suen van die [[Maacah|Maägatiet]] || Elifal ben Ur |- | [[Eliam]] ben Agitofel, die [[Gilo]]niet || — |- | — || Hepher die Mekerathite |- | — || Ahijah die Pelonite |- | Hesrai{{efn|Geskryf as ''Hezraw''{{px2}}/{{px2}}''Hezro''}} die Karmeliet || [[Hesro|Hesro die Karmeliet]] |- | [[Paärai|Paärai die Arbiet]] || Naarai ben Ezbai |- | [[Jigeal]] ben Nathan van Soba || Joel ahi Nathan |- | [[Bani]] die [[Stam van Gad|Gadiet]]{{efn|Sommige manuskripte lees eerder "die seun(s) van Haggadi". Sommige Septuagint-manuskripte het "Hagri".}} || Mibhar ben Hagri |- | [[Selek]] die Ammoniet || Selek die Ammoniet |- | [[Naharai|Naharai die Beërotiet]] || Naharai die Beërotiet |- | [[Ira die Jitriet]] || [[Ira die Jitriet]] |- | [[Gareb]] die Jitriet || [[Gareb]] die Jitriet |- | [[Uria]] die [[Bybelse Hetiete|Hetiet]]|| Uria die Hetiet |- | — || [[Sabad|Sabad die seun van Aglai]] |- | — || [[Adina]] ben Sisa die [[Ruben|Reubenite]] |- | — || Hanan ben Maacah |- | — || Joshaphat die Mithnite |- | — || Uzzia die [[Ashteroth Karnaim|Ashterath]]ite |- | — || Shama (ben Hotham die [[Aroer]]ite) |- | — || Jeiel{{efn|Written as ''Yeuel''}} ben Hotham die [[Aroer]]ite |- | — || Jediael ben Shimri |- | — || Joha (ben Shimri) die Tizite |- | — || Eliel (ben Elnaam) die Mahavite |- | — || Jeribai (ben Elnaam) |- | — || Joshaviah ben Elnaam |- | — || Ithmah die [[Moab]]iet |- | — || Eliel{{efn|Blykbaar anders as "Eliel die Mahaviet".}} |- | — || Obed |- | — || Jaasiel die Mezobaite |} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dawid se vernaamste helde| ]] sdighuc1jelozyv16lxlobmafspqchp Marc Fleurbaey 0 252091 2915380 2908968 2026-07-02T21:24:06Z Jcb 223 2915380 wikitext text/x-wiki '''Marc Fleurbaey''', gebore op [[11 Oktober]] [[1961]] in [[Mesnil-Raoul]] (Departement [[Seine-Maritime]], in die streek van [[Normandië]], in [[Frankryk]]), is 'n Franse [[ekonoom]] wat spesialiseer in ekonomie van welsyn en normatiewe ekonomie. Navorser en onderwyser sedert 1994 in Frankryk, die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], is hy Robert E. Kuenne Professor in Ekonomie en Openbare Sake aan [[Universiteit van Princeton]] sedert 2011. Hy het ook die voorsitter in Ekonomie van Welstand by die Kollege vir Wêreldstudies gehou. Hy was van 1986 tot 1994 'n direkteur van die Nasionale Instituut vir Statistiek en Ekonomiese Studies. == Biografie == === Opleiding === Marc Fleurbaey studeer van [[École nationale de la statistique et de l'administration économique|ENSAE ParisTech]] (1986), 'n meestersgraad in filosofie van die [[Universiteit Parys-Nanterre|Universiteit van Parys-Nanterre]] (1991) en 'n doktorsgraad in ekonomie van die Skool vir Hoërstudie in Sosiale Wetenskappe (1994). === Loopbaan === Marc Fleurbaey is sedert 2011 [http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba Robert E. Kuenne Professor in Ekonomie en Openbare Sake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412233452/http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba |date=12 April 2019 }} by die [[:en:Woodrow_Wilson_School_of_Public_and_International_Affairs|Woodrow Wilson Skool vir Openbare en Internasionale Aangeleenthede]] aan die Universiteit van Princeton. Hy is ook 'n navorsingsgenoot aan die [https://uchv.princeton.edu/ Universiteit se Sentrum vir Menswaardighede], die [https://chw.princeton.edu/ Sentrum vir Gesondheid en Welsyn], die [https://detc.princeton.edu/ William S. Dietrich II Ekonomiese Teorie Sentrum] en die [https://environment.princeton.edu/ Princeton Environmental Institute]. == Bydraes tot die ekonomie == === Die ekonomie en die etiek van verantwoordelikheid === Die [[Verantwoordelikheid|verantwoordelikheidsekonomie]] wat deur Marc Fleurbaey ontwikkel is, bestaan daarin om 'n gemodelleerde ekonomiese formulering van [[Etiek|die etiek]] van verantwoordelikheid wat deur [[Politieke filosofie|politieke filosowe]] ontwikkel word, voor te stel. == Bydraes tot filosofie == === Politieke filosofie === Een van die beginsels van politieke filosofie is die definisie van standaarde van sosiale geregtigheid. As ekonomie dit moontlik maak om hierdie verskillende norme te modelleer, is dit die filosofie om die normatiewe geldigheid van hierdie beginsels te bevraagteken. In hierdie gebied het Marc Fleurbaey die normatiewe geldigheid van die standaard van gelyke geleenthede bevraagteken (sien veral sy artikel Gelyke Geleentheid of Gelyke Sosiale Uitkoms?). Ons kan sy gedagtes soos volg opsom: <blockquote> "As ons dieselfde geleenthede aan twee lede van die samelewing gee en dat een van hulle hierdie geleenthede op so 'n manier gebruik dat dit tussen lewe en dood is, sal ons onsself verbied om te neem 'n paar hulpbronne van die tweede om dit te red onder die voorwendsel dat geleenthede gelyk gestel is? Marc Fleurbaey beweer dat dit sou beteken dat die aanvanklike egalitêre intuïsies geskend word. Hy aflei dat voordat 'n mens selfs na geleenthede soek, 'n egalitaristie moet fokus op basiese resultate, veral onder die oorlewing van individue en waarborg hierdie basiese resultate universeel, selfs om te spandeer meer vir sekere lede van die samelewing as wat voorgeskryf word deur gelyke geleenthede "(François Maniquet, ''op cit.'' ) </blockquote> == Verbintenisse in die openbare debat == Marc Fleurbaey is 'n navorser wat in die openbare lewe betrokke is. Sy verpligtinge is vervul in sy rol as adviseurs vir die [[Wêreldbank]],<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.worldbank.org/en/events/2017/03/16/rethinking-the-welfare-state-for-the-21st-century}}</ref> die [[Verenigde Nasies]]<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/leaving-no-one-behind-some-conceptual-and-empirical-issues/ |title=Leaving no one behind: Some conceptual and empirical issues|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203112125/https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/leaving-no-one-behind-some-conceptual-and-empirical-issues/ |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[OESO]],<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.oecd.org/inclusive-growth/about/partners/}}</ref> deur middel van sy bydraes tot verskeie nasionale en internasionale kommissies en verslae en sy gereelde media dekking van maatskaplike kwessies rakende [[welsyn]], [[maatskaplike vooruitgang]], openbare beleid en [[klimaatsverandering]]. === Verslae en kommissies === ==== Internasionale Paneel op Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) ==== Fleurbaey het die Internasionale Paneel vir Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) saamgelei, wat meer as 300 navorsers in die ekonomie en sosiale wetenskappe bymekaar gebring het. Die IPSP nooi ons uit om die samelewing in die 21ste eeu te heroorweeg en stel 'n nuwe visie van maatskaplike vooruitgang in 'n geglobaliseerde en onderlinge wêreld voor. Die Paneel het twee publikasies gelei : die IPSP-verslag en 'n manifes, beide in 'n [[interdissiplinêre]] perspektief gebou. Onder sy talle openbare verhoudings was hy lid van die Stiglitz-kommissie oor die meting van ekonomiese prestasie en [[maatskaplike vooruitgang]], in opdrag van die president van die Franse Republiek. Hy was ook die koördineerder vir die Vyfde Assesseringsverslag (2014) van die [[Interregeringspaneel oor klimaatverandering]] (IPCC). Hy het onlangs die Internasionale Paneel vir Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) gelei, wat meer as 300 navorsers in die ekonomie en sosiale wetenskappe bymekaar gebring het. Onder die lede van die borgskapskomitee is verskeie Nobels Ekonomie, waaronder [[Amartya Sen]], Kenneth Arrow en James Heckman. Anthony Atkinson, 'n ekonoom wat spesialiseer in ongelykheid en professor in ekonomie by [[Universiteit van Oxford|Oxford]], Manuel Castells, sosioloog en wenner van die Holberg-prys, Edgar Morin, sosioloog en filosoof, en Michael Porter, ekonoom en professor in strategie by [[Harvard-universiteit|Harvard]]. == Bibliografie == Marc Fleurbaey is die skrywer van verskeie naslaanwerke: * Marc Fleurbaey et al., ' ''[[google:Un+manifeste+pour+le+progrès+social&oq=Un+manifeste+pour+le+progrès+social&aqs=chrome..69i57j69i60l2j0l3.143j0j7&sourceid=chrome&ie=UTF-8|N manifes vir maatskaplike vooruitgang]]'', La Decouverte, 2018; [https://www.worldcat.org/title/manifeste-pour-le-progres-social-une-meilleure-societe-est-possible/oclc/1085127000&referer=brief_results Worldcat.org] {{ISBN|2348041758}} * Marc Fleurbaey, Matthew Adler, ''[https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-handbook-of-well-being-and-public-policy-9780199325818?cc=us&lang=en& Die Oxford Handboek van Welstand en Openbare Beleid] ,'' [[Oxford University Press]], 2016; https://www.worldcat.org/title/oxford-handbook-of-well-being-and-public-policy/oclc/968925987&referer=brief_results {{ISBN|9780199325818}} * Marc Fleurbaey, Didier Blanchet, ''Beyond BBP: [http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199767199.001.0001/acprof-9780199767199 Maatskaplike Welsyn en Evaluering van Volhoubaarheid]'', [[Oxford University Press]], 2013; https://www.worldcat.org/title/beyond-gdp-measuring-welfare-and-assessing-sustainability/oclc/940555731&referer=brief_results {{ISBN|9780199767199}} * Marc Fleurbaey, Francois Maniquet, ''[https://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8287 Geleentheidsgelykheid: Die Ekonomie van Verantwoordelikheid]'', Wêreldwetenskaplike [[:en:World_Scientific|Uitgawe]], 2012, voorwoord deur die [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe|Nobelpryswenner]] Eric Maskin ; [https://www.worldcat.org/title/equality-of-opportunity-the-economics-of-responsibility/oclc/939929190&referer=brief_results {{ISBN|9814368873}} * Marc Fleurbaey, Francois Maniquet, ' ''[https://www.cambridge.org/core/books/theory-of-fairness-and-social-welfare/57556271063D59B1EF7004FD06BDB327 n Teorie van Eerlikheid en Maatskaplike Welsyn] ,'' Cambridge University Press ; [https://www.worldcat.org/title/theory-of-fairness-and-social-welfare/oclc/892170390&referer=brief_results {{ISBN|9780511851971}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba Bladsy deur Marc Fleurbaey, Woodrow Wilson Skool vir Openbare en Internasionale Aangeleenthede, Princeton Universiteit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412233452/http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba |date=12 April 2019 }} * [https://scholar.google.com/citations?user=3N5T0lEAAAAJ&hl=en Marc Fleurbaey se bladsy op Google Wetenskap] * [http://www.fmsh.fr/fr/college-etudesmondiales/239 Marc Fleurbaey se bladsy op die FMSH webwerf] * {{Pdf}} [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxtYXJjZmxldXJiYWV5fGd4OjgzMmE4ZjUwZDliOGVjYw Marc Fleurbaey's CV] * {{Pdf}} [https://ec.europa.eu/eurostat/documents/118025/118123/Fitoussi+Commission+report Verslag Kommissie Stiglitz] (in Engels, 292 bladsye) * {{Pdf}} [https://www.ipsp.org/downloads Opsomming van die Verslag van die Internasionale Paneel vir Sosiale vooruitgang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413065411/https://www.ipsp.org/downloads |date=13 April 2019 }} (in Engels, 70 bladsye) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fleurbaey, Marc}} [[Kategorie:Franse akademici]] [[Kategorie:Franse ekonome]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] 4uzs74skkghjgkgvy78yy8biqf7k9v4 Chris Schoeman 0 256524 2915355 2908807 2026-07-02T19:44:24Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915355 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chris Schoeman | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1948|12|12}} | geboorteplek = [[Somerset-Oos]], [[Republiek van Suid-Afrika]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Chris Schoeman''' (gebore op [[12 Desember]] [[1948]] in [[Somerset-Oos]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse en [[Afrikaans]]e skrywer. Schoeman het meestersgrade behaal in geskiedenis aan die [[Universiteit van Port Elizabeth]] en die [[Colorado-staatsuniversiteit]], Fort Collins, [[VSA|Verenigde State]] Schoeman is 'n [[geskiedenis|geskiedkundige]] en joernalis, en die skrywer en mede-skrywer van verskeie boeke, soos onder meer ''Boerseun'', ''Broers in die stryd'', ''Engele in die Vreemde'', ''Churchill's South Africa'', ''The Historical Karoo'' en ''The Somme Chronicles''. Sy boek oor die lewe van [[Cornelis van Gogh]], broer van [[Vincent van Gogh]], ''Die onbekende Van Gogh – die lewe van Cornelis van Gogh, van [[Nederland]] tot Suid-Afrika'',<ref>Zebra Press, {{ISBN|9781770227941}}</ref> is deur [[Naòmi Morgan]], hoof van die Afdeling [[Frans]] aan die Universiteit van die Vrystaat (UV), op [[Litnet]] geresenseer.<ref>https://www.litnet.co.za/boekresensie-die-onbekende-van-gogh-deur-chris-schoeman/</ref> Schoeman is ook die skrywer van ''Vegter en Balling - Boereoorlog-ervarings van veldkornet Charles von Maltitz'' (2013) - uitgegee deur Tafelberg, ''Rebel: die lewe van kommandant [[Hans Lötter]], 1873-1901'' (2019),<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-rebel-die-lewe-van-kommandant-hans-lotter-1873-1901/ URL opgespoor en besoek op 3 Desember 2020</ref> ''Nêrens veilig - Twee eeue van Suid-Afrikaanse rampe'' (2021, die boek is deur Louise Viljoen op Maroela Media geresenseer), en ''Ongekende ellende - Rampe wat Suid-Afrika geruk het'' (2022).<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-rampe-wat-sa-geruk-het/ URL opgespoor en besoek op 6 Oktober 2022</ref> Laasgenoemde drie boeke word deur [[Protea Boekhuis]] uitgegee. == Lys van werke == * ''Boerseun'' * ''Broers in die stryd'' * ''Engele in die Vreemde'' * ''Churchill's South Africa'' * ''The Historical Karoo'' * ''Angels of Mercy - Foreign Women in the Anglo-Boer War'' * ''Brothers in Arms - Hollanders in the Anglo-Boer War'' * ''The Somme Chronicles'' * ''Vegter en Balling - Boereoorlog-ervarings van veldkornet Charles von Maltitz'' * ''[[Os du Randt|Os]] - Die Outobiografie'' * ''Die onbekende Van Gogh – die lewe van Cornelis van Gogh, van Nederland tot Suid-Afrika'' * ''Rebel: die lewe van kommandant Hans Lötter, 1873-1901'' * ''Nêrens veilig - Twee eeue van Suid-Afrikaanse rampe'' * ''Ongekende ellende - Rampe wat Suid-Afrika geruk het'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schoeman, Chris}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] 198imwf2ndh7arbtvhs0p91p9sz0jvl Romeinse kuns 0 265200 2915363 2908703 2026-07-02T19:51:43Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915363 wikitext text/x-wiki Nadat [[Rome]], oorspronklik 'n Italiese stadjie wat lank onder die politieke en kulturele beheer van die [[Etruskers]] was, in [[500 v.C.]] onafhanklik geword het, het die Romeine in die eerste eeue daarna meer tyd en aandag bestee aan die handhawing en uitbouing van hulle nuwe selfstandigheid as aan die ontwikkeling van die beeldende kuns. Die toestand het egter in die loop van die [[3de eeu v.C.]] verander, eers deur die onderwerping van die Griekse kolonies in Suid-Italië ([[Magna Graecia]]), en later vanweë die magsuitbreiding ooswaarts na die Hellenistiese wêreld: [[Griekeland]] self, [[Anatolië|Klein-Asië]] en [[Egipte]]. Dit in ag genome is die '''Romeinse kuns''' vroeër bloot as 'n uitloper of nabloei van die [[Hellenisme]] beskou. Dit is egter beslis te simplisties gestel, want hoewel die Griekse invloed sterk was en baie van die kunstenaars in die Romeinse tyd Grieke was, het die Romeine daarin geslaag om die Grieks-Hellenistiese elemente met hulle inheemse Italo-Etruskiese kern te vermeng. In die proses het die Romeine nuwe aspekte beklemtoon en nuwe moontlikhede ontdek en uitgebou. Die boukuns verteenwoordig die Romeine se belangrikste prestasies op kunsgebied. == Griekse invloed == Rome het egter gegroei en mettertyd al hoe meer in aanraking met die Grieke gekom. Die Romeine se houding jeens die [[Grieke]] het dus ook begin verander. 'n Romeinse digter het op 'n keer gesê dat die Grieke na hul verowering hul veroweraars verower het; wat hy hiermee bedoel het, was dat die Griekse idees 'n groot invloed op die Romeine gebad het, en dit was veral waar op die gebied van die kuns. Hierdie proses het gedurende die [[Tweede Puniese Oorlog]] begin. In [[212 v.C.]] het Claudius Marcellus [[Sirakuse]], een van die belangrikste Griekse kolonies op [[Sisilië|Sicilië]], verower en 'n groot aantal pragtige standbeelde en ander kunswerke na Rome teruggestuur. Die opwinding en belangstelling wat die standbeelde by hul aankoms in Rome gewek het, was so groot dat Fabius Maximus, toe hy [[Tarentum]] drie jaar later verower, die Tarentyne toegelaat het om hul eie standbeelde van hul gode te behou - hulle het in elk geval weinig artistieke waarde gebad - maar talle groot Griekse meesterstukke, onder meer 'n uitstekende bronsbeeld deur die beroemde Griekse beeldhouer [[Lusippos]], na [[Rome]] laat bring het. In die Senaat het [[Cato die ouere|Cato]], beroemd vir sy verdediging van die ou sedes en die voorvaderlike leefwyse, 'n bitter aanval gedoen op hierdie versiersels, wat dan die strenge karakter van die stad sou vernietig. Maar die Romeine het nie eens na hom geluister nie. Soldate was aan die terugkeer van die oorlog in [[Griekeland]], en hulle het talle verhale te vertel gehad van al die wondere wat hulle in die beroemde stede van Griekeland gesien het - [[Athene]], [[Olimpia|Olumpia]] en [[Korinthe]]: marmergeboue versier met standbeelde, bronsbeelde, geverfde vase, gegraveerde drinkbekers van silwer, ens. 'n Liefde vir mooi dinge het by die Romeine begin posvat. == Boukuns == [[Lêer:Forum Romanum clouds.jpg|duimnael|regs|250px|Uitsig oor die [[Forum Romanum]] in 2021]] Die Romeinse boukuns word op grond van die monumentaliteit, ʼn sterker aksent op die interieur van geboue en die belangrike aandeel van utiliteitsdienste (brûe, akwadukte en so meer) van die Griekse en Etruskiese boukuns onderskei. Die uitvinding van beton in die [[2de eeu v.C.]] was 'n belangrike tegniese ontwikkeling wat die konstruksie van boë en gewelwe moontlik gemaak het. Bak- en tufsteen is as boumateriaal gebruik; soms is dit met stuccowerk en marmerblaaie beklee en soms nie. Die tempel het die basiese eienskappe van die Etruskiese tempel behou: Dit was reghoekig, het op 'n hoë podium gestaan en kon net van voor af binnegegaan word ('n Griekse tempel kon van alle kante betree word). Dit het beteken dat die Romeine meer aandag aan die gewel, wat op suile gerus het, gegee het. Oorspronklik was die suile van die [[Toskane|Toskaanse]] bouorde, 'n vereenvoudigde weergawe van die Grieks-Doriese suile, met 'n voetstuk en sonder kannelures (oorlangse groewe). Later is Ioniese en Korinthiese elemente oorgeneem en het daar selfs 'n kombinasie van die 2 ontstaan: 'n kapiteel met Ioniese volute (krulle) en Korinthiese akantblare. Die tempel van Fortuna Virilis (of Portunus) in Rome en die Maison Carrée ([[Nîmes]]), wat albei uit die 1ste eeu v.C. dateer, is goed bewaarde vroeë voorbeelde van Romeinse tempels. Naas die soort tempels is daar ook ronde tempels gebou, onder meer die tempel van Vesta (ca. 200 n.C.) en die beroemde [[Panteon in Rome|Panteon]] in Rome (27/5 v.C., ca. [[120 v.C.|120 n.C.]] <!-- opgerig en later herstel deur Agrippa --> herbou). Laasgenoemde is van buite af ʼn onopvallende grys gebou. Aan die voorkant is daar 'n driehoekige timpaan (gewelveld) wat op Korinthiese suile rus; daaragter is daar 'n ronde gebou met 'n deursnee van 43 m en 'n hoogte van ook 43 m. Die binnekant is ryklik met suile en marmer versier, en die lig val deur ʼn opening in die middel van die koepel na binne. Die gewelf bestaan uit reghoekige blokke wat in die middel dieper uitgesny is ('n kofferplafon). In die [[Renaissance]] het dit vir onder andere [[Brunelleschi]], [[Bramante]] en [[Michelangelo]] as voorbeeld gedien (St. Pieterskerk, Rome). Die gevoel van monumentaliteit kom veral sterk na vore in die thermae, die openbare badhuise, wat 'n belangrike sosiale funksie as ontmoetingsplek vervul het. Die badhuise het uit talle afsonderlike ruimtes bestaan, wat aanvanklik taamlik willekeurig (Pompeji), maar later meer simmetries georden is: ʼn swembad (natatio), baddens vir koue, lou en warm water (onderskeidelik frigidarium, tepidarium en caldarium), sweetbad (laconicum), kleedkamers (apodyterium), masseer- en sportvertrekke, asook allerlei bykomende geboue en ʼn wandelpark. Al die ruimtes is ryklik versier met motiewe wat aan die Griekse kuns ontleen is, maar wat egter hul oorspronklike funksie (by suile byvoorbeeld as stut van die dak) verloor het. Die thermae van [[Caracalla]] in Rome en die van [[Diocletianus]] is veral bekend. Die bouwerk aan eersgenoemde is in [[211 n.C.]] begin, terwyl laasgenoemde in die 3de eeu gebou is. Die Kaiserthermae in [[Trier]] (begin van die 4e eeu n.C.) is 'n goed bewaarde kompleks uit die provinsies. Die Romeine se voorkeur vir simmetrie kom ook na vore in die forum, die openbare plein van ʼn Romeinse stad. In Rome was die [[Forum Romanum]] nog 'n onreëlmatige plein waaraan daar met verloop van tyd steeds meer geboue verrys het: tempels, suilehalle, basilikas, eresuile, standbeelde en die verhoog of platform (die rostrum), waarvandaan toesprake gemaak is. Die onreëlmatigheid van die forum herinner 'n mens nog aan die Griekse agora (markplein). Die sogenaamde keiserforum wat noord hiervan geleë is, is in groter mate volgens 'n vaste bouplan opgerig. Die grootste van die forums is die Forum Trajani of Forum Ulpium, wat in 114 n.C. deur die boumeester Apollodorus van Damaskus voltooi is. 'n Poortgebou verleen toegang tot 'n reghoekige plein met ʼn suilegang rondom en 'n tempel aan die oorkant. Aan die een kant van die forum was daar dikwels ʼn basilika, 'n oordekte, reghoekige hal met suile rondom waar regspraak gelewer is, handel gedryf is en so meer. Die oudste basilikas in Rome dateer reeds uit die 2de eeu v.C. (Basilika Porcia), maar is in werklikheid nie veel meer as oordekte marksale nie. Hieruit het monumentale geboue soos die Basilika Ulpia op die Forum Trajani met halfronde uitgeboude stukke (absis) aan albei die kort kante, en die Basilika Constantini in Rome, met 'n middelskip van 35 m hoog, ontwikkel. Die vorm van die basilika het 'n belangrike rol gespeel in die latere Christelike kerke. Die Romeinse teaters het oor die algemeen die Griekse tradisie gevolg en bestaan uit 'n halfronde ruimte vir die toeskouers, afgesluit deur die scenae frans, 'n vaste, versierde agtermuur wat as dekor gedien het. In teenstelling met die Griekse teater was die Romeinse teater nie meer 'n opeluggebou nie, maar 'n ruimte wat heeltemal afgesluit was en in die reël met ʼn hout- of seildak oordek was. Die orchestra, wat oorspronklik vir dansers en musikante bedoel was, is toe ook van sitplekke voorsien. In Orange, Frankryk, is daar 'n goed bewaarde teater uit die tyd van [[Augustus Octavianus|keiser Augustus]]. Die amfiteater is 'n eie Romeinse bouvorm. Dit bestaan uit 'n ovaalvormige arena met sitplekke wat skuins na onder loop, waar daar gladiatorspele gehou is. Die oudste bewaarde amfiteater is in [[Pompeji]] (kort na 80 v.C.) en die grootste is die Amphiteatrum Flavium ([[Colosseum]]), wat tussen 70 en [[100 n.C.]] gebou is. Dit is 188 m lank, 156 m breed en 48 m hoog (4 verdiepings). Daar was plek vir 50&nbsp;000 toeskouers, wat deur middel van 'n goed beplande stelsel van plekaanwysing vlot in en uit kon beweeg. Onder die arena was daar hokke vir die wilde diere, asook allerlei tegniese apparatuur waarmee die arena byvoorbeeld met water gevul kon word ten einde seegevegte na te boots. Ook die gebou is met seile oordek, wat selfs aangekondig is as "vela erunt" (die seile sal gespan word). Die sirkus vir die wa-wedrenne was ook ovaalvormig met oplopende rye sitplekke vir toeskouers. 'n "Ruggraat" (spina), met 'n keerpunt (meta) aan elke punt, het 'n renbaan in die arena afgebaken. Hier het die vierspan, wat deur middel van kleure in 2 groepe (rooi en wit) verdeel is, onder die fanatieke aanmoediging van die publiek teen mekaar meegeding; later het die groep of "partystryd" dikwels 'n politieke betekenis gehad. In Rome was daar verskeie sirkusse. Die oudste is die Circus Maximus, wat nog uit die koningstyd dateer. Wat suiwer dekoratiewe monumente betref, was die triomfboog, wat opgerig is as ereteken vir seevierende veldhere en keisers, iets nuuts waarmee die Romeine vorendag gekom het. Die triomfboë het meestal een deurgang gehad en was versier met reliëfs wat die roemryke dade van die vereerdes uitgebeeld het. Op die reghoekige bostuk (attica) is daar 'n inskripsie aangebring wat ook op die vereerdes betrekking gehad het. Bo-op was daar dikwels beelde of ʼn segewa. Die bes bewaarde voorbeelde in Rome is die boog van [[Titus (Keiser)|Titus]] ([[81 v.C.|81 n.C.]])<!-- WAT GAAN HIER AAN? --> ter ere van die oorname van [[Jerusalem]], en die Boog van Konstantyn (312- 315 n.C.). Die spiraalvormige eresuile wat met reliëfs versier was en waarop 'n beeld van die keiser (in die Christelike tyd 'n beeld van ʼn heilige) was, is ook opvallend. Die suil van Trajanus (ca. 114 n.C.) en die suil van Marcus Aurelius (einde van die 2de eeu n.C.) in Rome is albei 35 m hoog en bestaan geheel en al uit marmer. Monumente en gebouekomplekse soos hierbo beskryf, is ook op groter of kleiner skaal in die provinsies gebou. Waar dit in Rome as manifestasie van die keiser se mag gedien het of 'n teken van sy milddadigheid teenoor die volk was, het dit in die provinsies aan plaaslike hoëlui die geleentheid gebied om hulle rykdom ten toon te stel. Die oorblyfsels wat bewaar gebly het, gee 'n mens 'n goeie idee van die tegniese prestasies waartoe die Romeinse boumeesters, wat merendeels anoniem gebly het, in staat was en hoe hulle dit kon toepas in indrukwekkende bouwerke. === Stad- en woningbou === [[Lêer:House of the Wounded Bear atrium with fimpluvium and mosaic ountain in the rear Pompeii Prowalk.jpg|duimnael|regs|250px|Atrium met impluvium in die Huis van die Gewonde Beer, Pompeji. 'n Mosaïekfontein is sigbaar op die agtergrond.]] Uit voorbeelde soos [[Ostia]], die hawestad van Rome 1ste eeu v.C.), en [[Leptis Magna]] uit die tyd van Augustus (die huidige Misurata aan die Libiese kus) blyk dat die Romeine in die aanleg van stede hulle gehou het by die Grieks-Hellenistiese skaakbordpatroon van reghoekige blokke en strate wat mekaar loodreg kruis. Die Romeine het dit egter gekombineer met die indeling van hulle leërkamp, wat van poort tot poort deur twee hoofstrate, die cardo (noord-suid) en die decumanus (oos-wes), in vier dele verdeel is. Waar die tent van die kommandant op die kruispunt in die kamp gestaan het, het die forum in die stad op die kruispunt gestaan. Die strate was geplavei en daar was "oorsteekplekke" wat van stapstene voorsien was, sodat voetgangers se voete skoon kon bly. Die welgesteldes het in atriumtipe huise gewoon. Die vertrekke in die tipe huis is rondom 'n oordekte hof (atrium) gegroepeer, met ʼn vierkantige luik waardeur lig en reënwater deurgelaat en opgevang kon word. Van die 2de eeu v.C. af is die huise na die Griekse voorbeeld met 'n suilehof (peristyl) uitgebrei, wat ook vierkantig was met vertrekke rondom. Dié soort huise het gewoonlik hoogstens 2 verdiepings gehad en aan die straatkant was daar dikwels winkels. Die bes bewaarde voorbeeld is in Pompeji, waar 'n mens ook 'n goeie idee kry van die mooi versierings soos mosaïeke, muurskilderinge en ander dekorasies. Die woonblokke wat in rye of rondom 'n binneplaas in stede soos [[Ostia]] en Rome opgerig is nadat bougrond skaarser geword het, was heelwat minder gerieflik. Die insulae (letterlik "eilande") was van onbedekte baksteen of beton gebou en het 5 of 6 verdiepings, stelle trappe en soms balkonne gehad. Volgens gegewens uit die keisertyd is dit bekend dat daar 'n wesenlike brand- en instortingsgevaar in die huise was en dat mense gekla het oor die baie geraas. Die versugting van die digter [[Martialis]] (ca. 40- 104) oor die "landgoed in sy vensterbank" (die blomme wat daar geplant is) beklemtoon die ooreenkoms met die posisie van die moderne woonstelbewoner. Die paleise wat die keisers in Rome en elders laat bou het, het die skerpste denkbare teenstelling met die huise gevorm. Keiser Augustus se paleis op die Palatinus was nog taamlik eenvoudig, maar die van Nero, die [[Domus Aurea]] (Goue Huis), wat tussen 64 en 68 gebou is, was 'n uitgebreide kompleks met ʼn meer en omring deur parke. Die burgery was nie tevrede met die paleis nie, want inskripsies met die volgende strekking het verskyn: "Mense, maak dat julle uit die stad wegkom, want as dit so aangaan, bly daar vir die gewone sterfling geen plek meer oor nie." Die Domus Aurea is later grotendeels afgebreek en deur Domitianus (81-96 regeer) deur 'n keiserlike woning op die heuwel [[Palatinus]] vervang. Die naam van die tipe woning is van die heuwel se naam afgelei: paleis. Die bekendste voorbeeld van so ʼn paleis uit die provinsies is [[Diocletianus]] se "vestingslot" in [[Split]], [[Joego-Slawië]], wat ca. 300 n.C. opgerig is. Dit was 150 m breed, 180 m lank, het 'n galery aan die seekant en 3 poorte en 16 torings aan die landkant gehad. 'n Groot deel daarvan bestaan vandag nog as deel van die stadsentrum wat in die Middeleeue ontwikkel het. Die oorspronklike Romeinse bouvorm was die villa, waarvan daar twee tipes was. Die villa rustica was in werklikheid 'n opstal met stalle, skure en ander landbougeboue. Die soort villa het, met plaaslike variasies, tot ver in die provinsies voorgekom. Die Romeinse grootgrondbesitters het weer villas, die sogenaamde villa urbana, op die platteland laat bou ten einde van die stad se hitte en lawaai af weg te kom. Die villa urbana was 'n gerieflike huis wat in 'n mooi omgewing gebou is en volgens die smaak en rykdom van die eienaar ingerig is. Naas woon- en studeervertrekke het die villas dikwels baddens gehad. Die gebied rondom die huis het dikwels as tuin gedien waar die bewoners te midde van blombeddings, priële, fonteine en tuinbeelde en in die skadu van lanings kon ontspan. Die hoogtepunt van die soort villa is die Villa Hadriani in Tivoli, wat keiser Hadrianus in 125 n.C. laat bou het. Hy het elemente van verskeie plekke wat hy besoek en bewonder het, onder meer die [[Akademie]] in [[Athene]], in die villa laat opneem. Hy het dit ook as " museum" gebruik vir sy groot versameling kopieë van klassieke Griekse beelde, waarvan daar tans 'n groot aantal in die Vatikaanmuseum is. Hadrianus se grafmonument is ook baie indrukwekkend. Dit bestaan uit 'n 20 m hoë, ronde gebou op 'n 15 m hoë, reghoekige podium. Die sogenaamde Mausoleum van Hadrianus, wat in 135-139 n.C. gebou is, het in 590 die naam Engeleburg gekry omdat die engel Migael volgens oorlewering tydens 'n pesepidemie daarop verskyn het en sy swaard in sy skede gesteek het as teken dat die onheil sou ophou. Talle voorbeelde van siviele bouwerke soos paaie wat deur die eeue behoue gebly het, rioleringstelsels soos die Cloaca Maxima in Rome (in sy huidige vorm in 33 v.C. deur [[Marcus Vipsanius Agrippa|Agrippa]] aangelê), die talle akwadukte (byvoorbeeld die Pont du Gard in Nimes uit 14 n.C.) en brûe soos die by Alcantara in Spanje oor die rivier [[Taag]] (106 n.C.), waarvan die grootste boë 'n deursnee van 27 m het, was oor die hele ryk versprei. Hoewel dit argitektonies minder interessant is, is dit kenmerkend van die Romeinse boutegniek. == Beeldhoukuns == Toe daar aan die begin van die 2de eeu v.C. talle Griekse beeldhouwerke en kunstenaars na Rome begin kom het, het dit tot ʼn karakteristieke tradisie gelei, al was die tradisie nie so ryk soos die ou Griekse tradisie nie. Vir albei tipes beeldhouwerk waarin die Romeinse beeldhoukuns sy grootste prestasies bereik het, die portret en die histories-verhalende reliëf, het daar reeds 'n hegte grondslag bestaan waarop daar onder Griekse invloed voortgebou kon word. Die Romeinse beeldhoukuns het grotendeels bestaan uit nabootsings van oorspronklike Griekse standbeelde. 'n Goeie beeldhouer was nie veronderstel om nuwe beelde te maak nie, maar goeie nabootsings van Griekse beelde. Danksy hierdie houding van die Romeine besit ons vandag ʼn groot kennis van die Griekse beeldhoukuns wat ons andersins nie sou gehad het nie, aangesien baie van die oorspronklike Griekse beelde verlore gegaan het. Selfs wanneer hulle 'n standbeeld van 'n lewende persoon wou maak, het die Romeine hul idees van 'n Griekse standbeeld geneem. Die standbeeld van Augustus is wat die posisie van die arms en die bene betref, 'n presiese weergawe van 'n beroemde standbeeld deur die Griekse beeldhouer [[Polukleitos]]. Die Romeine het in slegs twee kunsvorms oorspronklikheid getoon: reliëfs en borsbeelde. Die reliëf rondom die beroemde Suil van Trajanus (113 n.C. opgerig) bied ons 'n duidelike beeld van [[Trajanus]] se veldtog teen die [[Dacia (Romeinse provinsie)|Daciërs]], en al die tonele is uitstekend uitgebeeld. Op hierdie reliëfs, soos op die op die Boog van Titus (opgerig 85 n.C.), is die geometriese karakter van die Etruskiese kuns ineengestrengel met Griekse harmonie en Romeinse realisme om dramatiese en kragtige meesterstukke te lewer. Die Romeinse belangstelling in lewensgetroue borsbeelde het 'n baie praktiese oorsprong gehad. Die voorste Romeinse families het die gewoonte gehad om gesigmaskers (''imagines'') van hul beroemde voorouers te maak. Die maskers is in [[was]] gevorm op die gesig van die oorledene en dan by die begrafnisoptogte van hul nakomelinge gedra. Baie van die maskers wat in Pompeji ontdek is, was uiters lewensgetrou. === Portret === [[Lêer:Philippus Arabicus.jpg|duimnael|240px|regs|Borsbeeld van Keiser Philippus Arabus]] 'n Gewoonte wat die Romeine van die [[Etruskers]] oorgeneem het, naamlik om dodemaskers van oorledenes te maak en dit as imagines maiorum (voorouerbeelde) in die huis te hou, het tot ʼn vorm van realistiese portretkuns gelei wat 'n mens as tipies Italies kan beskou. Dit is nie duidelik in watter mate kunstenaars uit Griekeland verantwoordelik was vir die soort beeldhouwerk en ander vroeë beeldhouwerke soos die ''Wolvin van die Kapitool'' (5e eeu v.C.) en die ''Mars van Todi'' (ca. 285 v.C.) nie. ʼn Standbeeld soos die ''Brutus Maior'' (ca. 400) dui egter op 'n onmiskenbaar Italiese styl. Die regstreekse aanraking met die Griekse kuns (klassiek sowel as Hellenisties) het tot 3 tendense gelei wat met wisselende klem die portretkuns sou oorheers: die sterk ekspressiwiteit wat aan die Hellenisme ontleen is, die idealisering wat uit die klassieke stam, en 'n [[Hellenistiese tydperk|Hellenistiese]] realisme, wat egter in groter mate tipes (die bedelaar, die kind) as die individu ingesluit het. Die laaste tendens is deur die Romeine tot 'n persoonlike gelykenis omvorm: die borsbeeld was 'n ware beeld van die mens en skoonheidsgebreke soos vratte, ʼn dubbele ken en so meer is lewensgetrou weergegee. Die tendens is ook in munte merkbaar. Tydens die regering van [[Augustus Octavianus|Augustus]] het die klassisistiese idealisering oorheers, soos wat duidelik te sien is in die ''Augustus van Primaporta'' (ca. 20 v.C.; Vatikaanmuseum), waarvan die borspantser met allegoriese voorstellings versier is. In Flavius se tyd het die realisme oorheers, soos blyk uit byvoorbeeld die kop van die ''Vespasianus'' en uit die ''Caecilius lucundus'' uit Pompeji. Daarna was daar, veral na Hadrianus, wat bowendien die portretbeeld met 'n baard bekend gestel het, 'n ewewigtige vermenging van die 2 tendense. ʼn Kenmerkende voorbeeld hiervan is die beeld van die keiser se jong gunsteling, Antinoös. In die 3de eeu het die realisme met 'n sterk ekspressiwiteit (woeste haardos, deurdringende blik deur plastiese weergawe van die oog) weer die botoon gevoer. Dit het uitgeloop op 'n idealisering van die "barbaarse" keisertipe: Caracalla en die soldatekeiser [[Philippus Arabus]] (Julius Verus Philippus, 244-249). Daarna het ʼn toenemende vervlakking ingetree, waarin die keiserportret steeds meer 'n simbool van die keiser se mag geword het: die kolossale kop van [[Konstantyn die Grote]], wat in sy basilika in Rome staan, is in sy abstraksie skaars nog menslik. === Reliëf === [[Lêer:RomaAraPacisDecorazioneVegetale.jpg|duimnael|regs|Vegetale reliëfversiering op die Vredesaltaar in Rome]] Die histories-verhalende reliëf was onbekend onder die Grieke, wat reële gebeurtenisse in ʼn mitologiese vermomming weergegee het. Die Romeinse nuwigheid het waarskynlik ontwikkel uit die Etruskiese reliëfs en skilderinge, en uit beeldhouwerk op sarkofae (grafkiste) en altare. Die oudste kenmerkende voorbeeld is op die altaar van Gnaeus Domitius Ahenobarbus (1ste eeu v.C.), met die  afbeelding van die suovetaurilia (die offer van 'n vark, 'n ram en 'n stier teen die einde van 'n sensusopname). Op die Ara Pacis Augustae, Augustus se vredesaltaar in Rome (13-9 v.C.), het dit tot volle bloei gekom. In 'n reeks opeenvolgende taferele wat in mekaar oorgaan, word 'n prosessie van die keiser, sy familie, senatore en magistrate uitgebeeld. Toneeltjies soos die van 'n vrou wat 'n groepie mense vermaan om hulle rustig te hou en ʼn kind wat die mense by hom se aandag probeer trek, word ook in die prosessie uitgebeeld. Die allegoriese figure en personifikasies, onder meer [[Tellus]] (Terra Mater, godin van die aarde) en Italia, is ook kenmerkend. Die Romeinse realisme en klassieke waardigheid is tot 'n ewewigtige geheel verwerk en deur die bondige behandeling van die agtergrond het die kunstenaars selfs 'n sekere dieptewerking bereik. Latere voorbeelde is die reliëfs op die Boog van Titus (81 n.C.), waar die tempelskatte van Jerusalem, onder meer die sewepuntkandelaar, in 'n triomftog na Rome gebring word, en die Suil van Trajanus, waarop sy veldtog in Itali (Roemenië; ca. 100 n.C.) uitgebeeld word. Die taferele loop in 'n band spiraalvormig om die suil. 'n Indruk van diepte is verkry deur geboue op die agtergrond te plaas. Minder belangrike persone is kleiner afgebeeld. Die Suil van [[Marcus Aurelius]], wat 75 jaar later opgerig is, toon reeds die neiging om die figure se waardigheid te beklemtoon deur hulle frontaal af te beeld, wat in die loop van die [[3de eeu|3de eeu]] gelei het tot ʼn strak, meer tweedimensionele weergawe. === Ander beeldhouwerk === In Italië sowel as in die provinsies is daar talle beeldhouwerke gevind. Op die platteland is die Romeinse invloed met die inheemse style vermeng. Van die belangrikste beeldhouwerk uit die provinsies is grafmonumente, van steles met 'n beeld van die oorledene tot ryk versierde mausoleums. Benewens 'n wye verskeidenheid van taferele uit die daaglikse lewe is daar vir die versiering van grafmonumente ook van landskappe en motiewe soos blomme, diere, kruike en kranse gebruik gemaak. Verder was daar ook wydingsreliëfs aan die Romeinse gode (Jupitersuil in [[Mainz]]), inheemse gode ([[Nehalennia]]) en gode wat deur middel van die soldate bekend geword het ([[Mitraïsme|Mithras)]]. == Skilderkuns == [[Lêer:Nationalbibliothek Papyrusmuseum.jpg|duimnael|regs|Van die Oostenrykse Nasionale Biblioteek – Papyrus-museum]] Byna niks van die Romeinse skilderkuns van voor die 1ste eeu v.C. het bewaar gebly nie. Die name van skilders is egter oorgelewer: die edelman [[Gaius Fabius Pictor]] ("die skilder") sou in [[301 v.C.|302 v.C.]] die tempel van Salus versier het, terwyl die tragediedigter [[Marcus Pacuvius]] (ca. 220-130) ook op die gebied bedrywig sou gewees het. Daar kan aanvaar word dat hulle styl waarskynlik uit 'n vermenging van Etruskiese en Grieks-Hellenistiese elemente bestaan het. Die ontwikkeling na die 1ste eeu v.C. kan aan die hand van die skilderinge in Pompeji bestudeer word. Die Duitser [[August Mau]] (1840- 1909) het 4 Pompejaanse skilderstyle onderskei. In die indeling gaan dit in werklikheid meer oor die style in binnenshuise versiering, wat saamhang met die horisontale verdeling van die muur in die sokkel, die middelste deel en die borand. In die eerste styl het die kunstenaars, na die Griekse voorbeeld, die indruk probeer wek dat die muur met marmer of inlegwerk van ander kosbare stene oordek was. Hierop het die sogenaamde argitektuurstyl of illusionistiese styl (ca. 90- 15 v.C.) gevolg, waarvolgens daar suile en balke geskilder is ten einde skynbouwerk te skep. Die trompe-l'oeil effek (oëverblindery) is verder gevoer deur landskaptonele en ander taferele tussen die suile te skilder (byvoorbeeld in die Huis van Livia, Rome). Later het die klem van die illusionistiese effek verskuif na mitologiese figure wat in die landskap geskilder is. Soms, soos by ''Die filosoof'' in die Villa Boscoreale, is lewensgroot figure, wat lyk asof hulle uit die muur na vore tree, teen 'n rooi vlak geskilder. Omstreeks [[15 v.C.]] het dit ontwikkel tot 'n 3e styl, waarin daar heeltemal van die illusie weggebreek is en die voorstelling bloot as 'n skildery gedien het. Om die voorstelling was daar 'n raam, terwyl daarrondom motiewe soos suiltjies, blomranke, palmette, kandelabers en so meer, wat dikwels verwantskap met werk uit Egipte getoon het, as versiering aangebring is: vandaar die naam Egiptiserende styl. Die 4e, die fantastiese styl, was weer 'n terugkeer na die skynargitektuur, maar dié keer nie om die werklikheid te suggereer nie, maar om vrye teuels aan die fantasie te gee. Die kunstenaars het hulle verlustig in verfynde perspektief-effekte en gewaagde konstruksies wat deur die toneeldekor geïnspireer is. === Figuratiewe skilderkuns === Net soos die beeldhoukuns het ook die Romeinse skilderkuns 'n sterk Hellenistiese inslag gehad. Omdat daar geen Griekse kunstenaars aan die werk was nie, is daar na alle waarskynlikheid van Hellenistiese voorbeelde en ikonografiese motiewe gebruik gemaak. Dit kom die sterkste na vore in die talle mitologiese voorstellings, en in werke soos die beroemde ''Aldobrandini-bruilof'' (Augustiese tydperk), waar 'n Romeinse huwelikseremonie deur Griekse godefigure bygewoon word. Die Romeine se eie voorkeure kom egter ook duidelik in die skilderkuns na vore. Dit blyk in die eerste plek uit die aandag wat daar aan die landskap bestee is. Dit is in die eerste plek as geïdealiseerde dekor vir mitologiese taferele gebruik en was dikwels romanties van aard met sonderlinge rotse en knoetserige bome. Die landskap as selfstandige onderwerp met figure bloot as inkleding en om dit te verlewendig, is tipies Romeins. Die soort skilderye is deur tydgenote toegeskryf aan die Romeinse skilder Studius (of Ludius) uit die tyd van Augustus. Dit is dikwels uitgevoer in 'n tegniek wat 'n mens impressionisties sou kon noem: sketsmatig opgestel met sagte lyne en die oordeelkundige gebruik van lig en skadu. Dergelike landskappe het herhaaldelik voorgekom in die versiering van geboue. Voorbeelde is die Odyssee-landskappe (middel van die 1ste eeu n.C.) met taferele uit [[Homeros|Homerus]] se epos met dieselfde naam. Die Romeine se voorliefde vir tonele uit die daaglikse lewe, dikwels met 'n humoristiese inslag, is verder kenmerkend (vergelyk die mosaïek met die straatmusikante uit 1ste eeu v.C. uit Pompeji, wat toegeskryf word aan Dioskourides van Sames), Stillewes met weldeurdagte komposisies van jagwild, voëls, blomme en vrugte was ook nie seldsaam nie. Hoewel daar portretstudies was, het byna niks daarvan bewaar gebly nie. 'n Mooi voorbeeld, wat aan die tegniek van die Egiptiese mummieportrette herinner, is die van [[Terentius Nero]] en sy vrou in Pompeji. Min het weer eens uit die tyd na die vernietiging van Pompeji ([[79 v.C.|79 n.C.]]) bewaar gebly. Oorblyfsels van die skilderkuns is egter wel in die laat-Antieke manuskripte soos die ''Vergilius Vaticanus'' (ca. 500) en in die vroeg-Christelike kuns gevind. === Mosaïeke === [[Lêer:Mosaico Camino de Albalate II.jpg|duimnael|Gedeeltelike uitsig op die Mosaïek van die Camino de la Vega de Albalate (Calanda)]] Die ontwikkeling van die skilderkuns was nou verweef met die van die Romeinse mosaïeke, wat dikwels kopieë van (Griekse) muurskilderinge was. Mosaïeke het as versiering van vloere en mure gedien: die growwer opus tesselatum, met 'n embleem van fyner opus vermiculatum in die middel, was vir die vloere bedoel, terwyl die opus musivum teen die mure gebruik is. Hiervoor is duurder materiale, soos glas, gebruik wat op die vloer te maklik beskadig sou kon word. Die kuns het ook meer verfyn geraak en na die provinsies versprei. In die westelike provinsies was die kunstenaars blykbaar merendeels Romeine. Op Trier en ander plekke het daar ateljees ontstaan waar daar geleidelik plaaslike style ontwikkel het, wat egter nog vir 'n geruime tyd met die van die moederland verband gehou het. == Kunsnywerheid == Ten einde 'n goeie begrip van die toegepaste kuns in die [[Romeinse Ryk]] te verkry, moet daar besef word dat daar in die bloeityd 'n lewendige handelsverkeer bestaan het, waardeur streke wat ver uitmekaar en van Rome gelê het, produkte kon uitruil. Dit het aanleiding gegee tot die ontstaan van massavervaardiging, waarin sommige provinsies selfs daarin geslaag het om die Italiese produksie te oortref. Gallië het byvoorbeeld in die middel van die 1ste eeu die erdewerkmark ten koste van [[Arretium]] verower. 'n Groot deel van die kunsnywerheidsprodukte is uit verganklike materiaal vervaardig; min daarvan het gevolglik bewaar gebly en 'n mens is dus aangewese op beskrywings en afbeeldings (muurskilderinge). Dit geld veral vir klere en skoeisel. Ook het daar min houtsnywerk en houtmeubels bewaar gebly. Daar was egter ook meubels van brons, marmer en ander meer duursame materiaal. Die meubels is dikwels met dierekoppe, palmette, volute en inlegwerk versier. === Keramiek === Hoewel daar talle soorte erdewerk in die Romeinse wêreld gemaak is, is die terra sigillata tog tiperend. Die erdewerk was rooi geglasuur en met 'n vorm of mal gemaak. Die versiering (plant- en diermotiewe) in reliëf is met ʼn stempel (sigillum) aangebring. Dit het omstreeks die helfte van die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in Arretium ([[Arezzo]]) verskyn nadat 'n sekere [[Marcus Perennius]] dit glo daar bekend gestel het. Sy assistent [[Tigranes die Grote|Tigranus]] was uit [[Klein-Asië]] afkomstig en die Arretynse ware kan inderdaad herlei word tot Hellenistiese keramiek soos die Megariese erdewerk (swart, later rooi met soms ingestempelde reliëfversiering) en die donkerrooi Pergameense erdewerk, wat van 150 tot [[50 v.C.]] besonder gewild was. Die tegniek het vinnig na die westelike provinsies versprei, veral na [[Gallië]]. Terra sigillata is 'n belangrike hulpmiddel by datering omdat baie daarvan gevind is en die vervaardigers hulle persoonlike merke op die keramiek aangering het. === Glas === [[Lêer:RomanglassMET.jpg|duimnael|Romeinse en Griekse glas in die [[Metropolitan Museum of Art]], New York]] Die glasblasery was 'n ander belangrike vertakking van die kunsnywerheid. Die tegniek is in die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in [[Feniciërs|Fenicië]] ontdek en het via Italië gou tot in Gallië en die Rynland versprei. In 'n groot aantal ateljees is daar 'n groot verskeidenheid soorte en vorme vervaardig. Daar was millefioriglas met bandversierings in kleur, goudglas (goudblad tussen lagies glas), reliëfglas met wit figure op 'n blou agtergrond en die beroemde diatretaglas (netglas), waarvan die buitelaag tot 'n uiters fyn netwerk bewerk is. In die Romeinse tyd was vensterglas ook bekend en het glasspieëls hul voorgangers van gepoleerde metaal begin verdring. === Edelsmeewerk === Wat smeewerk uit edelmetale betref, het die oostelike sentra soos Alexandrië die toon aangegee, hoewel [[Tarentum]] in Italië byvoorbeeld ook tot ‘n belangrike sentrum ontwikkel het. Die versiering dui ook op 'n sterk Hellenistiese inslag. Die produkte is op taamlik groot skaal uitgevoer. Tegnieke wat in silwersmeewerk gebruik is, was byvoorbeeld niëllo, waarby donker metaalpoeier in gegraveerde lyne vasgesmelt is. Wat goud betref, is daar van omstreeks 200 n.C. af van onder meer die tegniek bekend as opus interrasile ('n baie fyn verdiepte reliëf) gebruik gemaak. == Musiek en letterkunde == === Musiek === Vir inligting oor die Romeinse musiek is 'n mens op indirekte bronne soos die literatuur en die beeldende kunste aangewese omdat geen musiek bewaar gebly het nie. Tot omstreeks die helfte van die 20e eeu het musiekhistorici die musiekkultuur van Rome nie hoog aangeslaan nie. Naas die veelsydige Griekse tradisie is die Romeinse tradisie as 'n epigonistiese kultuur afgemaak. By nadere ondersoek van die bronne het dit egter aan die lig gekom dat musiek ook in Rome ʼn belangrike rol gespeel het, sowel as kunsvorm (teater, solo-optredes) as in die daaglikse lewe (arbeidersliedere, militêre musiek). Naas die Griekse musiek het die Etruskiese musiek veral 'n groot invloed op die Romeinse musiek gehad. By Etruskiese grafmonumente is daar met die tibia (fluit) en die kithara (lier) musiek gemaak om bose geeste te verdryf. Verder is daar ook van tibia-begeleiding gebruik gemaak by wapendanse en stoeigevegte (in die verband kan daar gewys word op die groot waarde wat die [[Romeinse Ryk|Romeine]] aan musiek tydens oorlogvoering geheg het). Oor die algemeen het die Etruskers, in verhouding tot byvoorbeeld die Grieke, baie blaasinstrumente bespeel, veral die horing en trompet. Daarnaas het hulle onder meer ook die dubbelfluit, die dwarsfluit, ritmiese slaginstrumente soos kastanjette, die lyra (lier) en die kithara bespeel. Dit is opvallend dat daar in die Etruskiese kuns nêrens sangers afgebeeld word nie; by die Romeine, daarenteen, was liedere (arbeiders- liedere en volksliedjies, sowel as geleentheidsliedere en later die kunslied) baie belangrik. Die Romeine het ook die dansdrama van die [[Etruskers]] oorgeneem, maar dit het op die agtergrond geraak toe die Griekse [[drama]] in Rome bekend gestel is. Musiek het egter hierin ook ʼn belangrike rol gespeel, veral as begeleiding by die danse. Vertolkers het later ook in toenemende mate fragmente uit 'n drama selfstandig uitgevoer. Alle lae van die bevolking het later met solo-uitvoerings aan musiekwedstryde deelgeneem. Daar is ook tydens die meeste rituele, byvoorbeeld die dodedienste en die verskillende mistieke kultusse, van musiekbegeleiding gebruik gemaak. Daar bestaan talle afbeeldings van slaginstrumente soos tromme, simbale en voetkastanjette. Verder het die kithara en die harp ook opgang gemaak. Wat blaasinstrumente betref, is die tuba (basuin), lituus (lang, trompetagtige klaroen met ʼn omhooggebuigde beker) en die cornu (horing) veral in militêre musiek gebruik. Die hidrouliese orrel (waterorrel) was 'n Hellenistiese uitvinding, en is nie net as huisinstrument gebruik nie, maar ook deur rondtrekkende musici. Omdat musiek so 'n belangrike rol gespeel het, is dit vanselfsprekend dat dit deel van die opvoeding sou uitmaak, eers in die vorm van praktiese onderrig en later ook wat musiekteorie betref. Teorie en praktyk het egter steeds verder van mekaar beweeg. Die musiekteorie, wat geheel en al op die Griekse musiekteorie berus het en veral deur die Grieke beoefen is, was teen die tyd dat die [[Romeinse Ryk]] begin verval het feitlik 'n matematiesfilosofiese wetenskap wat min of geen verband meer met die uitgevoerde musiek getoon het nie. === Letterkunde === Die Romeine se kenmerkendste eienskappe, naamlik die sin vir die praktiese en die nuttige, die aristokratiese gees en die konserwatiewe lewenshouding, is ook die kenmerkende eienskappe van die Romeinse letterkunde. Prosa was die literêre genre wat die meeste beoefen is. Die poësie was aanvanklik 'n soort verlengstuk van die satire; toe die poësie later, onder Griekse invloed, as 'n selfstandige genre tot stand gekom het, het dit dikwels in diens van 'n sedelike of nasionale ideaal gestaan. Die grootste Romeinse digters was [[Vergilius]], in wie se epiese werke die ontsag vir menslike leed en ongeluk die botoon voer, en [[Horatius]], wat in sy vername, oorspronklike en humoristies getinte werke hom beywer het vir waaragtige morele beginsels. Een van die vernaamste Latynse prosaïste was [[Cicero]], wat in sy redevoerings en briewe 'n soort [[Latyn]] gebruik het wat sedert die tyd van die Middeleeuse Humaniste die "Goue Latyn" genoem word. Die geskiedskrywer Livius, wat op onpartydige wyse en met eerbied vir oorlewering en die religie ʼn treffende beeld van die ou [[Romeinse provinsie|Romeine]] gegee het, en [[Tacitus]], die knapste en diepsinnigste van die Romeinse historici, is eweneens belangrik. == Bronnelys == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108266}}, volume 4, bl. 809 - 811 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. <!--?--> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ancient Roman art}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Romeinse Ryk]] 37sejp7fvi13d2dnwmsjyg0s1amg24k Diem (kriptogeldeenheid) 0 265993 2915356 2909228 2026-07-02T19:45:09Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915356 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diem logo.svg|duimnael|Diem se logo]] '''Diem''' (voorheen bekend as '''Libra''') was 'n toestemming [[blokketting]] [[Kriptogeld|digitale geldeenheid]] wat voorgestel was deur die Amerikaanse sosialemediakonglomeraat [[Facebook]].<ref name="bloomberg">{{Webaanhaling|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-07-16/bitcoin-drops-below-10-000-again-as-congress-scrutinizes-libra?srnd=premium|titel=Bitcoin Drops Below $10,000 Again as Congress Scrutinizes Libra|werk=Bloomberg.com|toegangsdatum=16 Julie 2019|outeur=Joanna Ossinger|datum=16 Julie 2019}}</ref> Die projek, geldeenheid en transaksies sou bestuur word en oorgelaat word aan die Libra Association, 'n lidmaatskapsorganisasie gestig deur Facebook se filiaal Calibra en 27 ander vanuit die betaling, [[tegnologie]], [[telekommunikasie]], aanlynmark, [[waagkapitaal]] en nie-winsorganisasies, velde. Die [[geldeenheid]] en die netwerk bestaan nie, en slegs eenvoudige eksperimentele [[kode]] is vrygestel. Die bekendstelling van Libra was beplan om in 2020 te wees.<ref name="engadget"/> Die projek het kritiek van regeringsreguleerders in die [[Europese Unie]] (EU), die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], ander lande en onder die algemene publiek oor monetêre soewereiniteit, finansiële stabiliteit, privaatheid en antitrustkwessies ontlok, wat uiteindelik gehelp het om die projek te beëindig.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |publisher=BBC |title=Facebook-funded cryptocurrency Diem winds down |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215161912/https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |access-date=14 Maart 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |date=1 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> Die Diem-vereniging (oorspronklik die Libra-vereniging) het in Januarie 2022 gesluit en die projek aan Silvergate Bank verkoop. Silvergate het hul Diem-belegging in Januarie 2023 afgeskryf.<ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/facebooks-cryptocurrency-venture-to-wind-down-sell-assets-11643248799 | title=WSJ News Exclusive &#124; Facebook's Cryptocurrency Venture to Wind Down, Sell Assets | newspaper=Wall Street Journal | date=27 Januarie 2022 | last1=Rudegeair | first1=Peter | last2=Hoffman | first2=Liz }}</ref><ref name="seekingalpha.com">{{cite web | url=https://seekingalpha.com/news/3922273-silvergate-cutting-headcount-40-takes-196m-impairment-charge | title=Silvergate stock drops 40% after withdrawals spark cost cuts (NYSE:SI) &#124; Seeking Alpha | date=January 5, 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-64176446 | title=US bank Silvergate hit with $8bn in crypto withdrawals | work=BBC News | date=6 Januarie, 2023 }}</ref> == Geskiedenis == Facebook se adjunkpresident, David A. Marcus, het in Mei 2018 van Facebook Messenger na 'n nuwe blokketting-afdeling verskuif.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |title=Facebook is creating a mysterious blockchain division |last=Liao |first=Shannon |date=8 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621204836/https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |archive-date=21 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste berigte van Facebook wat 'n kriptogeldeenheid beplan, met Marcus in beheer, het 'n paar dae later verskyn.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |title=Facebook reportedly plans to launch its own cryptocurrency |last=Gartenberg |first=Chaim |date=11 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903025128/https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |archive-date=3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen Februarie 2019 was daar meer as 50 ingenieurs wat aan die projek werk.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |title=Facebook and Telegram Are Hoping to Succeed Where Bitcoin Failed |last=Popper |first=Nathaniel |date=28 Februarie 2019 |work=The New York Times |access-date=21 Junie 2019 |last2=Isaac |first2=Mike |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513111204/https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bevestiging dat Facebook werk aan 'n kriptogeldeenheid het eers in Mei 2019 verskyn. Op daardie staduim was dit bekend as "GlobalCoin" of "Facebook Coin".<ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3351630 Social Media Monopolies and Cryptocurrencies: Facebook's Proposed Coin.] Cybersecurity, Privacy, & Networks eJournal. Social Science Research Network. (SSRN). Accessed June 19 2019.</ref> Libra is formeel aangekondig op [[18 Junie]] [[2019]].<ref name="nytimes20190618">{{cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Popper |first2=Nathaniel |title=Facebook Plans Global Financial System Based on Cryptocurrency |url=https://www.nytimes.com/2019/06/18/technology/facebook-cryptocurrency-libra.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |accessdate=18 June 2019 |publisher=[[The New York Times]] |date=18 June 2019}}</ref><ref name="techcrunch">{{cite news |last1=Constine |first1=Josh |title=Facebook announces Libra cryptocurrency: All you need to know |url=https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |access-date=19 Junie 2019 |publisher=TechCrunch |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504030550/https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Eerste weergawe sou na verwagting in 2020 vrygestel word.<ref name= name-"npr20190618">{{cite web |url=https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |title=Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020 |website=NPR.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505222833/https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geldeenheid == Die plan was dat die Librabewys (''token'') ondersteun word deur finansiële bates soos 'n mandjie geldeenhede,<ref>{{cite news|newspaper =Financial Times |date=Junie 18, 2019|title=Facebook's Libra currency draws instant response from regulators |authors=Caroline Binham, Chris Giles, and David Keohane |url=https://www.ft.com/content/5535fb3a-91ea-11e9-b7ea-60e35ef678d2}}</ref> en Amerikaanse tesourie-effekte in 'n poging om onbestendigheid te vermy. Facebook het aangekondig dat elkeen van die vennote 'n aanvanklike VSA $ 10 miljoen sal inspuit, dus Libra het volle bate steun op die dag wat dit geloods word.<ref name=Fortune2019-06-18B>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |title = Facebook Announces Project Libra, Its Wildly Ambitious Plan to Bring Cryptocurrency to the Masses |work = Fortune magazine |author = Jeff John Roberts |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619143203/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Die Libra-blokketting – soos ander blokkettings – sal 'n peutervaste rekord van transaksies op die netwerk verskaf. Maar, anders as Bitcoin en ander openbare blokkettings, sal slegs gemagtigde liggame – in hierdie geval, stigtingslede – toegelaat word om 'n nodus te bedryf. }}</ref> Libra-diensvennote, binne die Libra Association, sal nuwe Libra-geldeenhede op grond van die vraag skep.<ref name=Fortune2019-06-18C>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |title = Facebook Cryptocurrency: Calibra’s Privacy Implications |work = Fortune magazine |author = Robert Hackett |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619153745/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Mense wat Calibra gebruik, sal natuurlik Facebook se interne brandmure en sekuriteitsmaatreëls moet vertrou. En daar is baie data hier waartoe hackers en snuffelaars dalk toegang wil hê. Om te voldoen aan standaard "ken-jou-kliënt"- en "anti-geldwassery"-wette, sal Calibra mense se identiteite deur 'n deeglike proses moet verifieer, deur regeringsuitgereikte ID's en ander persoonlike besonderhede en dokumentasie in te samel. Dit sal Calibra se plig wees om hierdie data vertroulik en veilig te hou. }}</ref> Libra-geldeenhede sou afgetree word sodra hulle vir konvensionele geldeenheid geruil word. Aanvanklike versoening van transaksies sou by elke diensvennoot uitgevoer word, en die blokketting se verspreide [[grootboek]] sou gebruik word vir versoening tussen diensvennote.<ref name="Fortune2019-06-18C" /> Die bedoeling is om te voorkom dat almal, behalwe lede van die Libra Association, probeer om data uit die verspreide grootboek te versamel en te ontleed. In teenstelling met kriptogeld soos [[bitcoin]] wat toestemminglose blokkettings gebruik, sou Libra nie gedesentraliseer wees nie, en vertroue in die Libra Association sou dien as 'n ''de facto'' sentrale bank.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |title=Facebook’s cryptocurrency has a trust problem |first=Russell |last=Brandom |date=Junie 18, 2019 |website=The Verge |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019213648/https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Implementering == === Blokkettingkonsensus === Libra sou nie staatmaak op die skep van eenhede deur dit te myn nie soos met [[bitcoin]] nie.<ref name="BBC">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |title=Why Facebook wants to be money's future |first=Rory |last=Cellan-Jones |date=Junie 18, 2019 |website=[[BBC News]]<!-- |via=www.bbc.co.uk--> |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307011823/https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Slegs lede van die Libra Association sou transaksies met die toestemming van die blokketting kon verwerk. Libra het gehoop om binne vyf jaar oor te skakel na 'n toestemmingsvrye bewys-van-aandeel (''proof of stake'') stelsel.<ref name="techcrunch"/> Alhoewel hul eie materiaal erken dat daar op daardie staduim "...geen oplossing bestaan wat dit op die skaal, stabiliteit en sekuriteit kan lewer as wat nodig is om miljarde mense en transaksies oor die wêreld deur 'n toestemminglose netwerk te ondersteun nie."<ref>{{cite web |url=https://libra.org/en-US/white-paper/ |title=Libra White Paper &#124; Blockchain, Association, Reserve |website=Libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516050147/https://libra.org/en-US/white-paper/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=elaineou/> === Sagteware === Libra se bronkode is in Rust geskryf en gepubliseer as oop bron onder die Apache Lisensie met die bekendstelling op 18 Junie 2019. Elaine Ou, 'n opinieskrywer by Bloomberg News, het probeer om die publieke kode vir Libra op te stel en te gebruik. Soos voorsien, het die sagteware min gedoen en kon bloot valse munte in 'n beursie plaas. Byna al die funksies soos in die witskrif gestel word nie in die kode geïmplementeer nie, insluitende "belangrike argitektoniese eienskappe wat nog uitgevind moet word." Ou was verbaas dat Facebook "sagteware in so 'n staat sou vrystel."<ref name="elaineou">{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |title=I Tried Using Facebook’s Libra Blockchain. It Didn’t Work. |last=Ou |first=Elaine |date=20 Junie 2019 |website=[[Bloomberg News]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029210247/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Digitale beursie === Facebook beplan om 'n digitale beursie genaamd Calibra in 2020 beskikbaar te stel, binne Messenger, [[WhatsApp]], sowel as in 'n selfstandige [[toep]].<ref name="engadget">https://www.engadget.com/2019/06/18/facebook-calibra-libra-cryptocurrency-digital-wallet/?guccounter=1</ref> === Move === Move was die Libra-blokketting se voorgestelde slimkontrak en pasgemaakte transaksietaal. Daar was beplan om 'n [[Tipering (informatika)|staties getipeerde]] [[programmeringstaal]] te wees, wat na bitkode [[Vertalerkonstruksie|vertaal]] word. Die projek het hierdie voorbeeld van 'n Move-eweknietransaksieskrip in die witskrif gegee:<ref>{{cite web |url=https://developers.libra.org/docs/move-paper |title=Move: A Language With Programmable Resources · Libra |website=developers.libra.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203555/https://developers.libra.org/docs/move-paper |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <syntaxhighlight lang="rust"> public main(payee: address, amount: u64) { let coin: 0x0.Currency.Coin = 0x0.Currency.withdraw_from_sender(copy(amount)); 0x0.Currency.deposit(copy(payee), move(coin)); } </syntaxhighlight> == Libra Association == Facebook het die Libra Association gestig om oor die geldeenheid toesig te hou, aanvanklik met 28 lede in [[Genève]], [[Switserland]]:<ref name=""libre-founders">{{cite web |url=https://libra.org/en-US/association/ |title=Libra Association &#124; A not-for-profit organization |website=libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507145543/https://libra.org/en-US/association/ |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Betalings: Mastercard, [[PayPal]], PayU, Stripe, Visa Inc. * Tegnologie and markpleine: Booking Holdings, [[eBay]], [[Facebook]] se Calibra, Farfetch, Lyft, MercadoPago, [[Spotify]], [[Uber]] * Telekommunikasie: Iliad SA, Vodafone * Blokketting: Anchorage, Bison Trails, Coinbase, Xapo * Waagkapitaal: Andreessen Horowitz, Breakthrough Initiatives, Ribbit Capital, Thrive Capital, Union Square Ventures * Nie-winsgewend, multi-laterale organisasies,en akademiese instellings: Creative Destruction Lab, Kiva, Mercy Corps, Women's World Banking Die vereniging het gehoop om te groei tot 100 lede met 'n gelyke stem, terwyl Facebook verwag het om steeds 'n leierskaprol in 2019 te handhaaf.<ref>{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |title=Here's what you need to know about Libra, Facebook's cryptocurrency |first=Andrew |last=Morse |website=CNET |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819203107/https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ontvangs == Die projek was gekonfronteer met kritiek<ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Alphaville's Libra cheat sheet |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Financial Times |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141043/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Zuckerberg: The man who would be monetary king |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=[[The Financial Times]] |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919121101/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |archive-date=19 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en teenkanting van reserwebanke.<ref>{{cite news |last1=Marsh |first1=Alastair |title=France Calls for Central Bank Review of Facebook Token |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Bloomberg News |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141047/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die gebruik van 'n kriptogeldeenheid en blokketting vir die implementering is bevraagteken.<ref name="BBC"/> === Regulatoriese reaksie === Op 18 Junie 2019 het [[Maxine Waters]], voorsitter van die Laerhuisfinansiëledienstekomitee in die laerhuis van die [[Verenigde State van Amerika]], Facebook gevra om hul plan te stop vir die ontwikkeling en bekendstelling van Libra met verwysing na 'n lys van onlangse skandale. Sy het gesê: "Die kriptogeldeenheidmark het tans nie 'n duidelike regulatoriese raamwerk om sterk beskerming vir beleggers, verbruikers en die [[ekonomie]] te bied nie. Reguleerders moet dit sien as 'n opwek-oproep om ernstig te raak oor die privaatheid en nasionale veiligheidsbelange, kuberveiligheidsrisiko's en die hantering van risiko's wat deur kriptogeldeenhede veroorsaak word".<ref>{{cite news |last=Wong |first=Queenie |url=https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |title=US lawmaker wants Facebook to halt its Libra cryptocurrency project |work=CNET |date=18 Junie 2019 |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017082437/https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 2 Julie 2019 het die Amerikaanse Huiskomitee oor Finansiële Dienste se Demokrate 'n brief aan Facebook gestuur om die maatskappy te versoek om die ontwikkeling van sy digitale geldeenheid te stop. Die brief spreek kommer uit oor privaatheid, nasionale veiligheid, handel en monetêre beleid vir die maatskappy asook vir hul meer as twee miljard gebruikers.<ref>{{cite web |url=https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |title=Committee Democrats Call on Facebook to Halt Cryptocurrency Plans |publisher=U.S. House Committee on Financial Services Democrats |date=2 Julie 2019 |access-date=3 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200308101545/https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |archive-date=8 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse president [[Donald Trump]] het op die sosiale netwerk [[Twitter]] teen Libra en ander kriptogeldeenhede uitgevaar. Hy het gesê dat hy "nie 'n aanhanger is nie" en dat Facebook en ander maatskappye om banklisensies moet aansoek doen indien hulle [[Bank (finansiële instelling)|banke]] wil word.<ref name="ft">{{cite web |url=https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |title=Donald Trump hits out at Facebook’s Libra and bitcoin |date=12 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |work=[[Financial Times]] |first=Hannah |last=Murphy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203145930/https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="youtube-bloomberg-trump-libra">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |title=Trump Warns Facebook on Crypto |work=[[YouTube]] |author=Bloomberg Politics |date=11 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712090125/https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse minister van finansies, [[Steven Mnuchin]], het gesê dat sy departement ernstig bekommerd is dat Libra deur [[Geldwassery|geldwassers]] en die befondsers van [[terrorisme]] misbruik kan word.<ref name="youtube-ft">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |title=US Treasury has 'serious concerns' over Facebook's Libra |work=[[YouTube]] |author=Financial Times |date=15 Julie 2019 |access-date=17 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725181705/https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |archive-date=25 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het verduidelik dat kriptogeld soos Bitcoin gebruik word om miljarde dollar se onwettige aktiwiteite, soos [[kubermisdaad]], belastingontduiking, afpersing, lospryssagteware, onwettige [[dwelmmiddel]]s, en mensehandel te fassiliteer, en dat kriptogeld 'n kwessie van nasionale sekuriteit is.<ref name="youtube-ft" /> === Bekommernisse oor privaatheid === Bedryfswaarnemers spekuleer of Libra betekenisvolle privaatheid aan sy gebruikers sou bied.<ref name=Fortune2019-06-18> {{cite news | url = http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | title = Facebook's Project Libra: 5 Things to Know About the Cryptocurrency | work = Fortune magazine | author = Jeff John Roberts | date = 2019-06-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190618114419/http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | archivedate = 2019-06-18 | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = So, in theory, only Calibra will have a record of your transactions. But many Calibra users may decide to use its integrated Facebook friend-finding feature, and if they do, their data will be combined. }} </ref> Facebook se plan is om sy filiaal Calibra vir Libra vir Facebook-gebruikers te bestuur, en Facebook-bestuurders het gesê dat Calibra nie die rekeninghouer se aankoopinligting met Facebook sonder toestemming sal deel nie.<ref name=marketwatch2019-06-19> {{cite news | url = https://www.marketwatch.com/story/facebooks-libra-coin-could-become-a-big-pain-in-the-wallet-for-consumers-2019-06-19 | title = Why Facebook’s Libra coin could become a big pain in your wallet | work = Market Watch | author = Jacob Passy | date = 2019-06-19 | archiveurl = | archivedate = | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = Libra sal 'n "stablecoin" wees, gekoppel aan die waarde van ander geldeenhede, anders as ander kriptogeldeenhede soos bitcoin BTC, -4.27% Verbruikers wat Facebook se Messenger-diens, WhatsApp of 'n losstaande toepassing gebruik, sal toegang tot Libra hê deur 'n digitale beursie wat deur die nuwe Facebook-filiaal Calibra bestuur word. }} </ref> Die stelsel was egter ook beplan om 'n vriend-soek-soekfunksie in te sluit, en die gebruik van hierdie funksie sal toestemming vir Calibra wees om die rekeninghouer se transaksiegeskiedenis te kombineer met hul Facebook-rekening.<ref name=Fortune2019-06-18C/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Notas == {{en-vertaal|Libra (cryptocurrency)}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geldeenhede]] kbx3kekld10ae49ex4kj32kzk1n0it4 Simbolisme 0 267398 2915336 2908696 2026-07-02T19:27:19Z Sobaka 328 opruim 2915336 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Death of the Grave Digger.jpg|duimnael|''La Mort et le Fossoyeur'' (Dood en die grafgrawer) deur [[Carlos Schwabe]] is 'n visuele kompendium van simbolistiese motiewe. Die engel van die dood, ongerepte sneeu en die dramatiese houdings van die karakters spreek almal simbolistiese verlange na verheerliking uit.]] Die '''simbolisme''' is 'n [[kunsstroming]] wat aan die einde van die [[19e eeu]] in [[Frankryk]] ontstaan en na die res van [[Europa]] versprei het. By simbolisme word daarna gestreef om persoonlike gevoelens, emosies en drome deur middel van vorm en kleur weer te gee - verkieslik met 'n suggestie van die raaiselagtige en magiese. Die simboliste het gemeen dat ʼn voorwerp of situasie op sigself niks sê nie; vir hulle was dit altyd 'n teken of [[simbool]] van 'n dieper betekenis en die waarde daarvan het gelê in die wyse waarop dit aangevoel of beleef is. Die simbolisme het ontstaan as reaksie teen die realisme en die [[Naturalisme (toneelkuns)|naturalisme]] wat in die 19e eeu in die kunste geheers het. Die simboliste wou die kuns bevry van wat Gauguin “die kettings van die waarskynlikheid" genoem het en was sterk ten gunste van die gedagte van l'art pour l'art ("kuns ter wille van die kuns"). Voor die opkoms van die simbolisme het die beeldende kunste altyd 'n vaste simboletaal gehad waardeur gevoelens, idees en stemminge uitgebeeld is. Kuisheid en onskuld is byvoorbeeld uitgebeeld as 'n jong vrou in 'n wit kleed met 'n lelie in haar hand, of 'n ongeskonde vaas. In die loop van die 19e eeu het die simbole hul waarde verloor, veral onder die invloed van die [[Romantiek]]. Nuwe simbole moes geskep word om "die onsigbare sigbaar te maak" en "die onuitspreeklike uit te druk". In die 2e helfte van die 19e eeu het 'n nuwe tydsgees. ook ontstaan - optimisme en geloof in vooruitgang het geleidelik oorgegaan in somber noodlotsgedagtes en 'n verwagting van die ondergang van die Westerse beskawing. Ook hiervoor moes nuwe simbole geskep word. Een van die oorgangsfigure was [[Gustave Moreau]] ([[1826]]- [[1898]]), wie se werk vroeg reeds 'n simbolistiese inhoud gehad het hoewel hy nog lank die styl van die salonkuns gehandhaaf het. Sy skildery ''Jason'' ([[Louvre]], Parys) het die kenmerkende simbolistiese tema van die mag wat 'n mooi maar base vrou oor ʼn jong held het, maar is in die idealistiese styl van die salonkuns geskilder. 'n Latere werk, ''Die verskyning'' (Salome sien die kop van [[Johannes die Doper]], [[1876]]; Museé Gustave Moreau, [[Parys]]), het 'n geheimsinnige en dramatiese effek en die laaste sweem van salonkuns het verdwyn. Vir jong, ontwikkelende kunstenaars was die salonkuns en die impressionisme 'n doodloopstraat. Simbolisme was modern en het hulle sterk aangetrek. [[Paul Gauguin]] ([[1848]]- [[1903]]) was een van die jonger garde. Een van sy bekende werke is ''Visioen na die preek'' (Jakob wat met die [[engel]] worstel, [[1888]]; National Gallery, [[Edinburg]]h). 'n Abstrakte begrip (geloof) en die subjektiewe belewenis van die begrip (geloof is 'n taak) word in eenvoudige kleure en vorms uitgebeeld. Soos Gauguin, het [[Émile Bernard|Emile Bernard]] ([[1868]]-[[1941]]) en die groep Les Nabis graag religieuse temas geskilder. Die simboliste het intens in die onderbewuste van die mens belang gestel en dit probeer uitbeeld. Die werk van [[Odilon Redon]] (skilderye en gouache) lê dikwels klem op die grens tussen slaap en wakker wees. Die invloed van die simboliste het ook buite Frankryk versprei. [[Fernand Knopff]] ([[1858]]- [[1921]]) was die voorste Belgiese simbolis. Sy skildery ''Die sfinks'' (ook genoem ''Die kuns'' of ''Die liefkosing'', [[1896]]; Museum vir Skone Kunste, [[Brussel]]) kan beskou word as een van die mees simbolistiese skilderye van die hele fin de siècle-kuns. [[Fin de siècle]] was 'n tydstyl wat gekenmerk is deur 'n instelling op die einde van die beskawing en 'n gevoel van dekadensie. ''Die sfinks'' kan op verskeie maniere vertolk word: dit simboliseer onder meer die gevaarlike aantrekkingskrag van die vrou en die kuns. Daar is 'n vae, dreigende atmosfeer, met wasige buitelyne en donker, skaduagtige kleure. In [[Nederland]] was [[Jan Toorop]] ([[1858]] - [[1928]]) die belangrikste simbolis. Hy het daarvan gehou om ingewikkelde, fyn lynskilderye met religieus-mistiese temas te maak. Die werk van die Oostenryker [[Gustav Klimt]] ([[1862]]- [[1918]]) was kragtiger, met erotiese temas en gloeiende kleure. Hy het die vrou meestal as verleidster of ongelukbringer uitgebeeld. Ander simboliste was die Belg [[Félicien Rops]] ([[1833]]- [[1898]]) met sy voorliefde vir die makabere, die Skot [[Charles Rennie Mackintosh]] ([[1869]]- [[1928]]) en die Duitser [[Franz von Stuck]] ([[1863]]- [[1928]]), wat die moderne skilders [[Wassily Kandinsky]] en [[Paul Klee]] se leermeester was. Skilders soos [[James Ensor]] ([[1860]]- [[1949]]) en [[Edvard Munch]] ([[1863]]-[[1944)]] word ook as simboliste beskou, hoewel hulle styl sterk ekspressionisties was. Die styl het ook later 'n sterk invloed op die [[surrealisme]] gehad. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409664}}, volume 25, bl. 112 {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsbewegings]] fjcc7j6s0nkolgceymt5wztlxjlt84w 2915337 2915336 2026-07-02T19:27:58Z Sobaka 328 2915337 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Death of the Grave Digger.jpg|duimnael|''La Mort et le Fossoyeur'' (Dood en die grafgrawer) deur [[Carlos Schwabe]] is 'n visuele kompendium van simbolistiese motiewe. Die engel van die dood, ongerepte sneeu en die dramatiese houdings van die karakters spreek almal simbolistiese verlange na verheerliking uit.]] Die '''simbolisme''' is 'n [[kunsstroming]] wat aan die einde van die [[19e eeu]] in [[Frankryk]] ontstaan en na die res van [[Europa]] versprei het. By simbolisme word daarna gestreef om persoonlike gevoelens, emosies en drome deur middel van vorm en kleur weer te gee - verkieslik met 'n suggestie van die raaiselagtige en magiese. Die simboliste het gemeen dat ʼn voorwerp of situasie op sigself niks sê nie; vir hulle was dit altyd 'n teken of [[simbool]] van 'n dieper betekenis en die waarde daarvan het gelê in die wyse waarop dit aangevoel of beleef is. Die simbolisme het ontstaan as reaksie teen die realisme en die [[Naturalisme (toneelkuns)|naturalisme]] wat in die 19e eeu in die kunste geheers het. Die simboliste wou die kuns bevry van wat Gauguin “die kettings van die waarskynlikheid" genoem het en was sterk ten gunste van die gedagte van l'art pour l'art ("kuns ter wille van die kuns"). Voor die opkoms van die simbolisme het die beeldende kunste altyd 'n vaste simboletaal gehad waardeur gevoelens, idees en stemminge uitgebeeld is. Kuisheid en onskuld is byvoorbeeld uitgebeeld as 'n jong vrou in 'n wit kleed met 'n lelie in haar hand, of 'n ongeskonde vaas. In die loop van die 19e eeu het die simbole hul waarde verloor, veral onder die invloed van die [[Romantiek]]. Nuwe simbole moes geskep word om "die onsigbare sigbaar te maak" en "die onuitspreeklike uit te druk". In die 2e helfte van die 19e eeu het 'n nuwe tydsgees. ook ontstaan - optimisme en geloof in vooruitgang het geleidelik oorgegaan in somber noodlotsgedagtes en 'n verwagting van die ondergang van die Westerse beskawing. Ook hiervoor moes nuwe simbole geskep word. Een van die oorgangsfigure was [[Gustave Moreau]] ([[1826]]- [[1898]]), wie se werk vroeg reeds 'n simbolistiese inhoud gehad het hoewel hy nog lank die styl van die salonkuns gehandhaaf het. Sy skildery ''Jason'' ([[Louvre]], Parys) het die kenmerkende simbolistiese tema van die mag wat 'n mooi maar base vrou oor ʼn jong held het, maar is in die idealistiese styl van die salonkuns geskilder. 'n Latere werk, ''Die verskyning'' (Salome sien die kop van [[Johannes die Doper]], [[1876]]; Museé Gustave Moreau, [[Parys]]), het 'n geheimsinnige en dramatiese effek en die laaste sweem van salonkuns het verdwyn. Vir jong, ontwikkelende kunstenaars was die salonkuns en die impressionisme 'n doodloopstraat. Simbolisme was modern en het hulle sterk aangetrek. [[Paul Gauguin]] ([[1848]]- [[1903]]) was een van die jonger garde. Een van sy bekende werke is ''Visioen na die preek'' (Jakob wat met die [[engel]] worstel, [[1888]]; National Gallery, [[Edinburg]]h). 'n Abstrakte begrip (geloof) en die subjektiewe belewenis van die begrip (geloof is 'n taak) word in eenvoudige kleure en vorms uitgebeeld. Soos Gauguin, het [[Émile Bernard|Emile Bernard]] ([[1868]]-[[1941]]) en die groep Les Nabis graag religieuse temas geskilder. Die simboliste het intens in die onderbewuste van die mens belang gestel en dit probeer uitbeeld. Die werk van [[Odilon Redon]] (skilderye en gouache) lê dikwels klem op die grens tussen slaap en wakker wees. Die invloed van die simboliste het ook buite Frankryk versprei. [[Fernand Knopff]] ([[1858]]- [[1921]]) was die voorste Belgiese simbolis. Sy skildery ''Die sfinks'' (ook genoem ''Die kuns'' of ''Die liefkosing'', [[1896]]; Museum vir Skone Kunste, [[Brussel]]) kan beskou word as een van die mees simbolistiese skilderye van die hele fin de siècle-kuns. [[Fin de siècle]] was 'n tydstyl wat gekenmerk is deur 'n instelling op die einde van die beskawing en 'n gevoel van dekadensie. ''Die sfinks'' kan op verskeie maniere vertolk word: dit simboliseer onder meer die gevaarlike aantrekkingskrag van die vrou en die kuns. Daar is 'n vae, dreigende atmosfeer, met wasige buitelyne en donker, skaduagtige kleure. In [[Nederland]] was [[Jan Toorop]] ([[1858]] - [[1928]]) die belangrikste simbolis. Hy het daarvan gehou om ingewikkelde, fyn lynskilderye met religieus-mistiese temas te maak. Die werk van die Oostenryker [[Gustav Klimt]] ([[1862]]- [[1918]]) was kragtiger, met erotiese temas en gloeiende kleure. Hy het die vrou meestal as verleidster of ongelukbringer uitgebeeld. Ander simboliste was die Belg [[Félicien Rops]] ([[1833]]- [[1898]]) met sy voorliefde vir die makabere, die Skot [[Charles Rennie Mackintosh]] ([[1869]]- [[1928]]) en die Duitser [[Franz von Stuck]] ([[1863]]- [[1928]]), wat die moderne skilders [[Wassily Kandinsky]] en [[Paul Klee]] se leermeester was. Skilders soos [[James Ensor]] ([[1860]]- [[1949]]) en [[Edvard Munch]] ([[1863]]-[[1944]]) word ook as simboliste beskou, hoewel hulle styl sterk ekspressionisties was. Die styl het ook later 'n sterk invloed op die [[surrealisme]] gehad. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409664}}, volume 25, bl. 112 {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsbewegings]] 7vkc1horgvc4akxjwnh295gs47npuob Bybelse gids - Josua 0 271566 2915343 2908722 2026-07-02T19:31:24Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915343 wikitext text/x-wiki Die boek Josua voer die geskiedenis van Israel van die dood van Moses, deur die verowering van Kanaän, tot by die dood van Josua. Hoofstukke 1 tot 12 dek die eerste vyf of ses jaar na die dood van Moses. Die gebeurtenisse wat in die laaste twee hoofstukke verhaal word, het waarskynlik sowat 20 jaar later plaasgevind. Die verowering het, volgens onlangse argeologiese en ander bewyse, waarskynlik om en by 1240vC begin. Dit is waarskynlik dat hierdie verslag aan die begin van die monargie.<ref>1045 vC.</ref> geskryf is, gedurende die leeftyd van Samuel en voordat Dawid Jerusalem verower het<ref>Kyk Jos. 15:63.</ref> Josua is in Egipte gebore. Tydens die uittog en die omswerwinge in die woestyn was hy Moses se regterhand. Hy was 'n militêre bevelvoerder.<ref>Eks. 24:13.</ref> Toe die wet by sinai gegee is, het hy Moses vergesel. Josua was een van die 12 spioene wat deur Moses gestuur was om die land te verken. Net hy en Kaleb het die geloof en moed gehad aan te beveel dat die land binnegeval moet word<ref>Num. 14:6ev.</ref> en gevolglik was hulle die enigste twee wat die omswerwing van die 40 jaar oorleef het. Na die dood van Moses was Josua die klaarblyklike keuse om hom op te volg en die volk te lei.<ref>Deut. 34:9.</ref> == Israel trek die Beloofte Land binne == === Joshua neem oor as leier<ref>Jos. 1.</ref>=== Hierdie verslag van Josua se opvolging is een van die groot hoofstukke van die Bybel. Moses is dood, maar Good se plan vir die volk gaan voor. Die sleuteltoon van hierdie voorspel tot die verowering is die herhaalde oproepe: Wees sterk, wees vasberade.<ref>Jos. 1:6, 7, 9 en 18.</ref> Hierdie wetboek:<ref>Deut. 24-26.</ref> Joshua saam met Moses toe die wet by Sinai gegee is. Oor drie dae:<ref>Jos. 1:11.</ref> die gebeure in hoofstuk 2 het reeds plaasgevind, of dit beteken bloot binnekort. === Ragab en die spioene<ref>Jos. 2.</ref> === Jerigo, die palmstad, is net wes van die Jordaan geleë. Josia was van plan om eers die sentrale deel van Palestina aan te val om noord en suid te verdeel. Jerigo was reg in sy pad geleë, 'n vanselfsprekende eerste deel. Ragab het die spioene nie uit vrees geherberg nie, maar in die geloof dat die God van Israel die ware God.<ref>Kyk. Heb. 11:31. Waar haar geloof geprys word, nie haar onsedelikheid nie.</ref> Ragab se huis was op of in die stadsmure gebou. met 'n plat dak waar produkte uitgesprei is droog - in hierdie geval vlas, waaruit sy linnedraad sou weef. Haar huis was 'n plek waarheen die spioene kon gaan sonder om agterdog te wek; en ongetwyfeld 'n goeie plek om inligting in te win. Die Israeliete het hulbelofte aan haar nagekom.<ref>Josua 6:22ev.</ref> Ragab is naturaliseer, het met Salmon getrou en deur haar seun Boas<ref>Kyk. Rut 2-4.</ref> was sy 'n voorsaat van Dawid en van Jesus. === Die Israeliete steek die Jordaan oor<ref>Jos. 3.</ref> === God het sy volk deur die Jordaan gelei in die lente, en die rivier was vol vanweë die sneeu wat gesmelt het. Toe die priesters die rivier ingaan, het die water by Adam, sowat 20 km. hoor op, opgedam, wat die rivierbedding ondertoe droog gelaat het. In 1927 het aardskuddings die hoë klipbanke wan die rivier op dieselfde plek ineen laat stort en die Jordaan was 21 uur opgedam. Die verbondsark:<ref>Jos. 3:3.</ref> daarin was die kliptafels waarop die wet gegraveer was. Dit was 'n sigbare teken van God se teenwoordigheid by sy volk en van sy leiding. Reinig julle:<ref>Jos. 3:5.</ref> met ander woorde, berei julleself voor vir God. Deur rituale reiniging en morele selfondersoek === Die gedenkteken van klippe<ref>Jos. 4.</ref> === Twee klipstapels is gebou, een waar die priesters aan die oostelike oewer van die rivier gestaan het, die ander by Gilgal, hulle eerste laer aan die westelike oewer. Albei stapels moes dien as 'n voortdurende herinnering aan die grootheid van God. In dieselfde streek van die Jordaan het Johannes die Doper gepreekreek en is Jesus gedoop. Voor julle...voor ons:<ref>Jos. 4:23.</ref> Van diegene wat die Rietsee deurgetrek het, het min oorgebly. Van diegene ouer as 20 jaar was toe die spioene uitgestuur is, het net Josua en Kaleb nog geleef. == Israel word besny<ref>Jos. 5:1-12.</ref> == Die besnydenis is nie toegepas nie omdat die verbond 40 jaar lank so te sê opgehef was vanweë dié wantroue en ongehoorsaamheid van die volk<ref>Num. 14.</ref>. Die besnydenis van die nuwe geslag is 'n teken van die hernuwing van die ou verbondsverhouding tussen God en sy volk. Klipmesse<ref>Jos. 5:2.</ref>: bronswerktuie het klipwerktuie teen hierdie tyd vervang, maar die tradisionele werktuie word in die ritueel gebruik. Die manna het weggebly<ref>Jos. 5:12.</ref>: hierdie spesiale voorsiening van God deur al die jare in die wildernis is nou nie meer nodig nie. == Die val van Jerigo == Die verowering van Kanaän was 'n heilige oorlog onder die aanvoering van God. Niemand het dit beter besef nie as Josua, ná sy ontmoeting met die leërowerste van die Here<ref>Jos. 5:13ev.</ref>. Israel het dit ook geweet, want die ark van God het vooraangetrek. En Israel se vyande het dit geweet, en hulle was bang<ref>Jos. 2:10-11, 5:1.</ref>. Vir die manne van Jerigo was dit 'n senu-oorlog: die troepe wat in doodse stilte om die stad maarsjeer, die geskel van die ramshorings, dag na dag, tot by die groot klimaks van die sewende dag. Die banoffer<ref>Jos. 6:17.</ref>: die stad en die inhoud daarvan is volledig aan God gewy. Dit was dus heiligskennis as iemand vir hulself iets sou hou. Buite die kamp<ref>Jos. 6:23.</ref>: hulle moes 'n reinigingstydperk ondergaan. Die Here sal straf<ref>Jos. 6:28.</ref>: die puinhoop het 400 honderd jaar so gelê tot met die regering van Agab. Toe het Hiël Jerigo herbou en die vloek het op hom gekom<ref>1 Kon. 16:34.</ref>. == Akan se oortreding<ref>Jos. 7.</ref> == Vanweë 'n Akan se sonde het 36 manne by Ai omgekom en die hele volk voor hulle Kanaänitiese vyande in die skande gesteek. God vereis volkome gehoorsaamheid en die ongehoorsaamheid van een individu raak die hele volk van God. Ai<ref>Jos. 7:2.</ref>: beteken puinhoop. Deur die here aangewys<ref>Jos. 7:14.</ref>: die skuldige is deur middel van die heilige lot aangewys: die twee stene wat in die borsplaat van die hoëpriester gehou is. Dit is nie meer bekend hoe dit gewerk het nie. Met klippe doodgegooi...verbrand<ref>Jos. 7:25.</ref>: maw die gesteelde goedere, tensy sy gesin medepligtig was en dis ook gestraf is<ref>Kyk Deut. 24:16.</ref>. == Ai word verower<ref>Jos. 8.</ref> == Die getuienis van die opgrawings by Et-Al is moeilik te versoen met die Bybelse rekord, wat die vermoede laat ontstaan dat Ai dalk nie daar geleë was nie. Deur sy taktiek van vlug en hinderlaag trek Josua die grootste moontlike voordeel uit Israel se vorige nederlaag. Vanaf Ai beweeg Josua noordwaarts om hom by Sigem, in die vallei tussen Ebalberg en Gersijberg te vestig. Hy neem die land in die Naam van God in besit. En die verbond word bevestig soos Moses beveel het<ref>Deut. 27.</ref>. 30000<ref>Jos. 8:3.</ref>: moontlik die hele strydmag, tensy daar twee hinderlae was<ref>Jos. 8:12.</ref>. Bet-El<ref>Jos. 8:9.</ref>: die plek waar Jakob sy droom gehad het, 'n vooruitsrewende vestingstad in die vroeë dae van Israel se verblyf in Egipte. Tydens hierdie veldtog, Bet-El en Ai was nie ver van mekaar geleë nie, of later, is die koning van Bet-El verslaan<ref>Jos. 12:16.</ref>. == Die veldtog in die suide<ref>Jos. 9-10.</ref>; Die Gibeoniete bedrieg Israel en sluit 'n verbond met hulle<ref>Jos. 9.</ref>== Gibeon was 'n belangrike stad sowat 10Km benoorde Jerusalem. Die slinks beplande verdrag (daar is selfs voorgegee dat hulle nie weet van die onlangse oorwinnings by Jerigo en Ai nie), het ook drie ander stede ingesluit. Israel kon hom nie aan 'n vriendskapsverdrag (die gesamentlike maaltyd<ref>Jos. 9:14.</ref>) onttrek nie. Dit het in die tyd van Dawid nog gegeld. Die meeste wat hulle kon doen, was om slawe van die Gibeoniete te maak. == Verbond van die 5 Amoritiese konings; die lang dag<ref>Jos. 10.</ref> == Die verdrag met die Gibeoniete verwikkel Israel onmiddellik in 'n oorlog. Al 5 die Amoritiese konings is by Makkeda gedood en hulle stadstate verwoes in die veldtog wat op die verpletterende nederlaag by Bet-Heron gevolg het. Al die strategiese stede in die suide val. Israel beheer die land nou vanaf Kades-Barnea in die suide tot by Gasa in die weste, en Gibeon in die noorde. Die lang dag<ref>Jos. 10:12-14.</ref>: word gewoonlik verstaan as 'n verlenging van die daglig (beteken nie noodwendig dat die son letterlik stilgestaan het nie). Maar die donker is dalk verleng. Daar word vermoed dat dit 'n sonsverduistering was. Josua se verrassingsaanval het teen dagbreek plaasgevind (soos die posisies van die son en die maan in vers 12 ook te kenne gee) en die haelstorm het die donkerheid op daardie uur vererger en so ook die gevolglike verwarring. Boek van die opregte<ref>Jos. 10:13.</ref>: 'n liedereboek waarin nasionale helde geprys word. Sit julle voete op die...nekke<ref>Jos. 10:24.</ref>: die gebruiklike gebaar waardeur algehele onderwerping aangedui is. Goosengebied<ref>Jos. 10:41.</ref>: suid van Hebron, nie Goosen in Egipte nie. == Die veldtog in die noorde<ref>Jos. 11.</ref> == Die magtige koning van Hasor het 'n veel gevaarliker verbond met sy leenmanne gevorm as dié van die suide, maar eweneens sonder sukses. Hoewel die strategiese stede onder Israelse beheer was kort nadat hulle Kanaän binnegeval het, het die opruiming lank geduur<ref name="jos11">Jos. 11:1.</ref> . Hasor<ref name="jos11" />: groot stad met meer as 40 000 inwoners baie groter as Jerusalem in die tyd van koning Dawid. Die laageleë stad wat Josua verwoes het, is nooit herbou nie. By Groot-Sidon<ref>Jos. 11:8.</ref>: Tirus was klaarblyklik nog nie van belang nie. Die Enakiete<ref>Jos. 11:21.</ref>: die groot reus wat die spioene met vrees vervul het<ref>Num. 13:33.</ref>. Gasa, Gat...Asdod<ref>Jos. 11:22.</ref>: Filistynse vestings. Die reus Goliat het van Gat gekom<ref>1 Sam. 17:4.</ref>. == Die verslane vonings van Kanaän<ref>Jos. 12.</ref> == Die 31 konings wat genoem word, sluit die in wat deur Moses verslaan is. Met die lys word die afdeling oor die verowering afgesluit. == Verdeling van die land<ref>Jos. 13-21.</ref> == Nie al die gebiede wat toegewys is, is volledig onderwerp nie en nie al die stamme het hulle bevryde erfdeel heeltemal beset nie. Die skrywer lewer op verskeie plekke kommentaar oor die situasie in die tyd. === Grond wat nog nie verower is nie<ref>Jos. 13:1-7.</ref>=== Josua was al baie oud. Die Here het vir hom gesê:<blockquote>"Jy is al baie oud, en daar is nog 'n baie groot deel van die land wat in besit geneem moet word. </blockquote><blockquote>Die deel wat oorbly, is daar al die Filistynse gebiede en die hele Gesergebied. Die gebied van die se Sigor af teen Egipte tot by die Ekrongebied in die noorde word as Kanaänitiese gebied beskou. Dit is die gebiede van die vyf Filistynse regeerders, die van Gasa, Asdod, Askelon, Gat en Ekron, en dit sluit die gebied van die Awwiete in. Verder is daar die hele Kanaänitiese gebied van Teman af, die Gebalgebied van Meara af wat aan die Sidoniërs behoort, tot by Afek aan die Amoritiese grens en die hele Libanon aan die oostekant, van Baäl-Gad suid van Hermonberg af tot by Lebo-Hamat. Ek sal al die bewoners van die bergwêreld verdryf om vir die Israeliete plek te maak, van die Libanon af tot by Misrefor-Majim, al die Sidoniërs. Intussen moet jy hierdie gebiede as besittings aan Israel toewys soos Ek jou beveel het. Verdeel dis nou die land vir die nege stamme en die halwe manassestam." </blockquote> === Die gebied oos van die Jordaan<ref>Jos. 13:8-14.</ref> === Saam met die ander helfte van die Manasse-stam het die stamme Ruben en gad reeds hulle besitting ontvang wat Moses aan hulle toegeken het oorkant die Jordaan, aan die oostekant. ==== Die stamgebied van Ruben<ref>Jos. 13:15-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte bespreek die gebiede wat aan die families in die stam Ruben toegeken is. ==== Die stamgebied van Gad<ref>Jos. 13:24-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die stam Gad toegeken is. ==== Die stamgebied aan die een helfte van Manasse<ref>Jos. 13:29-33.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die families van die halwe stam van Manasse toegeken is. === Die Israelitiese gebied wes van die Jordaan<ref>Jos. 14:1-5.</ref> === Hierdie gedeelte gee 'n oorsig van die gebiede wat die Israeliete in Kanaän ontvang het. Die priester Eleasar n Josua seun van Nun het saam met die stamhoofde die gebiede aan die Israeliete toegeken, dit is dan die nege stamme en die halwe stam. Dit is gedoen deur loting soos die Here deur Moses beveel het. Aan die ander twee stamme en die halwe stam het Moses 'n gebied oorkant die Jordaan toegeken, en aan die Leviete het hy nie 'n gebied toegeken saam met die ander nie. Die nageslag van Josef het twee stamme gevorm, Manasse en Efraim, en die Leviete het nie 'n deel van die land ontvang nie, maar wel dorpe om in te woon en weidingsgebiede vir hulle veetroppe. Die Israeliete het gedoen wat die Here vir Moses beveel het, hulle het die land verdeel. === Hebron word aan Kaleb toegeken<ref>Jos. 14:6-15.</ref> === Kaleb het na Moses gegaan en Moses daaraan herinner dat hy die een van die spioene was wat aanbeveel het dat hulle Kanaän kon inneem. Hy vra dat hy die bergwerêld wil hê. Josua het sy seën uitgespreek oor Kaleb seun van Jefunne, die Kenasiet, en aan hom Hebron as besitting toegeken het, daarom behoort Hebron tot vandag toe aan Kaleb seun van Jefunne. Dit is omdat hy die Here die God van Israel getrou gevolg het. Die naam van Hebron was voorheen Kirjat-Arba. Arba was die naam van 'n groot man onder die enakiete. Die oorlog was verby, die land het gerus. === Die stam van Juda<ref>Jos. 15.</ref> === Juda se erfdeel het Kaleb se grondgebied ingesluit -asook Jerusalem, of deel daarvan<ref>Jos. 18:28.</ref> maar die stad was nog nie verower toe die boek Josua geskryf is nie. === Josef se seuns: die stamme van Efraim en Manasse<ref>Jos. 16-17.</ref> === Hulle sou hulle grond gebied deur verowering uitgebrei het, maar die perde en strydwaens van die Kanaäniete, wat die vlaktes beheer het, het hulle afgeskrik. === Verdeling van die res van die land<ref>Jos. 18.</ref> === Die hele Israelitiese volksvergadering het in Silo bymekaargekom en die tent van ontmoeting daar opgeslaan. Die land was nou onderwerp, maar daar was nog sewe van die Israelitiese stamme wat nie hulle eie grond gebied ontvang het nie. Josua het vir die israeliete gesê: <blockquote>"Hoe lank gaan julle nog talm voor julle die land in besit gaan neem wat die Here die God van julle voorvaders aan julle gegee het? Bring 3 man uit elke stam dat ek hulle kan stuur en dat hulle die res van die land kan deurgaan en 'n beskrywing kan maak van die verskillende dele en dit vir my bring.Hulle moet die gebied in sewe dele verdeel. Juda behou sy gebied in die suide en die nageslag van Josef hulle s'n in die noorde.Julle moet 'n beskrywing maak van die sewe dele van die land en dit vir my bring dat ek die loting hier in die teenwoordigheid van die Here ons God kan maak. Die Leviete kry nie 'n deel saam met julle nie, want hulle besondere voorreg is die priesterskap in diens van die Here. Gat, Rubenn en die helfte van Manasse het hulle deel oos van die Jordaan gekry waar Moses die dienaar van die Here dit aan hulle toegeken het." </blockquote>Die manne het toe klaargemaak en vertrek. Nadat hulle, hulle werk gedoen het is hulle terug na Josua in die kamp by Silo. Josua het toe die loting daar in Silo in die teenwoordigheid van die Here gedoen en die land tussen die Israelitiese stamme verdeel. ==== Die stamgebied van Benjamin<ref>Jos. 18:11-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grond wat aan die families van die stam van Benjamin toegeken is. ==== Die stamgebied van Simeon<ref>Jos. 19:1-9.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam Simeon toegeken is. ==== Die stamgebied van Sebulon<ref>Jos. 19:10-16.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Sebulon toegeken is. ==== Die stamgebied van Issaskar<ref>Jos. 19:17-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Issaskar toegeken is. ==== Die stamgebied van Aser<ref>Jos. 19:24-31.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Aser toegeken is. ==== Die stamgebied van Naftali<ref>Jos. 19:32-39.</ref> ==== hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Naftali toegeken is. ==== Die stamgebied van Dan<ref>Jos. 19:40-48.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Dan toegeken is. ==== Die eiendom van Josua<ref>Jos. 19:49-51.</ref> ==== Nadat die Israeliete die land in sy onderskeie gebiede aan die stamme toegewys het, het hulle aan Josua, seun van Nun, 'n eiendom tussen hulle toegeken. Op bevel van die Here het hom die land gegee wat hy gevra het. Dit was dan die woongebiede van die priester Eleasar en Josua, seun van Nun, saam met die familiehoofde van die Israelitiese stamme toegeken het. Hulle het die verdeling van die land af gehandel deur loting in Silo in die teenwoordigheid van die Here by die ingang van die tent van ontmoeting. ==== Die asielstede<ref>Jos. 20.</ref> ==== Die Here het vir Josua gesê dat hulle nou die asielstede moet afstaan wat Hy hulle deur Moses beveel het, sodat iemand wat onopsetlik en sonder voorbedagte rade die dood van 'n ander veroorsaak het daarheen kan vlug om aan die wrak van 'n bloedverwant van die oorledenes te ontkom. Wanneer iemand na een van die stede toe vlug moet hy by die ingang van die stadspoort gaan staan en sy saak stel aan die leiers van die stad. Hulle moet hom dan in die stad opneem en hom 'n woonplek by hulle gee. As die bloedverwant van die oorledene hom agtervolg, moet die leiers hom nie aan die bloedverwant uitlewer as hy onopsetlik die dood van 'n ander veroorsaak het en nie kwaadgesind was nie. Die vlugteling moet in die stad bly totdat hy voor die bevoegde vergadering tereggestaan het en totdat die hoëpriester van die tyd dood is. Eers dan mag die persoon wat die dood veroorsaak het, vry teruggegaan huis toe na die stad waar hy vandaan gevlug het. Kedes in Galilea op die Naftaliberge, Sigem in die Efraimberge, en Kirjat-Arba, dit is Hebron, in die Judaberge is afgestaan. Oos van die Jerigo-Jordaan is Beser in die woestyn op die hoogvlakte in die stamgebied van Ruben, Ramot in Gilead in die stamgebied van Gad, en Golan in Basan in die stamgebied van Manasse afgestaan. ==== Die stede van die Leviete<ref>Jos. 21.</ref> ==== Die Leviete ontvang geen stamerfdeel nie. God is hulle erfdeel. Maar hulle ontvang 48 stede, met weivelde in die grondgebied van die ander stamme. Dit verseker dat die geloofs- en godsdiensleiers van die volk onder die volk onder die stamme versprei is. == Die Stamme wat Oos van die Jordaan Gevestig is Keer Terug; die Altaar van Getuienis<ref>Jos. 22.</ref> == Ruben, Gad en Manasse het hulle verpligting om met die verowering te help nagekom en keer nou terug na hul tuiste, met die goedkeuring van Josua en 'n deel van die buit. Uit vrees dat Israel hulle dalk in die toekoms, as hulle eers oor die Jordaan is, kan miskien, bou hulle 'n altaar. Dit lei tot misverstand. Dit was nie 'n teken van afgodery nie ook nie 'n tweede heiligdom nie. Dit was 'n teken van die eenheid met die res van Israel met wie hulle verbind was deur die geloof en aanbidding van die enige God. Die here alleen is God<ref>Jos. 22:22.</ref>: 'n plegtige eed wat twee maal herhaal word en in die oorspronklike drie name van God gebruik, nl. El, Elohim en Yahwe. == Josua se laaste dae<ref>Jos. 23-24.</ref> == === Josua adviseer die leiers<ref>Jos. 23.</ref> === Etlike jare het verloop sedert die verdeling van die land. Josua het die einde van sy lang lewe bereik, maar stel nie 'n opvolger aan nie. Dit is dus lewensbelangrik om te verseker dat die leiers die wet sal hou en getrou sal bly aan God - die God wat sy beloftes hou<ref>Jos. 23:24 en kyk ook 21:45.</ref>. === Josua en die volk hernieu die verbond<ref>Jos. 24.</ref> === Soos in Deternomium stem die verbond hier baie ooreen met verdrae van die tyd. Die koning se titel<ref>Jos. 24:2a.</ref> word gevolg deur 'n relaas van sy guns te in die verlede<ref>Jos. 24:2b-13.</ref> die bepalings word in verse 14 tot 15 gestel met waarskuwings oor die gevolge van ongehoorsaamheid<ref>Jos. 24:19-20.</ref>. Josua is aan die einde van sy lang lewe steeds volkome aan God oorgegee. Die ywer van die volk om hom in die vernuwing van die verbond te volg, is op self genoeg hulde aan sy leierskap. Vers 31 is 'n aanduiding van hierdie man se invloed ten goede. == Sien ook == * [[Bybelse Gids - Genesis]] * [[Bybelse Gids - Rigters]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Die Bybel Nuwe Vertaling Bybelgenootskap van Suid-Afrika * Handboek By die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] 8x9z8rgftgkacrezcyhrpbd7vfmaemc Bybelse gids - Rigters 0 274375 2915352 2908903 2026-07-02T19:41:16Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915352 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Rigters}} {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} == Inleiding == Diegene wat die reeks volg, sal weet dat die geskiedenis van [[Israel]] gevolg is van die skepping af deur die aartsvaders tot by Josef in Egipte en waar Jakob en sy familie ook na Egipte is. Daarna is gekyk na die uittog uit Egipte en die 40 jaar swerwing in die woestyn. Verder was daar gekyk na die inname van [[Kanaän]] en die verdeling van die land tussen die stamme van Israel. Daar word nou gekyk na die rigterstydperk. Rigters dek die geskiedenis van Israel vanaf die dood van Josua tot met die tyd van Samuel - ongeveer 1220 1050 vC. Dit was 'n oorgangstydperk toe die verspreide stamme slegs deur hulle gemeenskaplike geloof aan mekaar verbind was. Trou aan God het 'n sterk en verenigde volk beteken, afvalligheid het swakheid en verdeeldheid meegebring. Die skrywer kyk terug, waarskynlik vanaf die dae van Israel se eerste konings - Saul of Dawid - na die tyd toe die volk nog geen koning gehad het nie. Hy het geskryf ná die verwoesting van die heiligdom by Silo,<ref>Rigt. 18:31.</ref> maar voordat Dawid Jerusalem verower het.<ref>Rigt. 1:21.</ref> Hy vleg die verhale van die volk se helde saam: Debora se lied wat net na die slag geskryf is, haal hy woordeliks aan. Ses van die twaalf rigters wat genoem word, word in besonderhede beskryf Otniël, Ehud, Debora, Barak, Gideon, Jefta en Simson. Hierdie "rigters" van Israel was nie maar net regsadviseurs nie. Hulle was manne van die daad wat 'n stam of die ganse volk van die juk van buurvolke bevry en plaaslike of nasionale heersers geword het. Die toneel in Rigters is neerdrukkend. Die lotgevalle van die volk volg 'n kringloop. Israel verlaat god vir die heidense gode. God laat toe dat die Kanaäniete hulle onderdruk. Israel roep God om hulp. God stuur iemand om hulle te verlos. Alles gaan goed tot met sy dood: dan begin alles weer van voor af. Nêrens anders in die Bybel word die mens se geneigdheid tot die sonde beter getipeer nie - 'n neiging wat selfs na vore kom in diegene wat God ken. Die wonder is God se onberoulike liefde en troue sorg ondanks alles. Ten spyte van hulle ontrouheid van die verlede en die van die toekoms, en ten spyte van wat Hy weet weer sal gebeur, gee hy gehoor so gou as wat Israel hulle na Hom wend. En hy gebruik diegene wat die minste moontlikheid toon: Jael, wat al die heilige wette van gasvryheid oortree; Ehud, wat sluipmoord pleeg; Simson wat vrye geslagtelike verkeer bedryf; 'n volk wat hulle verlustig in wrede wraaksug teen hulle vyande. Nêrens prys die bybel hierdie dinge of probeer om die individue wat het die dinge gedoen het, goed te praat nie. God gebruik hulle vanweë hulle geloof,<ref name="heb">Heb. 11:32.</ref> en ten spyte van hulle sedes. Omdat God so 'n God is, is daar hoop vir sondige mense. Kronologie. Oosterse skrywers toon nie dieselfde noukeurigheid as westerse skrywers wat tydsberekening betref nie. Die tyd in rigters dek altesaam 390 jaar. Tog, met 1240 as die mees waarskynlike datum vir die verowering, moet die tydperk wat gedek word minder as 200 jaar wees. Een van die redes vir hierdie oënskynlike teenstrydigheid is die oorvleueling tussen die tydperke van die verskillende rigters. Ons weet byv. uit vers 10:7 dat die onderdrukking deur Ammoniete in die ooste en die deur die Filistyne in die weste ongeveer gelyktydig plaasgevind het. Dit is moontlik dat daar elders aansienlike oorvleueling is. 'n Verdere faktor is die herhaalde gebruik van 40 jaar as 'n ronde syfer vir 'n geslag eerder as 'n presiese tydperk. AEC Cundall stel die volgende geskatte kronologie voor: 1200 Otniël 1170 Ehud 1150 Samgar 1125 Debora en Barak 1100 Gideon 1070 Jefta 1070 Simson == Omvang en grense van die verowering na die dood van Josua<ref>Rigt. 1-2:5.</ref> == === Veldtogte in Suid-Kanaän<ref>Rigt.1:1-21.</ref> === Op bevel van die Here het Juda dan gaan veg en die Here het die Kanaäniete en die feresiete in juda se mag oorgegee en hy het in besit 10000 man verslae daar het hy op 'n donnie besit afgekom en teen hom geveg en die Kanaaniete en Feresiete in Juda se mag oorgegee en hy het in Besek 10 000 man verslaan. Daar het hy op Adoni-Beset afgekom en teen hom geveg en die Kanaäniete en Feresiete verslaan. Adoni-Beset het gevlug, Maar Juda het hom agternagesit en hom gevang. Hulle het sy duime en groottone afgesny. Toe sê Adoni-Besek: <blockquote>"God het my nou die straf gegee wat ek verdien, want ek het sewentig konings se duime en groottone laat afsnyx en hulle moes kos soek onder my tafel." </blockquote> Juda het vir Adoni-Beset Jeruselem toe gevat en hy is daar dood. Juda het teen Jerusalem geveg en dit ingeneem. Hulle het sy inwoners doodgemaak en die stad aan die brand gesteek. Daarna het Juda gaan veg teen die Kanaäniete wat gewoon het op die bergland, in die suidland en in die laeveld. Toe het Juda teen die Kanaäniete van die [[Hebron]] gaan veg en vir Sesai, Agiman en Talmai verslaan. Hebron was vroeër bekend as Kirjat-Arba. Van hier af het hulle teen die mense van die Debir gaan veg. Deber was vroeër bekend as Kirjat-Sefer. By daardie geleentheid het Kaleb beloof: <blockquote>"Ek sal my dogter Aksa as vrou gee aan die man wat vir Kirjat-Sefer aanval en inneem."</blockquote> Otniël seun van Kenas, het dit ingeneem en Kaleb het sy dogter Aksa vir hom as vrou gegee. Toe sy by hom kom het hy haar aangepor om vir haar pa landbougrond te vra. Sy het van haar donkie afgeklim en Kaleb het vir haar gevra: "Wat wil jy vir my vra?" Toe sê sy vir hom: <blockquote>"Gee my 'n stuk vrugbare grond. U het my die droë suidland gegee. Gee my nou ook standhoudende water."</blockquote> Kaleb het toe vir haar fonteine in die hooggeleë deel en fonteine in die laaggeleë deel gegee. Die Here was by Juda en hulle het die bergland in besit geneem. Maar juda kon nie die inwoners van die Vlakte verslaan en hulle stede verower nie, want hulle het yster strydwaens gehad. Hulle stede was Gasa, Askelon en Ekron, elkeen met sy grondgebied. === Verowering van Bet-El<ref>Rigt. 22-26.</ref> === Die Josefstam het na Bet-El opgeruk en die Here was by hulle. Hulle het verkenners na Bet-El gestuur. Bet-El was vroeër bekend as Lus. Die verkenners het 'n man uit die stad sien kom en vir hom gevra: <blockquote>"Wys ons hoe om in die stad te kom, ons sal jou goed behandel." </blockquote> Hy het vir hulle gewys hoe om in die stad te kom. Die Josefstam het toe die stad verower en sy mense doodgemaak maar hierdie man en sy hele familie gespaar. Hy is toe na die Hetiete toe en daar het hy vir hom 'n stad gebou en dit Lus genoem. Dit is nou nog die stad se naam. === Stede wat nie verower is nie<ref>Rigt. 1:27-36.</ref> === Daar was heelwat stede wat nie verower het was nie, en dit het vir Israel groot probleme gegee in die toekoms. === God se oordeel oor ongehoorsaamheid<ref>Rigt. 2:1-5.</ref> === Die Engel van die Here het van Gilgal af na Bokim toe gegaan. Hy het gesê: <blockquote>"Ek het julle uit Egipte laat trek en julle gebring in die land wat Ek met 'n eed aan julle voorvaders belowe het. Ek het vir hulle gesê: 'Ek sal my verbond met julle nooit verbreek nie, maar julle mag nie 'n verdrag sluit met die inwoners van hierdie land nie. Julle moet hulle altare afbreek." Maar julle moet het My nie gehoorsaam nie. Waarom het julle dit gedoen? Daarom sê ek vir julle ek sal nie hierdie nasies van julle af wegdryf nie. Hulle sal vir julle 'n strik word en hulle gode sal vir julle 'n valstrik word."</blockquote>Toe die Engel van die Here dit alles vir die Israeliete gesê het, het die hele volk hard gehuil. Daarom het hulle die plek Bokim genoem. Hulle het daar 'n offer aan die Here gebring. == Israel onder die Rigters<ref>Rigt. 2:6-16:31.</ref> == <ref>Rigt. 2:6-3:6.</ref> Nadat Josua die volk laat gaan het, het hulle die land gaan verower en daarna het elkeen na sy grond toe gegaan. Solank as Josua geleef het, het die volk die Here gedien. Dit was ook nog so terwyl die leiers geleef het wat vir Josua oorleef het. Hulle het nog al die groot dade beleef wat die Here gedoen het om Israel te help. Josua, seun van Nun en dienaar van die Here, het 110 jaar oud geword. Hy het gesterf en hy is begrawe op sy grond in Timnat-Geres op die Efraimsberge noord van Gaäsberg. Al die mense van sy leeftyd het gesterf en die volgende geslag se mense het nie die Here geken nie. Hulle het ook nie geweet van Sy groot dade wat hy gedoen het om vir Israel te help nie. Verse 11-23 sit die patroon van gebeure uiteen wat begin het nadat die geslag wat die land verower het, uitgesterf het. As gevolg van ongehoorsaamheid word die omringende volke nie uitgedryf nie. Hulle bly om Israel se krag te toets en hom 'n vegtende volk te hou. Baäls en die astartes<ref>Rigt. 2:13.</ref>: plaaslike manlike en vroulike vrugbaarheidsgode. Leiers van die filistyne<ref>Rigt. 3:3.</ref>: heersers van die stadstate van Asdod, Askelon, Ekron en Gad<ref>Kyk die verhaal van Simson, hoofstukke 13-16 en 1 Sam. 17:1-54.</ref>. Juda het sy drie stede nie lank behou nie. === Otniël === Omdat die Israeliete gedoen het wat verkeerd was in die oë van die Here, het die Here kwaad geword vir die iIsraeliete. Hy het hulle oorgegee aan die mag van koning Kusan-Risatajim van Mesopotamië en hulle was 8 jaar sy onderdane. Toe het die Israeliete tot die Here geroep en hy het vir hulle 'n redder na vore laat kom wat hulle gered het. Hy was Otniël seun van Kenas 'n jonger broer van Kaleb. Die Gees van die Here was op hom en hy het oor Israel geregeer. Otniël het oorlog gemaak teen die koning en die Here het hom oorgegee in die mag van Otniël. Hy het hulle verslaan. Daarna was daar 40 jaar lank vrede in die land en toe is Otniël dood. === Ehud<ref>Rigt. 3:12-30.</ref> === Die Israeliete het weer verkeerd gedoen in die oë van die Here en hy het koning Eglon van Moab mag oor hulle laat kry. Eglon van Moab was aan die hoof van 'n oosterse verbond wat die Ammoniete en die Amelekiete ingesluit het. Hulle het nie net die gebied oos van die Jordaan verower nie, maar ook die rivier oorgesteek om 'n buitepos by Jerigo op te stel. Soos Ehud was die meeste van die Benjaminiete linkshandig. Die linkse slingergooiers was bekend<ref>Kyk Rigt. 20:16; 1 Kron. 12:2.</ref>. Toe Ehud na sy swaard gryp het die beweging geen agterdog gewek nie. Ehud het koning Eglon in die mag gesteek. Die hef het saam met die lem in sy maag ingegaan en die vet het oor die swaard gepeul sodat Ehud dit nie kon uittrek nie. Hy het toe deur 'n geheime uitgang en deur die voorportaal uitgegaan, nadat hy die deur van die bovertrek toegetrek en gesluit het. Nadat hy uit is, het Eglon se amptenare gekom en toe hulle sien dat die deur van die bovertrek gegrendel was, het hulle gedink die koning is seker besig om hom te ontlas daar nie koel vertrek. Hulle het tot vervelens toe gewag maar die koning het nie die deur van die bovertrek oopgemaak nie. Toe hulle die sleutel gevat en oopsluit het, lê hulle koning daar dood op die vloer en omdat hulle so lank gewag het kon Ehud ontsnap. Hy het by die beelde verbygegaan en na die berge toe gevlug. Toe hy daar kom het hy die ramshoring op die Efraimsberge laat blaas. Die Israeliete het van daar af na hom toe gekom. Hy het hulle leier geword en vir hulle gesê:<blockquote>"Kom saam met my want die Here gee julle vyande die Moabiete in julle mag oor." </blockquote>Hulle is toe saam met hom en hulle het die Jordaanriwwe na Moab beset en niemand daar laat deurgaan nie. By daardie geleentheid het hulle die Moabiete verslaan: omtrent 10 000 man, almal sterk en goeie soldate. Niemand het ontsnap nie. Moab is op daardie dag deur Israel onderwerp, en daar was 80 jaar lank vrede in die land. === Samgar<ref>Rigt. 3:31.</ref>=== Na Ehud het Samgar, seun van Anat, opgetree. Hy het 600 Filistyne doodgeslaan met 'n stok en so Israel gered. === Debora en Balak<ref>Rigt. 4-5.</ref> === Debora is die regter, Barak die militêre leier. Die lied van Debora - een van die oudste geskrifte in die Ou-testament - gee die sleutel tot die oorwinning. 'n Wolkbreuk het die spruit Kison in 'n siedende watermassa verander<ref>Rigt. 5:21.</ref>. Baie van die strydwaens is weggespoel. Die res het in die modder vasgeval. Hasor<ref>Rigt. 4:2.</ref>: Josua het 'n vroeëre Jabin verslaan, en die stad verwoes. Die laerliggende gedeelte is nooit herbou nie, maar die heuwel is deur die Kanaäniete verstewig en later ook deur Salamo. === Gideon<ref>Rigt. 6-8:28.</ref> === Die Midianiete, nomade uit die ooste, het deur suidelike Israel tot sover as die Filistynse stad Gasa getrek. Die vrees wat hierdie woeste volk op hulle kamele ingeboesem het, spreek duidelik uit die feit dat Gideon gedwing word om sy skamele koringoes in die geheim te dors, in die parskuip<ref>Rigt. 6:11.</ref>. Ten spyte van sy aanvanklike versigtigheid word die geloof van hierdie man gesien in sy bereidwilligheid om die magte van die Midianiete met slegs 300 man aan te val. Gideon gebruik sy vernuf in die verrassingsaanval, maar die oorwinning in die daaropvolgende geveg behoort aan God. Die gewyde paal<ref>Rigt. 6:25.</ref>: 'n houtbeeld van die Kanaänitiese moedergodin. Efodbeeld...van goud: waarskynlik 'n beeld van God, wat deur die wet verbied is. Die plek het toe 'n mededinger geword vir die amptelike heiligdom van 'n Israel. Toe die stad se mense die volgende more opstaan, was Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap en was die bul 'n brandoffer op die altaar wat gebou is. Hulle het vir mekaar gevra: <blockquote>"Wie het dit gedoen?" </blockquote>Hulle het oral navraag gedoen en daar is gesê: <blockquote>"Dit is Gideon, seun van Joas! Hy het dit gedoen!" </blockquote>Toe sê die stad se mense vir Joas: "Bring jou seun uit jou huis uit! Hy moet doodgemaak word, want hy het Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap." Maar Joas het vir almal wat daar by hom gestaan het gesê:<blockquote>Wil julle Baäl se saak behartig?, wil julle hom red? Wie Baäl se saak behartig moet vanmôre nog doodgemaak word. As hy 'n god is, kan hy sy eie saak behartig. Dit is sy altaar wat afgebreek is." Daardie dag het hulle vir Gideon Jerubbaäl genoem, "want", </blockquote>het hulle gesê: <blockquote>"laat Baäl self sy saak teen Gideon behartig, want dit was hy wat Baäl se altaar afgebreek het." </blockquote>In daardie tyd het die hele Median en Amalek saam met ander mense uit die ooste deur die Jordaanrivier getrek. Hulle het in die Jisreëlvlakte kamp opgeslaan. Die Gees van die Here het vir Gideon in besit geneem, en hy het die ramshoring geblaas en die Abiësriete opgeroep om hom te volg. Hy het ook boodskappers na Manassa, Aser, Sebulon en Naftali toe gestuur en hulle ook opgeroep om hom te volg, en hulle het almal bymekaargekom. Gideon het vir God gesê: <blockquote>"Ek sal weet dat U deur my vir Israel wil red soos U beloof het, As ek 'n stukkie vlieswol op die dorsvloer sit en daar dou op die wol is terwyl die grond droog bly." </blockquote>En dit het toe gebeur: die volgende more toe Gideon opstaan het hy die stukkie wol uitgedraai en dou daaruit gedruk, 'n hele kom vol water. Toe sê hy vir God: <blockquote>"Moet asseblief nie vir my kwaad word nie! Ek wil nog 'n keer iets vra. Laat my tog net nog een toets met die vlieswol toe. Net die wol moet droog wees terwyl daar oral op die grond dou is." </blockquote>Daardie nag het god dit so laat gebeur: net die wol was droog en oral op die grond was daar dou. Hulle het die Medianiete aangeval en 2 leiers gevang, Oreb en Seëb. Efraim het Oreb doodgemaak ob die Oreb rots en Seëb op die Seëbparskuip. Nadat Efraim die Midianiete klaar agtervolg het, het hulle die koppe van Oreb en Seëb na Gideon gebring wes van die Jordaan. Die Midianiete was onderdanig aan Israel. Hulle het nie weer in opstand gekom nie, en daar was 40 jaar lank vrede in die land in die dae van Gideon. ==== Gideon se later jare<ref>Rigt. 8:29-35.</ref> ==== Gideon, seun van Joas, het ná die oorlog teen Median in sy huis gaan woon. Hy het sewentig seuns gehad, almal sy eie kinders, want hy het baie vrouens gehad. Ook sy byvrou uit Sigem het vir hom 'n seun in die wêreld gebring. Sy naam was Abimelek. Gideon, seun van Joas, is op hoë ouderdom oorlede en hy is Ofra begrawe in die graf van sy pa Joas die Abiësriet. Na Gideon se dood het die Israeliete weer die Baäls begin vereer. Hulle het vir Baäl-Berit as god aanvaar en die Here hulle God vergeet deur wie hulle gered is uit die mag van hulle vyande rondom hulle. Hulle was ook nie lojaal teenoor die gesin van Gideon nie, ten spyte van al die goeie dinge wat hy vir Israel gedoen het. === Abimelek<ref>Rigt 9.</ref> === Gideon kon aanspraak maak op koningskap, maar hy het dit verwerp. Abimelek, sy brutale en ambisieuse seun ein dit toe. Abimelek, seun van Gideon het na Sigem toe gegaan, na sy ma se mense toe, en vir die hele familie gesê: <blockquote>"Vra vir al die leiers van Sigem:Is dit beter as al sewentig seuns van gideon oor julle regeer of was net een oor julle regeer? Julle weet goed ek is een van julle.Abimelek se familie het dit vir die burgers van Sigem gevra, en hulle was bereid om vir Abimelek te aanvaar. "want," </blockquote>het hulle gesê:<blockquote>"hy is een van ons." </blockquote>Hulle het vir hom sowat een kilogram silwer uit Baäl-Berit se tempel gegee, en daarmee het Abimelek vir hom leeglêers gehuur om sy volgelinge te wees. Hy is toe na sy pa se huis toe in Ofra en daar het hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon almal op een klip doodgemaak. Net Jotam, die jongste seun van Gideon, het oorgebly, want hy het weggekruip. Abimeleek het drie jaar lank oor Irael regeer. Toe het God vyandskap laat kom tussen 'n Abimelek en die burgers van Sigem, en hulle het teen hom in opstand gekom. God het dit oor Abimeleg gebring oor die onreg wat hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon aangedoen het, toe hy hulle vermoor het. God wou hulle dood wreek, en hy het die dinge oor die burgers van Sigem gebring omdat hulle vir Abimelek gehelp het om sy broers te vermoor. Daarna is Abimelek na Tebes toe. Hy het dit beleër en ingeneem. In die middel van die stad was daar 'n sterk toring en alle mans en vrouens van Tebes het daarheen gevlug al die burgers van die stad is daar in. Hulle het hulleself daarin toegesluit en op die dak van die toring gaan staan. Abimelek het by die toring gekom en wou dit bestorm, maar toe hy by die deur van die toring kom om dit aan die brand te steek, het 'n vrou 'n maalklip op sy kop gegooi en sy kopbeen verbrysel. Hy roep gou sy wapendraer en sê vir hom: <blockquote>"Trek jou swaard! Maak my dood. Hulle moenie van my kan sê 'n vrou het my doodgemaak nie!" </blockquote>Sy wapendraer het hom toe met die swaard deurboor en so is Abimelek dood. Toe die Israeliete sien Abimelek is dood, is hulle almal huis toe. So het God die onreg gestraf wat 'n Abimelek sy pa aangedoen het toe Abimelek sy 70 broer vermoor het. God het ook al die verkeerde dade van die mense van Sigem op hulle koppe laat af kom: die vloek wat Etam, seun van Gideon, oor hulle uitgespreek het, het hulle getref. === Tola<ref>Rigt. 10:1-2.</ref> === Na Abimelek het Tola na vore gekom om die Israeliete te red. Hy was 'n seun van Puwwa, seun van Dodo uit Issaskar, en hy het in Samir op die Efraimsberge gewoon. Hy was 23 jaar lank die leier van Israel. Hy het gesterf en is Samir begrawe. === Jaïr<ref>Rigt. 10:3-5.</ref> === Na hom het Jaïr uit Gilead na vore gekom en hy was 22 jaar lank die leier van Israel. Jaïr het 30 seuns gehad en elkeen het op 'n jong donkie gery. Hulle het 30 dorpe besit en dit word nou nog die tentdorpe van Jaïr genoem. Die dorpe is in Gilead geleë. Jaïr is begrawe in Kamon. === Jefta<ref>Rigt. 10:6-11:40.</ref> === Die Israeliete het weer gedoen wat verkeerd is in die oë van die Here. Hulle het die Baäls en die Astartes en die gode van Sidon vereer, en ook die van die Arameërs, die Moabiete die Ammoniete en die Filistyne. Hulle was ontrou aan die Here, hulle het Hom nie gedien nie. Toe het die Here kwaad geword vir die Israeliete en Hy het hulle oorgegee in die mag van die Filistyne en die Ammoniete. Van toe af het die Amoriete die Israeliete in Gilead 18 jaar lank verdruk en mishandel. Gilead was oos van die Jordaan, in die gebied van die Amoriete. Die Amoriete het selfs die Jordaan oorgesteek en teen Juda, Benjamin en Efraim gaan oorlog maak en Israel swaar laat ly. Toe het die Israeliete tot die Here geroep: <blockquote>"Ons teen U gesondig. Ons was ontrou aan ons God en ons het die Baäls gedien." </blockquote>Die here het vir die Israeliete gesê: <blockquote>"Toe die Egiptenaars, die Amoriete, die Ammoniete, die Filistyne, die mense van Sidon, Amalek en Maon verdruk het en julle tot my geroep het, Ek julle uit hulle mag gered. Maar julle was nou ontrou aan My, julle het ander gode gedien en daarom het Ek julle nie nou gered nie. Gaan roep tot die gode wat deur julle gekies is. Laat hulle julle red noudat julle swaarkry." </blockquote>Maar die Israeliete het die Here geantwoord: <blockquote>"Ons het gesondig! Doen U met ons wat goed is in u oë, maar net ons tog net vandag!" </blockquote>Hulle het toe die ander gode tussen hulle uit verwyder en hulle het die H,ere gedien, en Hy het 'n end gemaak aan hulle swaarkry. Die Ammoniete is opgeroep en hulle het kamp opgeslaan in Gilead. Die Israeliete het ook bymekaar gekom en in Mispa kamp opgeslaan. Die leiers van Gilead het vir mekaar gevra wie sal die oorlog teen die Ammoniete begin? Die man moet die leier van al Gilead se mense word. Jefta was 'n seun van Gilead. Hy was 'n dapper soldaat. Hy het van sy broers af gevlug en in Tob gaan woon. 'n Klomp leegleêrs het hulle by Jefta aangesluit. 'n Ruk daarna het die Ammoniete teen die Israeliete kom veg. Dit is toe dat die leiers van Gilead vir Jefta uit Tob gaan haal het. Hulle het vir hom gesê: <blockquote>"Kom word ons aanvoerder sodat ons teen die Ammoniete kan veg." </blockquote>Die suidelike gedeelte van Israel is nou vasgevang tussen die Filistyne aan die westekant en die Ammoniete in die ooste. Jefta die bendeleier is nou die aanvoerder teen Ammon. Num. 20-21 beskryf die gebeure waarna daar in die onderhandelings in 11:12-28 verwys word. Moab het trouens sterker aanspraak op die grond gehad. 'n Deel daarvan het aan hulle behoort voordat Sihon dit afgeneem het. Die Gees van die Here het opbJefta gekom en hy het deur Gilead en Manasse getrek en verbygetrek tot by Mispa in Gilead en van daar af het hy teen die Ammoniete opgetrek. Die gelofte van Gideon<ref>Rigt. 11:30-31..</ref> is 'n aanduiding van hoe swak die Israeliete God in hierdie stadium verstaan het. Menslike offerande mag dalk die heidense gode tevrede stel, maar nie die God van Israel nie. Tog, hoewel onkundig en verkeerd, word die gelofte te goeder trou gedoen en gehou, hoewel dit Jefta sy enigste kind kos. En die Nuwe-Testamentiese skrywer van die brief aan die Hebreërs prys hierdie man se geloof - soos hy ook die geloof van Simson, Gideon en Barak prys.<ref name="heb" /> Hierdie geval van kinderofferande, Jael se verskriklike moord op Sisera, Ehud se sluipmoord op Eglon, Simson se selfsugtige sinnelike en onverantwoordelike gedrag, is vir baie Christene 'n verleentheid. Hoe kan sulke mense geprys word vir hulle geloof? Hoe kon God hulle gebruik het? Daar kan nie 'n volkome bevredigende antwoord wees op vrae soos hierdie nie. Die "helde" van Rigters is mense van hulle tyd - 'n tyd van godsdienstige agteruitgang, wat ver te kort geskiet het van die standaarde van die Ou-Testamentiese wet, wat nog te sê die wet van Christus. Feit is - die wonder is dat God manne gebruik het en nog steeds gebruik, wie se lewens geensins vlekkeloos is nie en wat miskien met heeltemal verkeerde motiewe optree. Dit is nie die bedoeling dat ons hulle tekortkominge moet na-aap nie. Hulle onsedelikheid word nie in die skrif goedgepraat of ligtelik afgemaak nie. Net hulle geloof en moed word geprys. God laat sy uiteindelike doelstellings nie verydel nie, selfs nie in 'n tyd van skynbaar hopelose dekadensie nie. Na die donker eeue van 'n tydperk soos die van Rigters, volg miskien 'n tyd van werklike geestelike vooruitgang. Jefta het die Ammoniete verslaan. Nadat hy by sy huis gekom het, het sy dogter hom tegemoet gekom. Volgens sy gelofte, moes sy geoffer word. Sy het egter 2 maande uitstel gekry om haar lewe as jongmeisie, saam met vriedinne te gaan vier in die berge. ==== Jaloesie van die Efraimiete<ref>Rigt. 12:1-7.</ref> ==== Waar Gideon mooi woorde gebruik het, gebruik het om hierdie liggeraakte stamlede te paai gebruik jy Jefta sy swaard. By die driwwe het die manne se streekuitspraak van "sjibolet" hulle veraai. Jefta was ses jaar lank 'n leier van Israel. Jefta die Gileadiet het gesterf en hy is begrawe in een van die stede in Gilead. === Ibsan<ref>Rigt. 12:8-10.</ref> === Na Jefta was Ibsan die leier van die Israeliete. Hy het 30 seuns en 30 dogters gehad. Hy het sy dogters met mans laat trou wat nie aan sy stam behoort het nie en vir sy seuns het hy 30 vrouens van buite sy stam af laat kom. Hy was sewe jaar lank leier van die Israeliete. Ibsan het gesterf en hy is begrawe in Betlehem. === Elon<ref>Rigt 12:11-12.</ref> === Na hom was Elon uit Sebulon leier van die Israeliete, tien jaar lank. Elon uit Sebulon het gesterf en hy is begrawe in Ajalon in die Sebulongebied. === Abdon<ref>Rigt. 12:13-15.</ref> === Daarna het Abdon, seun van Hillel uit Piraton leier van Israel geword. Hy het 40 seuns en 30 kleinseuns gehad. Hulle het op 70 donkies gery. Hy was 8 jaar lank leier van die Israeliete. Abdon, seun van Hillel uit Piraton, het gesterf en hy is begrawe in Piraton op Amalekberg in die Efraimsgebied. === Simson<ref>Rigt. 13:1-16:31.</ref> === Die vegter teen die vyand in die weste<ref>Kyk Rigt. 10:7.</ref> is, van die oomblik van sy ontvangenis vir die taak afgesonder. Vir Simson was die nasireërgelofte<ref>Num. 6.</ref> lewenslank. Tog behandel hy die hy dit so ongeërg dat dit byna op minagting neerkom. Uiteindelik laat hy Delila toe om sy lang hare, wat 'n teken was van sy toewyding aan God, af te skeer. Sedelike swakheid beroof die sterk man van sy geestelike krag sowel as sy fisieke vermoë - aangesien hy sy krag vir 'n spesifieke doel van God ontvang het. ==== Simson se huwelik ==== Simson se huwelik was nie die gewone Joodse huwelik nie, hoewel tog formeel deur die ouers gereël. In plaas daarvan dat die bruid saam met hom na sy huis gegaan het, het sy by haar familie gebly en Simson het haar besoek en geskenke gebring. Vanweë die bedrog oor die raaisel is die huwelik nie aan die einde van die sewedaagse feesviering voltrek nie. 'n Vinnige tweede huwelik met die strooijonker was 'n poging om die bruid se skande weg te steek. == Byvoegsel<ref>Rigt. 17-21.</ref> == Die slotgedeelte verskil van die res van Rigters. Die skrywer wend hom van die helde van Israel na twee voorvalle wat toon hoe laag die godsdienstige en sedelike toestand was in die tyd toe Israel geen sentrale regering gehad het nie en elkeen gedoen het "wat reg is in sy eie oë". === Miga die Leviet en die verhuising van die Daniete<ref>Rigt. 17-18.</ref> === Hierdie verhaal het betrekking op die tyd toe Filistynse druk op die suidelike gedeelte van die land gelei het tot die grootskaalse verhuising van die Daniete na die verre noorde van Israel. Die afgod wat deur Miga opgerig is, was streng verbied onder die wet wat die Leviete veronderstel was om toe te pas. "Skouerkleed en huisgode" is gebruik om voorspellings te maak - ook streng verbode. === Die verkragting van die byvrou by Gibea; straf van die Benjaminiete<ref>Rigt. 19-21.</ref> === Die Benjaminiete weier om die manne van Gibea - hulle stamgenote wat die gruwel gepleeg het - uit te lewer. Dit lei tot burgeroorlog. As gevolg hiervan word die stam van Benjamin byna uitgewis en daar heers groot nasionale droefheid. Hoofstuk 21 vertel watter moeite die stamme gedoen het om die oorhaastige gelofte wat by Mispa gedoen is<ref>Rigt. 21:1.</ref> te omseil. Dit is nie nodig dat die skrywer op 'n sedeles wys nie. Die eenvoudige stelling van vers 25 is genoeg. Die hele boek stel dit duidelik wat die rampspoedige gevolge is as gesag nie meer bestaan nie, as mense hulle eie reg skep self bepaal wat toelaatbaar is en wat nie. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] 7tvmx0xy21dla361a6516h3bpn3xudj Bybelse gids - Samuel 0 280484 2915353 2909538 2026-07-02T19:41:55Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915353 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|1-2 Samuel}} Samuel gee sy naam aan die boeke [[1-2 Samuel|1 en 2 Samuel]], nie as skrywer nie, maar as die oorheersende figuur van die 1ste hoofstukke en die "koningmaker" van Israel wat, in opdrag van God, Saul en daarna Dawid as koning gesalf het. Die historikus kon maklik sy materiaal verkry het uit Samuel se eie geskrifte<ref>1 Sam. 10:25.</ref> en die geskrifte van die profete na hom.<ref>1 Kron. 29:29.</ref> Hy het beslis sommige van Dawid se gedigte geken want hy haal daaruit aan.<ref>2 Sam.1:19-27; 22:2-51; 23:1-7.</ref> == Samuel se geboorte en kinderjare<ref>1 Sam. 1-3.</ref> == === God antwoord Hanna se gebed om 'n kind<ref>1 Sam. 1.</ref> === Wanneer God in die Ou-Testament 'n besondere doel vir 'n persoon het, is daar gewoonlik iets besonders omtrent sy geboorte. Soos Sara en Rebekka in die Ou-Testament en Elisabet in die Nuwe-Testament, het Hanna die smart van kinderloosheid ondervind. Soos Isak, Jakob en Johannes die Doper, was Samuel God se antwoord op baie jare van gebed. Elkeen van hulle het 'n spesiale rol in die groot plan van God gehad. Toe God aan Hanna die seun gegee het waarna sy so uitgesien het, het Hy ook aan Israel die laaste en die grootste van al die rigters gegee, en die eerste (na Moses) van die groot profete, die man wat die tydperk van die konings sou inlui. Silo:<ref>Vers 3.</ref> die sentrum van aanbidding in die tyd van die rigters; die plek waar Josua die tabernakel opgerig het<ref>Jos. 18:1.</ref> (die eintlike "tempel" - vers 9 - is nie voor die tyd van Salomo gebou nie.) === Hanna se lofsang<ref>1 Sam. 2:1-10.</ref> === Hanna se lofsang vind in die Nuwe-Testament weerklank in die lied van Maria.<ref>Luk. 1:46-55.</ref> In die spieël van haar eie ondervinding sien Hanna die weerkaatsing van al die wondere van die Goddelike wese. God het haar laat lot verander. Peninns spot nie meer nie. Die leegheid, droefheid en skande maak plek vir lewe, vreugde en eer. En wat God vir een kan doen, kan Hy vir sy hele volk doen. === Eli die priester en sy niksnutseuns<ref>1 Sam. 11-36.</ref> === Die priesters was geregtig op 'n deel van die offerande<ref>Kyk Num. 18:8-20; Deut. 18:1-5.</ref>, maar wat hier gebeur is 'n oortreding van die wet. Eli se seuns neem die beste deel voordat die offerande nog aan God gegee is. En hulle bring prostitusie in die aanbidding van God, soos in die Kanaänitiese godsdiens. Na sy dood sal die twee die geestelike leiers van die volk wees - en al wat Eli doen is om met hulle te praat. Die voorspelling van die man van God<ref>Verse 27-36.</ref> word bewaarheid toe Eli se seuns in die slag van Afek sneuwel<ref>1 Sam. 4:11.</ref>. In die tyd van Dawid gaan die priesterskap oor van Eli se familie na die van Sadok<ref>2 Sam. 8:17.</ref>. === Samuel hoor die roepstem van God<ref>1 Sam. 3.</ref> === In die vroeë oggend ure (voordat die olie van die lamp op was soos die geval teen dagbreek sou wees), terwyl hy naby die ark aan diens was, hoor Samuel God die eerste keer met hom praat - 'n oordeelsboodskap oor Eli. Van nou af is Samuel die boodskapper van God, en die hele volk weet dit - vanaf Dan in die verre noorde tot by Berseba in die suide op die rand van die woestyn. == Nasionale herlewing: Samuel as rigter<ref>1 Sam. 7:2-17.</ref> == Twintig jaar het verloop en daar is 'n opregte terugkeer tot God. Die afgode Baäl en Astarte, Kanaänietiese vrugbaarheidsgode word verwoes en samuel rigter en godsdienstige leier, in die plek van Eli, lei die volk in 'n daad van berou en reiniging. Onmiddellik volg die toets. Die Filistyne ruk op en God gebruik die geleentheid om te toon wat hy sal doen vir 'n volk wat op hom vertrou. Israel is net nodig vir die afrondingswerk. Die naam van 'n plek waar voorheen 'n nederlaag gelei is<ref>1 Sam. 4:1.</ref> word gekies om die nuwe oorwinning te gedenk<ref>1 Sam. 7:12.</ref> dit is die hulp van God wat so 'n merkwaardige ommeswaai moontlik maak. So lank Samuel geleef het<ref>1 Sam. 7:13.</ref>: dit sluit die grootste gedeelte van Saul se bewind in. Die oorlog het voortgeduur, maar Saul en Dawid het die Filistyne op 'n afstand gehou tot met die groot slag van Gilboa toe Saul en Jonatan gesneuwel het. === Opsomming van Samuel se werk<ref>1 Sam. 7:13-17.</ref> === Die Filistyne is verslaan en het nie weer in dievgebied van Israel gekom nie. Die Here was teen die Filistyne so lank as Samuel geleef het. Die stede wat die Filistyne van Israel afgevat is, is deur Israel herower, van Ekron af tot by Gat. Israel het sy gebied uit die mag van die Filistyne bevry. Verder was daar vrede tussen Israel en die Amoriete. Samuel was sy lewe lank 'n leier in Israel. Hy het tyd tot tyd rondgegaan, by Bet-El, [[Gilgal]] en Mispa. By al hierdie plekke het hy Israel se hofsake verhoor. Daarna het hy weer na Rama gegaan waar sy huis was, en ook daar het hy Israel se hofsake verhoor. Hy het daar vir die Here 'n altaar gebou. === Samuel waarsku die volk teen konings<ref>1 Sam. 8.</ref> === Die geskiedenis herhaal homself in die geval van Samuel se seuns. Hulle is nie veel beter as die seuns van Eli nie. Dit gee aan die volk 'n maklike verskoning om te vra vir 'n koning soos hulle buurvolke het. Samuel waarsku hulle teen die prys wat betaal moet word. Soos vir hulle buurstate sal 'n koning ook vir hulle diensplig, dwangarbeid, belasting en verlies van persoonlike vryheid beteken. Maar self dit skrik hulle nie af nie. === Samuel salf Saul tot koning in privaatheid<ref>1 Sam. 9-10:16.</ref> === 'n Soektog na verlore donkies van alle dinge, bring die toekomstige koning van Israel uit Gibea na Ramma en lei tot die ontmoeting met Samuel. Die hele Istrael ken die profeet behalwe, so lyk dit, die jong man uit die platteland. Die olie sonder saul af vir sy hoë amp. Die vervulling van Samuel se voorspelling in soveel besonderhede verseker Saul van die profeet se gesag. Saul gaan as 'n nuwe mens huis toe. === Samuel waarsku die volk by Gilgal<ref>1 Sam. 12.</ref> === Samuel was nog altyd bewus van die gevare van 'n monargie <ref>1 Sam. 8, 10:17ev.</ref>uit 'n politieke oogpunt was dit ongetwyfeld 'n wyse besluit om 'n koning te kies. Uit 'n godsdienstige oogpunt was dit 'n stap in die verkeerde rigting; 'n stap weg van die ideaal dat God alleen Koning van Israel is. En as God nie meer die Koning van sy volk is nie, sal sowel die volk as die monargie ten gronde gaan. === Samuel kondig aan dat God Saul se koningskap verwerp<ref>1 Sam. 13-14.</ref> === Die Filistyne trek op teen Israel en Israel is baie bang. Baie van die soldate kruip weg en ander dros. Samuel het met Saul ooreengekom om 'n sekere tyd Saul te ontmoet en die brandoffers aan God te bring. Toe Samuel laat is en van die soldate dros, besluit Saul om self die brandoffer te bring, wat net profete en priesters mag doen. Net toe Saul die branoffer gebring het, kom Samuel daar aan. Samuel kondig God se oordeel oor Saul se koningskap aan en laat Saul weet dat sy koningskap aan iemand anders gegee gaan word. === God beveel die vernietiging van die Amelikiete; Saul is weer ongehoorsaam<ref>1 Sam. 15.</ref> === Hierdie keer is Saul se ongehoorsaamheid opsetlik. Hy word as koning deur God verwerp, en Samuel besoek hom nie meer in 'n amptelike hoedanigheid nie. Die profeet het die moeilikheid voorsien en hy kon hom verlustig het Saul se val, in plaas daarvan gaan hy bedroef huistoe. === Samuel salf Dawid tot koning<ref>1 Sam. 16:1-13.</ref> === Soos Saul voor hom, ontvang Dawid geestelike krag saam met die salwing. God kies weereens sy man en berei hom voor lank voordat hy 'n nasionale figuur word. === Samuel se dood<ref>1 Sam. 25:1.</ref> === Samuel is oorlede en die hele Israel het bymekaargekom en oor hom gerou. Hulle het hom begrawe by sy huis in Rama. == Sien ook == * [[Bybelse Gids - Genesis]] * [[Bybelse Gids - Josua]] * [[Bybelse Gids - Rigters]] * [[Bybelse Gids - Boas en Rut]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == # Die Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA # Handboek by die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] hvsw409f89en08q3sk6xvc9n5vyb101 Nywerheidstoerisme 0 286555 2915298 2440122 2026-07-02T18:50:03Z Rooiratel 90342 Interne skakel 2915298 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Nywerheidstoerisme''' is [[toerisme]] waarin die gewenste bestemming industriële persele insluit wat eie is aan 'n spesifieke ligging. Die konsep is nie nuut nie, want dit sluit as voorbeeld wyntoere in [[Frankryk]], besoeke aan kaasmakers in [[Nederland]], [[Jack Daniel's|Jack Daniel]] se distilleerdery-toere in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in. Dit ondervind die afgelope tyd hernude belangstelling, met sowel industriële erfenisterreine as moderne [[Nywerheid|nywerhede]] wat [[toerisme]] lok. == Aantreklikheid == Al is die begrip subjektief, afhangende van die persoon se voorkeure, word daar deur marknavorsing opgemerk dat mense graag die huidige of historiese (erfenis) produksieprosesse wil sien en ervaar van: * goedere met 'n simboliese karakter van 'n streek, van [[steenkool]] en [[energie]] in [[Ruhrgebied|Ruhr]], tot piesangs en [[koffie]] in [[Guatemala]]; * handelsmerke, luukse goedere soos motors, horlosies en juwele; * tegnologiese veeleisende, innoverende goedere soos rekenaars en vliegtuie; * handgemaakte goedere soos [[porselein]] en smidsware; * drankies en kos. Die aantrekkingskragpersepsie word ook beïnvloed deur die bestemmingstede se vermoë om toeristepakkette op te stel wat hul industriële beeld en/of identiteit weerspieël; in die geval van toeroperateurs, deur die industriële komponent in hul aantrekkingskragmengsel in die aangebiede pakkette te bemeester. Tans is daar selfs op die volwasse markte betreklik min toeroperateurs wat industriële [[toerisme]]pakkette aanbied, ander aanbiedinge voltooi en byna altyd die spesiale aanbiedinge misloop, soos ondersoek in 'n markstudie<ref name="Packaged Offers">{{cite web |url=http://www.visitfactories.com/blog/?p=109 |title=Industrial and Creative Tourism – A Comparative Analysis of Packaged Offers |last=Hegedus |first=Marius |date=5 Augustus 2014 |website=VisitFactories Blog |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022230052/http://www.visitfactories.com/blog/?p=109 |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=12 Januarie 2020 }}</ref> wat uitgevoer is deur een van die toeroperateurs wat sulke gespesialiseerde dienste lewer. == Bestemmings == Die mees opvallende bestemmings vir nywerheidstoerisme is stede en streke met 'n soliede nywerheidsbasis. Vir hulle is industriële toerisme 'n potensiële groeisektor wat ooreenstem met hul identiteit: die sektor bied geleenthede om hul eiesoortigheid en beeld te versterk, veral deur op hul reeds bestaande bates uit te bou.<ref name="Ind">{{cite web|url=http://www.ashgate.com/pdf/SamplePages/Industrial_Tourism_Ch1.pdf|title=Industrial Tourism Development in Cities|last=Otgaar|first=Alexander H.J.|last2=van den Berg|first2=Leo|date=Junie 2010|publisher=Ashgate|last3=Berger|first3=Christian|last4=Feng|first4=Rachel Xiang}}</ref> Geslaagde prestasies is egter min en meestal in die ontwikkelde lande (in Wes-Europa<ref name="Rust">{{cite web |url=http://www.atlasobscura.com/articles/european-route-of-industrial-heritage |title=Rust is Beautiful: A Tour Through Seven of Europe's Awe-Inspiring Industrial Sites |last=Meier |first=Allison |date=23 Augustus 2013 |website=Atlas Obscura |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112145731/https://www.atlasobscura.com/articles/european-route-of-industrial-heritage |archive-date=12 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> - veral Duitsland, die Verenigde Koninkryk, Nederland; sowel as in die VSA en Japan), waar 'n kultuur van [[leierskap]] en samewerking tussen die verskillende belanghebbendes bestaan. op die bestuursvlak van die gemeenskap bestaan reeds. Daar is 'n positiewe neiging en 'n paar merkwaardige prestasies in [[Sentraal-Europa]] ([[Oostenryk]], [[Hongarye]],<ref name="Industrial tourism - trends and opportunities">{{Cite web|url=http://forumgeografic.ro/wp-content/uploads/2013/1/Boros.pdf|title=Industrial tourism - trends and opportunities|last=Boros|first=Lajos|last2=Martyn|first2=Zita|date=21 Junie 2013|website=Forum Geografic|last3=Pal|first3=Viktor|access-date=12 Januarie 2020|archive-date=19 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083446/http://forumgeografic.ro/wp-content/uploads/2013/1/Boros.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Tsjeggië]], [[Pole]]), [[Volksrepubliek China|China]] en [[Indië]]. Belangrike voorwaardes vir die evaluering van 'n bestemming se industriële toerismepotensiaal is: * die kwaliteit van die ligging (plaaslike [[infrastruktuur]], dienste, omgewing, ander besienswaardighede) * die toeganklikheid van die besienswaardighede (die gemaklike bereiking, besoekersdienste, fasiliteite in die omgewing of ten minste gratis toegang tot en inligting oor erfenisdoelstellings ; besoekersentrums of ten minste die moontlikheid om individuele begeleide toere by betrokke ondernemings te reël; gekwalifiseerde personeel); * die beskikbaarheid van inligting (openbare - private [[Bemarking|bemarkingsamewerking]] ). == Besonderhede van die vraag == * die grootste meerderheid industriële toeriste kom van volwasse uitgaande markte ([[Duitsland]], [[Nederland]], [[Verenigde Koninkryk]], [[Japan]]) * toeriste wat al baie gereis het, en versadig is deur die klassieke besienswaardighede (museums, kerke) of besoekers wat 'n plek die tweede keer besoek, verskuif van plesierreise na diepgaande ervaring en opvoeding; * verhoogde nuuskierigheid oor die vervaardigingsektor en nywerheidswerke deur die jonger geslag, omdat die domein, weens die nuwe tegnologieë en globalisering, amper histories is; * aktiewe, bejaarde of afgetrede werkers en professionele persone gedryf deur nostalgie en professionele nuuskierigheid; * plaaslike besoekers, gesinne met kinders; * 'n kombinasie met ander besienswaardighede (kultureel, natuurlik); * opvoedkundige en besigheidsdoel (soek na werk of samewerking van besigheid-tot-onderneming). == Internasionale verenigings en organisasies == As 'n universele kulturele bate, kry die industriële erfenis en argeologie 'n ernstige institusionele (nie-winsgewende), akademiese en regeringsbelangstelling wêreldwyd in die afgelope dekades, wat ook 'n positiewe invloed op die toerismepotensiaal het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Industrial tourism|Nywerheidstoerisme}} * [http://www.heritagetravel.org/ Toerisme vir gesinserfenisse] * [http://www.nrw-tourism.com/culture/industrial-heritage/ Industriële erfenis in Nordrhein Westfalen] * [http://www.jetro.go.jp/en/ind_tourism/making_things.html Nywerheidstoerisme in Japan] * [http://irm.kr.ua/en/main-menu/2-uncategorised/611-zvit-promislovogo-turizmu-u-krivomu-rozi-2014.html Verslag oor die ontwikkeling van nywerheidstoerisme in Kryvyi Rih in 2013] * [http://ticcih.ss.mtu.edu/countries.php Die Internasionale Komitee vir die bewaring van die nywerheidserfenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819103058/http://ticcih.ss.mtu.edu/countries.php |date=19 Augustus 2014 }} * [http://www.sia-web.org/ Vereniging vir Industriële Argeologie] * [https://whc.unesco.org/archive/ind-study01.pdf Industriële erfenisanalise] * [http://culture.pl/en/article/trend-watch-industrial-tourism-in-silesia Nywerheidstoerisme in Silesië] {{en-vertaal|Industrial tourism}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nywerheid]] [[Kategorie:Toerisme]] l0ggs7gyqdf644zj5o0m0quh276xoia Casa Milà 0 290642 2915354 2908708 2026-07-02T19:43:20Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915354 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|41|23|43|N|2|09|42|E|region:ES-CT_scale:5000_type:landmark|display=title}} [[Lêer:Casa Milà, general view.jpg|duimnael|'''La Pedrera''']] '''Casa Milà''' ([[Katalaans|Katalaanse]] uitspraak: [<nowiki/>[['kazә mi 'la]]]; [[Spaans|Spaanse]] uitspraak: ['[[kasa mi 'la]]]), is ook algemeen as ''La Pedrera'' of die "Steengroef" bekend. Dit is 'n verwysing na die onkonvensionele, ruwe gekapte voorkoms van die gebou. Casa Milà is 'n modernistiese gebou in [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]]. Dit was die laaste privaatwoning wat deur argitek [[Antoni Gaudí]] ontwerp is, en is tussen 1906 en 1912 gebou. Die gebou is in 1906 in gebruik geneem deur {{Intertaalskakel|Pere Milà|ca|Pere Milà i Camps|es|Pere Milà i Camps}} en sy vrou {{Intertaalskakel|Roser Segimon|ca|Roser Segimon i Artells|es|Roser Segimon i Artells}}. Die gebou was destyds kontroversieel vanweë die golwende klipfasade en gedraaide [[smee-yster]] balkonne, wat deur Josep Maria Jujol ontwerp is. Verskeie strukturele innovasies sluit 'n selfondersteunende klipgewel, 'n oopplan uitleg, ondergrondse motorhuis en die skouspelagtige terras op die dak, in. In 1984 is die gebou deur [[Unesco|UNESCO]] tot 'n [[wêrelderfenisgebied]] verklaar . Sedert 2013 is dit die hoofkwartier van die {{Intertaalskakel|Fundació Catalunya La Pedrera|ca||es||}} wat besoeke aan die gebou, <ref>{{cite web |url=https://www.lapedrera.com/en/home |title=La Pedrera |website=La pedrera |access-date=14 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430052808/http://www.lapedrera.com/en/home |archive-date=30 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> uitstallings en ander kulturele en opvoedkundige aktiwiteite by Casa Milà, administreer. == Geskiedenis van die gebou == === Argitek === Antoni Gaudí i Cornet is op 25 Junie 1852 in Katalonië, Spanje gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|title=Gaudí and Reus {{!}} Gaudí Centre|website=www.gaudicentre.cat|access-date=2019-12-03|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727091344/https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|url-status=dead}}</ref> As kind was Gaudí se gesondheid swak en het hy aan rumatiek gely. As gevolg hiervan het hy lang tydperke in die gesin se somerhuis in Riudoms deurgebring. Hier het hy 'n groot gedeelte van sy tyd in die buitelug deurgebring, wat dit vir hom moontlik gemaak het om die natuur in diepte te bestudeer.<ref>{{cite web |url=https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |title=Antoni Gaudí Biography |website=Casa Batlló |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504232336/https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit sou een van die belangrikste invloede in sy argitektuur word. Gaudí was 'n baie praktiese mens en in wese 'n ambagsman. In sy werk het hy op impulse gereageer, en kreatiewe planne in die werklikheid omskep. Sy bereidheid om nuwe style te aanvaar, tesame met 'n lewendige verbeelding, het daartoe bygedra om nuwe argitektuurstyle te skep en om die grense van konstruksie te verskuif. Vandag word hy beskou as 'n baanbreker van die moderne argitektuurstyl.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbrava.com/en/magazine/antoni-gaudi-the-sacred-architect/|title=Antoni Gaudí, the Sacred architect {{!}} CapCreus OnLine|website=www.cbrava.com|access-date=2019-12-03}}</ref> In 1870 het Gaudí na Barcelona verhuis om argitektuur te studeer. Hy was 'n inkonsekwente student wat periodieke tekens van briljantheid getoon het. As gevolg van 'n verskeidenheid van omstandighede soos gesondheidskomplikasies, militêre diens sowel as ander aktiwiteite, het dit hom agt jaar geneem om sy studies te voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Antoni-Gaudi|title=Antoni Gaudí {{!}} Spanish architect|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-12-03}}</ref> Na die voltooiing van sy studies het hy 'n baie produktiewe argitek geword, en het hy ook tuine, beeldhouwerke en ander dekoratiewe kunsvoorwerpe ontwerp. Gaudí se bekendste werke sluit verskeie geboue in: Parque Güell; Palacio Güell; Casa Mila; Casa Vicens. Hy het ook 'n baie belangrike bydrae gelewer met sy werk aan die krip en geboortefasade van La [[Sagrada Família]].<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/320/ |title=Works of Antoni Gaudí |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510211151/http://whc.unesco.org/en/list/320 |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Destyds is Gaudí se werk bewonder sowel as gekritiseer vir sy moedige, innoverende oplossings <ref>{{cite web |url=https://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |title=Gaudi Designer :: Home :: |website=www.gaudidesigner.com |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120940/http://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |archive-date= 2 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> . Gaudí se lewe het tot 'n tragiese einde gekom toe hy deur 'n trem omgery is. 'n Paar weke later is hy op 10 Junie 1926, in die ouderdom van 74, in die hospitaal aan sy beserings oorlede <ref>{{cite web |url=http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |title=Antonio Gaudi (1852-1926) |website=www.art-nouveau-around-the-world.org |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105093638/http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> . 'n Paar jaar na sy dood is sy vermaardheid deur sowel die algmene publiek as kritici erken. === Eienaars van die gebou === {{Multibeeld|header=Die eienaars van Casa Milà in 1910|width=150|image1=PereMilaCamps.jpg|alt1=Portrait of Pere Milà.|image2=RoserSegimon.jpg|alt2=Roser Segimon, spouse of Pere Milà.}} Casa Milà is gebou vir Roser Segimón en haar man Pere Milà. Roser Segimón was die welgestelde weduwee van Josep Guardiola, 'n ''Indiano'' of ''Americano,'' of 'n voormalige kolonis wat uit Suid-Amerika teruggekeer het nadat hy sy fortuin met 'n koffieplantasie in Guatemala gemaak het. Haar tweede man, Pere Milà, was 'n ontwikkelaar bekend vir sy flambojante lewenstyl.<ref>{{cite web |url=http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=en&contenido=body_rutamodernisme_04en.htm |title=Ruta del Modernisme |date=23 Oktober 2011 |website=rutadelmodernisme.com |publisher=Institut Municipal del Paisatge Urbà i la Qualitat de Vida (IMPUiQV), Ajuntament de Barcelona |trans-title=Route of Modernism |access-date=27 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423051319/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?Idioma=en |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Konstruksie === [[Lêer:Casa_Milà_obras.jpg|links|duimnael|204x204px| La Casa Milà tydens die bouproses ]] In 1905 trou Milà en Segimón. Op 9 Junie koop Roser Segimón 'n huis en tuin met 'n totale oppervlakarea van 1 835 vierkante meter, geleë by Paseo de Gracia 92. In September het hulle vir Gaudí opdrag gegee om vir hulle 'n nuwe huis te bou met die idee om die hoofverdieping te bewoon en die res van die gebou as woonstelle te verhuur. Op 2 Februarie 1906 is die projek aan die stadsraad van Barcelona voorgelê. Hierna is die werk begin deur die bestaande gebou te sloop, in plaas daarvan om dit te hervorm, soos wat die geval was met die [[Casa Batlló]].<ref name=":0">{{cite web |url=http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |title=Cronology of La Pedrera (A place of memory) |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502003114/http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |archive-date= 2 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=13 Februarie 2020 }}</ref> Die gebou is in Desember 1910 voltooi en die eienaar het Gaudí gevra om 'n sertifikaat om die hoofverdieping te bewoon, uit te reik, wat die stadsraad in Oktober 1911 gemagtig het, en die egpaar het ingetrek. Op 31 Oktober 1912 het Gaudí die sertifikaat uitgereik waarin hy verklaar dat die werk, volgens sy planne en sy leiding, voltooi is en dat die hele huis gereed was om uit te verhuur.<ref name=":0" /> === Kritici en omstredenheid === Gaudi het baie kritiek ontvang omdat die gebou geen reëls van die konvensionele style nagevolg het nie. Eerstens is die naam "La Pedrera" in werklikheid 'n bynaam, wat die mense wat afkeurend was jeens die andersheid van die gebou, daaraan gegee het. Die unieke struktuur van die gebou, sowel as die verhouding tussen Gaudi en Pere Milà het die onderwerp van bespotting vir die mense van Barcelona geword, en het baie humoristiese publikasies van die tyd tot gevolg gehad.<ref>{{cite web |url=http://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |title=Satire (La Pedrera's untold stories) |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213160308/https://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Katolieke simbole ==== [[Lêer:Proyecto_Virgen_Milà.jpg|duimnael|200x200px| 'n 1906 Fragment van die eerste konsepplanne van die argitektuur, wat die beelde, op die boonste fasade gemonteer, toon. ]] Gaudí, 'n Katoliek en 'n toegewyde volgeling van die [[Maria|maagd Maria]], het beplan dat Casa Milà 'n geestelike simbool sou wees. Openlike godsdienstige elemente was byvoorbeeld 'n uittreksel uit die Rosekrans op die kroonlys, sowel as beplande standbeelde van Maria, spesifiek ''Ons Dame van die Rosekrans'', en twee aartsengele, [[Migael (aartsengel)|St. Michael]] en [[Gabriël|St. Gabriel]].<ref name="gaudiclub1906">[http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/pedrera.html La Pedrera (Casa Milà, 1906-1910)] Gaudiclub.com</ref> Die Casa Milà is egter nie heeltemal volgens Gaudí se spesifikasies gebou nie. Die plaaslike regering het beveel dat elemente wat die hoogte riglyne van die stad oorskry het, gesloop moet word. Die Milà-egpaar is ook vir verskeie oortredings van bouregulasies beboet.<ref>Gaudí: A Biography; Gijs van Hensbergen; Harper Collins; page 214-216</ref> Na Semana Trágica, 'n oproer teen klerikalisme in die stad, het Milà verstandig besluit om nie meer die godsdienstige standbeelde in te sluit nie. Gaudí het dit oorweeg om die projek te laat vaar, maar 'n priester het hom oorreed om voort te gaan.<ref name="gaudiclub1906"/> === Verandering van eienaarskap === [[Lêer:Interior_Casa_Milà.jpg|links|duimnael| Interieur van Casa Milà in 1910 ]] Milà is in 1940 oorlede. Segimon het die eiendom in 1946 vir 18 miljoen pesetas aan Josep Ballvé i Pellisé verkoop. Pellisé was bekend vir sy afdelingswinkels op {{Intertaalskakel|Ronda de Sant Antoni|ca}}, in vennootskap met die familie van Pío Rubert Laporta. Die Compañía Inmobiliaria Provenza, SA (CIPSA) is gestig om die gebou te administreer.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Roser Segimon het tot met haar dood in 1964, op die hoofverdieping bly woon. [[Lêer:Casa_Milà_(1914).jpg|duimnael| Casa Milà in 1914 ]] Die nuwe eienaars het die eerste verdieping, oorkant {{Intertaalskakel|Carrer de Provença|ca}} in vyf woonstelle, in plaas van die oorspronklike twee, verdeel. In 1953 het hulle {{Intertaalskakel|Francisco Juan Barba Corsini|es}} opdrag gegee om 13 keldervertrekke vol vullis, te omskep in woonstelle wat op die straat uitkyk, met 'n gemeenskaplike gang aan die kant wat aan die binnehowe grens. Sommige van hierdie twee of drie kamer-woonstelle het 'n solder gehad, en is ontwerp en gemeubileer in 'n tipiese vroeë 1950's-styl met baksteen, keramiek en hout. Van die meubels, byvoorbeeld die {{Intertaalskakel|Pedrera-stoel|ca|Cadira Pedrera}}, toon ooreenkomste met die werk van [[Eero Saarinen]].<ref name="corsini">[http://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 Barba Corsini, F.J. ''Apartamentos en el desván de la Pedrera''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200213160257/https://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 |date=13 Februarie 2020 }} Cuadernos de Arquitectura Núm. 22. Any: 1955</ref> Die versekeringsmaatskappy Northern het in 1966 in die hoofverdieping getrek. Teen daardie tyd het Casa Milà onder meer 'n bingosaal, 'n akademie en die kantore van Cementos Molins en Inoxcrom gehuisves.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Die instandhoudingskoste was hoog en die eienaars het toegelaat dat die gebou vervalle word, wat tot gevolg gehad het dat stene van die gebou in 1971 los geraak het. Josep Anton Comas het noodherstelwerk gedoen, veral aan die skilderye in die binnehowe, maar hy het die oorspronklike ontwerp gerespekteer.<ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> === Restourasie === [[Lêer:Pedrera_P1290401.JPG|links|duimnael| Nadat dit 'n droewige bruin kleur geverf is, is die kleure van die gebou in die 1980's herstel ]] Gaudí se werk is op 24 Julie 1969 as 'n historiese en artistieke [[monument]] aangewys. Casa Milà was in die vroeë 1980's in 'n slegte toestand. Dit is 'n droewige bruin kleur geverf, en baie van die kleurskemas in die gebou is laat vaar of toegelaat om agteruit te gaan. Dit is egter sedertdien herstel en baie van die oorspronklike kleure word weer gebruik. {{Feit|date=May 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2014)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> In 1984 het die gebou deel geword van 'n [[Wêrelderfenisgebied]] wat van Gaudí se werke ingesluit het. Die stadsraad van Barcelona het probeer om die hoofverdieping as kantoor te huur vir die [[Olimpiese Somerspele 1992|Olimpiese]] bod van [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]]. Uiteindelik, die dag voor [[Kersfees]] 1986, het Caixa Catalunya La Pedrera vir 900 miljoen pesetas gekoop. {{Feit|date=May 2014}} Op 19 Februarie 1987 is daar begin met dringende herstelwerk en skoonmaak van die fasade. Die werk is gedoen deur die argitekte Joseph Emilio Hernández-Cross en Rafael Vila. {{Feit|date=May 2014}} Die gerestoureerde hoofverdieping is in 1990 geopen as deel van die [[Olimpiade|Kulturele Olimpiade]] van Barcelona. Die vloer het 'n uitstallingsaal geword met voorbeelde van [[modernisme]] in die Eixample.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == Ontwerp == Die gebou se oppervlak is 1,323 m <sup>2</sup> per vloer op 'n erf van 1,620 m<sup>2</sup> . Gaudí het die eerste sketse in sy werkswinkel in die Sagrada Família gemaak. Hy het die huis as 'n konstante kurwe, sowel buite as binne, met beheerde geometrie en naturalistiese elemente, ontwerp. [[Lêer:Casa_Mila-panoramic.jpg|regs|duimnael| Die binnehof ]] Casa Milà bestaan uit twee geboue wat rondom twee binnehowe, wat lig vir die nege verdiepings bied, gebou is: kelder, grondvloer, mezzanine, hoof (of edel) verdieping, vier boonste verdiepings en 'n solder. Die kelder was bedoel om die motorhuis te wees, die hoofverdieping, die woning van die Milàs ('n woonstel van altesaam 1 323 m<sup>2</sup>), en die res van die gebou is in 20 woonstelle opgedeel. Die gevolglike uitleg is 'n asimmetriese "8" as gevolg van die verskillende vorms en groottes van die binnehowe. Die was- en droogareas was in die solder, wat 'n isolerende ruimte vir die gebou gevorm het, en terselfdertyd die vlakke van die dak bepaal het. Een van die belangrikste elemente van die gebou is die dak, wat met dakvensters, trapuitgange, waaiers en skoorstene, gekroon is. Al hierdie elemente, gebou uit baksteen bedek met kalk, gebreekte marmer of glas, het 'n spesifieke argitektoniese funksie, maar is ook ware kunswerke wat in die ontwerp van die gebou geïntegreer is. Die woonstelle het gepleisterde plafonne met dinamiese reliëfwerk, handgemaakte houtdeure, -vensters en -meubels, sowel as hidrouliese teëls en verskillende ornamentele elemente. Die trappe was bedoel vir dienste verskaffers, met die hooftoegang tot die woonstelle per hysbak, behalwe vir die hoofvloer, waar Gaudí 'n prominente binnentrap bygevoeg het. Gaudí wou hê dat die mense wat in die woonstelle woon, mekaar moet ken. Om daardie rede was daar net hysbakke op alternatiewelike verdiepings, sodat mense op verskillende verdiepings mekaar sou ontmoet. === Struktuur === [[Lêer:CasaMila-Balcons.jpg|regs|duimnael|200x200px| Casa Mila-balkon wys die selfondersteunende klipgewel, ook ondersteun deur geboë ysterbalke ]] Casa Milà word gekenmerk deur sy selfondersteunende klipfasade, wat beteken dat dit vry is van gewigdraende mure. Die fasade is met die interne struktuur van elke vloer verbind deur middel van geboë ysterbalke wat die omtrek van elke vloer omring. Hierdie konstruksiestelsel laat aan die een kant groot openinge in die fasade toe wat lig aan die woonstelle gee, en aan die ander kant toeganklike strukturering van die verskillende vlakke, sodat binnemure bygevoeg en gesloop kan word sonder om die stabiliteit van die gebou te beïnvloed. Dit stel die eienaars in staat om van plan te verander en die gebou se interne uitleg sonder probleme te verander.<ref name="any2002a">[http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm Descripció casa Milà] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806225114/http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm |date= 6 Augustus 2011 }} a «any Gaudí» a l'Ajuntament de Barcelona</ref> === Konstruksie en dekoratiewe items === ==== Fasade ==== Die fasade bestaan op die eerste verdieping uit groot blokke kalksteen vanaf die Garraf Massif-berge, en op die hoër verdiepings uit kalksteen van die Villefranche-steengroef. Die blokke is gesny om die uitleg van die geprojekteerde model te volg. Dit is dan na die beoogde ligging opgelig en aangepas om 'n aaneenlopende kurwe te vorm met die stukke daarrondom. Van buite gesien het die gebou drie dele. Die hoof gedeelte bestaan uit die ses-verdieping gebou met kronkelende klipvloere. Twee vloere, met ander kurwes, is 'n blok na agter gebou. Hierdie gedeelte van die gebou het 'n gladder tekstuur en witter kleur, en klein gaatjies wat soos skietgate lyk. Die derde deel van die gebou is die dakmassa.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Van Gaudí se oorspronklike smee-ysterwerk, op die laer vlakke van die fasade, is verwyder. In 1928 het die kleremaker Mosella die eerste winkel in La Pedrera geopen; hy het die tralies verwyder. Niemand het omgegee dat dit verwyder is nie, want smee-yster het in die middel van die twintigste eeu min waarde gehad. Die ysterwerk het verlore gegaan tot 'n paar jaar later, toe Amerikaners een van hulle aan die MoMa, waar dit tans uitgestal word, geskenk het. Met restourasie-inisiatiewe wat in 1987 van stapel gestuur is, is klipstukke wat van die fasade afgeval het, weer terug geplaas. Om die getrouheid van die oorspronklike fasade te behou, is materiaal uit die steengroef van Villefranche verkry, selfs al was die steengroef toe nie meer in 'n operasionele werking nie.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> ==== Voorportaal en binnehowe ==== Die gebou gebruik 'n heel oorspronklike oplossing om die probleem van 'n te geslote en donker voorportaal op te los. Die oop en lugtige binnehowe bied areas vir beweging, en is direk sigbaar vir diegene wat die gebou nader. Daar is twee patio's, een aan die kant van Passeig de Gracia, en een aan Provencestraat se kant. ; '''<sub><big>Patios</big></sub>''' [[Lêer:Staircase_-_Patio_of_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|regs|duimnael|240x240px| Die patio ]] Patios is struktureel gesproke die sleutel tot die ondersteuning van die ladings van die binne-fasades. Die vloer van die binnehof word deur pilare van gietyster ondersteun. In die binnehof is daar tradisionele elliptiese balke en dwarsbalke, maar Gaudí het van 'n vernuftige oplossing gebruik gemaak deur twee konsentriese silindriese balke met uitgestrekte radiale balke, soos die speke van 'n fiets, te gebruik. Hulle vorm 'n punt buite die balk tot twee punte bo en onder, wat die funksie van die sentrale balk 'n sluitsteen maak, terwyl dit gelyktydig spanning en kompressie tot gevolg het. Hierdie ondersteunde struktuur het 'n deursnee van twaalf voet en word beskou as die "siel van die gebou" met 'n duidelike ooreenkoms met Gotiese kripte. Die middelpunt is deur Josep Maria Carandell in 'n skeepswerf gebou. Hy het 'n stuurwiel gekopieër, na aanleiding van Gaudí se bedoeling om die roer van die skip van die lewe, weer te gee. ; '''<big>Interieur, hekke</big>''' [[Lêer:Front_gate_-_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|links|duimnael|240x240px| Skilderye bedek die mure, en toegang word deur 'n reuse ysterhek beskerm ]] Toegang tot die gebou word deur 'n massiewe ysterhek, met 'n ontwerp wat aan Jujol toegeskryf word, beskerm. Dit is oorspronklik vir toegang van sowel mense as motors gebuik, omdat die voorportaal toegang verleen het tot die motorhuis wat in die kelder was. Die kelder is deesdae 'n ouditorium. Die twee portale is baie veelkleurig, met olieverf skilderye op die gepleisterde oppervlaktes. Die skilderye toon eklektiese verwysings na die [[Mite|mitologie]] en blomme. Tydens die konstruksie is probleme ondervind met die insluiting van 'n kelder, as 'n motorhuis vir motors, die nuwe uitvindsel wat destyds die bourgeois opgewonde gemaak het. Die toekomstige buurman Felix Anthony Meadows, eienaar van Industrial Linera, het versoek dat 'n verandering gemaak moet word, omdat die motorhuis nie toegang vir sy Rolls Royce verleen het nie. Gaudí het ingestem om 'n pilaar, op die oprit wat na die motorhuis gelei het, te verwyder. Dit het dit vir Felix, wat verkope en 'n fabriek in Walls of Valles hanteer het, moontlik gemaak om, met sy motor vanaf La Pedrera, hierheen te ry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Vir die Casa Mila se vloere het Gaudí vierkantige ontwerpe, bestaande uit twee kleure hout, gebruik. Die hidrouliese voorkoms van die sypaadjie is verkry deur gebruik te maak van seskantige stukke met blou en see motiewe, wat oorspronklik vir die Batllo-huis ontwerp is. Dit is deur John Bertrand, onder toesig van Gaudí, ontwerp.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> ==== <big>Solder</big> ==== [[Lêer:Attic_of_Casa_Milà.jpg|regs|duimnael|225x225px| Die solder ]] Soos in Casa Batlló, maak Gaudí gebruik van die toepassing van die kettinglynboog as 'n drastruktuur vir die dak. Dit is 'n vorm wat hy gebruik het sedert hy daarin geslaag het om die houtraamwerke vir 'n gebou in Mataró, 'L'Obrera Mataronense', te ontwerp en bou. In hierdie geval het Gaudí die Katalaanse tamboryntegniek, wat tydens die veertiende eeu vanaf Italië bekend geword het, gebruik. Die solder, wat 'n ruimte was waar die wasgoed gedoen is, was 'n oop area onder 'n Katalaanse gewelf. Die dak word deur 270 paraboliese gewelwe van verskillende hoogtes, ongeveer 80 cm uit mekaar gespasieer, ondersteun. Die dak lyk tgelykertyd soos die ribbes van 'n groot dier en 'n palmboom. Dit verleen 'n baie onkonvensionele vorm, soortgelyk aan 'n landskap van heuwels en valleie, aan die dak. Die vorm en ligging van die binnehowe het tot gevolg dat die boë hoër is as die ruimte vernou, en laer as die ruimte groter is. Die bouer Bayó het die konstruksie soos volg verduidelik: 'Eers is die aansig van 'n breë muur met mortier gevul en gepleister. Toe het Canaleta die opening van elke boog aangedui en Bayó het 'n spyker op elke beginpunt van die boog aan die bokant van die muur gesit. Van hierdie spykers af hang 'n ketting sodat die laagste punt saamval met die buiging van die boog. Toe is die profiel wat deur die ketting teen die muur vertoon is, getrek en volgens hierdie profiel het die timmerman die ooreenstemmende sentrering gemerk en geplaas, en die timmerhoutkluis is met drie rye basisstene begin. Gaudí wou 'n lengteas van bakstene, wat alle kripte by hul sleutelstene verbind, byvoeg ”. ==== Dak en skoorstene ==== [[Lêer:Barcelona_Part_Deux_-_42_(3466892400).jpg|links|duimnael|240x240px| Dakargitektuur van ''Casa Milà. S''koorstene staan bekend as ''espanta bruixes'' (heksverskrikkers) ]] Die werk van Gaudí op die dak van La Pedrera het verbeter as gevolg van dit wat hy by die Palau Güell-projek geleer en toegepas het. Vir La Pedrera se dak het hy meer innoverende oplossings gebruik, deur groter, meer prominente vorms en volumes te skep, en dit minder veelkleurig te maak.<ref name="Permanyer, either 1996 or 2008">https://www.permanyer.com/345438/{{Dead link|date=December 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op die dak is daar ses dakvensters/trapuitgange (waarvan vier met gebreekte pottebakkery bedek is, en sommige met 'n dubbele kruis, tipies van Gaudí, eindig). Daar is agt-en-twintig skoorstene in verskillende groeperings, twee half-weggesteekte openinge waarvan die funksie is om die lug in die gebou te sirkuleer, en vier koepels. Die trappe huisves ook die watertenks, waarvan sommige slakvormig is. Die trapsgewyse dak van La Pedrera is deur die digter Pere Gimferrer 'die tuin van krygers' genoem is, omdat dit lyk asof die skoorstene die dakvensters beskerm. Hierdie area het radikale herstelwerk - byvoorbeeld die verwydering van later-toegevoegde skoorstene, televisie-antennas en ander elemente, wat afbreuk aan die area gedoen het - ondergaan. Die restourasie het die prag van die skoorstene en die dakvensters herstel. Dit was voorheen met marmerfragmente en gebreekte [[Valencia]]-teëls bedek. Een van die skoorstene was met glasstukke bedek. Daar is beweer dat Gaudí die glasstukke die dag na die inhuldiging van die gebou op die skoorstene geplak het, deur gebruik te maak van die leë bottels van die vorige aand se partytjie. Die skoorstene se glasmosaïekwerk is herstel met die basisse van sjampanjebottels uit die vroeë twintigste eeu. Die restourasiewerk het die oorspronklike impak van die oorhangsels, wat van Ulldecona-klip gemaak is, en met teëlfragmente versier is, herstel. Hierdie area is meer kleurvol as die fasade, hoewel roomkleurige skakerings oorheers.<ref name="ruta">[http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm Ruta del Modernisme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227083819/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm |date=27 Februarie 2020 }}. Ajuntament de Barcelona</ref> ==== Meubels ==== [[Lêer:Gaudi_p1.jpg|links|duimnael|185x185px| Die binnekant van die gebou (foto 2005) is verskeie kere verander - sowel die verf as die meubels ]] [[Lêer:Barcelona_i_el_modernisme.jpg|regs|duimnael|240x240px| Meubels in 2008 ]] Gaudí het, soos hy in Casa Batlló gedoen het, meubels ontwerp wat spesifiek vir die hoofverdieping bedoel was. Dit was in ooreenstemming met die konsep van modernisme, waarvolgens die ontwerp en estetika in alle relevante voorwerpe wat deel van die projek was, toegepas moes word. Hiervolgens het die argitek verantwoordelikheid vir oorkoepelende kwessies, soos die struktuur en die fasade, sowel as alle dekordetail, die ontwerp van meubels en toebehore soos lampe, plantbakke, vloere of plafonne, aanvaar. 'n Kwessie wat wrywing veroorsaak het was Segimon wat gekla het dat daar geen reguit muur was om haar Steinway-klavier teen te plaas nie. Gaudí se reaksie was kortaf: "So speel die viool." <ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> Die gevolg van hierdie meningsverskille was die verlies van Gaudí se dekoratiewe erfenis. Segimon het naamlik die meeste meubels weens klimaatsverandering verwyder, en ook na Gaudí se dood veranderinge aan die hoofverdieping aangebring. Sommige van die meubels is nog in privaatversamelings.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Gaudí het gesnede eikehoutdeure, soortgelyk aan wat hy vir die Casa y Bardes laat maak het, gespesifiseer. Toe Segimon egter die prys van die gesnede deure ontdek het, het sy, nadat dit reeds op twee verdiepings geïnstalleer was, besluit dat dit te duur is en dat die res van die deure nie van soortgelyke kwaliteit hoef te wees nie.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Catalunya_en_Miniatura-La_Pedrera.JPG|duimnael| Skaalmodel van La Pedrera in die Catalunya en Miniaturapark ]] ''Casa Milà'' is deel van die [[Wêrelderfenisgebied|UNESCO]] [[Wêrelderfenisgebied]] "Werke van [[Antoni Gaudí]]". Dit was 'n voorloper van 'n aantal geboue met soortgelyke biomorfiese voorkomste: * die 1921 Einstein-toring in [[Potsdam]], ontwerp deur Erich Mendelsohn * Solomon R. Guggenheim-museum in [[Manhattan]], [[New York (deelstaat)|New York]], ontwerp deur [[Frank Lloyd Wright]] * Chapelle Notre Dame du Haut, Ronchamp, [[Frankryk]], ontwerp deur [[Le Corbusier]] * die Hundertwasserhaus en ander werke van die Oostenrykse argitek [[Friedensreich Hundertwasser]] * Disney-konsertsaal in [[Los Angeles]], deur [[Frank Gehry]] Daar word gereeld gratis uitstallings op die eerste verdieping aangebied, wat ook die geleentheid bied om die interieurontwerp van die gebou te sien. Toegang tot die woonstel op die vierde verdieping en die dak is betaalbaar. Die ander vloere is nie vir besoekers oop nie. === Konstruktiewe ooreenkomste === Gaudí se La Pedrera is deur 'n berg geïnspireer, maar daar is geen ooreenstemming oor watter berg die verwysingsmodel was nie. Joan Bergós was van mening dat dit die rotse van Fray Guerau in die Pradesberge is. Joan Matamala het gedink dat die model St. Miquel del Fai kon gewees het, terwyl die beeldhouer Vicente Vilarubias glo dat dit geïnspireer is deur die Torrent Pareis-kranse in [[Minorka|Menorca]]. Ander opsies is die berge van Uçhisar in [[Kappadosië|Cappadocia]], wat deur Juan Goytisolo voorgestel is, of Mola Gallifa, wat Louis Permanyer se voorstel was, gebaseer op die feit dat Gaudí die gebied in 1885 besoek het om te ontsnap van 'n cholera-uitbreking in [[Barcelona]].<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Sommige mense is van mening dat die binne-uitleg van La Pedrera geïnspireer is deur die studie wat Gaudí van Middeleeuse vestings gemaak het. Hierdie idee word bevestig deur die oënskynlike voorkoms van die dakskoorstene as 'wagte' met groot helms.<ref name="ruta"/> Die struktuur van die ysterdeur in die voorportaal toon nie enige simmetrie, reguit of herhalende patrone nie. Inteendeel, dit lyk soos seepborrels of die strukture van 'n plantsel. == Kritiek en kontroversie == [[Lêer:Casa_Milà_am_Abend.jpg|duimnael| Casa Milà in die aand ]] Die onkonvensionele styl van die gebou het dit die onderwerp van baie kritiek gemaak. Dit het die bynaam "La Pedrera", wat "die steengroef" beteken, gekry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Casa Milà het in verskeie satiriese tydskrifte verskyn. Joan Junceda het dit deur middel van spotprente in ''Patufet'' as 'n tradisionele 'Paaskoek' voorgestel. Joaquim Garcia het 'n grap gemaak oor die probleem om die damask smee-ysterbalkonne in sy tydskrif plaas. Huiseienaars in Passeig de Gracia het kwaad geword vir Milà en opgehou om hom te groet, met die argument dat Gaudí se vreemde gebou die prys van eiendom in die omgewing sou afbring. === Administratiewe probleme === Casa Milà het ook administratiewe probleme veroorsaak. In Desember 1907 het die stadsraad die werk aan die gebou gestop, as gevolg van 'n pilaar wat 'n deel van die sypaadjie beslaan het, en nie die voorkoms van die ander fasades gerespekteer het nie. Op 17 Augustus 1908 het daar weer probleme ontstaan toe die gebou die voorgeskrewe hoogte- en grensriglyne van die bouperseel met 4000 m<sup>2</sup> oorskrei het. Die Raad het vir 'n boete van 100.000 pesetas (ongeveer 25% van die koste van projek) of vir die sloping van die solder en die dak, gevra. Die geskil is 'n jaar en 'n half later, op 28 Desember 1909, opgelos toe die Kommissie gesertifiseer het dat dit 'n monumentale gebou is en dus nie 'n 'streng nakoming' van die bepalings van die wetgewing vereis nie. === Ontwerpkompetisies === Die eienaar het La Pedrera vir die jaarlikse Artistiese Geboue Kompetisie van Barcelona, wat deur die stadsraad van Barcelona geborg is, ingeskryf (''Ayuntament''). Ander inskrywings vir die kompetisie was onder meer twee werke van Sagnier (Calle Mallorca 264, en een op Corsica en Av. Diagonal), die {{Intertaalskakel|Casa Gustà|ca}} deur die argitek {{Intertaalskakel|Jaume Gustà|ca|Jaume Gustà i Bondia|es|Jaume Gustà}} , en die {{Intertaalskakel|Casa Pérez Samanillo|ca}}, wat deur {{Intertaalskakel|Joan Josep Hervàs|ca|Joan Josep Hervás i Arizmendi|es|Joan Josep Hervàs}} ontwerp is. Alhoewel Casa Milà die mees dramatiese inskrywing en 'n groot gunsteling was, was die jurie van mening dat, hoewel die fasades voltooid is, "daar nog baie gedoen moet word voordat die gebou volledig voltooid, gefinaliseer en in 'n perfekte toestand van waardering is."   Die wenner in 1910 was Samanillo Perez, vir sy gebou wat nou die hoofkwartier van die [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/] [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/ Circulo Ecuestre] is. === Ontwerpsmeningsverskille === Gaudí se verhouding met Segimon het tydens die bou en versiering van die huis agteruit gegaan. Daar was baie meningsverskille tussen hulle. Een voorbeeld hiervan was die monumentale brons standbeeld van die maagd del Rosario. Gaudí wou hê dat die standbeeld as eerbetoon aan die naam van die eienaar, aan die voorkant van die gebou opgerig moes word. Die standbeeld sou deur die kunstenaar Carles Mani i Roig gemaak word, maar dit is uiteindelik nie uitgevoer nie. Die woorde " ''Ave gratia M plena Dominus tecum''" is wel aan die bokant van die fasade geskryf. Voortgesette meningsverskille het daartoe gelei dat Gaudí vir Milà hof toe geneem het oor sy fooie. Die regsgeding is in 1916 deur Gaudí gewen; en hy het die 105.000 pesetas wat hy in die saak gewen het aan liefdadigheid geskenk, omdat hy van mening was dat 'die beginsels van groter belang is, as geld'. Milà moes die verband betaal.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Na Gaudí se dood in 1926 het Segimon ontslae geraak van die meeste meubels wat Gaudí ontwerp het. Sy het gedeeltes van Gaudí se ontwerpe met nuwe versierings, in die styl van [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]], bedek. In 1986 is La Pedrera deur {{Intertaalskakel|Caixa Catalunya|ca||es}} bekom, en vier jaar later, toe restourasiewerk gedoen is, het van die oorspronklike dekoratiewe elemente weer sigbaar geword.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Toe die burgeroorlog in Julie 1936 uitgebreek het, was die Milà's met vakansie. 'n Gedeelte van die gebou is deur die Unified Socialist Party of Catalonia gekollektiviseer; die Milà's het met 'n paar kunswerke uit die area gevlug.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == In die media en letterkunde == * 'n Toneel in ''The Passenger'' (Italiaans: ''Professione: reporter'' ), 'n film geregisseur deur Michelangelo Antonioni, en met [[Jack Nicholson]] en Maria Schneider in die hoofrolle, is op die dak verfilm * 'n Toneel in Vicky Cristina Barcelona, geregisseur deur [[Woody Allen]], is op die dak verfilm * Word na verwys in die boek deur Eoin Colfer: Artemis Fowl and the Lost Colony * Word na verwys in die boek van Trudi Alexy "The Mezuzah in the Madonna's Foot" * Word na verwys in die 'Ballrooms and Biscotti'-episode (seisoen 4, episode 1) van Gilmore Girls * Verskeie tonele in die film, ''Gaudi Afternoon'' * 'n Skaalmodel word in die Catalunya en Miniatura-park uitgestal * Te sien in die musiekvideo vir Deep Forest se ' Sweet Lullaby ' * Die tuiste van Edmond Kirsch in [[Dan Brown]] se roman ''Origin'', die 5de boek met Robert Langdon as die hoofkarakter == Galery == <gallery> Lêer:Milà plano sótano.jpg|Ontwerp in 1906 Lêer:Barcelona Part Deux - 65 (3466899772).jpg|Ysterwerk aan die hoofhek Lêer:LaPedreraParabola.jpg|[[Catenary|Kettinglyn]][[Arch|boë]] onder die terras van ''Casa Milà'' Lêer:Casa mila atrium.jpg|''Casa Milà-'' atrium teen skemer, na restourasie Lêer:Casa Mila Rooftop.jpg|''Casa Milà-'' dak in die lente Lêer:Catenary arch - Roof of Casa Milà - Barcelona 2014 (2).jpg|Boog op die dak Lêer:Casa Milà 01.jpg|Ventilasietorings Lêer:Casa Milà (Barcelona) - 9.jpg|Glastorings op die dak Lêer:La Pedrera Staircase (5837381385).jpg|Trap Lêer:Barcelona Part Deux - 63 (3466899120).jpg|Skilderye teen die plafon Lêer:CaMilá25062006(005).JPG|Detail van 'n oorspronklike balkon Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain-2.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium, reflections), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium weerkaatsings Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (exterior details), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Eksterne detail </gallery> == Sien ook == * Lys van modernisme-geboue in Barcelona * Dan Brown: Origin == Bronne == * Rainer Zervst. Gaudí, 1852–1926, Antoni Gaudí i Cornet &nbsp; - 'n Lewe gewy aan argitektuur. Keulen: Benedikt Taschen Verlag GmbH & Co. KG., 1988. p176. == Verwysings == {{Verwysings|32em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [https://www.lapedrera.com/en La Pedrera amptelike webwerf] * [https://www.lapedrera.com/visita-virtual/ Virtuele toer] * [https://web.archive.org/web/20100202055504/http://barcelona.panorama.cat/pr/bcn/pedrera.html Opvallende foto's van Casa Milà] * [http://www.greatbuildings.com/buildings/Casa_Mila.html Skakel foto's] * [http://www.gaudidesigner.com/uk/casa-mila.html La Casa Milà, meubels en dekoratiewe kunste] {{Normdata}} [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] 7yf8fvmc18we8bp8zi3p7dv34sk7u1x Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings 0 295539 2915338 2908755 2026-07-02T19:28:22Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915338 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings}}}} |beeld = |breedte = 260 |onderskrif = |toegeken = Uitmuntendheid in die Afrikaanse musiekbedryf |borg = Pretoria FM, AfriForum, Dapper Media<ref>{{cite web |url=https://www.afriforum.co.za/afrikaanse-kunstenaars-in-die-wolke-oor-aitsa-musiektoekennings/ |title=Afrikaanse kunstenaars in die wolke oor Aitsa Musiektoekennings |publisher=www.afriforum.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422031801/https://www.afriforum.co.za/afrikaanse-kunstenaars-in-die-wolke-oor-aitsa-musiektoekennings/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |land = {{vlagland|Suid-Afrika}} |datum = Jaarliks |vorigenaam = |eerste = {{GDEO|2019|10|6}} |ander = |webtuiste = [https://www.pretoriafm.co.za/afrikaanse-musiektoekennings/ www.pretoriafm.co.za/afrikaanse-musiektoekennings] }} Die '''Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings''' is 'n toekenningsaand wat sedert 2019 aangebied word om baanbrekers in die [[Afrikaans]]e musiekbedryf te vereer, terwyl spesiale gilde vir Afrikaanse kuns en kultuur ook oorhandig word.<ref>{{cite web |url=https://afrmusieknuus.co.za/2019/09/15/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-hiers-die-benoemdes/ |title=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings 2019: Hier's die benoemdes! |publisher=afrmusieknuus.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422031720/https://afrmusieknuus.co.za/2019/09/15/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-hiers-die-benoemdes/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Beoordelingsproses== Die beoordelingsproses word deur 'n paneel van 12 beoordelaars behartig, wat verteenwoordigers van die groot platemaatskappye, een beoordelaar van [[Pretoria FM]] en ook onafhanklike beoordelaars insluit.<ref>{{webaanhaling |url=https://www.pretoriafm.co.za/wp-content/uploads/2019/09/Beoordelingsproses.pdf |titel=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings - Beoordelingsproses |uitgewer=www.pretoriafm.co.za |toegangsdatum=2020-03-14}}</ref> Publieke stemme word vir 5 van die kategorieë per [[SMS]] geneem. Kategoerieë waarin die publiek mag stem: Album van die jaar, Kunstenaar van die jaar, Gewildste liedjie van die jaar, Musiekvideo van die jaar en Nuweling van die jaar.<ref>{{webaanhaling |url=https://www.pretoriafm.co.za/wp-content/uploads/2019/09/Aitsa-SMS-Bepalings-en-Voorwaardes-2.pdf |titel=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings - Bepalings en voorwaardes: Aitsa Toekennings Publieke Stemme|uitgewer=www.pretoriafm.co.za |toegangsdatum=2020-03-14}}</ref> == 1ste Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings (2019) == Die eerste Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings was op Woensdag 16 Oktober 2019 in die Moreleta-ouditorium in [[Pretoria]] aangebied. Die trofeë wat aan die wenners oorhandig was, is deur die beeldhouer Francois Visser ontwerp en vervaardig. [[Steve Hofmeyr]], [[Ricus Nel]], [[Snotkop]], Danny Smoke, [[Monique]], [[Demi Lee Moore]], [[Corlea Botha]], [[Adam Tas (sanger)|Adam Tas]] en ander kunstenaars het tydens die geleentheid opgetree.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/die-kunstenaars-by-nuwe-musiektoekennings-te-sien/ |title=Dié kunstenaars by nuwe musiektoekennings te sien |publisher=www.maroelamedia.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221061825/https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/die-kunstenaars-by-nuwe-musiektoekennings-te-sien/ |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lys van wenners:<ref>{{cite web |url=https://afrmusieknuus.co.za/2019/10/16/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-en-die-wenners-is/ |title=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings 2019: En die wenners is... |publisher=afrmusieknuus.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229022438/https://afrmusieknuus.co.za/2019/10/16/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-en-die-wenners-is/ |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Boere- of tradisionele musiekalbum van die jaar: Die Ventertjies vir ''Vanaand dans ons weer'' * Humoristiese album van die aar: Die Flooze, vir ''Die Bliengmasjien'' * Kontemporêre album van die jaar: [[Jo Black]] vir ''Voel jy die genade'' * Instrumentale album van die jaar: [[Rocco de Villiers]] vir ''Kortbroek, langkouse'' * Alternatiewe album van die jaar: [[Spoegwolf]] vir ''Koma'' * Hip-hop-album van die jaar: Early B vir ''Aangename kennis'' * Popalbum van die jaar: [[Demi Lee Moore]] vir ''Mis, Eet, Slaap, Herhaal'' * Musiek in ’n TV-reeks of -program: Jo Black in ''Kom Ons Gaan Groot'' * Musiekvideo van die jaar: [[Elandré]] vir ''Vuur op die water'' (Vervaardiger: Christian Wolf) * Nuweling van die jaar: [[Douvoordag]] * Liriek van die jaar: Juan Boucher vir ''Twaalf Rondtes'' * Vervaardiger van die jaar: Danny Smoke * Liedjieskrywer van die jaar: Elandré en Niel Schoombie * Gewildste liedjie van die jaar: Die Land (Gesing deur: Steve Hofmeyr, [[Jay]], [[Bobby van Jaarsveld]], Ruhan du Toit, [[Bok van Blerk]]; Skrywer: [[Johan Oberholzer]]) * Kunstenaar van die jaar: Spoegwolf * Album van die jaar: Demi Lee Moore vir ''Mis, Eet, Slaap, Herhaal'' * Ere-toekennings vir lewenslange bydrae: [[Sonja Herholdt]] en Kosie van Niekerk == 2de Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings (2020) == Pretoria FM het in Februarie 2020 aangekondig dat die 2de Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings op 15 Oktober 2020 sal plaasvind.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/aitsa-musiektoekennings-weer-vanjaar-uitgedeel/ |title=Aitsa-musiektoekennings weer vanjaar uitgedeel |publisher=www.maroelamedia.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206115455/https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/aitsa-musiektoekennings-weer-vanjaar-uitgedeel/ |archive-date=6 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Musiektoekennings]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiektoekennings]] b0dht3bh3b3rpjty9ui0ysfyd5b6db5 Slawofilie 0 304409 2915420 2891551 2026-07-03T09:16:45Z JMK 649 +prent, sp 2915420 wikitext text/x-wiki [[Lêer:0042 31st of July 2016 in Moscow.jpg|duimnael|regs|Povarskayastraat 31/29 in Moskou, die huis waarin die bekende Slavofiele skrywer A.I. Koshelev van 1851 tot 1883 gewoon het. 'n Sosiale en literêre salon is in die huis bedryf.]] '''Slawofilie''' was 'n intellektuele beweging uit die [[19de eeu]] wat wou hê dat die [[Russiese Ryk]] ontwikkel moet word op waardes en instellings wat uit die vroeë geskiedenis ontstaan het. Slawofiele het die invloed van [[Wes-Europa]] in Rusland teengestaan.<ref name="Brit">[http://www.britannica.com/eb/article-9068172/Slavophile Encyclopædia Britannica Slavophile artikel]</ref> Daar was ook soortgelyke bewegings in [[Pole]], [[Serwië]], [[Kroasië]], [[Bulgarye]] en [[Tsjeggo-Slowakye]]. Afhangend van die geskiedkundige konteks, kan die teenpool daarvan ''Slawofobie'' genoem word, naamlik 'n vrees vir die Slawiese kultuur, of wat sommige Russiese intellektuele ''"zapadnichestvo"'' noem. == Geskiedenis == Slawofilie as intellektuele beweging is in 19de-eeuse [[Rusland]] ontwikkel. In 'n sekere sin was daar nie slegs een beweging nie, maar verskeie bewegings of takke van die beweging. Sommige was [[Links (politiek)|linksgesind]], en het opgemerk dat progressiewe idees soos [[demokrasie]] eie was aan die Russiese ervaring, soos bewys is deur wat hulle beskou het as die ruwe demokrasie van die Middeleeuse [[Weliki Nowgorod|Novgorod]]. Sommige was regs, en het gewys op die eeue-oue tradisie van die [[Outokrasie|outokratiese]] [[tsaar]] as die essensie van die Russiese geaardheid. Die Slawofiele was vasbeslote om dit wat hulle geglo het unieke Russiese tradisies en kulture was, te beskerm. Sodoende het hulle individualisme verwerp. Die rol van die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Kerk]] is deur hulle gesien as meer beduidend as die van die staat. [[Sosialisme]] is deur die Slawofiele teengestaan as 'n vreemde stroming, en die Russiese [[mistisisme]] is verkies bo "[[Wes-Europa|Westerse]] [[rasionalisme]]". Die landelike lewe is deur die beweging aangeprys. Hulle het industrialisasie en stedelike ontwikkeling teengestaan, en die beskerming van die "mir" is gesien as 'n belangrike maatreël om die groei van die werkersklas te voorkom.<ref name="Nye">[https://books.google.com/books?vid=ISBN1877864161&id=_e-eHEVlBJEC&pg=PA65&lpg=PA65&vq=slavophiles&dq=from+nyet+to+da&sig=rVaMbKlztRBZ04MQXdwAszBiQf8&hl=en From Nyet to Da: understanding the Russians, bladsy 65] deur Yale Richmond, Intercultural Press; 3de uitgawe (Januarie 2003)</ref> Die beweging het in die 1830's in [[Moskou]] ontstaan. Na aanleiding van die werke van Griekse [[kerkvaders]] het die filosoof Aleksey Khomyakov (1804–60) en sy toegewyde [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse]] kollegas 'n tradisionele leerstelling opgestel wat beweer het dat Rusland oor sy eie gewoontes en aard beskik, en dat dit nie "Westerse" instellings moet naboots nie. Die Russiese Slawofiele het die modernisering van [[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]] en [[Katharina II van Rusland|Katharina die Grote]] gekritiseer, en sommige van hulle het selfs tradisionele pre-Petrine-drag aangeneem. Andrei Okara argumenteer dat die 19de-eeuse indeling van sosiale denke in drie groepe; die Westers-gesinde, die Slawofiele en die Konserwatiewes; goed inpas by die realiteite van die politieke en maatskaplike situasie in die moderne Rusland. Volgens hom is voorbeelde van die hedendaagse Slawofiele die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie]], Dmitri Rogozin en Sergei Glazyev.<ref>{{Cite journal|url=http://eng.globalaffairs.ru/number/n_9123|journal=Russia in Global Affairs|year=2007|title=argiefkopie|access-date= 3 Junie 2020|archive-date=22 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922154723/https://eng.globalaffairs.ru/number/n_9123|url-status=dead}}</ref> == Leerstelling == Die leerstellings van Aleksey Khomyakov, Ivan Kireyevsky (1806–56), Konstantin Aksakov (1817–60) en ander Slawofiele het 'n diep invloed op die Russiese kultuur uitgeoefen, soos die Russiese herlewingskool vir argitektuur, ''Die Vyf'' (groep van vyf Russiese komponiste), die romanskrywer [[Nikolai Gogol]], die digter Fyodor Tyutchev en die [[Leksikografie|leksikograaf]] Vladimir Dahl. Hul stryd vir die suiwerheid van die [[Russies]]e taal het iets gemeen met die asketiese sienings van [[Leo Tolstoi]]. Die leerstelling van ''"sobornost"'', die term vir organiese eenheid en integrasie, is deur Kireyevsky en Khomyakov geskep. Dit het die behoefte aan samewerking tussen mense ten koste van individualisme onderstreep, op die basis dat opponerende groepe dikwels op gedeelde belange fokus. Volgens Khomyakov, kombineer die Ortodokse Kerk die beginsels van vryheid en eenheid op sigself op organiese wyse, terwyl die Katolieke Kerk eenheid sonder vryheid postuleer, en daarteenoor in die Protestantisme, vryheid sonder eenheid gedy.<ref>Khomyakov, A.S. 1994. ‘Cerkov’ Odna’ [The Church is One]. In: Khomyakov A.S. Sochinenia [Works]. Moscow: Medium. Vol. 2. – bl. 5.</ref> In die Russiese samelewing van hul tyd het die Slawofiele die suiwerste ideaal in die van die ''"obshchina"'' gesien. Laasgenoemde het die belang van kollektiwiteit erken, maar die integriteit en die welstand van die individu binne daardie kollektief gewaarborg.<ref>Efremenko D., Evseeva Y. Studies of Social Solidarity in Russia: Tradition and Modern Trends. // American Sociologist, v. 43, 2012, no. 4. – NY: Springer Science+Business Media. – bl. 354.</ref> Op die gebied van praktiese [[politiek]] het die Slawofilie gemanifesteer as 'n pan-Slawiese beweging vir die vereniging van alle Slawiese bevolkings onder leiding van die Russiese [[tsaar]], en vir die onafhanklikheid van die [[Balkan|Balkan-]]Slawoniërs van die [[Ottomane|Ottomaanse bewind]]. Die Russies-Turkse Oorlog van 1877-78 word gewoonlik beskou as 'n hoogtepunt van hierdie militante Slawofilie, soos uiteengesit deur die charismatiese bevelvoerder Mikhail Skobelev. Die houding teenoor ander nasies van Slawiese oorsprong het afgehang van die groep wat daarby betrokke was. Klassieke Slawofiele het geglo dat die "Slawiese beskawing", wat die Slawofiele-beweging beweer het 'n algemene identiteit aan alle mense van Slawiese oorsprong verleen het, gebaseer was op die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse]] godsdiens.<ref name="Meta">"Classical Russian Slavophiles often conflated language and religion, equating Slavdom with Orthodoxy" [https://books.google.com/books?vid=ISBN0520207432&id=C2as0sWxFBAC&pg=PA230&lpg=PA230&dq=classical+slavophiles&sig=G0yBSghXMl9oIJxi1XMrFte8fLY The Myth of Continents: A Critique of Metageography bladsy 230] deur Martin W. Lewis, Kären E. Wigen, University of California Press; 1ste uitgawe (11 Augustus 1997)</ref> Behalwe die Russe, het die Russiese Ryk oor miljoene Oekraïners, Pole en Belo-Russe geheers wat hul eie nasionale identiteit, tradisies en godsdienste aangehang het. Teenoor Oekraïners en Belo-Russe het die Slawofiele die siening ontwikkel dat hulle deel is van dieselfde "Groot Russiese" nasie, omdat die Belo-Russe as die "Wit Russe" en die Oekraïners as die "Klein Russe" gesien is. Slawofiele denkers soos Mikhail Katkov was van mening dat albei lande onder Russiese leierskap regeer moet word en dat hulle 'n wesenlike deel van die Russiese staat was.<ref name="Volod">[http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/publictn/acta/16/volodymyr/volodymyr-1.html The Image of Ukraine and the Ukrainians in Russian Political Thought (1860–1945)] deur Volodymyr A. Potulnytskyi, ACTA SLAVICA IAPONICA, Volume 16 (1998) Journal of Slavic Research Center, Hokkaido University</ref> Terselfdertyd het Slawofiele die afsonderlike kulturele identiteit van die Oekraïense en Belo-Russiese bevolking ontken, omdat hulle geglo het dat hul nasionale sowel as taal- en literêre aspirasies die gevolg was van 'n "Poolse sameswering" om hulle van die Russe te skei.<ref name="Tow"> [https://books.google.com/books?vid=ISBN0838630138&id=1JGTkzEk79oC&pg=PA137&lpg=PA137&dq=polish+intrigue&sig=B_9NfVr1oTTKJQJLOJzF0lCV_Yk Toward a United States of Russia: Plans and Projects of Federal Reconstruction of Russia in the Nineteenth Century bl. 137] deur Dimitri Von Mohrenschildt, Fairleigh Dickinson Univ Press 1981</ref> Ander Slawofiele, soos Ivan Aksakov, het die reg van Oekraïners om die [[Oekraïens]]e taal te gebruik erken, maar dit as heeltemal onnodig en skadelik beskou.<ref name="Leto">Sovremennaia Letopis', No. XVII, 1861, bl. 124–125. "Ek glo nie aan die moontlikheid om 'n Malorussiese gemeenskaplike literêre taal te skep nie, behalwe vir suiwer populêre kunswerke, en ek sien geen moontlikheid daarvan nie, en ek wil nie enige kunsmatige pogings sien om die heelheid van 'n algemene Russiese ontwikkeling te vernietig nie, te wete die pogings om die Malorussiese kunstenaars te verhoed om in die Russiese taal te skryf. Goddank dat Gogol geleef en gewerk het voordat hierdie eise te voorskyn gekom het: ons sou geen "Mertvye Dushi" gehad het nie; jy, of Kulish, sou het hom met 'n stamgebonde egoïsme gekniehalter het en sou sodoende sy horison verminder het met die oortuigings van 'n enkele stam! Maar niemand van ons wou uiteraard nog ooit in jou pad staan nie. Skryf soveel as wat jy wil, vertaal Shakespeare en Schiller in die Malorussiese dialek, trek die karakters en die Griekse gode van Homerus in 'n Malorussiese skaapvel (kozhukh) aan!"</ref> Aksakov het egter 'n praktiese gebruik vir die "Malorussiese" taal ontwikkel: dit sou voordelig wees in die stryd teen die "Poolse beskawingselement in die westelike provinsies". Behalwe Oekraïners en Belo-Russe, het die Russiese Ryk ook [[Pole (volk)|Pole]] ingesluit, wie se land verdwyn het nadat dit deur drie buurstate, waaronder Rusland, verdeel is, en wat ná die besluite wat tydens die [[Kongres van Wene]] geneem is uitgebrei is tot meer Pools-bewoonde gebiede. Pole het 'n probleem geskep vir die ideologie van Slawofilie.<ref name="Dmitry">"[[Pole]] was vir generasies 'n soort verleentheid vir Russiese nasionalisme. Die kern van die Russiese nasionalisme sedert die middel van die negentiende eeu was die idee van Slawofilie. Hierdie ideologie (soos baie ander) was inkonsekwent. Enersyds het die verteenwoordigers daarvan Oosterse Ortodoksie benadruk as die wesenskenmerk van die Slawoniërs, en dit gekrediteer met die Slawoniërs se goedgeaarde kenmerke. Aan die ander kant het die begrip Slawofilie geïmpliseer dat die goedgeaarde eienskappe van die Slawoniërs voortvloei uit hul etnisiteit, wat niks te doen gehad het met die Ortodoksie nie. Hierdie uitleg het ook die politieke eenheid van die Slawoniërs, of ten minste hul onderlinge aantrekking teenoor mekaar, geïmpliseer, en hierin was Pole 'n eindelose verleentheid." Hersiening van die verhouding: Poolse geskiedenis en die Poolse vraag in die artikel van die Ryks-Duma Joernaal deur Dmitry Shlapentokh; Oos-Europese kwartaallikse blad, vol. 33, 1999</ref> Die naam Slawofiele dui aan dat die slawoniërs se kenmerke op hul etnisiteit gebaseer is, maar terselfdertyd het die Slawofiele geglo dat die Ortodoksie gelyk was aan die Slawiese beskawing. Hierdie geloof is ondergrawe deur die blote bestaan van Poolse inwoners binne die Russiese Ryk, wat, alhoewel hulle van Slawiese oorsprong was, ook [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]] was, met die Katolieke geloof wat een van die kernwaardes van die Poolse nasionale identiteit vorm.<ref name="Pedro">"Dit was na die partisies dat die Poolse kerk die simbool van Poolsheid geword het in die oë van feitlik alle Pole. Massiewe Russifikasie na die opstand in 1832 het alle Poolse instellings prakties uitgeskakel en Russiese oorheersing van die openbare lewe basies universeel gemaak. Wat oorgebly het, was die Katolieke kerk. Dit het die simbool geword van Poolsheid en Poolse verset, met elke beweging wat St. Petersburg geneem het om te verswak wat geïnterpreteer is as 'n verdere poging om die Poolse volk uit te roei .... Onder hierdie omstandighede was "Katoliek-wees" nie slegs 'n godsdienstige nie, maar ook nasionalistiese "plig". [https://books.google.com/books?vid=ISBN0822308916&id=50GTIhntKvYC&pg=PA51&lpg=PA51&dq=polish+church+1863+symbol&sig=PdderXGDJHXAZ_64wvroPuAiUzU Religion and Nationalism in Soviet and East European Politics Bladsy 51] deur Pedro Ramet, Duke University Press 1989.</ref> Terwyl Slawofiele die leierskap van Rusland oor ander nasies van Slawiese oorsprong geprys het, was die Pole se identiteit gebaseer op Wes-Europese kultuur en - waardes, en is weerstand teen Rusland deur hulle beskou as weerstand teen 'n uitheemse manier van lewe.<ref name="Country"> "Van die begin af het Pole sy primêre inspirasie uit Wes-Europa verkry en 'n nouer verwantskap met die Franse en Italianers ontwikkel as byvoorbeeld met nadere Slawiese bure van Oosters-Ortodokse en Bisantynse oortuiging. Hierdie westelike oriëntasie, wat in sommige opsigte Pole die mees oostelik- geleë buitepos van die Latynse en Katolieke tradisie maak, help om die Pole se hardnekkige beskouing dat hulle aan die "Weste" behoort, en hul diepgewortelde antagonisme teenoor Rusland as die verteenwoordiger van 'n wesenlike uitheemse lewenswyse, te verklaar." [http://countrystudies.us/poland/5.htm U.S. Library of Congress, Country Study Poland]</ref> Gevolglik was Slawofiele veral vyandig teenoor die Poolse volk, en het hulle dit dikwels aangeval in hul skrywes.<ref name="Dmitr">"The Slavophiles were quite virulent in their attacks on the Poles. According to Iurii F. Samarin, Poland was transformed into a "sharp wedge driven by Latinism" into the very heart of the Slavonic soul with the aim of "splitting it into fragments."(1) Nikolai Ia. Danilevsky, the late Slavophile, dubbed Poland the "Jesuitical gentry state of Poland" and that "Judas of Slavdom," which he compared to a hideous tarantula greedily devouring its eastern neighbor but unaware that its own body is being eaten by its Western neighbors.(2) Fedor I. Tiutchev, one of the leading Russian poets, also called Poles "Judas of Slavdom."(3)" Hersiening van die verhouding: Poolse geskiedenis en die Poolse vraag in die artikel van die Ryks-Duma Joernaal deur Dmitry Shlapentokh; Oos-Europese kwartaallikse blad, vol. 33, 1999</ref> Toe die Poolse opstand van 1863 begin het, het die Slawofiele anti-Poolse sentimente gebruik om gevoelens van nasionale eenheid by die Russiese volk te skep,<ref name="Cohen">Die populêre anti-Poolse en anti-Europese gevoelens is deur Slawofiele skrywers soos Katkov gebruik om nasionale solidariteit te bewerkstellig.[https://books.google.com/books?vid=ISBN0275953378&id=Lvjw9K8zRwIC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=anti-Polish+and+anti-European+feelings&sig=gvdZKKiJ6app_WJmYLpKzPUVZ8c Russian Imperialism: Development and Crisis bladsy 54] deur Ariel Cohen, Praeger Publishers (30 Augustus 1996)</ref> en die idee van die kulturele vereniging van alle Slawoniërs is laat vaar.<ref name="Foreign">...eerder as om die kulturele unie van alle Slawoniërs te beklemtoon (soos die Slawofiele ook gedoen het totdat die idee uitmekaar geval het te midde van die Poolse opstande van die 1860's) [http://www.foreignaffairs.org/19990301facomment963/charles-clover/dreams-of-the-eurasian-heartland-the-reemergence-of-geopolitics.html Dreams of the Eurasian Heartland: The Reemergence of Geopolitics Charles Clover Maart/April 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050416213444/http://www.foreignaffairs.org/19990301facomment963/charles-clover/dreams-of-the-eurasian-heartland-the-reemergence-of-geopolitics.html|date=2005-04-16}}</ref> Sodoende het Pole stewig gevestig geraak by Slawofiele as die juiste simbool van die Katolisisme en Wes-Europa wat hulle so versmaai het,<ref name="Impr">" "Die Poolse nasie was van hierdie oomblik af vir Slawofiele die verpersoonliking van die verfoeilike Wes-Europa en van die gehate Katolisisme." [https://books.google.com/books?vid=OCLC00467165&id=h4HY3nt1fCoC&q=slavophiles+Poland&dq=slavophiles+Poland&pgis=1 Impressions of Russia] by Georg Morris Cohen Brandes, T. Y. Crowell & co 1889</ref> en aangesien die Pole nooit binne die Russiese Ryk geassimileer is nie, en hulle voortdurend teen die Russiese besetting van hul land verset het, het die Slawofiele op die ou einde geglo dat die anneksasie van Pole 'n fout was, omrede die Poolse volk nie ver-Russies kon word nie.<ref name="Trenin">"Die [[Pole (volk)|Pole]] was natuurlik nooit regtig geïntegreerd nie, en was 'n konstante doring in die vlees van Sint Petersburg. Gereelde opstande en rewolusies het die Russiese beheer van die Vistula-provinsies op sy beste gering gemaak. Ware Slawofiele soos [[Nikolai Danilevsky]] beskou die anneksasie van Pole as 'n fout wat Rusland opgesaal het met 'n sterk en vyandige element, wat nooit werklik ver-Russies is nie." [http://www.carnegie.ru/en/pubs/books/2129dt0103all.pdf The End of Eurasia: Russia on the Border Between Geopolitics and Globalization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022002412/https://carnegie.ru/en/pubs/books/2129dt0103all.pdf |date=22 Oktober 2020 }} deur Dmitri Trenin, Carnegie Endowment for International Peace</ref> "Na die stryd met Pole het Slawofiele die geloof uitgespreek dat, nieteenstaande die doelwit om Konstantinopel te verower, die toekomstige konflik tussen die "Teutoniese ras" (die [[Duitsers]]) en "Slawoniërs" sou wees, en die beweging het ontaard in 'n anti-Germaanse beweging.<ref name="Coh"> "Nadat die Poolse bedreiging verby was, het die Slawofiele 'n ander stel doelwitte geformuleer. Sonder om afstand te doen van die 300-jarige doelwit om Konstantinopel en die Straat in beslag te neem, het hulle aangevoer dat die komende botsing tussen die Slawoniërs en Teutone (Duitsers) sou wees."[https://books.google.com/books?vid=ISBN0275953378&id=Lvjw9K8zRwIC&pg=PA54&lpg=PA54&vq=teutons&dq=russian+imperialism&sig=gvdZKKiJ6app_WJmYLpKzPUVZ8c Russian Imperialism: Development and Crisis bladsy 54], "Derhalwe het Slawofilie verander in 'n Germaanse fobie."[https://books.google.com/books?vid=ISBN0275953378&id=Lvjw9K8zRwIC&pg=PA55&lpg=PA55&vq=germanophobia&dq=russian+imperialism&sig=gKpbFW4PUBmuYU7dd9IeFao5Qx0 bladsy 55] deur Ariel Cohen, Praeger Publishers 1996</ref> Die meeste Slawofiele was [[Liberalisme|liberales]] en het die emansipasie van die lyfeienes ondersteun, wat uiteindelik in die emansipasiehervormings van 1861 gerealiseer is. Perssensuur, [[Lyfeienskap|swaarmoedigheid]] en [[doodstraf]] is beskou as invloede uit Wes-Europa.<ref>History of Russian Philosophy deur Nikolai Lossky {{ISBN|978-0-8236-8074-0}} p. 87</ref> Hul politieke ideaal was 'n [[Grondwetlike monargie|parlementêre monargie]], soos verteenwoordig deur die Middeleeuse ''Zemsky Sobors''. == Na Lyfeienskap == Nadat die lyfeienes in Rusland vrygemaak is en die einde van die opstand in Pole aangebreek het, het daar nuwe Slawofiele denkers in die 1870's en 1880's verskyn wat verteenwoordig is deur persone soos Nikolay Danilevsky en Konstantin Leontiev. Danilevsky het die idees van outokrasie en imperialistiese uitbreiding bevorder as deel van die Russiese nasionale belang. Leontiev het in ’n polisiestaat geglo wat kon verhoed dat Europese invloede Rusland bereik.<ref name="Parland">"Na die afskaffing van [[lyfeienskap]] in 1861, en die Poolse rebellie van 1863, het Slawofilie begin ontaard in 'n eng en aggressiewe soort Russiese nasionalisme. Die tweede generasie Slawofiele het in die 1870's en 1880's in die vorm van N. Danilevsky en K. Leontiev na vore gekom. Eersgenoemde het Rusland se nasionale belange gelykgestel met outokrasie en ekspansionistiese imperialisme. K. Leontiev - die voorste ideoloog van die 1880's - het 'n soort polisiestaat-ideologie van stapel gestuur om Rusland van Wes-Europese invloede te red. '[https://books.google.com/books?vid=ISBN0415341116&id=OWjYS1n-EiMC&pg=PA211&lpg=PA211&vq=Leontiev&dq=The+Extreme+Nationalist+Threat+in+Russia&sig=ioEEMNDuMwgpgVN7wrJQYQgqBIE The Extreme Randy Nationalist Threat in Russia: The Growing Influence of Western Rightist Ideas bladsy 211] deur Thomas Parland Routledge 2005</ref> == ''Pochvennichestvo'' == Latere skrywers soos [[Fjodor Dostojefski]], Konstantin Leontyev en Nikolay Danilevsky het 'n besonderse konserwatiewe weergawe van Slawofilie genaamd ''"Pochvennichestvo"'' (uit die Russiese woord vir "grond") ontwikkel. Die leerstelling, soos beskryf deur Konstantin Pobedonostsev (Ober-Prokurator van die [[Russies-Ortodokse Kerk]]), is aangeneem as die amptelike tsaristiese [[ideologie]] tydens die bewind van [[Aleksander III van Rusland|Aleksander III]] en [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]]. Selfs na die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese rewolusie van 1917]] is dit verder ontwikkel deur godsdienstige filosowe soos [[Ivan Iljin]] (1883–1954) wat emigreer het. Die Slawofiele het prominente denkers tydens die [[Koue Oorlog]] soos [[George F. Kennan]] beïnvloed, en in hulle 'n liefde vir die [[Russiese Ryk]] in plaas van die [[Sowjetunie]] gekweek. Dit het op sy beurt hul buitelandse beleidsidees beïnvloed, soos Kennan se geloof dat die herlewing van die Russies-Ortodokse Patriargaat in 1943 tot die hervorming of omverwerping van die regering van [[Josef Stalin]] sou lei. == Eksterne skakels == * [http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/russian/AnInterpretationOfSlavophilism/Chap1.html 'n Interpretasie van Slawofilie] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kultuur in Pole]] [[Kategorie:Kultuur in Rusland]] i31fssjhxamglo63eoyqrg7cab5epu3 Gees (mens) 0 307111 2915419 2873192 2026-07-03T08:42:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2915419 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Phrenology1.jpg|duimnael|200px|'n [[Frenologie|Frenologiese]] kartering van die brein.<ref name="elbs" /> Frenologie was een van die eerste pogings om geestelike funksies met spesifieke dele van die [[Brein]] te korreleer.]] Die '''gees''' of '''verstand''' is die stel denkfakulteite wat die volgende kognitiewe aspekte insluit: [[bewussyn]], verbeelding, persepsie, [[denke]], [[intelligensie]], [[oordeel]], [[taal]] en [[geheue]], asook nie-kognitiewe aspekte soos [[emosie]]. Onder die wetenskaplike fisikalistiese interpretasie word die gees ten minste gedeeltelik in die [[brein]] gehuisves. Die primêre mededingers aan die fisistiese interpretasies van die gees is [[idealisme]], stof-dualisme en soorte eienskap-dualisme, en ietwat deur eliminerende materialisme en onreëlmatige monisme.<ref name="ref1" /> Daar bestaan 'n lang tradisie in [[filosofie]], [[godsdiens]], [[sielkunde]] en [[kognitiewe wetenskap]] oor wat 'n gees vorm en wat die kenmerke daarvan onderskei. Een ope vraag wat raak op die aard van die gees is die gees-liggaam-probleem, wat die verband tussen die gees en die fisiese [[brein]] en [[senuweestelsel]] ondersoek.<ref name="ref2" /> Ouer standpunte sluit in dualisme en [[idealisme]], wat die denke op een of ander manier as nie-fisies beskou.<ref name="ref2" /> Moderne sienings konsentreer dikwels op fisikalisme en funksionalisme, wat meen dat die verstand ongeveer identies is met die brein of verminderbaar is tot fisieke verskynsels soos [[Neuron|neuronale]] aktiwiteit.<ref name="ref3" /> Alhoewel dualisme en idealisme steeds baie ondersteuners het. 'n Ander vraag handel oor watter soort wese in staat is om geeste te hê.<ref name="ns-2018" /><ref name="ref4" /> Byvoorbeeld, of verstand eksklusief is aan [[Mens|mense]], ook besit deur sommige of alle [[diere]], deur alle [[lewe|lewende dinge]], of dit enigsins 'n streng definieerbare eienskap is, of of verstand ook 'n eiendom van sommige soorte [[kunsmatige intelligensie]] is.{{feit}} In elk geval, daar word algemeen saamgestem dat die verstand dit is wat 'n wese in staat stel om subjektiewe bewustheid en intensionaliteit teenoor hul omgewing te hê, om [[Stimulus|stimuli]] waar te neem en te reageer daarop met 'n soort agentskap, en om bewussyn te hê, insluitend dink en [[gevoel]].{{feit}} Die begrip gees of verstand word op verskillende maniere verstaan deur verskillende kulturele en godsdienstige tradisies. Sommige sien die gees/verstand as 'n element wat eksklusief tot die [[mens]] behoort, terwyl ander die eienskappe van die gees toeskryf aan nie-lewende entiteite (bv. [[Panpsigisme]] en animisme), soos aan [[dier]]e en aan gode. Sommige van die vroegste opgetekende spekulasies het verstand (soms beskryf as identies aan [[siel]] of gees) gekoppel aan teorieë rakende die [[Hiernamaals|lewe na die dood]] en die [[kosmologie]]se en natuurlike orde, byvoorbeeld in die leerstellings van [[Zoroaster]], die [[Boeddha]], [[Plato]], [[Aristoteles]] en ander antieke Griekse, Indiese en later Islamitiese en Middeleeuse Europese filosowe. Belangrike geestesfilosowe sluit in Plato, Patanjali, [[René Descartes]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], [[John Locke]], [[George Berkeley]], [[David Hume]], [[Immanuel Kant]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Arthur Schopenhauer]], [[John Searle]], [[Daniel Dennett]], [[Jerry Fodor]], Thomas Nagel, David Chalmers en [[Hilary Putnam]].<ref>{{Cite web | url=http://leiterreports.typepad.com/blog/2016/01/20-most-important-philosophers-of-mind-since-wwii.html | title=20 "Most Important" Philosophers of Mind since WWII | access-date=28 Desember 2020 | archive-date= 3 November 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181103003340/https://leiterreports.typepad.com/blog/2016/01/20-most-important-philosophers-of-mind-since-wwii.html | url-status=dead }}</ref> [[Sielkundige]]s soos [[Sigmund Freud]] en William James, en rekenaarwetenskaplikes soos [[Alan Turing]], het invloedryke teorieë oor die aard van die gees ontwikkel. Die moontlikheid van niebiologiese gedagtes word ondersoek op die gebied van [[kunsmatige intelligensie]], wat nou saamwerk in verband met [[kubernetika]] en [[inligtingsteorie]] om die maniere waarop inligtingverwerking deur niebiologiese masjiene vergelykbaar is of anders is as geestelike verskynsels in die menslike verstand, te verstaan.<ref>{{Cite journal|last=Klopf|first=Harry|date=Junie 1975|title=A comparison of natural and artificial intelligence|journal=ACM SIGART Bulletin|issue=52|pages=11–13|doi=10.1145/1045236.1045237|s2cid=17852070}}</ref> Die verstand word ook uitgebeeld as die stroom van bewussyn waar sintuiglike indrukke en geestesvermoëns voortdurend verander.<ref name=Karunamuni2017>{{cite journal |vauthors=Karunamuni N, Weerasekera R |title= Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom |journal= Current Psychology |volume= 38 |issue= 3 |pages= 627–646 |date=Junie 2017 | doi= 10.1007/s12144-017-9631-7|s2cid= 149024504 |url= http://mindrxiv.org/mfs63/ |type= Submitted manuscript }}</ref><ref name=Aggregates>{{cite journal|author= Karunamuni N.D.|title=The Five-Aggregate Model of the Mind|journal=SAGE Open|volume=5 |issue=2 |pages=215824401558386|date=Mei 2015 | doi=10.1177/2158244015583860|doi-access=free}}</ref> == Definisies == Die eienskappe waaruit die verstand [[bestaan]], word steeds gedebatteer. Sommige sielkundiges voer aan dat slegs die "hoër" intellektuele funksies verstand vorm, veral rede en geheue.<ref>{{cite book|last1=Başar|first1=Erol|title=Brain body mind oscillations in scope of uncertainty principle|date=2010|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-1441961365|page=5|url=https://books.google.com/books?id=NAbMHo-ux58C&q=Some+psychologists+argue+that+only+the+%22higher%22+intellectual+functions+constitute+mind,+particularly+reason+and+memory&pg=PA5}}</ref> Volgens hierdie siening is die [[emosie]]s - [[liefde]], haat, [[vrees]] en vreugde - meer primitief of subjektief van aard en moet dit anders as die verstand gesien word. Ander voer aan dat verskillende rasionele en emosionele toestande nie so van mekaar geskei kan word nie, dat hulle van dieselfde aard en oorsprong is, en dat dit dus as 'n deel daarvan as verstand beskou moet word. In algemene gebruik is verstand dikwels sinoniem met [[denke]]: die privaat gesprek met onsself wat ons 'binne ons koppe' voer.<ref>{{cite book|last1=Israel|first1=Richard|last2=North|first2=Vanda|title=Mind Chi Re-wire Your Brain in 8 Minutes a Day; Strategies for Success in Business and Life|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester|isbn=978-1907321375|page=12|url=https://books.google.com/books?id=VCP63CWtVqIC&q=mind+is+frequently+synonymous+with+thought:&pg=PA12|access-date=18 April 2015}}</ref> Sodoende skep ons 'ons gedagtes', 'verander ons gedagtes' of is ons 'van twee gedagtes' oor iets. Een van die belangrikste kenmerke van die verstand in hierdie sin is dat dit 'n private sfeer is waartoe niemand behalwe die eienaar toegang het nie. Niemand anders kan 'ons gedagtes ken' nie. Hulle kan slegs interpreteer wat ons bewustelik of [[Onderbewussyn|onbewustelik]] kommunikeer.<ref>{{cite web|last1=Masters|first1=Frances|title=Harness your Amazingly Creative Mind|url=http://www.thefusionmodel.com/harness-amazingly-creative-mind/|website=www.thefusionmodel.com|access-date=18 April 2015|date=2014-08-29|archive-date=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420035909/http://www.thefusionmodel.com/harness-amazingly-creative-mind/|url-status=dead}}</ref> == Geestesvermoëns == In breë trekke is geestesvermoëns die verskillende funksies van die verstand, of dinge wat die verstand kan "doen". Gedagtes is 'n verstandelike daad wat mense in staat stel om [[Sin van die lewe|sin te maak van dinge in die wêreld]], en dit voor te stel en te interpreteer op maniere wat belangrik is, of wat ooreenstem met behoeftes, gehegtheid, doelwitte, verbintenisse, planne, eindes, begeertes, ens. Denke behels die [[Simbool|simboliese]] of [[Teken (semiotiek)|semiotiese]] bemiddeling van idees of [[data]], soos wanneer ons konsepte vorm, probleemoplossing, redenering en besluite neem. Woorde wat na soortgelyke konsepte en prosesse verwys, sluit in beraadslaging, [[kognisie]], ideë, diskoers en verbeelding. Denke word soms beskryf as 'n 'hoër' kognitiewe funksie en die analise van denkprosesse is 'n onderdeel van die kognitiewe sielkunde. Dit hou ook diep verband met ons vermoë om [[gereedskap]] te maak en te gebruik; om [[Kousaliteit|oorsaak en gevolg]] te verstaan; om patrone van betekenis te herken; om unieke kontekste van ervaring of aktiwiteit te begryp en bekend te maak; en om sinvol op die [[wêreld]] te reageer. == Sien ook == * [[Gedagtemodel]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="elbs">Oliver Elbs, ''Neuro-Esthetics: Mapological foundations and applications (Map 2003)'', (Munich 2005)</ref> <ref name="ref1">{{Cite book|last=Mccarthy|first=Gabby|url=https://books.google.com/books?id=AeTEDwAAQBAJ&pg=PA163&lpg=PA163&dq=It+holds+the+power+of+imagination,+recognition,+and+appreciation,+and+is+responsible+for+processing+feelings+and+emotions,+resulting+in+attitudes+and+actions.#v=onepage|title=Introduction to Metaphysics|date=2018-10-09|publisher=Scientific e-Resources|isbn=978-1-83947-365-4|language=en}}</ref> <ref name="ref2">{{Cite book|title=Mindware|last=Clark|first=Andy|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-982815-9|location=198 Madison Avenue, New York, 10016|pages=14, 254–256|quote=|via=}}</ref> <ref name="ref3">Smart, J.J.C., "The Mind/Brain Identity Theory", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2011 Edition), Edward N. Zalta (ed.), [http://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/mind-identity/]</ref> <ref name="ns-2018">New Scientist (8 September 2018) bl. 10</ref> <ref name="ref4">{{Cite web|title=What is mind-brain identity theory? - Definition from WhatIs.com|url=https://searchcio.techtarget.com/definition/mind-brain-identity-theory|website=SearchCIO|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref> }} {{Normdata}} k8yeedb4ly1r792gv5hsnueorh7psq0 Vlag van Ossetië 0 310771 2915350 2908747 2026-07-02T19:40:04Z Oesjaar 7467 Ek hoop so! 2915350 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Suid-Ossetië | Artikel = | Beeld = Flag of South Ossetia.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 100000 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[26 November]] [[1990]]<ref name="FOTW-Suid-Ossetië">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/ge-so.html |title=Suid-Ossetië |accessdate=3 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111091921/https://www.crwflags.com/fotw/flags/ge-so.html |archive-date=11 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Ontwerp = Drie horisontale bane in wit, rooi en geel. | Ontwerper = Алан Чочиев (Alan Tsjotsjiëf) }} {{Inligtingskas Vlag | Naam = Noord-Ossetië-Alanië | Artikel = | Beeld = Flag of North Ossetia.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 100000 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[2 Oktober]] [[1991]]<ref name="FOTW-Noord-Ossetië">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ru-15.html |title=Noord-Ossetië |accessdate=3 Augustus 2020}}</ref> | Ontwerp = Drie horisontale bane in wit, rooi en geel. | Ontwerper = Алан Чочиев (Alan Tsjotsjiëf) }} Die '''vlag van Ossetië''' is op [[26 November]] [[1990]] deur die [[Suid-Ossetië|Republiek Suid-Ossetië]] en op [[2 Oktober]] [[1991]] deur die [[Noord-Ossetië-Alanië|Republiek Noord-Ossetië-Alanië]] in gebruik geneem. Die vlag vertoon drie horisontale bane in wit, rooi en geel. == Kleure == Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of South Ossetia.svg|30px]] ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} ! style="background:#FF0000; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} ! style="background:#FFDF00; width:200px" | {{Kleur|black|Geel}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>255/255/255</code> || <code>255/0/0</code> || <code>255/223/0</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#FFFFFF</code> || <code>#FF0000</code> || <code>#FFDF00</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>0/0/0/0</code> || <code>0/1/1/0</code> || <code>100/0.125/1/0</code> |} === Interpretasie van kleure === {| class="wikitable" ! Skema ! Tekstielkleur |- ! style="background:#FFFFFF|Wit | Morele reinheid. |- ! style="background:#FF0000"| <span style="color:#ffffff">Rooi</span> | Krygsheldhaftigheid. |- ! style="background: #FFDF00| Geel | Rykdom en welvaart. |} == Geskiedenis == Die vlag wat deur Noord- en Suid-Ossetië gebruik word, is op 26 November 1990 deur die voormalige leier van die Adjamon Nichas ([[Osseties]]: Адæмон Ныхас, letterlik ''nasionale vergadering'') en Suid-Ossetiese historikus, Alan Tsjotsjiëf, geskep en is aanvanklik as wapen van hierdie beweging gebruik. Die Suid-Ossetiese weergawe is op 26 November 1990 deur die grondwet van Suid-Ossetië voorgeskryf, en op 30 Maart 1992 bekragtig deur die Regulasie op die Nasionale Vlag.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://www.parliamentrso.org/node/8 |title=Государственная символика Республики Южная Осетия {{!}} Парламент Республики Южная Осетия |website=www.parliamentrso.org |accessdate=3 Augustus 2020 }}</ref> Die vlag word ook gebruik deur die pro-Georgiese Voorlopige Administratiewe Entiteit van Suid-Ossetië wat vroeër vanuit Kurta geopereer het en nou in [[Tbilisi]] is, wat die Russies gesteunde separatistiese regering in [[Zchinwali]] teenstaan. Die vlae van Noord-Ossetië-Alanië en Suid-Ossetië is byna identies met slegs die kleurskakerings wat verskil. Onder die [[Sowjetunie]] het Noord-Ossetië ’n rooi vlag met ’n blou vertikale baan aan die vlagpaalkant, die [[hamer en sekel]] en die woorde “Noord-Ossetiese ASSR” in [[Russies]] en [[Osseties]] gebruik. Kort voor die ontbinding van die Sowjetunie is dit met die huidige vlag vervang, wat op 2 Oktober 1991 aanvaar is. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1937-1938).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1937 tot 1938 Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1938-1954).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1938 tot 1954 Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1954-1981).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1954 tot 1981 Lêer:Flag of the North Ossetian ASSR.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1981 tot 1991 </gallery></center> == Ander vlae == === Soortgelyke vlae === ’n Paar nedersettings in Pole asook een [[woiwodskap]], en die stad [[Santa Barbara, Kalifornië]] gebruik ook vlae in horisontale bane van wit, rooi en geel. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:POL Grudziądz flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Grudziądz]] (stad in Pole) Lêer:POL Inowrocław flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Inowrocław]] (stad in Pole) Lêer:POL Wiązów flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Wiązów]] (stad in Pole) Lêer:POL województwo małopolskie flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van die [[Woiwodskap Klein-Pole]] Lêer:Flag of Santa Barbara, California.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Santa Barbara, Kalifornië|Santa Barbara]] (stad in Kalifornië) Lêer:POL Świebodzin flag.svg|Vlag van [[Świebodzin]] (stad in Pole) </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of South Ossetia|Vlae van Suid-Ossetië}} * {{en}} [https://flagspot.net/flags/ge-so.html Suid-Ossetië] by ''Flags of the World''. * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ru-15.html Noord-Ossetië] by ''Flags of the World''. {{Asiëvlae}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Ossetia}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Ossetie]] [[Kategorie:Suid-Ossetië]] 4hmk8n589rqzn4862xgmcd10v7wo5vu Mkuzerivier 0 364451 2915233 2378645 2026-07-02T13:58:55Z JMK 649 sny prent 2915233 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Mkuzerivier |ander_naam = |beeld = St Lucia Estuary OSM, Mkuze, Msunduzi, Msinene, Hluhluwe, Nyalazi & Mfolozi Rivers.png |beeld_byskrif = |oorsprong = 25&nbsp;km oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]], [[KwaZulu-Natal]] |monding = [[St. Luciameer]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]<br />[[Indiese Oseaan]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = 100&nbsp;km |hoogte = 1&nbsp;500&nbsp;m |monding_hoogte = 2&nbsp;m |afloop = |stroomgebied = 5&nbsp;000&nbsp;km² |duimdrukkerkaart = Suid-Afrika |duimdrukkeretiketposisie = onderkant |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 27 |breedtegraad_m = 52 |breedtegraad_s = 55.31 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 32 |lengtegraad_m = 28 |lengtegraad_s = 56.5 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Mkuzerivier''' (ook Mkhuzerivier, uMkhuzerivier) is 'n standhoudende [[rivier]] wat in die noorde van [[KwaZulu-Natal]] in Suid-Afrika vloei. Hierdie rivier ontspring 25&nbsp;km oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] op 'n hoogte van 1500&nbsp;m bo [[seespieël]]. Dit vloei ooswaarts deur die Amakhosi-natuurreservaat, oor die Mkhuze-waterval, verby die dorp [[Mkhuze]], deur die [[Lebomboberge]] en die noordelike dele van die Mkhuzi-natuurreservaat en die [[iSimangaliso-vleilandpark]]. Daarna mond dit uit in die [[St. Luciameer]] by koördinate {{Koördinate|27|52|55.31|S|32|28|56.5|O|type:waterbody_scale:50000|aansig=inlyn}}. Net wes van die dorp Mkhuze en by die Mkhuze-waterval is daar besproeiingskanale. Op die oewers word met [[suiker]]riet geboer. {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] b51t2xpkuy589sotebke7vaqee1vwvo Asparagus 0 365467 2915283 2896029 2026-07-02T16:52:23Z Rooiratel 90342 rwb 2915283 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Asparagus'' (genus)}} {{Outomatiese taksoboks |taxon = Asparagus |image = AsparagusPlumosus2.jpg |image_caption = ''[[Asparagus setaceus]]'' |image2 = Asparagus tubers00.jpg |image2_caption = ''Asparagus''-knolle |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = [[Tipespesie]] |subdivision = ''[[Asparagus officinalis]]'' |synonyms_ref = <ref>[http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=274909 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> |synonyms = *''Elid'' <small>Medik.</small> * ''Myrsiphyllum'' <small>Willd.</small> * ''Asparagopsis'' <small>(Kunth) Kunth</small> * ''Hecatris'' <small>Salisb.</small> * ''Elachanthera'' <small>F.Muell.</small> * ''Protasparagus'' <small>[[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> }} '''''Asparagus''''' is 'n [[genus]] van [[Bedeksadiges|blomdraende]] [[plant]]e in die [[Familie (biologie)|familie]] [[Asparagaceae]], subfamilie [[Asparagoideae]].<ref>{{Citation |last=Chase |first=M.W. |last2=Reveal |first2=J.L. |last3=Fay |first3=M.F. |year=2009 |title=A subfamilial classification for the expanded asparagalean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=132–136 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00999.x|name-list-style=amp|doi-access=free }}</ref> Dit bestaan uit 212 [[spesie]]s. Die meeste spesies is [[immergroen]], [[Meerjarige plant|meerjarige]] plante wat in die onderbos as [[Liana|liane]], bosse of [[rankplant]]e groei. Die bekendste spesie is die eetbare [[aspersie]] (''Asparagus officinalis''). Sommige spesies, byvoorbeeld ''[[Asparagus densiflorus]]'', word as [[Sierplant|ornamentele plante]] gebruik. == Galery == <gallery> Lêer:Asparagus acutifolius frutos.jpg|''[[Asparagus acutifolius]]'' Lêer:Asparagus aethipicus Sprengeri1SHSU.jpg|''[[Asparagus aethiopicus]]'' Lêer:Starr 031114-0007 Asparagus asparagoides.jpg|''[[Asparagus asparagoides]]'' Lêer:Asparagus fern.JPG|''[[Asparagus densiflorus]]'' Lêer:Asparagus falcatus habit.jpg|''[[Asparagus falcatus]]'' Lêer:Asparagus fallax02.jpg|''[[Asparagus fallax]]'' Lêer:Asperge planten Asparagus officinalis.jpg|''[[Asparagus officinalis]]'' Lêer:Asparagus setaceus Leaves 2760px.jpg|''[[Asparagus setaceus]]'' Lêer:Asparagus stipularis (detail).jpg|''[[Asparagus stipularis]]'' Lêer:Asparagus tenuifolius1Georgi Kunev.jpg|''[[Asparagus tenuifolius]]'' Lêer:Asparagus umbellatus (La Fajana) 03 ies.jpg|''[[Asparagus umbellatus]]'' Lêer:Asparagus verticillatus1Georgi Kunev.jpg|''[[Asparagus verticillatus]]'' </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Asparagus-spesies|Lys van ''Asparagus''-spesies]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Fellingham, A.C. & Meyer, N.L. (1995) "New combinations and a complete list of ''Asparagus'' species in southern Africa (Asparagaceae)". ''Bothalia'' 25: 205-209. == Eksterne skakels == {{Commonskat|Asparagus}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Asparagus.html Sorting Asparagus names] – multilingual listing of the ''Asparagus'' species * [https://web.archive.org/web/20120426090551/http://www.msmedia.com.au/biology/entopixb.htm Closeup photo of two species of Asparagus beetle] {{Taxonbar|from=Q2853420}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Asparagus (Genus)}} [[Kategorie:Asparagus| ]] b9e9jib4b7qa8ovdbey0x6k807o73vn Swart-Mfolozirivier 0 369291 2915235 2905843 2026-07-02T14:03:06Z JMK 649 ander kaart 2915235 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Swart-Mfolozirivier |ander_naam = |beeld = St Lucia Estuary OSM, Mkuze, Msunduzi, Msinene, Hluhluwe, Nyalazi & Mfolozi Rivers.png |beeld_byskrif = Kaart van die rivier met sy sytakke |oorsprong = oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]], [[KwaZulu-Natal]] |monding = samevloei in [[Mfolozirivier]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = 1&nbsp;500&nbsp;m |monding_hoogte = 46&nbsp;m |afloop = |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = Suid-Afrika |duimdrukkeretiketposisie = onderkant |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 28 |breedtegraad_m = 21 |breedtegraad_s = 7.67 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 31 |lengtegraad_m = 58 |lengtegraad_s = 51.02 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Swart-Mfolozirivier''' (Swart-Umfolozirivier, ''Imfolozi emnyama'') is 'n rivier in [[KwaZulu-Natal]]. == Oorsprong == Hierdie rivier ontspring op 'n hoogte van 1500&nbsp;m bo seespieël, ongeveer 20&nbsp;km oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] by 27° 48′ 23″ suid en 31° 2′ 16″ oos. == Stroom == Die rivier is opvallend kronkelrig en loop deur savanneveld, met lae bome en welige plantegroei. Op die suidoostelike hoek van die [[Hluhluwe-iMfolozipark]] sluit dit by die [[Wit-Mfolozirivier]] aan om die [[Mfolozirivier]] te vorm. Die [[Mbhekamuzi]]- Thake-, [[Sikwebezi]]- en die [[Vunarivier]]e is die grootstes van 'n groot aantal [[sytak]]ke. == Warmbron == Die Thangami-warmbron is suidoos van die dorpie Swart-Umfolozi en wes van die dorpie KwaCeza, op die noordelike oewer geleë. == Naam == Umfolozi is 'n Zoeloe-woord met die betekenis “die dwalende een”. Dit verwys na die baie kronkels in die rivier. Waarskynlik het die opvallende hoeveelheid donker klippe in die rivierbedding tot die voorvoegsel swart aanleiding gegee. == Lees ook == * [[Collywobbles]] * [[Warmwaterbronne van Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Bate, G.C. Whitfield, A.K. en Forbes, A.T.: A review of studies on the Mfolozi estuary and associated flood plain, with emphasis on information required by management for future reconnection of the rivier to the St. Lucia system. wrc.org.za * portfoliocollection.com * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. {{ISBN|0-625-00325-X}} * Wannenburgh, Alf: The natural wonder of Southern Africa. Kaapstad: Struik, 1984. {{ISBN|0-86977-088-8}} {{Normdata}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] 535aqxvg18s1e4b15mhnx7vzpxn50gu 2915238 2915235 2026-07-02T14:12:34Z JMK 649 /* Stroom */ +prent 2915238 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Swart-Mfolozirivier |ander_naam = |beeld = St Lucia Estuary OSM, Mkuze, Msunduzi, Msinene, Hluhluwe, Nyalazi & Mfolozi Rivers.png |beeld_byskrif = Kaart van die rivier met sy sytakke |oorsprong = oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]], [[KwaZulu-Natal]] |monding = samevloei in [[Mfolozirivier]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = 1&nbsp;500&nbsp;m |monding_hoogte = 46&nbsp;m |afloop = |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = Suid-Afrika |duimdrukkeretiketposisie = onderkant |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 28 |breedtegraad_m = 21 |breedtegraad_s = 7.67 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 31 |lengtegraad_m = 58 |lengtegraad_s = 51.02 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Swart-Mfolozirivier''' (Swart-Umfolozirivier, ''Imfolozi emnyama'') is 'n rivier in [[KwaZulu-Natal]]. == Oorsprong == Hierdie rivier ontspring op 'n hoogte van 1500&nbsp;m bo seespieël, ongeveer 20&nbsp;km oos van [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] by 27° 48′ 23″ suid en 31° 2′ 16″ oos. == Stroom == [[Lêer:Umfolozi river with a dense growth of Arundo donax on the banks, AJTJ DSCN0998.jpg|duimnael|links|Gesig op die bedding in die Hluhluwe-iMfolozipark, met [[Spaansriet|Spaans]]- en [[fluitjiesriet]] op die oewers]] Die rivier is opvallend kronkelrig en loop deur savanneveld, met lae bome en welige plantegroei. Op die suidoostelike hoek van die [[Hluhluwe-iMfolozipark]] sluit dit by die [[Wit-Mfolozirivier]] aan om die [[Mfolozirivier]] te vorm. Die [[Mbhekamuzi]]-, Thake-, [[Sikwebezi]]- en die [[Vunarivier]]e is die grootstes van 'n groot aantal [[sytak]]ke. == Warmbron == Die Thangami-warmbron is suidoos van die dorpie Swart-Umfolozi en wes van die dorpie KwaCeza, op die noordelike oewer geleë. == Naam == Umfolozi is 'n Zoeloe-woord met die betekenis “die dwalende een”. Dit verwys na die baie kronkels in die rivier. Waarskynlik het die opvallende hoeveelheid donker klippe in die rivierbedding tot die voorvoegsel swart aanleiding gegee. == Lees ook == * [[Collywobbles]] * [[Warmwaterbronne van Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Bate, G.C. Whitfield, A.K. en Forbes, A.T.: A review of studies on the Mfolozi estuary and associated flood plain, with emphasis on information required by management for future reconnection of the rivier to the St. Lucia system. wrc.org.za * portfoliocollection.com * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. {{ISBN|0-625-00325-X}} * Wannenburgh, Alf: The natural wonder of Southern Africa. Kaapstad: Struik, 1984. {{ISBN|0-86977-088-8}} {{Normdata}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] 1faqvtbyqe16ufgukj7x865qoh9tlay Mandla Langa 0 369780 2915340 2909237 2026-07-02T19:29:48Z Sobaka 328 /* Vroeë lewe en opvoeding */ 2915340 wikitext text/x-wiki '''Mandla Langa''' (gebore 1950 in Stanger, [[Durban]] ) is 'n Suid-Afrikaanse digter, kortverhaalskrywer, romanskrywer en kulturele aktivis. Hy het in [[KwaMashu]], Durban grootgeword. <ref>[https://www.theguardian.com/profile/mandlalanga Mandla Langa profile], ''The Guardian'' (London), 24 June 2008.</ref> Sy roman ''The Lost Colors of the Chameleon'' het die 2009 Commonwealth Writers 'Prize (Afrika-streek) gewen. <ref>[http://bookslive.co.za/blog/2009/03/11/mandla-langa-and-uwem-akpan-win-the-2009-commonwealth-writers-prizes-africa-region/ "Mandla Langa and Uwem Akpan Win the 2009 Commonwealth Writers’ Prizes – Africa Region"], Books Live, 11 March 2009.</ref> <ref>[http://news.artsmart.co.za/2009/03/mandla-langa-wins-commonwealth-writers.html "Mandla Langa wins Commonwealth Writers' Prize"], Artsmart, 19 March 2009.</ref> Langa skryf vir 'n graad Engels en Filosofie aan die [[Universiteit van Fort Hare|Universiteit van Fort Hare in]], maar word in 1973 geskors as gevolg van sy betrokkenheid by die aktiwiteite van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie. In 1976 gaan hy in ballingskap en woon hy in verskillende lande in Suider-Afrika, sowel as in [[Hongarye]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. <ref>[https://www.pen.org/mandla-langa "Mandla Langa"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20141002013030/https://www.pen.org/mandla-langa|date=2 October 2014}}, PEN America.</ref> Langa is ingebring om die tweede bundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie te voltooi, in 'n onvoltooide manuskrip agtergelaat toe Mandela in 2013 oorlede is, en in 2017 gepubliseer as ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' . <ref name="Slovo">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare Not Linger: The Presidential Years by Nelson Mandela and Mandla Langa review – an impossible act to follow|last=Gillian Slovo|authorlink=Gillian Slovo|date=22 October 2017|website=The Guardian}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mandla Langa is [[Durban|in 1950 in Stanger, Durban]], Suid-Afrika gebore en het in die [[KwaMashu|KwaMashu-]] township 20 myl noord van Durban <ref name="cca.ukzn.ac.za">{{Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/33-tow-2009/372-mandla-langa-south-africa|title=Mandla Langa (South Africa)|website=www.cca.ukzn.ac.za|publisher=Centre for Creative Arts|access-date=16 Mei 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> grootgeword tydens die implementering van die [[Apartheid|apartheidstelsel]]. Hy is een van sewe kinders. Sy broer [[Pius Langa]] het as hoofregter in Suid-Afrika gedien. 'n Ander broer, Bheki Langa, het as Suid-Afrika se ambassadeur in Rusland gedien. 'n Derde broer, [[Ben Langa]], is in 'n politiese sluipmoord gedood. Mandla Langa het Gardner Memorial School, Sibonelo High School in Durban, en daarna die [[Universiteit van Fort Hare]] bygewoon. Weens die groot aantal politieke stakings gedurende sy universiteitsloopbaan, kon hy eers in 1972 sy BA in Engels en Filosofie voltooi. Hy het in 1973–74 aan 'n hoërskool in KwaMashu klas gegee. <ref>Tymon Smith, [http://www.timeslive.co.za/lifestyle/books/2012/05/06/the-fiction-prize "The Fiction Prize – The Judges"], ''Times Live'', 6 May 2012.</ref> In 1974 raak hy aktief betrokke as direkteur van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) en handhaaf hierdie pos tot sy inhegtenisneming in 1976 weens 'n poging om die land sonder 'n permit te verlaat. As gevolg hiervan het hy 101 dae tronkstraf uitgedien. <ref name="thepresidency.gov.za">[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847 "Mandla Langa (1950– )"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194424/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847|date=4 March 2016}}, The Presidency, Republic of South Africa.</ref> Volgens Charles Larson (redakteur van ''Under African Skies'' ) het Langa self gesê dat sy inhegtenisneming weens sedisie was . Terwyl hy in die tronk was, het hy voortgegaan om sy skryfvaardighede te verbeter. Nadat hy sy vonnis uitgedien het, het hy na [[Botswana]] gevlug en sy lewe in ballingskap opgeneem. Hy het ook tyd in [[Lesotho]] en [[Angola]], deurgebring, waar hy militêre opleiding van [[Umkhonto we Sizwe]], ontvang het. <ref name="modernghana.com"/> Benewens Lesotho, het Langa tyd in [[Mosambiek]], [[Zambië]], [[Hongarye]] en die Verenigde Koninkryk deurgebring. <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> Hy het verskillende [[African National Congress|ANC-]] poste in die buiteland beklee, waaronder kulturele attaché in die Verenigde Koninkryk en Wes-Europa. <ref name="MediaClub">Khanyi Magubane, [http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize "Commonwealth nod to SA writer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040442/http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize |date= 4 Maart 2016 }}, Media Club South Africa, 17 March 2009.</ref> == Persoonlike lewe == Langa het twee dogters saam met sy vrou June Josephs. <ref>{{Cite web|url=http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721203114/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|archive-date=21 July 2011|access-date=31 March 2011}}</ref> Hy het twee broers, [[Pius Langa|Pius Langa,]] wat as Suid-Afrikaanse hoofregter gedien het, en Bheki WJ Langa, wat 'n diplomaat is. Sy derde broer, Ben Langa, was die slagoffer van "n politiese sluipmoord. == Beroep == Onder Langa se vroeëre uitgegewe werk is gedigte soos "Pension Jives" en "They Not Longer Speak to Us in Song". Benewens die skryf van poësie, het hy ook prosa begin skryf. Sy verhaal "The Dead Men Who Lost Their Bones" was sy eerste wat in 1980 in ''Drum Magazine'' uitgegee is, met 'n prys. <ref name="thepresidency.gov.za"/> Langa se sukses het sy literêre evolusie tot romanskrywing aangespoor. In 1991 word hy die eerste Suid-Afrikaner wat 'n beurs vir kreatiewe skryfkuns in Groot-Brittanje ontvang. Langa se uiteenlopende werk sluit in die skryf van 'n opera, ''Milestones'', met musiek gekomponeer deur die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] . In 1999 verskyn ''Milestones'' tydens die [[Standard Bank|Standard Bank-]] fees in [[Grahamstad]] . <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> <ref>[[John Matshikiza]], [https://mg.co.za/article/1999-06-11-milestone-for-the-new-south-africa "Milestone for the new South Africa"], ''Mail & Guardian'', 11 June 1999.</ref> Sy uitgegewe boeke is ''Tenderness of Blood'' (1987), ''A Rainbow on a Paper Sky'' (1989), ''The Naked Song and Other Stories'' (1997), ''The Memory of Stones'' (2000), en ''The Lost Colors of the Chameleon'' (2008), wat die 2009 Commonwealth Writers Prize (beste boek in Afrika) gewen het. <ref>[[List of overall and regional winning authors of the Commonwealth Writers' Prize#1990s]]</ref> <ref>Katie Allen, [http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html "Commonwealth regional winners announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006131816/http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html}}, ''The Bookseller'', 23 March 2009.</ref> Hoofregter Elinor Sisulu het gesê: "Langa dekonstrueer die innerlike werking van 'n mitiese Afrika-staat en lê die gebreke bloot van leiers wat te verblind is deur mag om die groot uitdagings van hul tyd effektief die hoof te bied." <ref name="MediaClub"/> Langa verskyn op die Paryse boekebeurs in 2011. <ref>{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095024/http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|archive-date=6 October 2014|access-date=2011-05-09}}</ref> Hy het ook aan die Bush Theatre se projek ''Sixty-Six Books'' in 2011 deelgeneem met 'n stuk gebaseer op 'n boek uit die King James Bible . <ref>[https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ "Sixty six books – to October 29"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205073732/https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ |date= 5 Desember 2020 }} (2011), ''ReviewsGate''.</ref> Langa is ingebring om die opvolgbundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie ''Long Walk to Freedom in'' 1994 te voltooi. Op grond van Mandela se handgeskrewe aantekeninge en 'n konsep wat onvoltooid gelaat is toe Mandela in 2013 oorlede is, asook argiefmateriaal en onderhoude, is ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' van Nelson Mandela en Mandla Langa, met 'n proloog van [[Graça Machel]], in 2017 uitgegee. Die titel is geneem uit die slotsin van ''Long Walk to Freedom'' : "Maar ek kan net 'n oomblik rus, want met vryheid kom verantwoordelikhede en ek durf nie talm nie, want my lang loop is nie beëindig nie." <ref name="Slovo"/> <ref>Prakash Naidoo, [https://www.businesslive.co.za/fm/life/books/2017-10-19-books-mandla-langa-completes-madibas-work/ "BOOKS: Mandla Langa completes Madiba’s work"], ''Financial Mail'', Business Live, 17 October 2017.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare not Linger: Mandela's 'new' memoir offers unique insights|last=Alet Janse van Rensburg|date=18 October 2017|publisher=News24}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.panmacmillan.com/authors/nelson-mandela/dare-not-linger|title=Dare Not Linger: The Presidential Years|date=19 October 2017|publisher=Pan Macmillan}}</ref> <ref>Mandla Langa, [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-book-extract-the-presidency-and-the-constitution-from-mandla-langas-dare-not-linger/ "Book Extract: The Presidency and the Constitution, from Mandla Langa’s Dare Not Linger"], ''[[Daily Maverick]]'', 27 October 2017.</ref> == Toekennings en eerbewyse == In 2007 ontvang Langa Suid-Afrika se Nasionale [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) vir literêre, joernalistieke en kulturele prestasies, met die verwysing as 'n "uitstekende bydrae tot die stryd teen apartheid, prestasies op die gebied van letterkunde en joernalistiek en 'n bydrae tot die post-apartheid Suid. Afrika deur in verskillende instellings te dien." <ref name="thepresidency.gov.za"/> In Februarie 2003 het die Pan African Writers 'Association (PAWA) Langa aangebied tydens 'n geleentheid wat hom as 'n vooraanstaande Suid-Afrikaanse skrywer bevorder het:' An Evening with Mandla Langa '. <ref name="modernghana.com"/> === Administratiewe poste === * Kultuurverteenwoordiger van die African National Congress (ANC) <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Julie 2001–05: Voorsitter van die eerste raad van die Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika (ICASA) - (samesmelting van die IBA en die Suid-Afrikaanse reguleringsowerheid vir telekommunikasie - SARRA) <ref name="modernghana.com">[http://www.modernghana.com/news/31383/1/pawa-to-host-mandla-langa.html "PAWA to Host Mandla Langa"], Modern Ghana, 18 February 2003.</ref> * Voorsitter van die Raad by MultiChoice South Africa <ref>[http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 "Leadership Changes At Multichoice South Africa Holdings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006132503/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 |date= 6 Oktober 2014 }}, Multichoice press release.</ref> Langa dien tans in die volgende rade: * Business and Arts South Africa (BASA) <ref name="LiteraryTourism">{{Cite web|url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=47:mandla-langa&catid=13:authors&Itemid=28|title=Mandla Langa|last=Tourism|first=KZN Literary|website=www.literarytourism.co.za|language=en|access-date=8 January 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Foundation for Global Dialogue (FGD) <ref>{{Cite web|url=http://www.globaldialoguefoundation.org/|title=Global Dialogue Foundation {{!}} Illuminating the World {{!}} Celebrating Life|website=www.globaldialoguefoundation.org|access-date=8 January 2018|archive-date= 8 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108180131/http://www.globaldialoguefoundation.org/|url-status=dead}}</ref> * (Institute for the Advancement of Journalism (IAJ) <ref>{{Cite web|url=http://www.iaj.org.za/|title=Institute for the Advancement of Journalism {{!}} Leading-edge-mid-career journalism and communications training across Africa|website=www.iaj.org.za|language=en-US|access-date=8 January 2018}}</ref> * Die [[Rhodes-universiteit|Rhodes University]] School for Economic Journalism * The Nation's Trust <ref name="intofrench.org">{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|title=損することなく宝石の買取に出す方法｜お店選びが肝心|website=www.intofrench.org|language=ja|access-date=8 January 2018|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214836/http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|url-status=dead}}</ref> * Read Educational Trust * South African Screen Writers' Laboratory(SCRAWL) * Direkteur van Contemporary African Music and Arts (CAMA) === Media-aanstellings === * April 1999 - Junie 2000: Voorsitter van die Onafhanklike Uitsaaiowerheid <ref name="LiteraryTourism"/> * Langa was 'n rubriekskrywer van die ''Sunday Independent'' * Ondervoorsitter van die suksesvolle Africa '95 -uitstallingsseisoen in Londen. <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Het in die raad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|South African Broadcasting Corporation]] (SABC) gedien na sy pos as programdirekteur * Swerwende redakteur by ''Leadership Magazine'' <ref name="modernghana.com"/> == Werke == === Fiksie === * .''The Lost Colours of the Chameleon'' Picador Afrika, 2008,{{ISBN|978-1-77010-084-8}} *   <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-408-6|978-0-86486-408-6]]</cite></bdi>''The Memory of Stones'', New Africa Books, 2000 - 'n versameling wat die aard van die Suid-Afrikaanse samelewing ondersoek na die einde van [[apartheid]] *  ''T''<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-313-3|978-0-86486-313-3]]</cite></bdi>''he Naked Song and Other Stories'', New Africa Books, 1996. * ''<nowiki/>'N Reënboog op die papierhemel'' . Kliptown Books, 1989 * ''Tederheid van bloed'' . Zimbabwe Publishing House, 1987. === Nie-fiksie === * Met Nelson Mandela, ''Dare Not Linger: The Presidential Years'', Macmillan, 2017,{{ISBN|978-1509809592}} === Samewerkende werke === * 2006: ''Youth 2 Youth: 30 Years after Soweto ’76'' (Inleiding deur Mandla Langa, onder redaksie van George Hallett ) * 2004: ''Moving in Time: Images of Life in a Democratic South Africa'' (Inleiding deur Mandla Langa, geredigeer deur George Hallett) * 2004: ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' deur [[Kader Asmal]], David Chidester en Wilmot Godfrey James (Inleiding deur Mandla Langa) === Versamelings === * 2004: Kader Asmal, David Chidester en Wilmot Godfrey James (reds), ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' - Inleiding deur Mandla Langa. [[Media24|Jonathan Ball-uitgewers]], Suid-Afrika. * 1997: Charles R. Larson (red. ), ''Under African Skies: Modern African Stories'' . [[Farrar, Straus en Giroux|Farrar, Straus & Giroux]] ; sagteband Canongate Books, 2005. * 1990: Elisa Segrave (red. ), ''Junky's Christmas and other Yuletide Stories'' . Slangstert . * 1990: Sarah LeFanu en Stephen Hayward (reds), Colours of a New Day: Writing for South Africa, Lawrence & Wishart === Ander === * ''Milestones'' - musikale opera in samewerking met die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langa, Mandla}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] otrnfisqwa2fphld9zb497rcketo21v 2915342 2915340 2026-07-02T19:31:10Z Sobaka 328 /* Persoonlike lewe */ opruim 2915342 wikitext text/x-wiki '''Mandla Langa''' (gebore 1950 in Stanger, [[Durban]] ) is 'n Suid-Afrikaanse digter, kortverhaalskrywer, romanskrywer en kulturele aktivis. Hy het in [[KwaMashu]], Durban grootgeword. <ref>[https://www.theguardian.com/profile/mandlalanga Mandla Langa profile], ''The Guardian'' (London), 24 June 2008.</ref> Sy roman ''The Lost Colors of the Chameleon'' het die 2009 Commonwealth Writers 'Prize (Afrika-streek) gewen. <ref>[http://bookslive.co.za/blog/2009/03/11/mandla-langa-and-uwem-akpan-win-the-2009-commonwealth-writers-prizes-africa-region/ "Mandla Langa and Uwem Akpan Win the 2009 Commonwealth Writers’ Prizes – Africa Region"], Books Live, 11 March 2009.</ref> <ref>[http://news.artsmart.co.za/2009/03/mandla-langa-wins-commonwealth-writers.html "Mandla Langa wins Commonwealth Writers' Prize"], Artsmart, 19 March 2009.</ref> Langa skryf vir 'n graad Engels en Filosofie aan die [[Universiteit van Fort Hare|Universiteit van Fort Hare in]], maar word in 1973 geskors as gevolg van sy betrokkenheid by die aktiwiteite van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie. In 1976 gaan hy in ballingskap en woon hy in verskillende lande in Suider-Afrika, sowel as in [[Hongarye]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. <ref>[https://www.pen.org/mandla-langa "Mandla Langa"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20141002013030/https://www.pen.org/mandla-langa|date=2 October 2014}}, PEN America.</ref> Langa is ingebring om die tweede bundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie te voltooi, in 'n onvoltooide manuskrip agtergelaat toe Mandela in 2013 oorlede is, en in 2017 gepubliseer as ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' . <ref name="Slovo">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare Not Linger: The Presidential Years by Nelson Mandela and Mandla Langa review – an impossible act to follow|last=Gillian Slovo|authorlink=Gillian Slovo|date=22 October 2017|website=The Guardian}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mandla Langa is [[Durban|in 1950 in Stanger, Durban]], Suid-Afrika gebore en het in die [[KwaMashu|KwaMashu-]] township 20 myl noord van Durban <ref name="cca.ukzn.ac.za">{{Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/33-tow-2009/372-mandla-langa-south-africa|title=Mandla Langa (South Africa)|website=www.cca.ukzn.ac.za|publisher=Centre for Creative Arts|access-date=16 Mei 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> grootgeword tydens die implementering van die [[Apartheid|apartheidstelsel]]. Hy is een van sewe kinders. Sy broer [[Pius Langa]] het as hoofregter in Suid-Afrika gedien. 'n Ander broer, Bheki Langa, het as Suid-Afrika se ambassadeur in Rusland gedien. 'n Derde broer, [[Ben Langa]], is in 'n politiese sluipmoord gedood. Mandla Langa het Gardner Memorial School, Sibonelo High School in Durban, en daarna die [[Universiteit van Fort Hare]] bygewoon. Weens die groot aantal politieke stakings gedurende sy universiteitsloopbaan, kon hy eers in 1972 sy BA in Engels en Filosofie voltooi. Hy het in 1973–74 aan 'n hoërskool in KwaMashu klas gegee. <ref>Tymon Smith, [http://www.timeslive.co.za/lifestyle/books/2012/05/06/the-fiction-prize "The Fiction Prize – The Judges"], ''Times Live'', 6 May 2012.</ref> In 1974 raak hy aktief betrokke as direkteur van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) en handhaaf hierdie pos tot sy inhegtenisneming in 1976 weens 'n poging om die land sonder 'n permit te verlaat. As gevolg hiervan het hy 101 dae tronkstraf uitgedien. <ref name="thepresidency.gov.za">[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847 "Mandla Langa (1950– )"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194424/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847|date=4 March 2016}}, The Presidency, Republic of South Africa.</ref> Volgens Charles Larson (redakteur van ''Under African Skies'' ) het Langa self gesê dat sy inhegtenisneming weens sedisie was . Terwyl hy in die tronk was, het hy voortgegaan om sy skryfvaardighede te verbeter. Nadat hy sy vonnis uitgedien het, het hy na [[Botswana]] gevlug en sy lewe in ballingskap opgeneem. Hy het ook tyd in [[Lesotho]] en [[Angola]], deurgebring, waar hy militêre opleiding van [[Umkhonto we Sizwe]], ontvang het. <ref name="modernghana.com"/> Benewens Lesotho, het Langa tyd in [[Mosambiek]], [[Zambië]], [[Hongarye]] en die Verenigde Koninkryk deurgebring. <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> Hy het verskillende [[African National Congress|ANC-]] poste in die buiteland beklee, waaronder kulturele attaché in die Verenigde Koninkryk en Wes-Europa. <ref name="MediaClub">Khanyi Magubane, [http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize "Commonwealth nod to SA writer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040442/http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize |date= 4 Maart 2016 }}, Media Club South Africa, 17 March 2009.</ref> == Persoonlike lewe == Langa het twee dogters saam met sy vrou June Josephs. <ref>{{Cite web|url=http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721203114/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|archive-date=21 Julie 2011|access-date=31 Maart 2011}}</ref> Hy het twee broers, [[Pius Langa,]] wat as Suid-Afrikaanse hoofregter gedien het, en Bheki WJ Langa, wat 'n diplomaat is. Sy derde broer, Ben Langa, was die slagoffer van "n politieke [[sluipmoord]]. == Beroep == Onder Langa se vroeëre uitgegewe werk is gedigte soos "Pension Jives" en "They Not Longer Speak to Us in Song". Benewens die skryf van poësie, het hy ook prosa begin skryf. Sy verhaal "The Dead Men Who Lost Their Bones" was sy eerste wat in 1980 in ''Drum Magazine'' uitgegee is, met 'n prys. <ref name="thepresidency.gov.za"/> Langa se sukses het sy literêre evolusie tot romanskrywing aangespoor. In 1991 word hy die eerste Suid-Afrikaner wat 'n beurs vir kreatiewe skryfkuns in Groot-Brittanje ontvang. Langa se uiteenlopende werk sluit in die skryf van 'n opera, ''Milestones'', met musiek gekomponeer deur die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] . In 1999 verskyn ''Milestones'' tydens die [[Standard Bank|Standard Bank-]] fees in [[Grahamstad]] . <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> <ref>[[John Matshikiza]], [https://mg.co.za/article/1999-06-11-milestone-for-the-new-south-africa "Milestone for the new South Africa"], ''Mail & Guardian'', 11 June 1999.</ref> Sy uitgegewe boeke is ''Tenderness of Blood'' (1987), ''A Rainbow on a Paper Sky'' (1989), ''The Naked Song and Other Stories'' (1997), ''The Memory of Stones'' (2000), en ''The Lost Colors of the Chameleon'' (2008), wat die 2009 Commonwealth Writers Prize (beste boek in Afrika) gewen het. <ref>[[List of overall and regional winning authors of the Commonwealth Writers' Prize#1990s]]</ref> <ref>Katie Allen, [http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html "Commonwealth regional winners announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006131816/http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html}}, ''The Bookseller'', 23 March 2009.</ref> Hoofregter Elinor Sisulu het gesê: "Langa dekonstrueer die innerlike werking van 'n mitiese Afrika-staat en lê die gebreke bloot van leiers wat te verblind is deur mag om die groot uitdagings van hul tyd effektief die hoof te bied." <ref name="MediaClub"/> Langa verskyn op die Paryse boekebeurs in 2011. <ref>{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095024/http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|archive-date=6 October 2014|access-date=2011-05-09}}</ref> Hy het ook aan die Bush Theatre se projek ''Sixty-Six Books'' in 2011 deelgeneem met 'n stuk gebaseer op 'n boek uit die King James Bible . <ref>[https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ "Sixty six books – to October 29"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205073732/https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ |date= 5 Desember 2020 }} (2011), ''ReviewsGate''.</ref> Langa is ingebring om die opvolgbundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie ''Long Walk to Freedom in'' 1994 te voltooi. Op grond van Mandela se handgeskrewe aantekeninge en 'n konsep wat onvoltooid gelaat is toe Mandela in 2013 oorlede is, asook argiefmateriaal en onderhoude, is ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' van Nelson Mandela en Mandla Langa, met 'n proloog van [[Graça Machel]], in 2017 uitgegee. Die titel is geneem uit die slotsin van ''Long Walk to Freedom'' : "Maar ek kan net 'n oomblik rus, want met vryheid kom verantwoordelikhede en ek durf nie talm nie, want my lang loop is nie beëindig nie." <ref name="Slovo"/> <ref>Prakash Naidoo, [https://www.businesslive.co.za/fm/life/books/2017-10-19-books-mandla-langa-completes-madibas-work/ "BOOKS: Mandla Langa completes Madiba’s work"], ''Financial Mail'', Business Live, 17 October 2017.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare not Linger: Mandela's 'new' memoir offers unique insights|last=Alet Janse van Rensburg|date=18 October 2017|publisher=News24}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.panmacmillan.com/authors/nelson-mandela/dare-not-linger|title=Dare Not Linger: The Presidential Years|date=19 October 2017|publisher=Pan Macmillan}}</ref> <ref>Mandla Langa, [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-book-extract-the-presidency-and-the-constitution-from-mandla-langas-dare-not-linger/ "Book Extract: The Presidency and the Constitution, from Mandla Langa’s Dare Not Linger"], ''[[Daily Maverick]]'', 27 October 2017.</ref> == Toekennings en eerbewyse == In 2007 ontvang Langa Suid-Afrika se Nasionale [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) vir literêre, joernalistieke en kulturele prestasies, met die verwysing as 'n "uitstekende bydrae tot die stryd teen apartheid, prestasies op die gebied van letterkunde en joernalistiek en 'n bydrae tot die post-apartheid Suid. Afrika deur in verskillende instellings te dien." <ref name="thepresidency.gov.za"/> In Februarie 2003 het die Pan African Writers 'Association (PAWA) Langa aangebied tydens 'n geleentheid wat hom as 'n vooraanstaande Suid-Afrikaanse skrywer bevorder het:' An Evening with Mandla Langa '. <ref name="modernghana.com"/> === Administratiewe poste === * Kultuurverteenwoordiger van die African National Congress (ANC) <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Julie 2001–05: Voorsitter van die eerste raad van die Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika (ICASA) - (samesmelting van die IBA en die Suid-Afrikaanse reguleringsowerheid vir telekommunikasie - SARRA) <ref name="modernghana.com">[http://www.modernghana.com/news/31383/1/pawa-to-host-mandla-langa.html "PAWA to Host Mandla Langa"], Modern Ghana, 18 February 2003.</ref> * Voorsitter van die Raad by MultiChoice South Africa <ref>[http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 "Leadership Changes At Multichoice South Africa Holdings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006132503/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 |date= 6 Oktober 2014 }}, Multichoice press release.</ref> Langa dien tans in die volgende rade: * Business and Arts South Africa (BASA) <ref name="LiteraryTourism">{{Cite web|url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=47:mandla-langa&catid=13:authors&Itemid=28|title=Mandla Langa|last=Tourism|first=KZN Literary|website=www.literarytourism.co.za|language=en|access-date=8 January 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Foundation for Global Dialogue (FGD) <ref>{{Cite web|url=http://www.globaldialoguefoundation.org/|title=Global Dialogue Foundation {{!}} Illuminating the World {{!}} Celebrating Life|website=www.globaldialoguefoundation.org|access-date=8 January 2018|archive-date= 8 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108180131/http://www.globaldialoguefoundation.org/|url-status=dead}}</ref> * (Institute for the Advancement of Journalism (IAJ) <ref>{{Cite web|url=http://www.iaj.org.za/|title=Institute for the Advancement of Journalism {{!}} Leading-edge-mid-career journalism and communications training across Africa|website=www.iaj.org.za|language=en-US|access-date=8 January 2018}}</ref> * Die [[Rhodes-universiteit|Rhodes University]] School for Economic Journalism * The Nation's Trust <ref name="intofrench.org">{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|title=損することなく宝石の買取に出す方法｜お店選びが肝心|website=www.intofrench.org|language=ja|access-date=8 January 2018|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214836/http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|url-status=dead}}</ref> * Read Educational Trust * South African Screen Writers' Laboratory(SCRAWL) * Direkteur van Contemporary African Music and Arts (CAMA) === Media-aanstellings === * April 1999 - Junie 2000: Voorsitter van die Onafhanklike Uitsaaiowerheid <ref name="LiteraryTourism"/> * Langa was 'n rubriekskrywer van die ''Sunday Independent'' * Ondervoorsitter van die suksesvolle Africa '95 -uitstallingsseisoen in Londen. <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Het in die raad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|South African Broadcasting Corporation]] (SABC) gedien na sy pos as programdirekteur * Swerwende redakteur by ''Leadership Magazine'' <ref name="modernghana.com"/> == Werke == === Fiksie === * .''The Lost Colours of the Chameleon'' Picador Afrika, 2008,{{ISBN|978-1-77010-084-8}} *   <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-408-6|978-0-86486-408-6]]</cite></bdi>''The Memory of Stones'', New Africa Books, 2000 - 'n versameling wat die aard van die Suid-Afrikaanse samelewing ondersoek na die einde van [[apartheid]] *  ''T''<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-313-3|978-0-86486-313-3]]</cite></bdi>''he Naked Song and Other Stories'', New Africa Books, 1996. * ''<nowiki/>'N Reënboog op die papierhemel'' . Kliptown Books, 1989 * ''Tederheid van bloed'' . Zimbabwe Publishing House, 1987. === Nie-fiksie === * Met Nelson Mandela, ''Dare Not Linger: The Presidential Years'', Macmillan, 2017,{{ISBN|978-1509809592}} === Samewerkende werke === * 2006: ''Youth 2 Youth: 30 Years after Soweto ’76'' (Inleiding deur Mandla Langa, onder redaksie van George Hallett ) * 2004: ''Moving in Time: Images of Life in a Democratic South Africa'' (Inleiding deur Mandla Langa, geredigeer deur George Hallett) * 2004: ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' deur [[Kader Asmal]], David Chidester en Wilmot Godfrey James (Inleiding deur Mandla Langa) === Versamelings === * 2004: Kader Asmal, David Chidester en Wilmot Godfrey James (reds), ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' - Inleiding deur Mandla Langa. [[Media24|Jonathan Ball-uitgewers]], Suid-Afrika. * 1997: Charles R. Larson (red. ), ''Under African Skies: Modern African Stories'' . [[Farrar, Straus en Giroux|Farrar, Straus & Giroux]] ; sagteband Canongate Books, 2005. * 1990: Elisa Segrave (red. ), ''Junky's Christmas and other Yuletide Stories'' . Slangstert . * 1990: Sarah LeFanu en Stephen Hayward (reds), Colours of a New Day: Writing for South Africa, Lawrence & Wishart === Ander === * ''Milestones'' - musikale opera in samewerking met die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langa, Mandla}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] gtfl0wslfzutn8vh287ruethpz7ismo 2915344 2915342 2026-07-02T19:32:22Z Sobaka 328 /* Persoonlike lewe */ 2915344 wikitext text/x-wiki '''Mandla Langa''' (gebore 1950 in Stanger, [[Durban]] ) is 'n Suid-Afrikaanse digter, kortverhaalskrywer, romanskrywer en kulturele aktivis. Hy het in [[KwaMashu]], Durban grootgeword. <ref>[https://www.theguardian.com/profile/mandlalanga Mandla Langa profile], ''The Guardian'' (London), 24 June 2008.</ref> Sy roman ''The Lost Colors of the Chameleon'' het die 2009 Commonwealth Writers 'Prize (Afrika-streek) gewen. <ref>[http://bookslive.co.za/blog/2009/03/11/mandla-langa-and-uwem-akpan-win-the-2009-commonwealth-writers-prizes-africa-region/ "Mandla Langa and Uwem Akpan Win the 2009 Commonwealth Writers’ Prizes – Africa Region"], Books Live, 11 March 2009.</ref> <ref>[http://news.artsmart.co.za/2009/03/mandla-langa-wins-commonwealth-writers.html "Mandla Langa wins Commonwealth Writers' Prize"], Artsmart, 19 March 2009.</ref> Langa skryf vir 'n graad Engels en Filosofie aan die [[Universiteit van Fort Hare|Universiteit van Fort Hare in]], maar word in 1973 geskors as gevolg van sy betrokkenheid by die aktiwiteite van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie. In 1976 gaan hy in ballingskap en woon hy in verskillende lande in Suider-Afrika, sowel as in [[Hongarye]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. <ref>[https://www.pen.org/mandla-langa "Mandla Langa"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20141002013030/https://www.pen.org/mandla-langa|date=2 October 2014}}, PEN America.</ref> Langa is ingebring om die tweede bundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie te voltooi, in 'n onvoltooide manuskrip agtergelaat toe Mandela in 2013 oorlede is, en in 2017 gepubliseer as ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' . <ref name="Slovo">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare Not Linger: The Presidential Years by Nelson Mandela and Mandla Langa review – an impossible act to follow|last=Gillian Slovo|authorlink=Gillian Slovo|date=22 October 2017|website=The Guardian}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mandla Langa is [[Durban|in 1950 in Stanger, Durban]], Suid-Afrika gebore en het in die [[KwaMashu|KwaMashu-]] township 20 myl noord van Durban <ref name="cca.ukzn.ac.za">{{Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/33-tow-2009/372-mandla-langa-south-africa|title=Mandla Langa (South Africa)|website=www.cca.ukzn.ac.za|publisher=Centre for Creative Arts|access-date=16 Mei 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> grootgeword tydens die implementering van die [[Apartheid|apartheidstelsel]]. Hy is een van sewe kinders. Sy broer [[Pius Langa]] het as hoofregter in Suid-Afrika gedien. 'n Ander broer, Bheki Langa, het as Suid-Afrika se ambassadeur in Rusland gedien. 'n Derde broer, [[Ben Langa]], is in 'n politiese sluipmoord gedood. Mandla Langa het Gardner Memorial School, Sibonelo High School in Durban, en daarna die [[Universiteit van Fort Hare]] bygewoon. Weens die groot aantal politieke stakings gedurende sy universiteitsloopbaan, kon hy eers in 1972 sy BA in Engels en Filosofie voltooi. Hy het in 1973–74 aan 'n hoërskool in KwaMashu klas gegee. <ref>Tymon Smith, [http://www.timeslive.co.za/lifestyle/books/2012/05/06/the-fiction-prize "The Fiction Prize – The Judges"], ''Times Live'', 6 May 2012.</ref> In 1974 raak hy aktief betrokke as direkteur van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) en handhaaf hierdie pos tot sy inhegtenisneming in 1976 weens 'n poging om die land sonder 'n permit te verlaat. As gevolg hiervan het hy 101 dae tronkstraf uitgedien. <ref name="thepresidency.gov.za">[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847 "Mandla Langa (1950– )"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194424/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847|date=4 March 2016}}, The Presidency, Republic of South Africa.</ref> Volgens Charles Larson (redakteur van ''Under African Skies'' ) het Langa self gesê dat sy inhegtenisneming weens sedisie was . Terwyl hy in die tronk was, het hy voortgegaan om sy skryfvaardighede te verbeter. Nadat hy sy vonnis uitgedien het, het hy na [[Botswana]] gevlug en sy lewe in ballingskap opgeneem. Hy het ook tyd in [[Lesotho]] en [[Angola]], deurgebring, waar hy militêre opleiding van [[Umkhonto we Sizwe]], ontvang het. <ref name="modernghana.com"/> Benewens Lesotho, het Langa tyd in [[Mosambiek]], [[Zambië]], [[Hongarye]] en die Verenigde Koninkryk deurgebring. <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> Hy het verskillende [[African National Congress|ANC-]] poste in die buiteland beklee, waaronder kulturele attaché in die Verenigde Koninkryk en Wes-Europa. <ref name="MediaClub">Khanyi Magubane, [http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize "Commonwealth nod to SA writer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040442/http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize |date= 4 Maart 2016 }}, Media Club South Africa, 17 March 2009.</ref> == Persoonlike lewe == Langa het twee dogters saam met sy vrou June Josephs. <ref>{{Cite web|url=http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721203114/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|archive-date=21 Julie 2011|access-date=31 Maart 2011}}</ref> Hy het twee broers, Puis Langa, wat as Suid-Afrikaanse hoofregter gedien het, en Bheki WJ Langa, wat 'n diplomaat is. Sy derde broer, Ben Langa, was die slagoffer van "n politieke [[sluipmoord]]. == Beroep == Onder Langa se vroeëre uitgegewe werk is gedigte soos "Pension Jives" en "They Not Longer Speak to Us in Song". Benewens die skryf van poësie, het hy ook prosa begin skryf. Sy verhaal "The Dead Men Who Lost Their Bones" was sy eerste wat in 1980 in ''Drum Magazine'' uitgegee is, met 'n prys. <ref name="thepresidency.gov.za"/> Langa se sukses het sy literêre evolusie tot romanskrywing aangespoor. In 1991 word hy die eerste Suid-Afrikaner wat 'n beurs vir kreatiewe skryfkuns in Groot-Brittanje ontvang. Langa se uiteenlopende werk sluit in die skryf van 'n opera, ''Milestones'', met musiek gekomponeer deur die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] . In 1999 verskyn ''Milestones'' tydens die [[Standard Bank|Standard Bank-]] fees in [[Grahamstad]] . <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> <ref>[[John Matshikiza]], [https://mg.co.za/article/1999-06-11-milestone-for-the-new-south-africa "Milestone for the new South Africa"], ''Mail & Guardian'', 11 June 1999.</ref> Sy uitgegewe boeke is ''Tenderness of Blood'' (1987), ''A Rainbow on a Paper Sky'' (1989), ''The Naked Song and Other Stories'' (1997), ''The Memory of Stones'' (2000), en ''The Lost Colors of the Chameleon'' (2008), wat die 2009 Commonwealth Writers Prize (beste boek in Afrika) gewen het. <ref>[[List of overall and regional winning authors of the Commonwealth Writers' Prize#1990s]]</ref> <ref>Katie Allen, [http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html "Commonwealth regional winners announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006131816/http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html}}, ''The Bookseller'', 23 March 2009.</ref> Hoofregter Elinor Sisulu het gesê: "Langa dekonstrueer die innerlike werking van 'n mitiese Afrika-staat en lê die gebreke bloot van leiers wat te verblind is deur mag om die groot uitdagings van hul tyd effektief die hoof te bied." <ref name="MediaClub"/> Langa verskyn op die Paryse boekebeurs in 2011. <ref>{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095024/http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|archive-date=6 October 2014|access-date=2011-05-09}}</ref> Hy het ook aan die Bush Theatre se projek ''Sixty-Six Books'' in 2011 deelgeneem met 'n stuk gebaseer op 'n boek uit die King James Bible . <ref>[https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ "Sixty six books – to October 29"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205073732/https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ |date= 5 Desember 2020 }} (2011), ''ReviewsGate''.</ref> Langa is ingebring om die opvolgbundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie ''Long Walk to Freedom in'' 1994 te voltooi. Op grond van Mandela se handgeskrewe aantekeninge en 'n konsep wat onvoltooid gelaat is toe Mandela in 2013 oorlede is, asook argiefmateriaal en onderhoude, is ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' van Nelson Mandela en Mandla Langa, met 'n proloog van [[Graça Machel]], in 2017 uitgegee. Die titel is geneem uit die slotsin van ''Long Walk to Freedom'' : "Maar ek kan net 'n oomblik rus, want met vryheid kom verantwoordelikhede en ek durf nie talm nie, want my lang loop is nie beëindig nie." <ref name="Slovo"/> <ref>Prakash Naidoo, [https://www.businesslive.co.za/fm/life/books/2017-10-19-books-mandla-langa-completes-madibas-work/ "BOOKS: Mandla Langa completes Madiba’s work"], ''Financial Mail'', Business Live, 17 October 2017.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare not Linger: Mandela's 'new' memoir offers unique insights|last=Alet Janse van Rensburg|date=18 October 2017|publisher=News24}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.panmacmillan.com/authors/nelson-mandela/dare-not-linger|title=Dare Not Linger: The Presidential Years|date=19 October 2017|publisher=Pan Macmillan}}</ref> <ref>Mandla Langa, [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-book-extract-the-presidency-and-the-constitution-from-mandla-langas-dare-not-linger/ "Book Extract: The Presidency and the Constitution, from Mandla Langa’s Dare Not Linger"], ''[[Daily Maverick]]'', 27 October 2017.</ref> == Toekennings en eerbewyse == In 2007 ontvang Langa Suid-Afrika se Nasionale [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) vir literêre, joernalistieke en kulturele prestasies, met die verwysing as 'n "uitstekende bydrae tot die stryd teen apartheid, prestasies op die gebied van letterkunde en joernalistiek en 'n bydrae tot die post-apartheid Suid. Afrika deur in verskillende instellings te dien." <ref name="thepresidency.gov.za"/> In Februarie 2003 het die Pan African Writers 'Association (PAWA) Langa aangebied tydens 'n geleentheid wat hom as 'n vooraanstaande Suid-Afrikaanse skrywer bevorder het:' An Evening with Mandla Langa '. <ref name="modernghana.com"/> === Administratiewe poste === * Kultuurverteenwoordiger van die African National Congress (ANC) <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Julie 2001–05: Voorsitter van die eerste raad van die Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika (ICASA) - (samesmelting van die IBA en die Suid-Afrikaanse reguleringsowerheid vir telekommunikasie - SARRA) <ref name="modernghana.com">[http://www.modernghana.com/news/31383/1/pawa-to-host-mandla-langa.html "PAWA to Host Mandla Langa"], Modern Ghana, 18 February 2003.</ref> * Voorsitter van die Raad by MultiChoice South Africa <ref>[http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 "Leadership Changes At Multichoice South Africa Holdings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006132503/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 |date= 6 Oktober 2014 }}, Multichoice press release.</ref> Langa dien tans in die volgende rade: * Business and Arts South Africa (BASA) <ref name="LiteraryTourism">{{Cite web|url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=47:mandla-langa&catid=13:authors&Itemid=28|title=Mandla Langa|last=Tourism|first=KZN Literary|website=www.literarytourism.co.za|language=en|access-date=8 January 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Foundation for Global Dialogue (FGD) <ref>{{Cite web|url=http://www.globaldialoguefoundation.org/|title=Global Dialogue Foundation {{!}} Illuminating the World {{!}} Celebrating Life|website=www.globaldialoguefoundation.org|access-date=8 January 2018|archive-date= 8 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108180131/http://www.globaldialoguefoundation.org/|url-status=dead}}</ref> * (Institute for the Advancement of Journalism (IAJ) <ref>{{Cite web|url=http://www.iaj.org.za/|title=Institute for the Advancement of Journalism {{!}} Leading-edge-mid-career journalism and communications training across Africa|website=www.iaj.org.za|language=en-US|access-date=8 January 2018}}</ref> * Die [[Rhodes-universiteit|Rhodes University]] School for Economic Journalism * The Nation's Trust <ref name="intofrench.org">{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|title=損することなく宝石の買取に出す方法｜お店選びが肝心|website=www.intofrench.org|language=ja|access-date=8 January 2018|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214836/http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|url-status=dead}}</ref> * Read Educational Trust * South African Screen Writers' Laboratory(SCRAWL) * Direkteur van Contemporary African Music and Arts (CAMA) === Media-aanstellings === * April 1999 - Junie 2000: Voorsitter van die Onafhanklike Uitsaaiowerheid <ref name="LiteraryTourism"/> * Langa was 'n rubriekskrywer van die ''Sunday Independent'' * Ondervoorsitter van die suksesvolle Africa '95 -uitstallingsseisoen in Londen. <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Het in die raad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|South African Broadcasting Corporation]] (SABC) gedien na sy pos as programdirekteur * Swerwende redakteur by ''Leadership Magazine'' <ref name="modernghana.com"/> == Werke == === Fiksie === * .''The Lost Colours of the Chameleon'' Picador Afrika, 2008,{{ISBN|978-1-77010-084-8}} *   <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-408-6|978-0-86486-408-6]]</cite></bdi>''The Memory of Stones'', New Africa Books, 2000 - 'n versameling wat die aard van die Suid-Afrikaanse samelewing ondersoek na die einde van [[apartheid]] *  ''T''<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-313-3|978-0-86486-313-3]]</cite></bdi>''he Naked Song and Other Stories'', New Africa Books, 1996. * ''<nowiki/>'N Reënboog op die papierhemel'' . Kliptown Books, 1989 * ''Tederheid van bloed'' . Zimbabwe Publishing House, 1987. === Nie-fiksie === * Met Nelson Mandela, ''Dare Not Linger: The Presidential Years'', Macmillan, 2017,{{ISBN|978-1509809592}} === Samewerkende werke === * 2006: ''Youth 2 Youth: 30 Years after Soweto ’76'' (Inleiding deur Mandla Langa, onder redaksie van George Hallett ) * 2004: ''Moving in Time: Images of Life in a Democratic South Africa'' (Inleiding deur Mandla Langa, geredigeer deur George Hallett) * 2004: ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' deur [[Kader Asmal]], David Chidester en Wilmot Godfrey James (Inleiding deur Mandla Langa) === Versamelings === * 2004: Kader Asmal, David Chidester en Wilmot Godfrey James (reds), ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' - Inleiding deur Mandla Langa. [[Media24|Jonathan Ball-uitgewers]], Suid-Afrika. * 1997: Charles R. Larson (red. ), ''Under African Skies: Modern African Stories'' . [[Farrar, Straus en Giroux|Farrar, Straus & Giroux]] ; sagteband Canongate Books, 2005. * 1990: Elisa Segrave (red. ), ''Junky's Christmas and other Yuletide Stories'' . Slangstert . * 1990: Sarah LeFanu en Stephen Hayward (reds), Colours of a New Day: Writing for South Africa, Lawrence & Wishart === Ander === * ''Milestones'' - musikale opera in samewerking met die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langa, Mandla}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] 7koecq9fdbxvwajnb2sqxxn6yntlxkv 2915346 2915344 2026-07-02T19:33:02Z Sobaka 328 /* Persoonlike lewe */ 2915346 wikitext text/x-wiki '''Mandla Langa''' (gebore 1950 in Stanger, [[Durban]] ) is 'n Suid-Afrikaanse digter, kortverhaalskrywer, romanskrywer en kulturele aktivis. Hy het in [[KwaMashu]], Durban grootgeword. <ref>[https://www.theguardian.com/profile/mandlalanga Mandla Langa profile], ''The Guardian'' (London), 24 June 2008.</ref> Sy roman ''The Lost Colors of the Chameleon'' het die 2009 Commonwealth Writers 'Prize (Afrika-streek) gewen. <ref>[http://bookslive.co.za/blog/2009/03/11/mandla-langa-and-uwem-akpan-win-the-2009-commonwealth-writers-prizes-africa-region/ "Mandla Langa and Uwem Akpan Win the 2009 Commonwealth Writers’ Prizes – Africa Region"], Books Live, 11 March 2009.</ref> <ref>[http://news.artsmart.co.za/2009/03/mandla-langa-wins-commonwealth-writers.html "Mandla Langa wins Commonwealth Writers' Prize"], Artsmart, 19 March 2009.</ref> Langa skryf vir 'n graad Engels en Filosofie aan die [[Universiteit van Fort Hare|Universiteit van Fort Hare in]], maar word in 1973 geskors as gevolg van sy betrokkenheid by die aktiwiteite van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie. In 1976 gaan hy in ballingskap en woon hy in verskillende lande in Suider-Afrika, sowel as in [[Hongarye]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. <ref>[https://www.pen.org/mandla-langa "Mandla Langa"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20141002013030/https://www.pen.org/mandla-langa|date=2 October 2014}}, PEN America.</ref> Langa is ingebring om die tweede bundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie te voltooi, in 'n onvoltooide manuskrip agtergelaat toe Mandela in 2013 oorlede is, en in 2017 gepubliseer as ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' . <ref name="Slovo">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare Not Linger: The Presidential Years by Nelson Mandela and Mandla Langa review – an impossible act to follow|last=Gillian Slovo|authorlink=Gillian Slovo|date=22 October 2017|website=The Guardian}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mandla Langa is [[Durban|in 1950 in Stanger, Durban]], Suid-Afrika gebore en het in die [[KwaMashu|KwaMashu-]] township 20 myl noord van Durban <ref name="cca.ukzn.ac.za">{{Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/33-tow-2009/372-mandla-langa-south-africa|title=Mandla Langa (South Africa)|website=www.cca.ukzn.ac.za|publisher=Centre for Creative Arts|access-date=16 Mei 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> grootgeword tydens die implementering van die [[Apartheid|apartheidstelsel]]. Hy is een van sewe kinders. Sy broer [[Pius Langa]] het as hoofregter in Suid-Afrika gedien. 'n Ander broer, Bheki Langa, het as Suid-Afrika se ambassadeur in Rusland gedien. 'n Derde broer, [[Ben Langa]], is in 'n politiese sluipmoord gedood. Mandla Langa het Gardner Memorial School, Sibonelo High School in Durban, en daarna die [[Universiteit van Fort Hare]] bygewoon. Weens die groot aantal politieke stakings gedurende sy universiteitsloopbaan, kon hy eers in 1972 sy BA in Engels en Filosofie voltooi. Hy het in 1973–74 aan 'n hoërskool in KwaMashu klas gegee. <ref>Tymon Smith, [http://www.timeslive.co.za/lifestyle/books/2012/05/06/the-fiction-prize "The Fiction Prize – The Judges"], ''Times Live'', 6 May 2012.</ref> In 1974 raak hy aktief betrokke as direkteur van die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) en handhaaf hierdie pos tot sy inhegtenisneming in 1976 weens 'n poging om die land sonder 'n permit te verlaat. As gevolg hiervan het hy 101 dae tronkstraf uitgedien. <ref name="thepresidency.gov.za">[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847 "Mandla Langa (1950– )"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194424/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=7847|date=4 March 2016}}, The Presidency, Republic of South Africa.</ref> Volgens Charles Larson (redakteur van ''Under African Skies'' ) het Langa self gesê dat sy inhegtenisneming weens sedisie was . Terwyl hy in die tronk was, het hy voortgegaan om sy skryfvaardighede te verbeter. Nadat hy sy vonnis uitgedien het, het hy na [[Botswana]] gevlug en sy lewe in ballingskap opgeneem. Hy het ook tyd in [[Lesotho]] en [[Angola]], deurgebring, waar hy militêre opleiding van [[Umkhonto we Sizwe]], ontvang het. <ref name="modernghana.com"/> Benewens Lesotho, het Langa tyd in [[Mosambiek]], [[Zambië]], [[Hongarye]] en die Verenigde Koninkryk deurgebring. <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> Hy het verskillende [[African National Congress|ANC-]] poste in die buiteland beklee, waaronder kulturele attaché in die Verenigde Koninkryk en Wes-Europa. <ref name="MediaClub">Khanyi Magubane, [http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize "Commonwealth nod to SA writer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040442/http://mediaclubsouthafrica.com/themedia/42-land/landnews/1025-sa-writer-wins-commonwealth-prize |date= 4 Maart 2016 }}, Media Club South Africa, 17 March 2009.</ref> == Persoonlike lewe == Langa het twee dogters saam met sy vrou June Josephs. <ref>{{Cite web|url=http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721203114/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page49062|archive-date=21 Julie 2011|access-date=31 Maart 2011}}</ref> Hy het twee broers, Pius Langa, wat as Suid-Afrikaanse hoofregter gedien het, en Bheki WJ Langa, wat 'n diplomaat is. Sy derde broer, Ben Langa, was die slagoffer van "n politieke [[sluipmoord]]. == Beroep == Onder Langa se vroeëre uitgegewe werk is gedigte soos "Pension Jives" en "They Not Longer Speak to Us in Song". Benewens die skryf van poësie, het hy ook prosa begin skryf. Sy verhaal "The Dead Men Who Lost Their Bones" was sy eerste wat in 1980 in ''Drum Magazine'' uitgegee is, met 'n prys. <ref name="thepresidency.gov.za"/> Langa se sukses het sy literêre evolusie tot romanskrywing aangespoor. In 1991 word hy die eerste Suid-Afrikaner wat 'n beurs vir kreatiewe skryfkuns in Groot-Brittanje ontvang. Langa se uiteenlopende werk sluit in die skryf van 'n opera, ''Milestones'', met musiek gekomponeer deur die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] . In 1999 verskyn ''Milestones'' tydens die [[Standard Bank|Standard Bank-]] fees in [[Grahamstad]] . <ref name="cca.ukzn.ac.za"/> <ref>[[John Matshikiza]], [https://mg.co.za/article/1999-06-11-milestone-for-the-new-south-africa "Milestone for the new South Africa"], ''Mail & Guardian'', 11 June 1999.</ref> Sy uitgegewe boeke is ''Tenderness of Blood'' (1987), ''A Rainbow on a Paper Sky'' (1989), ''The Naked Song and Other Stories'' (1997), ''The Memory of Stones'' (2000), en ''The Lost Colors of the Chameleon'' (2008), wat die 2009 Commonwealth Writers Prize (beste boek in Afrika) gewen het. <ref>[[List of overall and regional winning authors of the Commonwealth Writers' Prize#1990s]]</ref> <ref>Katie Allen, [http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html "Commonwealth regional winners announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006131816/http://thebookseller-com-sta.sites.ac/news/commonwealth-regional-winners-announced.html}}, ''The Bookseller'', 23 March 2009.</ref> Hoofregter Elinor Sisulu het gesê: "Langa dekonstrueer die innerlike werking van 'n mitiese Afrika-staat en lê die gebreke bloot van leiers wat te verblind is deur mag om die groot uitdagings van hul tyd effektief die hoof te bied." <ref name="MediaClub"/> Langa verskyn op die Paryse boekebeurs in 2011. <ref>{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095024/http://www.intofrench.org/index.php/en/culture/news/99-mandla-langa-|archive-date=6 October 2014|access-date=2011-05-09}}</ref> Hy het ook aan die Bush Theatre se projek ''Sixty-Six Books'' in 2011 deelgeneem met 'n stuk gebaseer op 'n boek uit die King James Bible . <ref>[https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ "Sixty six books – to October 29"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205073732/https://reviewsgate.com/sixty-six-books-to-october-29/ |date= 5 Desember 2020 }} (2011), ''ReviewsGate''.</ref> Langa is ingebring om die opvolgbundel van [[Nelson Mandela]] se outobiografie ''Long Walk to Freedom in'' 1994 te voltooi. Op grond van Mandela se handgeskrewe aantekeninge en 'n konsep wat onvoltooid gelaat is toe Mandela in 2013 oorlede is, asook argiefmateriaal en onderhoude, is ''Dare Not Linger: The Presidential Years'' van Nelson Mandela en Mandla Langa, met 'n proloog van [[Graça Machel]], in 2017 uitgegee. Die titel is geneem uit die slotsin van ''Long Walk to Freedom'' : "Maar ek kan net 'n oomblik rus, want met vryheid kom verantwoordelikhede en ek durf nie talm nie, want my lang loop is nie beëindig nie." <ref name="Slovo"/> <ref>Prakash Naidoo, [https://www.businesslive.co.za/fm/life/books/2017-10-19-books-mandla-langa-completes-madibas-work/ "BOOKS: Mandla Langa completes Madiba’s work"], ''Financial Mail'', Business Live, 17 October 2017.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/22/dare-not-linger-presidential-years-nelson-mandela-mandla-langa-review|title=Dare not Linger: Mandela's 'new' memoir offers unique insights|last=Alet Janse van Rensburg|date=18 October 2017|publisher=News24}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.panmacmillan.com/authors/nelson-mandela/dare-not-linger|title=Dare Not Linger: The Presidential Years|date=19 October 2017|publisher=Pan Macmillan}}</ref> <ref>Mandla Langa, [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-book-extract-the-presidency-and-the-constitution-from-mandla-langas-dare-not-linger/ "Book Extract: The Presidency and the Constitution, from Mandla Langa’s Dare Not Linger"], ''[[Daily Maverick]]'', 27 October 2017.</ref> == Toekennings en eerbewyse == In 2007 ontvang Langa Suid-Afrika se Nasionale [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) vir literêre, joernalistieke en kulturele prestasies, met die verwysing as 'n "uitstekende bydrae tot die stryd teen apartheid, prestasies op die gebied van letterkunde en joernalistiek en 'n bydrae tot die post-apartheid Suid. Afrika deur in verskillende instellings te dien." <ref name="thepresidency.gov.za"/> In Februarie 2003 het die Pan African Writers 'Association (PAWA) Langa aangebied tydens 'n geleentheid wat hom as 'n vooraanstaande Suid-Afrikaanse skrywer bevorder het:' An Evening with Mandla Langa '. <ref name="modernghana.com"/> === Administratiewe poste === * Kultuurverteenwoordiger van die African National Congress (ANC) <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Julie 2001–05: Voorsitter van die eerste raad van die Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika (ICASA) - (samesmelting van die IBA en die Suid-Afrikaanse reguleringsowerheid vir telekommunikasie - SARRA) <ref name="modernghana.com">[http://www.modernghana.com/news/31383/1/pawa-to-host-mandla-langa.html "PAWA to Host Mandla Langa"], Modern Ghana, 18 February 2003.</ref> * Voorsitter van die Raad by MultiChoice South Africa <ref>[http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 "Leadership Changes At Multichoice South Africa Holdings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006132503/http://www.multichoice.co.za/multichoice/view/multichoice/en/page47786?oid=73835&sn=Detail+2009&pid=44115 |date= 6 Oktober 2014 }}, Multichoice press release.</ref> Langa dien tans in die volgende rade: * Business and Arts South Africa (BASA) <ref name="LiteraryTourism">{{Cite web|url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=47:mandla-langa&catid=13:authors&Itemid=28|title=Mandla Langa|last=Tourism|first=KZN Literary|website=www.literarytourism.co.za|language=en|access-date=8 January 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Foundation for Global Dialogue (FGD) <ref>{{Cite web|url=http://www.globaldialoguefoundation.org/|title=Global Dialogue Foundation {{!}} Illuminating the World {{!}} Celebrating Life|website=www.globaldialoguefoundation.org|access-date=8 January 2018|archive-date= 8 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108180131/http://www.globaldialoguefoundation.org/|url-status=dead}}</ref> * (Institute for the Advancement of Journalism (IAJ) <ref>{{Cite web|url=http://www.iaj.org.za/|title=Institute for the Advancement of Journalism {{!}} Leading-edge-mid-career journalism and communications training across Africa|website=www.iaj.org.za|language=en-US|access-date=8 January 2018}}</ref> * Die [[Rhodes-universiteit|Rhodes University]] School for Economic Journalism * The Nation's Trust <ref name="intofrench.org">{{Cite web|url=http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|title=損することなく宝石の買取に出す方法｜お店選びが肝心|website=www.intofrench.org|language=ja|access-date=8 January 2018|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214836/http://www.intofrench.org/index.php?option=com_content&view=article&id=99:mandla-langa-&catid=52:news&Itemid=103&lang=fr|url-status=dead}}</ref> * Read Educational Trust * South African Screen Writers' Laboratory(SCRAWL) * Direkteur van Contemporary African Music and Arts (CAMA) === Media-aanstellings === * April 1999 - Junie 2000: Voorsitter van die Onafhanklike Uitsaaiowerheid <ref name="LiteraryTourism"/> * Langa was 'n rubriekskrywer van die ''Sunday Independent'' * Ondervoorsitter van die suksesvolle Africa '95 -uitstallingsseisoen in Londen. <ref name="thepresidency.gov.za"/> * Het in die raad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|South African Broadcasting Corporation]] (SABC) gedien na sy pos as programdirekteur * Swerwende redakteur by ''Leadership Magazine'' <ref name="modernghana.com"/> == Werke == === Fiksie === * .''The Lost Colours of the Chameleon'' Picador Afrika, 2008,{{ISBN|978-1-77010-084-8}} *   <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-408-6|978-0-86486-408-6]]</cite></bdi>''The Memory of Stones'', New Africa Books, 2000 - 'n versameling wat die aard van die Suid-Afrikaanse samelewing ondersoek na die einde van [[apartheid]] *  ''T''<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Spesiaal: BookSources / 978-0-86486-313-3|978-0-86486-313-3]]</cite></bdi>''he Naked Song and Other Stories'', New Africa Books, 1996. * ''<nowiki/>'N Reënboog op die papierhemel'' . Kliptown Books, 1989 * ''Tederheid van bloed'' . Zimbabwe Publishing House, 1987. === Nie-fiksie === * Met Nelson Mandela, ''Dare Not Linger: The Presidential Years'', Macmillan, 2017,{{ISBN|978-1509809592}} === Samewerkende werke === * 2006: ''Youth 2 Youth: 30 Years after Soweto ’76'' (Inleiding deur Mandla Langa, onder redaksie van George Hallett ) * 2004: ''Moving in Time: Images of Life in a Democratic South Africa'' (Inleiding deur Mandla Langa, geredigeer deur George Hallett) * 2004: ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' deur [[Kader Asmal]], David Chidester en Wilmot Godfrey James (Inleiding deur Mandla Langa) === Versamelings === * 2004: Kader Asmal, David Chidester en Wilmot Godfrey James (reds), ''South Africa's Nobel Laureates: Peace, Literature and Science'' - Inleiding deur Mandla Langa. [[Media24|Jonathan Ball-uitgewers]], Suid-Afrika. * 1997: Charles R. Larson (red. ), ''Under African Skies: Modern African Stories'' . [[Farrar, Straus en Giroux|Farrar, Straus & Giroux]] ; sagteband Canongate Books, 2005. * 1990: Elisa Segrave (red. ), ''Junky's Christmas and other Yuletide Stories'' . Slangstert . * 1990: Sarah LeFanu en Stephen Hayward (reds), Colours of a New Day: Writing for South Africa, Lawrence & Wishart === Ander === * ''Milestones'' - musikale opera in samewerking met die jazzmusikant [[Hugh Masekela]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langa, Mandla}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] l50g7qirb4kjjhurgs6p81jfvuq9xfh Lavumisa 0 369838 2915427 2377661 2026-07-03T11:39:49Z JMK 649 +prent 2915427 wikitext text/x-wiki [[Lêer:SZ-Lavumisa.png|regs|duimnael| Ligging van Lavumisa in Eswatini]] '''Lavumisa''' is 'n dorp in die Shiselweni-distrik in die suide van [[Eswatini]]. Dit dien as 'n [[Grens tussen Suid-Afrika en Eswatini|grenspos]] oorkant die naburige dorp [[Golela]] in [[Suid-Afrika]]. Die snelweg MR8 en die spoorlyn kruis ook hier. [[Lêer:Pongolapoort Dam sat.PNG|duimnael|links|Lavumisa op 'n satellietbeeld, net noord van die Eswatini-grens (in geel). [[Pongolapoortdam]] is na die oos- en suidoostekant.]] {{koördinate|27|19|S|31|54|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Grense van Eswatini]] fb8l09m65ub95danh7qdqq4d9qxxig4 Gastroliet 0 391606 2915413 2728956 2026-07-03T05:28:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2915413 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Gastroliths.jpg|thumb|220px|Gastroliete uit 'n [[reptiel]] van die [[Mesosoïkum]].]] 'n '''Gastroliet''', ook genoem 'n maagklip, is 'n klip in die [[spysverteringstelsel]] van sommige diere. Hulle word in die maag gehou en help om kos fyn te maal in diere sonder die nodige maaltande. In ander spesies word die klippe ingesluk en gaan dit deur die spysverteringstelsel. Dan word dit voortdurend vervang. Die grootte van die klippe hang af van die grootte van die dier en die gastroliete se rol in die spysvertering. Ander spesies gebruik die gastroliete as [[ballas]] om hulle dryfvermoë te beheer.<ref name="asihcopeiaonline.org">Rondeau, et al [http://www.asihcopeiaonline.org/doi/abs/10.1643/CP-03-302R Larval Anurans Adjust Buoyancy in Response to Substrate Ingestion] Copeia: Februarie 2005, Vol. 2005, No. 1, pp. 188-195.</ref> Klippe van wisselende groottes, van sandkorrels tot groot klippe, is al aangeteken. Die woord "gastroliet" kom van die [[Grieks]]e γαστήρ (''gastēr'', "maag") en λίθος (''lithos'', "klip"). ==Voorkoms== [[Beeld:Starr Springs Gastroliths Jurassic Utah.jpg|thumb|220px|Gastroliete uit die [[Jura]]periode van Starr Springs, [[Utah]].]] Onder lewende [[gewerweldes]] is gastroliete algemeen in [[krokodil]]le, [[alligator]]s, pantvretende [[voël]]s, [[rob]]be en [[seeleeu]]s. Klippe wat deur [[volstruis]]e ingesluk word, kan tot langer as 10&nbsp;cm wees. Skynbare mikrogastroliete is ook al in [[padda]]visse aangetref.<ref>Wickramasinghe, DD et al [http://www.asihcopeiaonline.org/doi/abs/10.1643/0045-8511%282007%297%5B1012%3AOCIDAI%5D2.0.CO%3B2 Ontogenetic changes in diet and intestinal morphology in semi-terrestrial tadpoles of ''Nannophrys ceylonensis'' (''Dicroglossidae'')] Copeia, Vol2007, uitg. 4 (Desember 2007)</ref> Die insluk van slyk en gruis deur paddavisse van verskeie spesies het al volgens waarneming dryfbeheer verbeter.<ref name="asihcopeiaonline.org"/> Somme uitgestorwe diere soos [[souropode]]-[[dinosourus]]se het blykbaar klippe, soms van verskeie kilogramme elk, gebruik om taai plantmateriaal fyn te maal. Waterdiere, soos [[plesiosourus]]se, kon hulle as ballas gebruik het om hulle balans te hou en hulle minder te laat dryf, soos wat krokodille doen.<ref name="darby-ojakangas-1980" /> Terwyl die klippe wat in [[fossiel]]e gevind is rond en glad is, is baie klippe in lewende voëls nie glad nie. ==Paleontologie== ===Identifikasie=== [[Beeld:Diplodocinae jmallon.jpg|thumb|links|180px|'n Dinosourus eet gastroliete wat in plantmateriaal verstrengel is.]] [[Geoloog|Geoloë]] het gewoonlik 'n paar bewyse nodig voordat hulle sal aanvaar dat spesifieke klippe deur 'n dinosourus gebruik is om met sy spysvertering te help. Eerstens moet dit aan alle kante gerond en soms glad wees, want in enige dinosourus se maag sou enige ware gastroliet in 'n wisselwerking met ander klippe en veselmateriaal gewees het. [[Beeld:Psittacosaurus stomach stones.jpg|thumb|220px|'n Fossiel van ''Psittacosaurus'' met gastroliete in die maagstreek, Amerikaanse Museum van Natuurgeskiedenis.]] Tweedens moet die klippe anders lyk as klippe wat in die onmiddellike [[geologie]]se omgewing voorkom. Baie gastroliete is ontdek in die deposito's van [[Meer|mere]], modder en [[moeras]]se. Dié omgewings is kalm waterdeposito's en kan nie klippe rondbeweeg, soos [[rivier]]e en [[strand]]e, nie. Laastens glo sommige kenners die klippe moet saam met die dinosourus gevind word wat hulle ingesluk het. Dié laaste kriterium veroorsaak probleme wanneer gastroliete geïdentifiseer word, want gladde klippe wat sonder konteks ontdek word, kan verkeerdelik afgeskryf word as dat dit deur water of die wind gepoleer is. Christopher H. Whittle (1988, '89) het ontledings deur elektroniese mikroskope begin doen om patrone aan gastroliete te ondersoek. Wings (2003) het ontdek gastroliete van volstruise sal buite die skelet gedeponeer word as die karkas selfs net 'n paar dae ná die dood in 'n wateromgewing gelê het. Hy het afgelei dit geld vir alle voëls (met die moontlike uitsondering van [[moa]]s) vanweë die feit dat hulle bene vol lug is, en dit sou veroorsaak dat 'n karkas wat in water lê, bo sal dryf vir die tyd wat nodig is vir gastroliete om uit te kom. ===Migrasie=== [[Paleontoloog|Paleontoloë]] en geoloë doen navorsing oor nuwe maniere om gastroliete te identifiseer wat buite dieroorblyfsels ontdek word vanweë die belangrike inligting wat hulle kan verskaf. As die geldigheid van sulke gastroliete bevestig kan word, kan hulle moontlik gastroliete terugspeur na die oorspronklike gebied waar die dinosourus die klippe ingesluk het. Dit kan dan baie vertel oor die migrasie van die diere. Omdat die getal vermeende gastroliete aansienlik is, kan hulle baie inligting oor die lewe en gedrag van dinosourusse verskaf. ==Verwysings== {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="darby-ojakangas-1980">Darby en Ojakangas (1980).</ref> }} ==Bronne== {{refbegin|2}} * Darby, D.G. en Ojakangas, J. (1980). "Gastroliths from an Upper Cretaceous Plesiosaur". ''Journal of Paleontology'' 54:3 * Whittle, C. (1989). "On the Origins of Gastroliths: Determining the Weathering Environment of Rounded and Polished Stones by Scanning Electron Microscope Analysis". Geological Society of America, Bulletin 51:5. * Whittle, C. (1988). "On the Origins of Gastroliths". ''Journal of Vertebrate Paleontology'', bylaag tot 3:28. * Wings, Oliver (2003): "Observations on the Release of Gastroliths from Ostrich Chick Carcasses in Terrestrial and Aquatic Environments". ''Journal of Taphonomy'' '''1'''(2): 97-103. [http://www.dinosaurhunter.org/files/wings_2003_-_ostrich_gastrolith_release.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207062340/http://www.dinosaurhunter.org/files/wings_2003_-_ostrich_gastrolith_release.pdf |date=7 Februarie 2012 }} * Wings, Oliver (2004): "Identification, distribution, and function of gastroliths in dinosaurs and extant birds with emphasis on ostriches (''Struthio camelus'')". Ph.D.-tesis, Universiteit van Bonn, Duitsland, 187 pp. URN: urn:nbn:de:hbz:5N-04626 [https://web.archive.org/web/20210518175914/http://hss.ulb.uni-bonn.de/diss_online/math_nat_fak/2004/wings_oliver/ PDF] * Wings, Oliver (2007): "A review of gastrolith function with implications for fossil vertebrates and a revised classification". ''Acta Palaeontologica Polonica'' '''52'''(1): 1-16. [https://web.archive.org/web/20080307225733/http://www.app.pan.pl/acta52/app52-001.pdf PDF] * {{cite journal |last1=Wings |first1=Oliver |last2=Sander |first2=P. Martin |date=April 2007 |title=No gastric mill in sauropod dinosaurs: new evidence from analysis of gastrolith mass and function in ostriches |journal=Proceedings of the Royal Society |volume=274 |issue=1610 |pages=635–640 |doi=10.1098/rspb.2006.3763 |pmid=17254987 |jstor=5223826 |url= |pmc=2197205 }} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Gastrolith}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voëls]] [[Kategorie:Dinosourusse]] [[Kategorie:Reptiele]] awccq1j3h2fy16tbbd6tkqcrx0ijpn2 Jana Luther 0 392102 2915347 2909917 2026-07-02T19:35:35Z Sobaka 328 opruim 2915347 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jana Luther | bynaam = | beeld = Luthja.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jana Luther | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Leksikograaf | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jana Luther''' is ’n [[leksikograaf]] en [[Redakteur|teksredakteur]] wat spesialiseer in [[Afrikaans]]. Sy het in [[Johannesburg]] grootgeword, aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] studeer en in 1991 'n [[MA-graad]] (Afrikaans en [[Nederlands]]) met lof behaal.<ref name="tk" /><ref name="litnet" /><ref name="afvan" /> Sy werk sedert 2019 as mederedakteur aan die ''[[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]]''. Sy dien van 2013 af in die [[Taalkommissie]] (van 2019 af as sekretaris) en werk af en toe as fiksieredakteur, herskrywer en vertaler vir verskillende [[Uitgewery|uitgewers]]. Van 1991 tot 1995 was sy jeugboekredakteur en daarna woordeboekredakteur by [[Tafelberg Uitgewers]]. Van 1996 tot 2006 werk sy bedags as woordeboekmaker by Pharos en saans en Sondae gereeld as nasienredakteur in die nagkantoor van ''[[Die Burger]]''. Van 2007 tot 2017 was sy voltyds redakteur van die sesde uitgawe van die ''[[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]] (''HAT 6'') by Pearson SA. In haar vrye tyd lees sy, skryf ’n tweeweeklikse rubriek vir ''[[Beeld]]'' en ''[[Netwerk24]]'' en versamel en bewerk intyds nuwe woorde, betekenisse, uitdrukkings, asook ouer vorme wat nog nie elders opgeneem is nie, in die ''Woordeboek van Afrikaans Vandag''. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="tk">{{Cite web |url=https://www.taalkommissie.co.za/ontmoet/?fbclid=IwAR2dKnJ8TsTJPurgGBBjEVr0pqDsp7kv-QuYTYK6QFhsEJcnoyd9azyXHAo |title=Hier is ons |website=www.taalkommissie.co.za}}</ref> <ref name="litnet">{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/author/jana-luther/ |title=Jana Luther |website=[[LitNet]] }}</ref> <ref name="afvan">{{Cite web |url=https://www.afrikaans-vandag.co.za/aktueel/jana-luther/ |title=Jana Luther |website=afrikaans-vandag.co.za }}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://twitter.com/janaluther Jana Luther] op [[Twitter]]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Luther, Jana}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Leksikografie]] dmqsn8731txyqa7ab5ffp9uvy1p568j Al-Hashr 0 395554 2915404 2678419 2026-07-02T22:33:08Z Atcovi 57396 upd. 2915404 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|الحشر}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|59}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Medina|Medinees]] |ander_titels = ''Al-Hashr'' |transliterasie = Al-Hasjr, Al-Gasjr |ander_name = "Die Verbanning" |openbaring = |djoes = 28 |ajat = 24 |klank = [[Lêer:Chapter 59, Al-Hashr (Murattal) v2 - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''Al-Hashr''''' ([[Arabies]]: الحشر, "'''Die Verbanning'''") is die 59ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 24 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Medina]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. ==Opsomming== Die naam van die soera kom uit vers&nbsp;2, waar die woord "hashr" gebruik word om die verdrywing van die Joodse Banu Nadir-stam uit hulle huise te beskryf. Die soera noem in die laaste drie verse 15 [[Name van God in Islam]].<ref>{{cite book |last1=Wherry |first1=Elwood Morris |title=A Complete Index to Sale's Text, Preliminary Discourse, and Notes |date=1896 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co |location=Londen}} {{PD-notice}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Al-Hashr}} {{Soera|59|Al-Mujadilah|Al-Mumtahana}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hashr}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] 41od4errr7xg4r9axf70pnm50gepm0r Portaal:Krieket/Nuus 100 397283 2915400 2914479 2026-07-02T21:40:31Z SpesBona 2720 T20I-vrouewêreldbeker 2026 hersien 2915400 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prime Minister Sheikh Hasina With ICC Women's T20 World Cup Trophy 2024-05-05 (PID-0008760) (cropped).jpg|regs|150px|Die T20I-vrouewêreldbekertrofee waarom meegeding word]] * [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] haal die eindstryd van die '''[[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]''' op [[Lord’s]] in [[Londen]], nadat hulle [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] en [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] onderskeidelik in die halfeindrondte verslaan het. * In die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2026]] op die Narendra Modi-stadion in [[Ahmedabad]] verslaan die medegasheer en verdedigende wêreldkampioen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] vir [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met 96 lopies en palm sodoende sy derde [[T20I-wêreldbeker]]titel in. [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Proteas|Suid-Afrika]] was die ander twee semi-finaliste. * Die [[Internasionale Krieketraad]] het die [[Krieketwêreldbeker 2027]] se datums bekend gemaak; dié toernooi sal op 4 Oktober begin en die eindstryd sal ná sewe weke se wedstryde op 21 November op [[Wanderersstadion|Wanderers]] in [[Johannesburg]] beslis word. * Die verdedigende kampioen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] behou [[die As]]-urn, nadat hulle die 2025–26-tuisreeks teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] met 4–1 wen. * In die eindstryd van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|13de Vrouekrieketwêreldbekertoernooi]] op die DY Patil-stadion in [[Navi Mumbai]] verslaan die medegasheer [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] met 52 lopies en palm sodoende sy eerste [[vrouekrieketwêreldbeker]]titel in. Die verdedigende kampioen [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] was die ander twee semi-finaliste. <noinclude> [[Kategorie:Portaal:Krieket|Nuus]] </noinclude> 8rfvojlwk3b2kxai8nnjrtdagqfku8a Vulgata 0 397499 2915215 2556375 2026-07-02T12:42:29Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Latyn]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2915215 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Frontispiece of the Sixto-Clementine Vulgate (1592).jpg|thumb|180px|Die titelblad van die ''Clementine Vulgate'' van 1592.]] Die '''Vulgata''' of '''Vulgaat''' ([[Engels]]: ''Vulgate''; ook genoem '''Biblia Vulgata''', "Bybel in die algemene taal") is 'n Latynse vertaling van die [[Bybel]] uit die laat 4de&nbsp;eeu. Die vertaling is grotendeels die werk van [[Hieronimus van Stridon|Hieronimus]], wat in 382 opdrag van [[pous Damasus I]] gekry het om die ''Vetus Latina'' (die [[evangelie]]s wat deur die Romeinse Kerk gebruik is) te hersien. Later het Hieronimus op eie inisiatief sy werk uitgebrei en die meeste boeke van die Bybel oorvertaal. Die Vulgata is algaande as die Bybelteks in die Westelike Kerk aanvaar. Dit het oor die volgende eeue die ''Vetus Latina'' vervang. Teen die 13de&nbsp;eeu het dit die naam ''versio vulgata'' ("die algemeen gebruikte weergawe"), of die verkorte naam ''Vulgata'', van die vorige weergawe oorgeneem.<ref name="LewisShort">{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=vulgo2|title=A Latin Dictionary {{!}} vulgo|last1=T. Lewis|first1=Charlton|last2=Short|first2=Charles|website=www.perseus.tufts.edu|access-date=5 October 2019}}</ref> Die Vulgata bevat ook sommige vertalings van die ''Vetus Latina'' waaraan Hieronimus nie gewerk het nie. Die Vulgata het later die [[Katolieke Kerk]] se amptelike Latynse Bybel geword, eers as die ''Sixtine Vulgate'' (1590), toe as die ''Clementine Vulgate'' (1592) en daarna as die ''Nova Vulgata'' (1979). Die Vulgata word steeds in die Latynse Kerk gebruik. Die Katolieke Kerk het dit op die Konsilie van [[Trente]] (1545-'63) as die amptelike Latynse Bybel bevestig.<ref name=":12">{{Cite book|last=Metzger|first=Bruce M.|title=The Early Versions of the New Testament|publisher=Clarendon Press|year=1977|location=Oxford|pages=348}}</ref> Die ''Clementine Vulgate'' was die amptelike Bybel van die Katolieke Kerk tot in 1979, toe die ''Nova Vulgata'' gepromulgeer is. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Vulgate}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Vulgate}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bybel]] [[Kategorie:Latyn]] 5yuo6xq6t04gik524ruv816qc4y85j5 Rob Hersov 0 399938 2915301 2913643 2026-07-02T19:01:33Z Oesjaar 7467 Verwyder duplikaat 2915301 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Rob Hersov.jpg|duimnael|Rob Hersov]] '''Robert Basil Hersov''' (gebore [[9 Oktober]] [[1960]] in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]) is 'n politieke kommentator, sakebestuurder en [[entrepreneur]].<ref name="briefly" /> Sy oupa, Bob Hersov, was die stigter van [[Anglovaal]], een van Suider-Afrika se grootste mynbou- en nywerheidsmaatskappye.<ref name="briefly" /> Sy vader Basil Hersov het die maatskappy van 1973 tot 2001 bestuur.<ref name="briefly" /> Die familie het AngloVaal in die 1990's verkoop.<ref name="bil-af-2023-08-11" /> Rob dien as voorsitter en [[HUB]] (en stigter) van Invest Africa, voorsitter en vennoot (en stigter) van African Capital Investments, en voorsitter van die VistaJet-adviesraad.<ref name="crunchbase" /><ref name="cji" /> == Lewensloop == Sy ouers is Basil Edward Hersov en Antoinette. Hersov het [[gematrikuleer]] aan Michaelhouse College, 'n spogskool in die hoë [[KwaZulu-Natal Middeland]]. In 1982 studeer hy aan die [[Universiteit van Kaapstad]] en behaal 'n B.Bus.Sci-graad.<ref name="crunchbase" /> In 1989 het hy sy [[MBA]] van Harvard Business School verwerf.<ref name="crunchbase" /> Hy het sy loopbaan by Goldman Sachs in [[New York]] begin en toe hoof geword van die Europese mediabeleggingsbankspan by Morgan Stanley in [[Londen]]. Van 1989 tot 1991 was hy sake-ontwikkelingsbestuurder by News Corporation in New York vir voorsitter Rupert Murdoch. Hierna word hy ’n raadslid van die luuksegoederemaatskappy [[Richemont]] SA, en het ook FilmNet bestuur. Hy het daarna [[Hoof- uitvoerende beampte|uitvoerende hoof]] geword van Telepiu Srl in [[Milaan]], [[Italië]] se grootste betaal-TV-maatskappy, wat aan die Mediaset-mediagroep behoort, waar hy ook 'n lid van die direksie was, tot Augustus 1997. In 1999 het hy sy eie besigheid as 'n belegger en entrepreneur begin: in September 1999 was hy medestigter van Antfactory; in November 1999 het hy gehelp om Peoplenews.com te stig. === Cape Winelands Airport === In 2021 het hy [[Fisantekraal]]-lughawe, wes van Durbanville, bekom en dit hernoem na "[[Cape Winelands Airport]]".<ref name="briefly" /><ref name="bil-af-lughawe" /> Hy het ten doel om dit in 'n lewendige lughawe en sekondêre spilpunt vir Kaapstad te omskep.<ref name="bil-af-lughawe" /> == Persoonlike lewe == Hy was voorheen getroud met Kim Hersov, 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaner]] met wie hy twee kinders het.<ref name="briefly" /> Hy is sedert 2009 met die pediater Katie Hersov getroud.<ref name="briefly" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="crunchbase">{{Cite web|url=https://www.crunchbase.com/person/robert-hersov|title=Robert Hersov - Founder @ Adoreum - Crunchbase Person Profile|website=Crunchbase|accessdate=29 Januarie 2025}}</ref> <ref name="cji">{{Cite web|url=https://www.corporatejetinvestor.com/news/20100209_1/|title=VistaJet hires Robert Hersov for advisory board|website=Corporate Jet Investor|accessdate=2025-05-05}}</ref> <ref name="briefly">{{Cite web|url=https://briefly.co.za/facts-lifehacks/celebrities-biographies/147277-who-rob-hersov-biography-family-movies-businesses-net-worth/|title=Who is Rob Hersov? The biography of the influential businessman - Briefly.co.za|first=Justine|last=De Lange|date=5 Desember 2022|website=briefly.co.za|accessdate=29 Januarie 2025}}</ref> <ref name="bil-af-2023-08-11">{{Cite web|url=https://www.billionaires.africa/2023/08/11/7-companies-founded-by-south-african-billionaire-rob-hersov/|title=7 companies founded by South African billionaire Rob Hersov|date=11 Augustus 2023|website=billionaires.africa|accessdate=29 Januarie 2025}}</ref> <ref name="bil-af-lughawe">{{Cite web|url=https://www.billionaires.africa/2023/09/12/rob-hersov-south-african-billionaire-transforming-cape-winelands-airport/|title=Rob Hersov: South African billionaire transforming Cape Winelands Airport|date=12 September 2023|website=billionaires.africa|accessdate=29 Januarie 2025}}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hersov, Rob}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Gewilde saadjies]] sfsyrj8qk786ri87fspijrd0eb6kfx0 Gesondheidsvoordele van tee 0 407401 2915312 2909201 2026-07-02T19:14:56Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915312 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]]<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[Pepermentolie|pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] s7irz0t7899ljy9mfw28jsx93o5wybk 2915314 2915312 2026-07-02T19:15:50Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915314 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]]<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[Pepermentolie|pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] qra6cgh5kaqa9hf3rjdsuel9ccmwoe7 2915315 2915314 2026-07-02T19:17:00Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915315 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[Pepermentolie|pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] s1fs8r2m1vtf7gs9jdgz5t2hzf1pho1 Anton Wilhelm Amo 0 412657 2915307 2908683 2026-07-02T19:12:05Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915307 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sketch portrait of Anton Wilhelm Amo (c. 1703 – c. 1759).jpg|duimnael|Tekening van Anton Wilhelm Amo.]] '''Anton Wilhelm Amo''' (Latyns ''Antonius Guilielmus Amo Afer ab Aximo in Guinee'') ([[1703]]-[[1756]]) was die eerste bekende filosoof van 'n Afrika-agtergrond in [[Duitsland]].<ref>Paulin J. Hountondji: "Afrikanische Philosophie. Myth and Reality''. 2de uitgawe Indiana University Press, Bloomington/Indianapolis 1996, bl. 114.</ref> Hy is gebore in Nkubeami naby Aximia in [[Ghana]]. == Lewe en werk == Dit is onduidelik hoe Amo na [[Europa]] gekom het. Hy dien in [[Amsterdam]] in Hertog van Brunswyk se hof en is onder sy beskerming gedoop. Amo het aan [[Wittenberg]] gestudeer en daar sy doktorsgraad in [[filosofie]] verwerf. Nadat hy in [[Jena]], [[Halle, Sakse-Anhalt|Halle]] en Wolfenbüttel gewerk het, het hy na [[Afrika]] teruggekeer.<ref>Norbert Lochner: Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Übersee-Rundschau 10, uitgawe 1 (1958), bl. 22-31 = Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Transactions of the Historical Society of Ghana 3 (1958), bl. 169-179.</ref> == Ontvangs == In onlangse jare in [[Duitsland]] is voorgestel dat openbare pleine na Amo vernoem word, en in sommige gevalle is dit reeds gedoen (bv. [[Stuttgart|Stuttgart]]).<ref>https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.signal-gegen-rassismus-stuttgart-benennt-nun-doch-einen-platz-nach-anton-wilhelm-amo.b03e1cc2-5ee3-444e-8977-eb002da3e55c.html</ref> Hy is in verskeie museumuitstallings herdenk, insluitend "''Anton Wilhelm Amo. Between the Worlds''" in Wittenberg in 2024.<ref>https://www.wittenberg.de/kultur-tourismus/kultur/ausstellungen/sonderausstellung-anton-wilhelm-amo-zwischen-den-welten-/</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Amo, Anton Wilhelm}} [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1703]] [[Kategorie:Sterftes in 1756]] 3a5tme0g8pk8d0hezb9ms4eqcr9474a Geslagsverwarring as gevolg van hormoonwanbalans 0 419414 2915360 2908796 2026-07-02T19:47:52Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915360 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Geslagsverwarring''' is die innerlike konflik wat 'n persoon as gevolg van 'n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul gevoel rondom hul eie geslagtelikheid) en hul geslag met geboorte ervaar. Hormoonwanbalans veroorsaak fisiese veranderinge in die liggaam en kan 'n rol speel in geslagsverwarring. Die mens is 'n ingewikkelde en komplekse spesie: fisies, emosioneel en geestelik en ervaar soms geslagsverwarring (GV).<ref>Garg G, Elshimy G, Marwaha R. (2024). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532313/. National Library of Medicine. Besoek op 17 September 2024.</ref> Hierdie artikel handel oor die volgende aspekte wat geslagsverwarring in die menslike liggaam raak: * hormone wat 'n rol speel in die moontlike diagnose van geslagsverwarring * die plek waar die hormone in die liggaam vrygestel word * die fisiese uitwerking van die hormone wat in wanbalans is * androgeenongevoeligheidsindroom * hoe hierdie hormone wat in wanbalans is, verhoog of verlaag kan word * die begrip geslagsverwarring * die verbintenis tussen hormone in wanbalans en GV * die komplikasies van ‘n verkeerde diagnose * die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV-diagnose * behandeling van GV * die voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is == Hormone wat ‘n rol speel == Hormone<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/article/22464-hormones{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is chemiese boodskapdraers wat verskillende funksies in die liggaam beheer en koördineer. Verskeie kliere, organe en weefsel produseer en stel hormone vry. Tydens hormoonwerking kan ‘n klein hoeveelheid hormone ‘n groot funksie verrig. As gevolg hiervan, kan ‘n klein verandering in hormoonvlakke ‘n groot uitwerking op die liggaam hê en dit kan tot toestande lei wat mediese sorg vereis. Die hormone ter sprake in hierdie artikel is [[testosteroon]], estrogeen en [[androgeen]]. Testosteroon is ‘n steroïed hormoon wat die ontwikkeling van sekondêre manlike geslagseienskappe stimuleer. Estrogeen<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22353-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is ‘n groep steroïed hormone wat die ontwikkeling en instandhouding van vroulike eienskappe in die liggaam aanspoor. Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon, soortgelyk aan testosteroon. [[Lêer:Hypothalamus.gif|duimnael|Hipotalamus: area waar hormoonvrystelling beheer en stimuleer word.]] == Plek van hormoonvrystelling == Verskillende hormone word op verskillende plekke in die liggaam vrygestel en die area van vrystelling verskil dikwels tussen mans en vroue. === Testosteroon === Die hormoon testosteroon, hoofsaaklik geïdentifiseer as die manlike geslagshormoon, word deur die Leydig-selle<ref>Aladamat N, Tadi P. (2022).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556007/#. National Library of Medicine. Besoek op 21 September 2024.</ref> in die testis van mans geproduseer en in die eierstokke van vrouens. Tydens puberteit sal die [[hipotalamus]] (die area van die brein wat hormoonvrystelling beheer en stimuleer) die hormoon se produsering en vrystelling reguleer en beheer. Voor puberteit is testosteroonvlakke laer, wat ‘n aanduiding is van die lae vrystelling/afskeiding van die gonadotropien-vrystellende hormoon (GnRH)<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22525-gonadotropin-releasing-hormone. Cleveland Clinic. Besoek op 24 September 2024.</ref> en gonadotropiene. Hierdie hormoon (GnRH) veroorsaak dat die pituïtêre klier in die brein hormone produseer en vrystel. Hierdie hormoon wat deur die pituïtêre klier vrygestel word, staan bekend as die luteïniserende hormoon (LH) en die follikelstimulerende hormoon (FSH) en dit veroorsaak dat testosteroon in mans asook estrogeen en progesteroon in vroue geproduseer word. Veranderinge in neuronale insette aan die hipotalamus en breinaktiwiteit gedurende puberteit veroorsaak ‘n drastiese verhoging in GnRH vrystelling. Soos later bespreek, stel testosteroon die manlike eienskappe in werking en bevorder die sekondêre geslagseienskappe van mans. === Estrogeen === Die hormoon estrogeen,<ref>Blanco A, Blanco G. (2017). https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/estrogen-release. ScienceDirect. Besoek op 24 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as die vroulike geslagshormoon, word hoofsaaklik deur die granulosa selle in die eierstokke, bynier en liggaamsvet geproduseer en vrygestel. Sodra estrogeen vrygestel is, beweeg dit deur die liggaam en bind aan ‘n proteïen, naamlik estrogeenreseptors, wat prosesse aan die gang sit. Soortgelyk aan testosteroon, word estrogeen vrystelling deur GnRH gestimuleer en beheer. === Androgeen === Die hormoon androgeen,<ref>Indran I.R, Yong E. (2016). https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/androgen-release#:~:text=An%20estimated%2090%25%20of%20androgens,reductase%20(5. ScienceDirect. Besoek op 25 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as ‘n manlike geslagshormoon, word grootliks in die testis geproduseer en tot ‘n mindere mate in die bynier. Androgeen word deur Leydig-selle vrygestel. Die vrystelling van androgeen word deur die hipotalamus-pituïtêre-gonadale-bynier-asse gestimuleer en gereguleer. Die hipotalamus speel ‘n groot rol in die beheer van basiese funksies soos bloeddruk, immuunrespons en liggaamstemperatuur. Soos later bespreek, het ‘n wanbalans van androgeen uiterse effekte op die liggaam en die werking daarvan. == Effek van hormoonwanbalans op fisiese voorkoms == === Testosteroon === Testosteroon,<ref>You and your Hormones. (2020). https://www.yourhormones.info/hormones/testosterone/#. You and your Hormones. Besoek op 26 September 2024.</ref> wat grootliks ‘n rol in die lewende manlike liggaam speel, kan effekte op die vroulike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die testosteroonvlakke te hoog is: * verhoogde spiermassa * verdieping van stem en vergroting van larinks * toename in gesigshare * afname in borsgrootte (werk in teenstelling met estrogeen) * vergrote geslagsorgane (klitoris raak meer sigbaar en opvallend) Soos later bespreek, speel fisiese voorkoms ‘n groot rol op die selfbeeld en ervaring/gevoel van GV. === Estrogeen === ==== Veranderinge in mans ==== Estrogeen, wat grootliks ‘n rol in die vroulike liggaam speel, kan effekte op die manlike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die manlike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te hoog is<ref>Kingston H. (2021). [https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen. https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen.].LetsGetChecked. Besoek op 26 September 2024.</ref>: * toename in borsgrootte (werk in teenstelling met testosteroon) * erektiele disfunksie * toename in liggaamsmassa * osteoporose * ‘n afname in spiermassa ==== Veranderinge in vroue ==== Veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te laag is<ref>Cleveland Clinic (2022).https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22354-low-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>: * vaginale droogheid * ongereelde menstruasiesiklusse * pynlike omgang * gereelde vaginale/blaas infeksies === Androgeen === Androgeen, wat grootliks ‘n rol in die manlike liggaam speel, kan die vroulike liggaam beïnvloed as daar ‘n wanbalans in die vlakke daarvan is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die androgeenvlakke te hoog is<ref>MedlinePlus (2024).[https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women. https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women.].National Library of Medicine. Besoek op 15 Oktober 2024.</ref>: * verdieping van stem * afname in borsgrootte * toename van gesigs-, abdominale- en skaamhare (hirsutisme) * gebrekkige of geen menstruasie-siklus * insulienweerstandigheid [[Lêer:Adrenal Gland detail - English.png|duimnael|313x313px|Bynier: klier wat bo-op die nier voorkom waarin androgeen produseer word.]] == [[Androgeenongevoeligheidsindroom]] (AOS) == Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon wat hoofsaaklik deur die testis en bynier geproduseer en vrygestel word. Androgeenongevoeligheidsindroom<ref>Cleveland Clinic (2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22199-androgen-insensitivity-syndrome. Cleveland Clinic. Besoek op 4 Oktober 2024.</ref> is ‘n toestand wat die onvermoë om op androgene te reageer, insluit; hoofsaaklik te wyte aan androgeenreseptorsdisfunksie. Individue wat androgeenongevoeligheidsindroom (AOS) het, is dikwels mans wat nie eksterne manlike geslagsdele ontwikkel nie, omdat hul liggame nie op die manlike geslagshormone (androgeen) kan reageer nie. AOS kan tydens puberteit probleme veroorsaak en ook tot onvrugbaarheid lei. AOS verskyn wanneer ‘n individu wat geneties manlik is terselfdetyd onsensitief vir androgeen is. Dit beteken dat die individu manlike geslagschromosome het (een X-chromosoon en een Y-chromosoon), maar moontlik vroulike geslagsorgane besit. AOS beïnvloed manlike fetusse wat in die baarmoeder ontwikkel, sowel as die seksuele ontwikkeling tydens puberteit. Daar is drie verskillende tipes/vlakke van androgeenongevoeligheidsindroom, naamlik: volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS), gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) en laastens, ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS). [[Lêer:Quigley scale for androgen insensitivity syndrome.jpg|duimnael|269x269px|Androgeen-onsensitiwiteitsindroom: verskillende fisiese veranderinge wat deur androgeen-reseptors beïnvloed word.]] === Volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS)<ref>Gottlieb B, Trifiro MA. (1999). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1429/# . National Library of Medicine. Besoek op 29 September 2024.</ref> === VAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane as vroulik voorkom, maar die individu het geen interne vroulike geslagsorgane (eierstokke, fallopiusbuise of baarmoeder) nie. Individue met VAOS word dikwels as dogters grootgemaak. Ander simptome van VAOS sluit in: * abnormale lengte in dogters tydens puberteit * die onvermoë om ‘n menstruasie-siklus te hê * min of geen skaam- en onderarmhare tydens puberteit * nou of vlak vagina * testikels wat in die abdominale holte voorkom === Gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) === GAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane gedeeltelik (nie ten volle) as manlik óf vroulik ontwikkel, maar nie noodwendig duidelik as die een óf die ander identifiseer nie. Individue met GAOS word meestal as seuns grootgemaak. Ander simptome van GAOS sluit in: * bifid skrotum (skrotum wat in twee gedeel is) * vergrote klitoris * vergrote borsweefsel in mans * die opening van die uretra kom aan die onderkant van die penis voor in plaas van die voorkant * labia hegging (die vel rondom die vagina sluit) * abnormale klein penis === Ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS) === LAOS is die verskynsel waar ‘n individu se geslagsorgane as manlik voorkom, maar die individu is gewoonlik onvrugbaar. Die individue kwesbaar vir AOS is mans wat ‘n abnormale geen, naamlik die androgeenreseptor-geen, vanaf hul vroulike voorouers erf en het ‘n een uit vier kans om AOS te ontwikkel. Ander simptome van LAOS sluit in: * vergrote borsweefsel in mans * abnormale klein penis * die skaarsheid van liggaamshare Vrouens kan ook die geen erf, maar dit sal nie tot AOS ontwikkel nie. Die mees algemene simptoom van AOS is onvrugbaarheid. Die diagnosering van AOS word deur ‘n mediese kenner gemaak. GAOS kan dikwels by geboorte raakgesien en gediagnoseer word, maar VAOS of LAOS word dikwels eers tydens puberteit opgemerk en gediagnoseer. == Hoe om hormone wat in wanbalans verkeer, te normaliseer/balanseer == [[Lêer:Contraceptive Pills.jpg|duimnael|Mondelingse voorbehoedmiddel: verlaag die testosteroonvlakke in die liggaam.]] === Balansering van testosteroon<ref>Shkodzik K. (2021). https://flo.health/menstrual-cycle/health/symptoms-and-diseases/high-testosterone-in-women. Flo. Besoek op 30 September 2024.</ref> === ==== Vroulike liggaam ==== Testosteroon kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende oplossings te oorweeg<ref>HealthMatch staff. (2023). https://healthmatch.io/pcos/how-to-lower-testosterone-pcos. HealthMatch. Besoek op 21 September 2024.</ref>: * mondelingse voorbehoedmiddels om testosteroonvlakke te verlaag (die voorbehoedmiddel bevat dikwels estrogeen wat teen testosteroon werk) * gewigsverlies, tesame met gereelde oefening, kan testosteroonvlakke verlaag * anti-androgene kan ook gebruik word om testosteroonvlakke te verlaag indien mondelingse voorbehoedmiddels nie effektief werk nie. Die toename van soja-inname verlaag testosteroonvlakke. Soja bevat ‘n chemikalie, naamlik fito-oestrogeen, wat die werking van die vroulike hormone naboots en die testosteroonvlakke na normaal laat terugkeer indien dit verhoog was ==== Manlike liggaam ==== Indien testosteroon vlakke in die manlike liggaam te laag is, kan die volgende opsies gevolg word om dit te verhoog<ref>Mawer R, Ajmera R. (2023). https://www.healthline.com/nutrition/8-ways-to-boost-testosterone#exercise. Healthline. Besoek op 5 Oktober 2024.</ref>: * vermy die ontwikkeling van diabetes * kry genoeg oefening * vermy tabak- en alkoholprodukte * vermy onnodige stres * verhoog die inname van soja en vesel [[Lêer:Soya beans.jpg|duimnael|Soja produkte boots vroulike hormone na en verhoog estrogeenvlakke.]] === Balansering van estrogeen<ref>Kingston H. (2021). https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr. LetsGetChecked. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> === Estrogeen kan in die manlike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg<ref>Klein E. (2020). https://www.medicalnewstoday.com/articles/323224. MedicalNewsToday. Besoek op 14 Oktober 2024.</ref>: * verlaagde inname van sojaprodukte sal die inname van fito-oestrogeen, die chemikalieë wat die vroulike hormoon naboots, verlaag en die werking daarvan beperk * hoë estrogeen kan ‘n effek/gevolg van hoë stresvlakke wees * die hormoon “kortisol” word tydens stresvolle situasies vrygestel. In die manlike liggaam onderdruk kortisol die testosteroonvlakke. Soos die testosteroonvlakke verlaag, sal die estrogeenvlakke weer verhoog === Balansering van androgeen === ==== Vroulike liggaam ==== Androgeen kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg: * deeglike monitoring kan die verhoogde androgeenvlakke opspoor en verdere prosedures kan gevolg word * gewigsverlies, soortgelyk aan dié van verhoogde testosteroonvlakke, kan die hormoonvlakke stabiliseer * medikasie, soos hormonale voorbehoedmiddels, kan androgeenvlakke verlaag in die vroulike liggaam * anti-androgene kan ook deur ‘n mediese dokter voorgeskryf word om die androgeenvlakke te verlaag. Anti-androgene verhoed dat androgene bind aan die androgeenreseptorproteïen [[Lêer:Spier 21 Gables.jpg|duimnael|210x210px|Die gebruik van alkohol verlaag androgeenvlakke in die liggaam.]] ==== Manlike liggaam ==== Alhoewel androgene hoofsaaklik ‘n manlike geslagshormoon is, kan die verlaagde vlakke daarvan in die manlike liggaam ook komplikasies hê. Verlaagde androgeenvlakke kan deur die volgende opsies verhoog word: * vermy alkohol en tabak * testosteroon vervangingsterapie Die misbruik van alkohol kan die testosteroon- en androgeenvlakke verlaag. Deur alkohol te vermy, sal die androgeenvlakke nie onnodig daal nie. Vermy die gebruik van tabakprodukte, want dit verlaag testosteroon- en androgeenvlakke. Testosteroonvervangingsterapie, ‘n inspuiting wat die testosteroonvlakke normaliseer, kan gebruik word om die androgeenvlakke te stimuleer. == Die begrip geslagsverwarring (GV) == Geslagsverwarring<ref>Turban J. (2022). https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria. American Psychiatric Association. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, voorheen ook bekend as geslagsidentiteitversteuring<ref>Berger F.K, Jolla L, Dugdale D.C, Conaway B. (2022). https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/gender-dysphoria#:~:text=The%20emotional%20pain%20and%20distress,in%20many%20cases%2C%20even%20suicidal. Mount Sinai. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, is die innerlike konflik wat ‘n persoon ervaar as gevolg van ‘n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul persoonlike gevoel van hul eie geslag) en hul geslag by geboorte. Geslagsverwarring hou soms ‘n verband met transgeslag of “[[transgender]]”, ‘n term wat verduidelik kan word as die geslag by geboorte wat nie ooreenstem met die geslagsidentiteit en persoonlike psigologiese ervaring van geslag, nie. Geslagsverwarring word gereeld tydens kinderjare ervaar, maar sommige individue mag dit eers gedurende of na puberteit begin ervaar. === Vereistes om met geslagsverwarring gediagnoseer te word<ref>Nokoff N.J. (2022). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK577212/table/pediat_transgender.T.dsm5_criteria_for_g/#. National Library of Medicine. Besoek op 19 Oktober 2024.</ref> === [[Lêer:PSYCHOLOGY BOOK.jpg|duimnael|Gids wat gebruik word om geslagsverwarring te diagnoseer.]] Daar is twee afdelings waartussen onderskei word om met geslagsverwarring gediagnoseer te word: afdeling vir kinders en afdeling vir volwassenes. Die “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)” word gebruik om die simptome volledig uiteen te sit. ==== Diagnosering van geslagsverwarring by kinders<ref>Mayo Clinic Staff. (2024). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gender-dysphoria/symptoms-causes/syc-20475255#:~:text=A%20diagnosis%20for%20gender%20dysphoria,by%20the%20American%20Psychiatric%20Association. Mayo Clinic. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in kinders as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste ses van die volgende: * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word, of die drang dat ‘n persoon as die teenoorgestelde geslag identifiseer * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om vroulike kleredrag te dra en geweldige weerstand teenoor manlike kleredrag; of in dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om slegs manlike klere te dra en geweldige weerstand teenoor vroulike kleredrag * ‘n sterk begeerte om die teenoorgestelde geslag in rolspel of fantasiewêrelde te verteenwoordig en te vertolk * ‘n sterk begeerte na speelgoed, speletjies en aktiwiteite wat stereotipies vir die teenoorgestelde geslag bedoel is * ‘n sterk begeerte om slegs met maats van die teenoorgestelde geslag te meng * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese manlike speelgoed, speletjies en aktiwiteite en die definitiewe vermyding van rowwe en fisiese spel. By dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese vroulike speelgoed, speletjies en aktiwiteite * ‘n sterk afkeur van die biologiese seksuele anatomie * ‘n sterk begeerte/behoefte om die fisiese geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te hê ==== Diagnosering van geslagsverwarring by volwassenes en adolessente ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in volwassenes en adolessente as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste twee van die volgende: * ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n persoon se beleefde/uitgedrukte geslag en primêre/sekondêre geslagseienskappe (of in jong adolosente, die verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe) * ‘n sterk begeerte om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (of in jong adolessente, ‘n begeerte om die ontwikkeling van verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe, te voorkom) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag behandel te word * ‘n sterk oortuiging dat ‘n mens die tipiese gevoelens en reaksies/uitdrukkings as die teenoorgestelde geslag besit Om aan die kriteria vir 'n diagnose te voldoen, moet die toestand ook met klinies beduidende nood of waardedaling in sosiale, beroeps- of ander belangrike areas van funksionering geassosieer word. == Die verbintenis tussen hormone wat in wanbalans is en GV == Daar is verskeie aspekte wat ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Geleerdes is van mening dat aspekte soos hormone in die baarmoeder, gene, kulturele- en gemeenskapfaktore ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Die wanbalans van hormone veroorsaak verskeie fisiese veranderinge, wat die selfbeeld en siening van ‘n individu kan beïnvloed en uiteindelik tot geslagsverwarring kan lei. Die fisiese en emosionele aspekte in die liggaam werk baie na aan mekaar en kan mekaar grootliks beïnvloed. Die vereiste om met GV gediagnoseer te word, is in die bostaende punte genoem, maar verskeie van daardie voorwaardes kan direk aan die fisiese veranderinge as gevolg van hormone in wanbalans, gekoppel word. Voorbeelde volg: * ‘n sterk behoefte om as die teenoorgestelde geslag geïndentifiseer te word, of aan te dring dat ‘n persoon wel as die teenoorgestelde geslag identifiseer (fisiese veranderinge soos vergrote borste, ‘n dieper stem en toename in liggaamshare kan die selfbeeld geweldig beïnvloed en assosiasie met die teenoorgestelde geslag tot gevolg hê) * ‘n sterk behoefte aan die fisiese geslagseienskappe wat met die teenoorgestelde geslag ooreenstem. Dit kan voorkom in ‘n biologiese man wat vroulike kenmerke ervaar, of andersom, wat vervolgens kan lei tot die direkte assosiasie en begeerte na die eienskappe van die teenoorgestelde geslag en om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (die teenoorgestelde geslag se geslagseienskappe verskyn as gevolg van ‘n wanbalans in hormone, en veroorsaak dus ‘n wroeging tussen die biologiese geslag en die eienskappe van die teenoorgestelde geslag wat ervaar word) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit (indien eienskappe soos vergrote borste, vergrote geslagsorgane en toename in liggaamsmassa voorkom, kan die individu ‘n geslagsverwarring ervaar en smag na meer van die eienskappe van die teenoorgestelde geslag) Hierdie veranderinge in verskeie kenmerke wat ‘n biologiese vrou uniek maak, asook wat ‘n biologiese man uniek maak, kan selfbeeld en selfvertroue geweldig affekteer. ‘n Individu wat kwesbaar en onseker van hulself is, is dikwels meer geneig om te sukkel met hul identiteit. Individue met so 'n denkwyse ervaar dikwels psigologiese uitdagings, wat kan bydra tot die algemene afkeur van hul biologiese geslag (geslag by geboorte). ‘n Vroeë diagnose en behandeling van hormone in wanbalans kan die fisiese, emosionele en sosiale verandering van GV moontlik verhoed. == Komplikasies met ‘n verkeerde diagnose == Nes enige verkeerde diagnose, sal die verkeerde behandeling om skade te voorkom, eerder die situasie vererger. Nie net sal ‘n verkeerde diagnose fisiese nadele vir ‘n pasiënt hê nie, maar ook lei tot emosionele ervarings, finansiële druk en die uitstel van die korrekte behandeling. Enige diagnose rakende geestesgesondheid en emosionele welstand is 'n delikate proses. Geslagsverwarring, voorheen bekend as geslagsidentiteitversteuring, is ‘n relatiewe nuwe konsep in die mediese wêreld, in vergelyking met ander geestestoestande soos [[Angssteuring|angs]] en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. Dit is van uiterse belang om basiese kennis van die begrip te hê en goed ingelig te wees oor hoe om ‘n ondersoek te lei. Daar is verskeie aspekte wat in gedagte gehou moet word voor 'n individu met GV gediagnoseer kan word, byvoorbeeld: * sosiale werk * onderrig * berading * terapie * hormoonbehandeling Die verkeerdelike diagnose van GV kan tot diskriminasie, depressie en in uiterste gevalle, selfmoord lei. GV word dikwels met die verandering van geslag (transgender) geassosieer, maar dit is belangrik om te weet dat almal wat geslagsverwarring ervaar, nie noodwendig as transgeslag identifiseer nie. Individue wat GV ervaar, ontvang dikwels behandeling wat verband hou met die oorgangsproses van transgeslag met gepaardgaande finansiële kwessies. Die verkeerdelike diagnosering van GV kan ‘n geweldige krises in die individu se identiteit veroorsaak. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, word hulle met ‘n geestesversteuring gediagnoseer en baie onsekerheid en vrees volg. Indien die persoon dan verkeerdelik gediagnoseer word, sal hul emosionele skade verkry wat vermy kon word en hul lewenskwaliteit sal vir ‘n lang tyd beïnvloed word. == Die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV diagnose == Die diagnose van GV sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge vir 'n individu inhou. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, hetsy dit korrek of verkeerdelik is, sal hul waarskynlik die stap neem om ‘n verandering van geslag te ondergaan. Hierdie proses word die oorgangsproses<ref>Cleveland Clinic. (2023). https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/gender-affirmation-surgery{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 28 September 2024.</ref> genoem. Individue wat met hierdie proses voortgaan sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge ondergaan. === Fisiese uitwerking === [[Lêer:Plastic surgery in France (29091325208).jpg|duimnael|Geslagsbevestigingchirurgie kan gebruik word om fisiese eienskappe te verander.]] Die fisiese verandering spesifiek, verskil en word gespesifiseer grootliks van persoon tot persoon, maar die meeste individue verander en verbeter die eienskappe wat hul alreeds toon van die teenoorgestelde geslag. Fisiese veranderinge kan gemaak word deur die volgende: * vroulike hormoonterapie wat borsweefsel vergoot, spiermassa verlaag, liggaams- en gesigshare verminder, gladder en sagter vel tot gevolg het * manlike hormoonterapie wat manlike eienskappe beklemtoon en verbeter soos gesigshare, verhoging in spiermassa en ‘n laer, dieper stem tot gevolg het * geslagsbevestigingchirurgie, wat borsinplantings insluit, die verbetering of vermindering van fisiese eienskappe wat met die biologiese geslag geassosieer word insluit, asook die verandering van biologiese geslagsorgane * puberteitblokkeerders kan gebruik word om die ontwikkeling van sekondêre geslagseienskappe tydens puberteit te voorkom. Hierdie medikasie word hoofsaaklik in kinders gebruik voordat hulle die puberteit stadium bereik * stemterapie kan gebruik word om spraak- en kommunikasievaardighede te ontwikkel en verbeter, wat die gekose geslag beter sal uitdruk * laserhaarverwydering word gebruik om van ‘n oormaat gesigs- of liggaamshare ontslae te raak, en hierdie prosedure word dikwels deur biologiese mans wat as vrouens wil identifiseer, gedoen === Emosionele uitwerking === Emosionele verandering wat volg na die oorgangsproses: * baie mense sal vrees, depressie, hartseer, self-isolering, angs, opgewondenheid en selftwyfel ervaar gedurende en na die oorgangsproses * lae selfbeeld, die neem van onnodige risiko’s en afskeep van sorg kan volg tydens en na die oorgangsproses * die verandering van geslag kan van persoon tot persoon ook beteken dat emosies meer/minder intens ervaar word. ‘n Persoon wat emosies meer intens as voorheen ervaar sal waarskynlik meer gereeld huil en meer empatie vir die mense om hul hê === Sosiale uitwerking === Die sosiale verandering wat volg na die oorgangsproses: * die wettige naam * voornaamwoorde (hoe die persoon verkies om aangespreek te word, dit wil sê: hy/hom of sy/haar) * voorkoms, kleredrag en uitdrukking van emosies en gevoel sal verander namate die verandering van ‘n persoon se geslag Individue wat van geslag verander, sal dikwels aan boeliegedrag onderwerp word. Hulle word dikwels uitgesluit, hulle behoort dikwels aan die minderheidsgroepe en is aan die risiko van geweld, moord, verkragting en mishandeling onderwerp. Individue wat as transgeslag identifiseer, word dikwels gesien as mense met geestesversteurings en word deur die regs- en gesondheidstelsel mishandel en afgeskeep<ref>United Nations Human Rights. (2006).https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>. Sulke individue word dikwels teen hul wil gedwing om vir psigiatriese ondersoeke te gaan, om ongewenste operasies te ondergaan en om gesteriliseer te word. Die persoon sal blootgestel word aan diskriminasie, haatspraak, veroordeling en geweld wat uiteindelik kan lei tot angsversteurings, depressie en ander geestesversteurings. Hierdie gevolge word nie deur die verandering van geslag beïnvloed nie, maar is eerder die uitwerking van hoe die samelewing so ‘n individu hanteer. Dit is dus van kardinale belang dat ‘n individu met fyn detail en sorg gediagnoseer word, om moontlik die bogenoemde skade te vermy. == Behandeling van GV <ref>NHS. (2020). https://www.nhs.uk/conditions/gender-dysphoria/treatment/. NHS. Besoek op 6 Oktober 2024.</ref> == Indien ‘n individu na deeglike ondersoek deur toetse en studies gegaan het en korrek met geslagsverwarring diagnoseer word, moet daar vir die individu ‘n weg vorentoe wees. Baie, maar nie alle, individue wat met GV gediagnoseer word, identifiseer hulself ook as transgeslag. Hierdie individue sal moontlik met die oorgangsproses begin om van die biologiese geslag na die teenoorgestelde geslag (of die geslag waarmee hulle hulself identifiseer) te verander. Daar is wel behandeling en oplossings vir die individue wat nie as transgeslag identifiseer nie of dié wat die gevoel van geslagsverwarring wil verminder. Individue, dikwels jong kinders en adolessente, word aangemoedig om hul geslagsidentiteit te aanvaar deur van die oorgangsproses gebruik te maak, maar daardie individue (onder andere kinders), word nie genoegsaam ingelig oor die fisiese, emosionele en sosiale veranderinge wat hul sal ondergaan indien hulle hierdie lewensveranderende keuse maak nie<ref>BMJGroup. (2023). https://www.bmj.com/company/newsroom/gender-dysphoria-in-young-people-is-rising-and-so-is-professional-disagreement/. BMJGroup. Besoek op 27 September 2024.</ref>. Jong kinders word ontoepaslik toegelaat om onomkeerbare lewensveranderende besluite te neem, in gevalle waar ouers soms nie toestemming gee of betrokke genoeg is nie. Hierdie ondeurdagtige en haastige besluite kan lei tot verswakte beensterkte en breinvolwassenheid, asook die verlies aan vrugbaarheid en die vermoë om in seksuele verhoudings betrokke te raak. Dit is uiters gevaarlik en vernietigend om kinders, wie se brein, intelligensie en volwassenheid nog ontwikkel, toe te laat om sulke lewensveranderende keuses op só jong ouderdom te laat maak. Die tekort aan wetenskaplike navorsing is ‘n kwessie wat dit moeilik maak om verseker 'n bewysgebaseerde besluit te maak. Alhoewel geslagsbevestigingsorg ‘n realiteit is en die individue wat daaraan behoort en deelneem steeds waardig is, moet daar onderskeid getref word tussen propaganda en die positiewe promosie en blootstelling daarvan. Kinders wat glo dat hul aan geslagsidentiteitversteuring lei, moet met sorg behandel word om nie uitgebyt te word en onderwerp te word aan ideologieë nie. Individue (hoofsaaklik kinders) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan die volgende opsies oorweeg: * ‘n kliniese sielkundige * ‘n kindersielkundige * ‘n kinder- en adolessensie psigiater * ‘n gesinsterapeut * 'n maatskaplike werker besoek Na ‘n deeglike ondersoek kan die individu die volgende opsies oorweeg: * gesinsterapie * individuele kinderberading * ouerondersteuningsterapie * groepwerk vir jong mense en hul ouers * gereelde ondersoeke om die ontwikkeling van geslagsidentiteit te monitor * die verwysing na ‘n geestesgesondheidskliniek vir ander ernstige emosionele kwessies Individue (hoofsaaklik volwassenes) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan sielkundige ondersteuning (berading), kruisgeslagshormoonterapie, spraak- en taalterapie oorweeg. == Voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is op die samelewing == Soos alreeds vroeër genoem, behels GV en die opeenvolgende stappe daarvan baie fisiese, emosionele en sosiale veranderinge<ref>United Nations Human Rights. (2006). https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 18 Oktober 2024.</ref>. Nie net verander ‘n individu se fisiese voorkoms nie, maar ook die manier waarop hulle emosies ervaar, asook hoe hul familie, vriende en die samelewing hul sal behandel en hul belewing daarvan. Hierdie stremming op die emosionele welstand kan kwessies soos angs, eetversteurings en depressie kommerwekende realiteite maak. Indien die wanbalans van hormone op ‘n vroeë ouderdom geïdentifiseer word (terwyl die individu steeds ‘n kind is) kan daar stappe geneem word om die gevoel van geslagsverwarring te verbeter/verminder/verwyder. Die hormone kan balanseer word deur van hormoonaanvullings gebruik te maak, indien sekere hormone te laag is. Die hormone kan ook verlaag word deur medikasie vir die hormoonwerking; oormatige hormone kan verminder of gestop word, soos wat anti-androgene die werking van androgene belemmer en beheer. Deur deeglike monitoring, kan hormone fyn dopgehou word en die wanbalans daarvan sal vroeg genoeg geïdentifiseer en reggestel kan word. Die verwoestende uitwerking van die behandeling wat die individu ervaar vanaf die samelewing sal so verhoed kan word. Dit sal ook voorkom dat die individu/individu se ouers ‘n enorme hoeveelheid geld aan die oorgangsproses sal bestee en dit sal die individu se gemoedstoestand help deur die moontlikheid van angs, depressie en eetversteurings te verminder. Hierdie waaksaamheid sal vervolgens talle tienerselfmoorde kan voorkom. == Slot == Geslagsverwarring is ‘n daaglikse probleem vir baie kinders en volwassenes. Alhoewel daar vereistes is om met GV gediagnoseer te word, kan mediese kenners nie presies verklaar wat GV veroorsaak nie. Die hormone wat in wanbalans verkeer, kan tot fisiese veranderinge in die liggaam lei, wat ‘n geweldige emosionele impak op ‘n individu kan hê en wat uiteindelik kan lei tot ‘n verswakte selfbeeld. Hierdie sterk ontevredenheid met hul liggame, kan met die vereistes vir ‘n GV diagnose ooreenstem. Hormone wat in wanbalans is, is dus ‘n relevante oorsaak vir individue wat hierdie spesifieke onverstaanbaarheid ervaar. Ten spyte van hul onsekerheid oor die oorsaak van GV, is daar wel oplossings en behandeling om hul simptome te verminder, te verwyder of te verbeter. Daar is verskeie fisiese, emosionele, geestes- en sosiale kwessies wat hand aan hand loop met GV en die behandeling moet volgens die individu gespesifiseer word. == Verwysings == {{Verwysings}} 3xsdtle271b7o801aksge0nuq61ezma Velkondisies 0 420341 2915305 2908656 2026-07-02T19:09:54Z Oesjaar 7467 Kan nie dubbelpunte daar gebruik nie. 2915305 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg melanien geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol:<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol: ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke: ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys: == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> rbzjumyom77gwzjvf4i1gf94ae9j7mw King-verslag oor korporatiewe bestuur 0 426231 2915246 2880416 2026-07-02T14:31:47Z Rooiratel 90342 Nie meer wees nie 2915246 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die KIng kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in Nederland en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die Verenigde Koninkryk. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur . <ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem. <ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * Rekeningkunde en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die KIng-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] mlpbhr9kg4yfeu6g3v1t5epift9lwzj 2915247 2915246 2026-07-02T14:32:17Z Rooiratel 90342 2915247 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die KIng kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in Nederland en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die Verenigde Koninkryk. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur . <ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem. <ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * Rekeningkunde en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die KIng-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] ltbomu0zals940s2eql7ck4wr2voczb 2915248 2915247 2026-07-02T14:47:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915248 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in Nederland en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die Verenigde Koninkryk. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur . <ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem. <ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * Rekeningkunde en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] 0acq54julvxoc5tam12i94fbsq0y8t5 2915249 2915248 2026-07-02T14:49:25Z Oesjaar 7467 /* King II */ Verbeter 2915249 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in Nederland en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die Verenigde Koninkryk. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * Rekeningkunde en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] 8b2p8pulkgb6cvbv3dyo7epnxcy5350 2915254 2915249 2026-07-02T15:27:25Z Oesjaar 7467 /* Benadering */ Skakels 2915254 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in [[Nederland]] en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die [[Verenigde Koninkryk]]. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * Rekeningkunde en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] 9dldzhnwlouwdrh33ugdio947sn0ryv 2915255 2915254 2026-07-02T15:29:38Z Oesjaar 7467 /* King II */ Skakel 2915255 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in [[Nederland]] en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die [[Verenigde Koninkryk]]. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * [[Rekeningkunde]] en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur.'''KING V''' == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] 9m4epwsedlwns57lt1oy4xk5i4d2l7k 2915259 2915255 2026-07-02T15:31:15Z Oesjaar 7467 /* King IV */ Nee... 2915259 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in Suid-Afrika. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in [[Nederland]] en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die [[Verenigde Koninkryk]]. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * [[Rekeningkunde]] en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur. == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] jbb24x3beezwd4ekqxk7x497quwk956 2915260 2915259 2026-07-02T15:31:58Z Oesjaar 7467 Skakel 2915260 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in [[Suid-Afrika]]. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is. <ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur". <ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie. <ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees. <ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in [[Nederland]] en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die [[Verenigde Koninkryk]]. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer. <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het. <ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode <ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]], <ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie, <ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * [[Rekeningkunde]] en ouditering <ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes. <ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag, <ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer. <ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer. <ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing. <ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure <ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies. <ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting. <ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak." <ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer <ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) <ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur. == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] hpocg75vo6vgcaahuqre1o3483yxi5y 2915313 2915260 2026-07-02T19:15:41Z Rooiratel 90342 Verwyder onnodige spasies 2915313 wikitext text/x-wiki Die '''King-verslag oor korporatiewe bestuur''' is 'n dokument met riglyne vir die bestuurstrukture en -bedrywighede van maatskappye in [[Suid-Afrika]]. Dit word deur die King-komitee oor korporatiewe bestuur uitgereik. Drie verslae is in 1994 (King I), 2002 (King II) en 2009 (King III) uitgereik en 'n vierde hersiening (King IV) in 2016. Die vyfde hersiening, King V, is tans (2025) beskikbaar in konsepvorm, met die oog op die inwin van kommentaar deur belanghebbendes. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA) besit die kopiereg van die King-verslag oor korporatiewe bestuur en die King-kode vir korporatiewe bestuur. Voldoening aan die King-verslae is 'n vereiste vir maatskappye wat op die [[JSE|Johannesburgse Aandelebeurs]] genoteer is.<ref>{{Cite web|url=http://www.naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|title=Application of and approach to King III|publisher=[[Naspers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823004626/http://naspers.com/corp-gov-application-approach-king.php|archive-date=23 August 2011|access-date=4 August 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|title=Corporate Governance|publisher=Omnia|access-date=4 August 2011|archive-date=29 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829172320/http://www.omnia.co.za/pebble.asp?relid=1879|url-status=dead}}</ref> Die King-verslag oor korporatiewe bestuur word beskou as "die mees doeltreffende opsomming van die beste internasionale praktyke in korporatiewe bestuur".<ref>{{Cite book |last=Banhegyi |first=Steve |url=https://books.google.com/books?id=MQD4CmMa1tgC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA317 |title=Management: Fresh perspectives |publisher=Pearson Education South Africa |year=2007 |isbn=978-1-86891-594-1 |page=317}}</ref> == Geskiedenis == In Julie 1993 het die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika afgetrede regter Mervyn E. King van [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|die Hooggeregshof van Suid-Afrika]] gevra om die voorsitter van 'n komitee oor korporatiewe bestuur te wees. Hy het dit beskou as 'n geleentheid om die nuwe demokratiese Suid-Afrikaanse publiek op te voed oor die werking van 'n vrye ekonomie.<ref name="int">{{Cite web|url=http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|title=An Audience with the GRI's King|last=Stewart|first=Neil|date=9 September 2010|publisher=Inside Investor Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113123908/http://www.insideinvestorrelations.com/articles/16371/audience-mervyn-king/|archive-date=13 January 2011|access-date=4 August 2011}}</ref> Die komitee se verslag sou die eerste verslag van sy soort in Suid-Afrika wees.<ref name="hen">{{Cite book |last=Hendrikse |first=Dr. John W. |url=https://books.google.com/books?id=croQAGwkNi8C&dq=judge+mervyn+king&pg=PA339 |title=Business Governance Handbook: Principles and practice, Volume 1 |last2=Kendrikse |first2=Leigh |publisher=Juta Academic |year=2004 |isbn=0-7021-6499-2 |page=339}}</ref> == Benadering == Anders as sommige ander korporatiewe bestuurskodes, soos Sarbanes-Oxley, is die King kode nie deur wetgewing ingestel nie en is dit gebaseer op beginsels en praktyke. Die uitgangspunt is "pas toe of verduidelik" (later: "pas toe '''en''' verduidelik"), soos in [[Nederland]] en nou ook in die 2010 Gekombineerde Kode van die [[Verenigde Koninkryk]]. Daar is drie sleutelelemente onderliggend aan die onderliggende filosofie: leierskap, volhoubaarheid en goeie korporatiewe burgerskap. Goeie bestuur word in wese as effektiewe, etiese leierskap beskou. King glo dat leiers maatskappye moet rig om volhoubare ekonomiese, sosiale en omgewingsukses te behaal. Volhoubaarheid word as 'n primêre morele en ekonomiese noodsaaklikheid vir hierdie eeu beskou. Die kode se siening van korporatiewe burgerskap vloei voort uit 'n maatskappy se aansien as 'n regspersoon, welke aansien op 'n volhoubare wyse behoort te manifesteer.<ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|title=King 3 Code of Corporate Governance for South Africa|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503104127/http://www.iodsa.co.za/PRODUCTSSERVICES/KingIIIReportPapersGuidelines/KingReportonCorporateGovernanceinSA/KingIII.aspx|archive-date=3 May 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == King I == In 1994 is die eerste King-verslag oor korporatiewe bestuur (King 1) gepubliseer, die eerste korporatiewe bestuurskode vir Suid-Afrika. Dit het gedragstandaarde vir direksies en direkteure van genoteerde maatskappye, banke en sekere ondernemings in staatsbesit voorgestel. Dit het nie net finansiële en regulatoriese aspekte ingesluit nie, maar het 'n geïntegreerde benadering aanbeveel wat alle belanghebbendes betrek het.<ref name="cliff">{{Cite web|url=http://www.mervynking.co.za/downloads/CD_King2.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002 – What it means to you|year=2002|publisher=Cliff Dekker Attorneys|access-date=3 April 2012}}</ref> Die Kode was van toepassing op alle maatskappye wat op die hoofbord van die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer is, groot openbare entiteite soos omskryf deur die Wet op Openbare Entiteite van Suid-Afrika; banke, finansiële en versekeringsmaatskappye soos omskryf deur die Wet op Finansiële Dienste van Suid-Afrika; en groot ongenoteerde maatskappye. "Groot" is gedefinieer as maatskappye met 'n aandeelhouersbelang van meer as R50 miljoen, maar alle maatskappye is aangemoedig om die kode aan te neem. Die sleutelbeginsels uit die eerste King-verslag dek die volgende aspekte: * Die samestelling en mandaat van die raad van direkteure, insluitend die rol van nie-uitvoerende direkteure; dit verskaf ook leiding oor die kategorieë mense wat die nie-uitvoerende direkteure behoort te wees * Aanstellings in die direksie en leiding oor die maksimum termyn vir uitvoerende direkteure * Bepaling en openbaarmaking van die vergoeding van uitvoerende en nie-uitvoerende direkteure * Frekwensie van raadsvergaderings * Gebalanseerde jaarlikse verslagdoening * Die vereiste vir effektiewe ouditering * Regstellendeaksie-programme * Die maatskappy se etiese kode<ref>{{Cite web|url=http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|title=The code of corporate practices and conduct, an extract from the King Report on Corporate Governance|year=1994|publisher=The Institute of Directors of Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 8 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708011927/http://www.ecgi.org/codes/documents/king_i_sa.pdf|url-status=dead}}</ref> == King II == In 2002, toe die [[Wêreldberaad oor volhoubare ontwikkeling|Earth Summit]] in Johannesburg gehou is, het King aangedring op 'n hersiening van die verslag (King II), insluitend nuwe afdelings oor [[volhoubaarheid]],<ref name="int"/> die rol van die korporatiewe direksie,<ref>{{Cite book |last=Monks |first=Robert A. G. |url=https://books.google.com/books?id=RGmHAVPhmRwC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA298 |title=Corporate Governance |last2=Minow |first2=Nell |publisher=Wiley-Blackwell |year=2003 |isbn=1-4051-1698-6 |page=298}}</ref> en risikobestuur.<ref>{{Cite book |last=Berwick |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=9end-Uoo8_gC&dq=judge+mervyn+king&pg=PA17 |title=The Executives Guide to Insurance and Risk Management |publisher=Quality Results Pty Limited |year=2007 |isbn=9780957886612 |page=17}}</ref> Hierdie hersiene kode van bestuur was vanaf Maart 2002 van toepassing. Benewens die kategorieë organisasies wat in King I gelys is, was King II van toepassing op departemente van nasionale, provinsiale of plaaslike regering, sowel as openbare instellings of funksionarisse wat 'n bevoegdheid uitoefen of 'n funksie verrig ingevolge die grondwet, of enige ander wetgewing, uitgesluit howe en geregsdienaars. Soos voorheen moedig dit alle maatskappye aan om die toepaslike beginsels uit die kode oor te neem.<ref name="King2Final">{{Cite web|url=http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2002|year=2002|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=4 April 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060912/http://library.ufs.ac.za/dl/userfiles/documents/Information_Resources/KingII%20Final%20doc.pdf|url-status=dead}}</ref> Die sleutelbeginsels uit die tweede King-verslag dek volgende gebiede: * Direkteure en hul verantwoordelikheid * Risikobestuur * Interne oudit * Geïntegreerde volhoubaarheidsverslagdoening * [[Rekeningkunde]] en ouditering<ref name="King2Final"/> === Regskrag === Soos voorheen word die kode nie deur wetgewing afgedwing nie. Dit moet egter saam met 'n aantal wette wat op maatskappye en direkteure van toepassing is, insluitend die Maatskappywet, beskou word. Verder vind verdere afdwinging plaas deur regulasies, soos die JSE se beursnoteringsvereistes.<ref name="King2Final"/> == King III == Mervyn King het gemeen dat die King II-verslag nie volhoubaarheid as 'n aparte hoofstuk moes insluit nie, aangesien dit daartoe gelei het dat maatskappye afsonderlik van ander faktore daaroor verslag sou doen. In die volgende weergawe, die 2009 King III-verslag,<ref>{{Cite book |last=Visser |first=Wayne |url=https://books.google.com/books?id=woqEDQQzGp0C&dq=judge+mervyn+king&pg=PT365 |title=The A to Z of Corporate Social Responsibility |last2=Matten |first2=Dirk |last3=Pohl |first3=Manfred |last4=Tolhurst |first4=Nick |date=20 May 2010 |isbn=978-0-470-68650-8}}</ref> is bestuur, strategie en volhoubaarheid derhalwe geïntegreer.<ref name="int"/> In die verslag word aanbeveel dat organisasies 'n geïntegreerde verslag, eerder as slegs 'n finansiële verslag en 'n afsonderlike volhoubaarheidsverslag, ooreenkomstig die Global Reporting Initiative se riglyne oor volhoubaarheidsverslagdoening publiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|title=An integrated report is a new requirement for listed companies|date=4 June 2010|publisher=South African Institute of Chartered Accountants|access-date=8 August 2011|archive-date=16 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716145943/https://www.saica.co.za/tabid/695/itemid/2344/language/en-ZA/An-integrated-report-is-a-new-requirement-for-list.aspx|url-status=dead}}</ref> In teenstelling met die vroeëre weergawes, is King III van toepassing op alle entiteite, publiek, privaat en nie-winsgewend. King moedig alle entiteite aan om die King III-beginsels te aanvaar en om te verduidelik hoe dit toegepas is of nie toegepas is nie ("pas toe en verduidelik", eerder as "pas toe of verduidelik"). Die kode is vanaf Maart 2010 van toepassing.<ref name="King3">{{Cite web|url=http://www.library.up.ac.za/law/docs/king111report.pdf|title=King Report on Corporate Governance for South Africa 2009|year=2009|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=5 April 2012}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verslag sluit 'n aantal wêreldwye opkomende bestuurstendense in: * Alternatiewe geskilbeslegting * Risiko-gebaseerde interne oudit * Aandeelhouersgoedkeuring van die vergoeding van nie-uitvoerende direkteure * Evaluering van die prestasie van direksie as geheel en van direkteure<ref name="King3"/> Dit het ook 'n aantal nuwe beginsels ingesluit om elemente wat nie voorheen in die King-verslae ingesluit is nie, te inkorporeer: * IT-bestuur * Besigheidsredding * Fundamentele en geaffekteerde transaksies in terme van direkteure se verantwoordelikhede tydens samesmeltings, verkrygings en amalgamasies.<ref name="King3"/> Ook die King III-kode word nie deur wetgewing afgedwing nie. As gevolg van ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg word baie van die beginsels wat in King II vervat word, nou as wet in die Maatskappywet (2008) van Suid-Afrika beliggaam. Benewens die Maatskappywet, is daar bykomende toepaslike statute wat sommige van die beginsels van King III omvat, soos die Wet op Openbare Finansiële Bestuur en die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting.<ref name="King3"/> == King IV == "Daar was beduidende plaaslike en internasionale ontwikkelinge in korporatiewe bestuur en regulatoriese raamwerke sedert King III in 2009 uitgereik is. Daarbenewens, terwyl genoteerde maatskappye King III algemeen toegepas het, het nie-winsgewende organisasies, private maatskappye en entiteite in die openbare sektor uitdagings ervaar om King III te interpreteer en by hulle bepaalde omstandighede aan te pas. Die doel van die verbeteringe was om KingIV meer toeganklik vir alle soorte entiteite oor alle sektore te maak."<ref>{{Cite web|url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/collection/16F4503D-86F9-43D5-AEB4-C067B06EB59C/Guide_to_questions_and_answers_on_King_IV.pdf|title=Guide to questions and answers on King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> King IV is op 1 November 2016 gepubliseer<ref>{{Cite web|url=https://c.ymcdn.com/sites/www.iodsa.co.za/resource/resmgr/king_iv/King_IV_Report/IoDSA_King_IV_Report_-_WebVe.pdf|title=Report on Corporate Governance for South Africa|last=The King Committee|access-date=19 July 2017}}</ref> en dit het in werking getree vir finansiële jare wat op of na 1 April 2017 begin het. Die Instituut van Direkteure in Suider-Afrika (IoDSA)<ref>{{Cite web|url=http://www.iodsa.co.za/general/custom.asp?page=kingIV|title=King IV|publisher=Institute of Directors in Southern Africa|access-date=7 March 2016}}</ref> is die bewaarder van die King-verslae en die houer van hul kopiereg. Die King IV Komitee beheer die opstelproses en het uiteindelik die KingIV verslag goedgekeur. == King V == Ten einde te verseker dat die riglyne vir korporatiewe bestuur toepaslik bly, asook in die lig van ontwikkelinge sedert die publikasie van King IV in 2016, het die King Komitee besluit om die King-kode weer op te dateer. Ontwikkelinge in maatskappywetgewing, vergoedingsbestuur, in verslagdoeining vir volhoubaarheid en snelle tegnologiese vooruitgang, het sodanige opdatering genoodsaak. Daarbenewens is besluit om die kode meer gebrukersvriendelik te maak, sodat dit vir ’n groter gehoor toeganklik sal wees, asook om openbaarmaking ten opsigte van die toepassing van die King-beginsels te standardiseer en te vergemaklik.<ref>[https://iodsa.co.za/publications/King https://iodsa.co.za/publications]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 18 Maart 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Finansies]] [[Kategorie:Bestuur]] [[Kategorie:Korporatiewe bestuur]] 1zr1gzknlqo6c76a9kpm3ozr6r4u31k Sekwestrasie 0 428289 2915319 2909238 2026-07-02T19:19:51Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915319 wikitext text/x-wiki '''Sekwestrasie''' is 'n proses in terme waarvan 'n persoon of entiteit se [[boedel]] onder administrasie geplaas word as gevolg van [[insolvensie]], dit wil sê wanneer die persoon of entiteit nie in staat is om hul [[Skuld|skulde]] te betaal nie. Die doel van sekwestrasie is om die [[Bate|bates]] van die insolvente party te beheer en billik onder skuldeisers te versprei onder toesig van 'n [[kurator]] of [[trustee]]. == Proses == Die sekwestrasieproses begin tipies met 'n hofaansoek. Dit kan deur die skuldenaar self (vrywillige sekwestrasie) of deur 'n skuldeiser (gedwonge sekwestrasie) ingedien word. Die hof moet oortuig word dat die skuldenaar insolvent is en dat sekwestrasie in die belang van skuldeisers is. Die belangrikste stappe in die proses mag die volgende insluit: # '''Aansoek en hofbevel''': Die hof gee 'n voorlopige sekwestrasiebevel, gevolg deur 'n finale bevel indien geen besware ontvang word nie. # '''Aanstelling van 'n kurator''': 'n Gekwalifiseerde kurator word aangestel om die boedel te administreer. # '''Batevergadering en verdeling''': Die kurator identifiseer en verkoop bates en versprei die opbrengs volgens 'n prioriteitsorde. # '''Rehabilitasie''': Na afloop van die proses kan die skuldenaar aansoek doen vir rehabilitasie om hul insolvente status te beëindig. == Gevolge == Sekwestrasie kan beduidende gevolge vir die skuldenaar hê, insluitend: * Verlies van beheer oor bates, wat nou deur die kurator bestuur word. * Beperkings op die aangaan van nuwe skuld of [[kontrak|kontrakte]] sonder die kurator se toestemming. * 'n Negatiewe impak op [[Kredietwaardigheid|kredietwaardigheid]]. * Potensiële verligting van skuldlas na afloop van die proses. == Sien ook == * [[Insolvensie]] * [[Likwidasie]] * [[Kurator]] n5lxl4p76cbgef05m9f710t8w0ef23j T20I-vrouewêreldbeker 2026 0 454043 2915391 2915125 2026-07-02T21:30:14Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2915391 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-vrouewêreldbeker 2026 | beeld = T20I-vrouewêreldbeker 2026.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-vrouewêreldbeker 2026 | vanafdatum = 12 Junie | totdatum = 5 Julie | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Engeland}} | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 12 (53 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 32 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = {{vlagikoon|Engeland}} [[Danni Wyatt-Hodge]] (294)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-women-s-t20-world-cup-2026-17195 |title=Most runs in ICC Women's T20 World Cup, 2026 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Indië}} [[Shree Charani]] (14)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-t20-world-cup-2026-17195 |title=Most wickets For ICC Women's T20 World Cup, 2026 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | vorige jaar = 2024 | vorige toernooi = T20I-vrouewêreldbeker 2024 | volgende jaar = 2028 | volgende toernooi = T20I-vrouewêreldbeker 2028 }} Die '''T20I-vrouewêreldbeker 2026''' ([[Engels]]: ''2026 Women’s T20 World Cup'') word van 12 Junie tot 5 Julie 2026 in [[Engeland]] beslis. Dit is die tiende [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009-toernooi]] die tweede in Engeland. Daarmee word dit die eerste land wat twee keer as gasvroue optree. [[Lêer:Prime Minister Sheikh Hasina With ICC Women's T20 World Cup Trophy 2024-05-05 (PID-0008760) (cropped).jpg|duimnael|links|Die T20I-vrouewêreldbekertrofee waarom meegeding word]] Die T20I-vrouewêreldbeker 2026 is die eerste toernooi met twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne, teenoor die tien van die vorige ses T20I-vrouewêreldbekertoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/ckkg1kq3qgvo |title=Women's T20 World Cup will expand to 16 teams |publisher=[[BBC]] |date=22 Julie 2024 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Die twaalf deelnemende nasionale vrouekrieketspanne is: die ses regstreekse kwalifiseerders ([[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan|Nieu-Seeland]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]]), saam met die twee naasbeste spanne op die T20I-vroueranglys soos op 20 Oktober 2024 ([[Pakistanse nasionale vrouekrieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale vrouekrieketspan|Sri Lanka]]) en die wenners van die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2026 ([[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan|Bangladesj]], [[Ierse nasionale vrouekrieketspan|Ierland]], [[Nederlandse nasionale vrouekrieketspan|Nederland]] en [[Skotse nasionale vrouekrieketspan|Skotland]]). Nederland het vir die eerste keer vir ’n T20I-vrouewêreldbekertoernooi gekwalifiseer en die altesaam vierde span van Europa geword wat vir dié toernooi kon kwalifiseer. Gevolglik is dit die eerste T20I-vrouewêreldbekertoernooi waaraan vier Europese spanne deelneem en dit is ook die eerste internasionale vrouekriekettoernooi waaraan die vernaamste vier Europese spanne Engeland, Ierland, Nederland en Skotland saam deelneem. Tydens die T20I-vrouewêreldbeker 2026 word 33 wedstryde gespeel, waaronder 30 in die eerste rondte en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in twee groepe van ses spanne elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer, waarvan die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 20 boulbeurte per span. Die agt beste spanne van die T20I-vrouevrouewêreldbeker 2026 kwalifiseer saam met die gasvroue van die 2028-toernooi regstreeks vir die volgende [[T20I-vrouewêreldbeker 2028]] in Pakistan. Daarbenewens het Australië, Groot-Brittanje (d.w.s. Engeland), Indië en Suid-Afrika as die beste spanne van hulle onderskeidelike vastelande regstreeks vir die [[Olimpiese Somerspele 2028]] in [[Los Angeles]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-india-south-africa-and-great-britain-qualify-for-women-s-event-at-la28-olympics-1543593 |title=Australia, India, South Africa and Great Britain qualify for women's event at LA28 Olympics |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Australië, Engeland, Suid-Afrika en Wes-Indië het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Australië het Wes-Indië geklop en Engeland vir Suid-Afrika, waardeur die twee vorige T20I-vrouewêreldkampioene Australië en Engeland mekaar vir die vierde keer in die eindstryd ontmoet. Beide Indië en die verdedigende kampioen Nieu-Seeland is reeds in die eerste rondte uitgeskakel. == Toewysing == Die Internasionale Krieketraad het Engeland in Julie 2022 as gasheer van die T20I-vrouewêreldbeker 2026 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2691035 |title=Hosts for ICC Women’s global events until 2027 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Julie 2022 |accessdate=28 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228190055/https://www.icc-cricket.com/media-releases/2691035 |archive-date=28 Februarie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-2025-women-s-odi-world-cup-1326281 |title=India to host 2025 Women's ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=26 Julie 2022 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Daarmee word dié land die eerste wat twee keer T20I-vrouewêreldbekertoernooie aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |title=England to host 2026 Women's T20 Cricket World Cup – Clare Connor hails continued growth of women's game |publisher=[[Sky News]] |date=26 Julie 2022 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> == Deelnemers == === Kwalifisering === In Julie 2022 het die Internasionale Krieketraad die kwalifiseringsproses vir die T20I-vrouewêreldbeker 2026 bekendgemaak, waarvolgens vir die eerste keer twaalf spanne aan dié toernooi deelneem. Die gasvroue Engeland het saam met die vyf beste spanne van die vorige [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024-toernooi]] regstreeks gekwalifiseer. Die twee oorblywende regstreekse kwalifiseringsplekke is deur die naasbeste spanne, wat nog nie gekwalifiseer het nie, op die T20I-vroueranglys soos op 20 Oktober 2024 bespreek. Die vier oorblywende plekke is tydens die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2026, waaraan die wenners van plaaslike kwalifiseringstoernooie deelgeneem het, beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-qualifier-final-four-spots-up-for-grabs-in-nepal |title=ICC Women's T20 World Cup 2026 Qualifier: Final four spots up for grabs in Nepal |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Januarie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Die volgende twaalf spanne het vir die T20I-vrouewêreldbeker 2026 gekwalifiseer: Australië, Indië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika en Wes-Indië het as die vyf beste spanne van die T20I-vrouewêreldbeker 2024 almal saam met die gasvroue Engeland regstreeks gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/west-indies-seal-semi-final-spot-with-stunning-victory-over-england |title=West Indies seal semi-final spot with stunning victory over England |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Oktober 2024 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Pakistan en Sri Lanka het as naasbeste spanne op die T20I-vroueranglys soos op 20 Oktober 2024 gekwalifiseer, terwyl Bangladesj, Ierland, Nederland en Skotland tydens die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2026 hulle plekke bespreek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-thump-thailand-to-qualify-for-2026-women-s-t20-world-cup-1521848 |title=Ireland and Scotland qualify for 2026 women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Nederland neem vir die eerste keer aan ’n T20I-vrouewêreldbekertoernooi deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-2026-women-s-t20-world-cup-1521362 |title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Januarie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Gevolglik neem vir die eerste keer vier Europese spanne aan ’n T20I-vrouewêreldbeker deel en dit is ook die eerste vrouekriekettoernooi waaraan die vier vernaamste Europese vrouekrieketspanne Engeland, Ierland, Nederland en Skotland saam deelneem. === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2026 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2026-kwalifisering; altesaam 53 lande het deelgeneem. {{sleutel|#000032|Gasvroue}} {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer}} {{sleutel|#01a2ffff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-vroueranglys}} {{sleutel|#00ab00|Wenner van die kwalifisering}} {{sleutel|#ffaa00|Tydens die wêreldwye kwalifisering uitgeskakel}} {{sleutel|#ffc900|Tydens die plaaslike kwalifisering uitgeskakel}} {{sleutel|#c0c0c0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Crv-EN}} |'''Gasvroue''' |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Crv-AU}} |rowspan="5"|'''Regstreeks''' |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-IN}} |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Naaswenner <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]])</small> |- |{{Crv-NZ}} |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Crv-ZA}} |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Naaswenner <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Crv-WI}} |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]])</small> |- |{{Crv-PK}} |rowspan="2"|T20I-vroueranglys op<br />20 Oktober 2024 |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Crv-LK}} |Tiende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Crv-BD}} |rowspan="4"|T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2026 |Sewende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Crv-IE}} |Vyfde |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-NL}} |Eerste | – |Debuut |- |{{Crv-XS}} |Tweede |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]])</small> |} == Stadions == In Mei 2025 het die [[Engelse en Walliese Krieketraad]] die stadions vir die T20I-vrouewêreldbeker 2026 bevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |title=Lord’s to host final of ICC Women’s T20 World Cup 2026 |publisher=[[Engelse en Walliese Krieketraad]] |date=30 April 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Die eindstryd word op [[Lord’s]] in [[Londen]] beslis, terwyl [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[The Oval (Londen)|The Oval]] en die [[Bristol-krieketveld]] ander wedstryde tydens die toernooi huisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |title=Venues, key dates announced for ICC Women’s T20 World Cup 2026 in England |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=1 Mei 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! [[Birmingham]], [[Wes-Midlands]] ! [[Bristol]], City of Bristol ! [[Leeds]], [[Wes-Yorkshire]] |- | [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]] | [[Bristol-krieketveld]] | [[Headingley-krieketveld|Headingley]] |- | <small>{{Koördinate|52|27|20.93|N|1|54|08.96|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edgbaston}}</small> | <small>{{Koördinate|51|28|38.01|N|2|35|02.96|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bristol-krieketveld}}</small> | <small>{{Koördinate|53|49|3.58|N|1|34|55.12|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Headingley}}</small> |- | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''17&nbsp;500''' | Kapasiteit: '''18&nbsp;350''' |- | [[Lêer:Edgbaston---close-of-play.jpg|200px]] | [[Lêer:Bristol County Ground.jpg|200px]] | [[Lêer:Headingley Cricket Stadium.jpg|200px]] |- ! [[Londen]], [[Groter Londen]] !rowspan=10|{{Location map+|Engeland|width=400|float=center|places= {{Location map~|Engeland|lat=52.455814|long=-1.902489|position=bottom|background=|label=[[Birmingham]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.477174|long=-2.584097|position=bottom|background=|label=[[Bristol]]}} {{Location map~|Engeland|lat=53.817686|long=-1.582070|position=top|background=|label=[[Leeds]]}} {{Location map~|Engeland|lat=53.479251|long=-2.247926|position=bottom|background=|label=[[Manchester]]}} {{Location map~|Engeland|lat=50.924000|long=-1.321900|position=bottom|background=|label=[[Southampton]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.529420|long=-0.172822|position=left|background=|label=[[Lord’s]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.483769|long=-0.114850|position=right|background=|label=[[The Oval (Londen)|The Oval]]}}}} ! Londen, Groter Londen |- | [[Lord’s]] | [[The Oval (Londen)|The Oval]] |- | <small>{{Koördinate|51|31|45.84|N|0|10|21.72|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Lord’s}}</small> | <small>{{Koördinate|51|29|1|N|0|6|54|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=The Oval}}</small> |- | Kapasiteit: '''31&nbsp;100''' | Kapasiteit: '''27&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Nat West media centre cropped.jpg|200px]] | [[Lêer:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|200px]] |- ! [[Manchester]], [[Groter Manchester]] ! [[Southampton]], [[Hampshire]] |- | [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]] | [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]] |- | <small>{{Koördinate|53|27|22.85|N|2|17|12.34|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Old Trafford}}</small> | <small>{{Koördinate|50|55|26.4|N|1|19|18.8|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Rose Bowl}}</small> |- | Kapasiteit: '''26&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|200px]] | [[Lêer:Pavilion stands.JPG|200px]] |}</center> == Formaat == Die T20I-vrouewêreldbeker 2026 word oor 24 dae tussen twaalf verskillende spanne oor 33 wedstryde beslis. Dit het begin op 12 Junie 2026 op Edgbaston in Birmingham met die openingswedstryd tussen die gasvroue Engeland en Sri Lanka. Die toernooi eindig op Lord’s in Londen op 5 Julie met die eindstryd tussen Australië en Engeland, waartydens die wenner die T20I-vrouewêreldbekertrofee inpalm. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-vrouewêreldbeker 2026 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Junie ! scope=col |Vr<br />12 ! scope=col |Sa<br />13 ! scope=col |So<br />14 ! scope=col |Ma<br />15 ! scope=col |Di<br />16 ! scope=col |Wo<br />17 ! scope=col |Do<br />18 ! scope=col |Vr<br />19 ! scope=col |Sa<br />20 ! scope=col |So<br />21 ! scope=col |Ma<br />22 ! scope=col |Di<br />23 ! scope=col |Wo<br />24 ! scope=col |Do<br />25 ! scope=col |Vr<br />26 ! scope=col |Sa<br />27 ! scope=col |So<br />28 |- align=center | align=left|Groep A <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 3 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- align=center |align=left|Groep B <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 28 -->| |- align=center |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Junie/Julie ! scope=col |Ma<br />29 ! scope=col |Di<br />30 ! scope=col |Wo<br />1 ! scope=col |Do<br />2 ! scope=col |Vr<br />3 ! scope=col |Sa<br />4 ! scope=col |So<br />5 |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepe === {| class="wikitable" style="width:98%;" !width=25%|[[#Groep A|Groep A]] !width=25%|[[#Groep B|Groep B]] |- | {{Crv-AU}}<br /> {{Crv-BD}}<br /> {{Crv-IN}}<br /> {{Crv-NL}}<br /> {{Crv-PK}}<br /> {{Crv-ZA}} | {{Crv-EN}}<br /> {{Crv-IE}}<br /> {{Crv-NZ}}<br /> {{Crv-XS}}<br /> {{Crv-LK}}<br /> {{Crv-WI}} |} === Eerste rondte === Die T20I-vrouewêreldbeker 2026 is deur twaalf nasionale vrouekrieketspanne beslis. Vir die eerste rondte is die twaalf deelnemende spanne in twee groepe van ses spanne elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span vier wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die twee beste spanne van elke groep het na die uitklopfase deurgedring.<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/all-you-need-to-know-about-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |title=All You Need To Know about ICC Women’s T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref><ref name="ESPNcricinfo">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |publisher=ESPNcricinfo |author=Srinidhi Ramanujam |date=11 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aanteken), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi.<ref name="IKR" /><ref name="ESPNcricinfo" /> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal.<ref name="IKR" /><ref name="ESPNcricinfo" /> === 2026-effek op 2028-kwalifisering === Die agt beste spanne van die 2026-toernooi (saam met die 2028-gasvroue Pakistan) kwalifiseer regstreeks vir die volgende T20I-vrouewêreldbeker 2028. Hulle is Australië, Bangladesj, Engeland, Indië, Nieu-Seeland, Sri Lanka, Suid-Afrika en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92841-ireland-lead-race-for-final-automatic-spot-in-icc-womens-t20-world-cup-2028-eight-teams-locked-in.html |title=Ireland Lead Race for Final Automatic Spot in ICC Women’s T20 World Cup 2028; Eight Teams Locked In |publisher=Female Cricket |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 14 skeidsregters en vier wedstrydbeamptes word vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=28 Mei 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Op 21 Junie 2026 moes [[Lauren Agenbag]] weens siekte aan die toernooi onttrek en sy is met [[Saleema Imtiaz]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |title=Imtiaz replaces Agenbag in Emirates ICC International Panel of Umpires at ICC Women's T20 World Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=21 Junie 2026 |accessdate=21 Junie 2026}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Lauren Agenbag <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kim Cotton <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Anna Harris <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Saleema Imtiaz <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Shathira Jakir <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Narayanan Janani <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Kerrin Klaaste <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Candace la Borde <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Nimali Perera <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Claire Polosak <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Vrinda Rathi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Sue Redfern <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Eloise Sheridan <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Jacqueline Williams <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Gayathri Venugopalan <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Trudy Anderson <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Shandre Fritz <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> || * {{vlagikoon|Indië}} G. S. Lakshmi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Michell Pereira <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> |} === Spanne === Elke land het 15 spelers vir die toernooi gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/all-the-squads-at-the-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |title=All the squads at the ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=30 Mei 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase én regstreeks vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2028]]. |- | style="background:#ffc;"|Uit die toernooi geskakel, maar kwalifiseer regstreeks vir die T20I-vrouewêreldbeker 2028. |- |Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die T20I-vrouewêreldbeker 2028 mis. |- | style="background:#fcc;"|Gerelegeer na die T20I-vrouewêreldbeker 2028-kwalifisering. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die eerste rondte en die uitklopfase. Die groepe is op 15 Junie 2025 bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-womens-t20-world-cup-schedule-india-australia-in-group-1-eng-nz-in-group-2-1490664 |title=Women's T20 World Cup: India and Australia in Group 1, England and NZ in Group 2 |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Junie 2025 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Op 24 Februarie 2026 is die volledige kalender bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |title=Full fixtures for ICC Women’s T20 World Cup 2026 unveiled |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=24 Februarie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> === Eerste rondte === Twaalf spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring,<ref name="Explainer">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |title=Women’s T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 April 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> terwyl die vier beste spanne van elke groep saam met die gasvroue Pakistan regstreeks vir die T20I-vrouewêreldbeker 2028 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/scotland-still-have-2028-t20-world-cup-automatic-qualification-incentive-1542661 |title=Scotland still have 2028 T20 World Cup automatic qualification incentive |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> Op 29 Junie 2026 het beide die Internasionale Krieketraad en die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] bevestig dat Australië, Groot-Brittanje (d.w.s. Engeland), Indië en Suid-Afrika as die beste spanne van hulle onderskeidelike vastelande regstreeks vir die [[Olimpiese Somerspele 2028]] in [[Los Angeles]] gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/93036-icc-confirms-qualification-pathway-for-cricket-at-la28-olympics-introduces-new-qualifier.html |title=ICC Confirms Qualification Pathway for Cricket at LA28 Olympics, Introduces New Qualifier |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-AU}} |5||5||0||0||'''10'''||+3.882 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-ZA}} |5||4||1||0||'''8'''||+0.633 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-IN}} |5||3||2||0||'''6'''||+1.718 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-BD}} |5||2||3||0||'''4'''||—0.710 |- |style="text-align:left"|{{Crv-PK}} |5||1||4||0||'''2'''||—1.872 |- bgcolor="#fcc" |style="text-align:left"|{{Crv-NL}} |5||0||5||0||'''0'''||—3.276 |} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 172/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 107 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Phoebe Litchfield]] 50 (24) | paaltjies1 = [[Nonkululeko Mlaba]] 2/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 44 (39) | paaltjies2 = [[Georgia Wareham]] 3/13 (2.4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 65 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-south-africa-women-3rd-match-group-1-1490679/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]]<br />Bywoning: 7&nbsp;543<ref name="Bywoning13">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup – ICC |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Narayanan Janani ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Georgia Wareham]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Nadine de Klerk]] (RSA) speel in haar 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91572-south-africas-nadine-de-klerk-reaches-150-international-appearances-against-australia.html |title=South Africa’s Nadine de Klerk Reaches 150 International Appearances Against Australia |publisher=Female Cricket |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Nonkululeko Mlaba]] (RSA) neem haar 150ste internasionale paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91568-nonkululeko-mlaba-hits-150-international-wickets-milestone-in-south-africas-womens-t20-world-cup-2026-opener.html |title=Nonkululeko Mlaba Hits 150 International Wickets Milestone in South Africa’s Women’s T20 World Cup 2026 Opener |publisher=Female Cricket |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-NL}} | telling1 = 139/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 141/4 (19.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Babette de Leede]] 50 (45) | paaltjies1 = [[Marufa Akter]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Juairiya Ferdous]] 50 (33) | paaltjies2 = [[Caroline de Lange]] 2/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-netherlands-women-5th-match-group-1-1490681/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Gayathri Venugopalan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Juairiya Ferdous]] (Ban) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was beide Bangladesj en Nederland hulle eerste internasionale vrouekrieketwedstryde in Engeland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/netherlands-ready-and-raring-for-icc-women-s-t20-world-cup-debut-against-bangladesh |title=Netherlands ready and raring for ICC Women’s T20 World Cup Debut against Bangladesh |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Nederland het sy T20I-vrouewêreldbekerdebuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-netherlands-opt-to-bat-against-bangladesh-on-debut-1541140 |title=Netherlands opt to bat against Bangladesh on T20 World Cup debut |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Caroline de Lange]] (Ned) speel in haar 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91696-caroline-de-lange-reaches-100-caps-as-netherlands-make-icc-womens-t20-world-cup-debut.html |title=Caroline de Lange Reaches 100 Caps as Netherlands Make ICC Women’s T20 World Cup Debut |publisher=Female Cricket |date=15 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rabeya Khan]] (Ban) neem haar 50ste T20I-paaltjie.''<ref name="NEDvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-netherlands-women-5th-match-group-1-1490681/match-report |title=Ferdous, Sharmin take Bangladesh past Netherlands |publisher=ESPNcricinfo |author=Vishal Dikshit |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Bangladesj teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.<ref name="NEDvBAN" /><ref name="Run_chase">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=10;filter=advanced;orderby=target;result=1;template=results;trophy=136;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Women's Twenty20 Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 170/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 106 (17 boulbeurte) | lopies1 = [[Smriti Mandhana]] 68 (44) | paaltjies1 = [[Fatima Sana]] 2/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Muneeba Ali]] 41 (35) | paaltjies2 = [[Deepti Sharma]] 5/10 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 64 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/india-women-vs-pakistan-women-6th-match-group-1-1490682/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]]<br />Bywoning: 18&nbsp;814<ref name="INDvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |title=Sharma stars as India beat Pakistan in front of record group stage crowd |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Deepti Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Deepti Sharma]] (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-list-5wi/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=List of five-wickets-in-an-innings For ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sy word ná [[Jhulan Goswami]] (albei Ind) ook die tweede vroulike bouler wat haar 350ste internasionale paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91720-deepti-sharma-becomes-first-spinner-to-take-350-womens-international-wickets.html |title=Deepti Sharma Becomes First Spinner to Take 350 Women’s International Wickets |publisher=Female Cricket |date=15 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Muneeba Ali]] (Pak) teken haar 3&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91731-muneeba-ali-reaches-3000-international-runs-in-pakistans-womens-t20-world-cup-opener-vs-india.html |title=Muneeba Ali Reaches 3000 International Runs in Pakistan’s Women’s T20 World Cup Opener vs India |publisher=Female Cricket |date=15 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die bywoning van 18&nbsp;814 is beide die hoogste vir ’n T20I-vrouewêreldbekergroepwedstryd en ’n vrouekrieketwedstryd tussen Indië en Pakistan in dié tyd.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Dit is ook die mees gesiene groepwedstryd – beide [[vrouekrieketwêreldbeker]]- en T20I-vrouewêreldbekertoernooie – in dié tyd met sowat 134 miljoen digitale kykers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91875-india-vs-pakistan-t20-world-cup-clash-draws-134-million-digital-viewers-record-opening-week-numbers.html |title=India vs Pakistan T20 World Cup Clash Draws 134 million Digital Viewers; Record Opening Week Numbers |publisher=Female Cricket |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 77/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 78/1 (9.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Nigar Sultana]] 27 (47) | paaltjies1 = [[Sophie Molineux]] 2/14 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Georgia Voll]] 45* (32) | paaltjies2 = [[Marufa Akter]] 1/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-bangladesh-women-9th-match-group-1-1490685/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Candace la Borde ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Ellyse Perry]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 209/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NL}} | telling2 = 114 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Smriti Mandhana]] 74 (47) | paaltjies1 = [[Caroline de Lange]] 2/32 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Babette de Leede]] 28 (27) | paaltjies2 = [[Shree Charani]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 95 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/netherlands-women-vs-india-women-10th-match-group-1-1490686/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]]<br />Bywoning: 9&nbsp;155 | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Smriti Mandhana]] (Ind) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Indië en Nederland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-ind-vs-ned-netherlands-bowl-india-bring-in-nandani-and-yastika-1541575 |title=Netherlands bowl; India bring in Nandani and Yastika |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhijato Sensarma |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Smriti Mandhana]] (Ind) word die eerste kolwer – beide mans en vroue – wat haar 600ste T20I-grenshou aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/smriti-mandhana-scripts-history-becomes-the-first-ever-batter-across-mens-and-womens-t20is-to-/articleshow/131806102.cms |title=Smriti Mandhana scripts history, becomes the first-ever batter across men’s and women’s T20Is to... |publisher=[[The Times of India]] |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Indië teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Highest totals For ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Babette de Leede]] en [[Sterre Kalis]] word die eerste Nederlandse paartjie wat 1&nbsp;000 T20I-lopies tussen hulle aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/india-vs-netherlands-live-score-womens-t20-world-cup-follow-scorecard-match-updates-from-headingley-leeds-liveblog-ws-l-10156270.html |title=India Vs Netherlands Women's T20 World Cup Highlights: Smriti-Shafali-Shree Charani Take IND To 95 Run-Win |publisher=News18 |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Indië teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.<ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 126/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 127/8 (16.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Fatima Sana]] 55* (38) | paaltjies1 = [[Marizanne Kapp]] 3/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Annerie Dercksen]] 52 (35) | paaltjies2 = [[Fatima Sana]] 3/16 (2.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/south-africa-women-vs-pakistan-women-11th-match-group-1-1490687/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Annerie Dercksen]] (RSA) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Laura Wolvaardt]] word ná [[Suné Luus]], [[Chloe Tryon]], [[Marizanne Kapp]], [[Mignon du Preez]] en [[Shabnim Ismail]] die sesde Suid-Afrikaanse krieketspeler wat in haar 100ste T20I-vrouewedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92032-laura-wolvaardt-becomes-sixth-south-african-woman-to-play-100-t20is.html |title=Laura Wolvaardt Becomes Sixth South African Woman to Play 100 T20Is |publisher=Female Cricket |date=18 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Suné Luus word die eerste Suid-Afrikaanse krieketspeler wat in haar 300ste internasionale vrouewedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92033-sune-luus-joins-elite-club-with-300th-international-appearance-in-womens-cricket.html |title=Sune Luus Joins Elite Club With 300th International Appearance in Women’s Cricket |publisher=Female Cricket |date=18 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Fatima Sana]] en [[Tuba Hassan]] teken met 71 lopies om die negende paaltjie die hoogste Pakistanse negende T20I-vrouepaaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/pakistan-women-3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest partnerships for Pakistan Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is ook die hoogste negende vrouepaaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd.''<ref name="PAKvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/news-detail/fatima-sana-s-all-round-heroics-in-vain-as-south-africa-edge-pakistan-by-two-wickets.html |title=Fatima Sana's all-round heroics in vain as South Africa edge Pakistan by two wickets |publisher=[[Pakistanse Krieketraad]] |date=18 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/dercksen-and-de-klerk-get-south-africa-on-the-board-with-nervy-win |title=Dercksen and De Klerk get South Africa on the board with nervy win |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Fatima Sana (Pak) word die eerste [[Kaptein (sport)|kaptein]] wat tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd ’n vyftigtal aanteken en drie paaltjies neem.<ref name="PAKvRSA" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 219/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NL}} | telling2 = 121/3 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Beth Mooney]] 74 (42) | paaltjies1 = [[Iris Zwilling]] 3/52 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Babette de Leede]] 56* (57) | paaltjies2 = [[Kim Garth]] 2/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 98 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-netherlands-women-14th-match-group-1-1490690/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Beth Mooney]] (Aus) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Australië en Nederland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-scotland-women-16th-match-group-2-1490692/match-preview |title=Saturday triple-header: Pakistan look for a W; Australia, England target three in three |publisher=ESPNcricinfo |author=Sruthi Ravindranath |date=19 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Beide [[Babette de Leede]] en [[Robine Rijke]] word die eerste twee Nederlandse spelers – beide mans en vroue – wat in hulle 100ste T20I-wedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/icc-womens-t20-world-cup-2026/92156-babette-de-leede-robine-rijke-set-for-100th-t20i-as-netherlands-face-australia.html |title=Babette de Leede, Robine Rijke Set for 100th T20I as Netherlands Face Australia |publisher=Female Cricket |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ellyse Perry]] (Aus) word die eerste krieketspeler – beide mans en vroue – wat in haar 50ste T20I-wêreldbekerwedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92275-ellyse-perry-becomes-first-cricketer-to-reach-50-t20-world-cup-appearances.html |title=Ellyse Perry Becomes First Cricketer to Reach 50 T20 World Cup Appearances |publisher=Female Cricket |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ashleigh Gardner]] word ná [[Beth Mooney]], [[Meg Lanning]], [[Alyssa Healy]] en Ellyse Perry die vyfde Australiese vroulike kolwer wat haar 1&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92243-ashleigh-gardner-joins-elite-1500-t20i-runs-club-as-australia-crush-netherlands.html |title=Ashleigh Gardner Joins Elite 1500 T20I Runs Club as Australia Crush Netherlands |publisher=Female Cricket |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Australië teken die gesamentlik hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan en ewenaar Engeland se telling teen Sri Lanka tydens dieselfde toernooi.''<ref name="Highest_totals" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/czrxyvjr0lvo |title=Injury concern for Mooney as Australia beat Netherlands |publisher=[[BBC]] |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Sterre Kalis]] word die eerste Nederlandse vroulike kolwer wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92299-sterre-kalis-becomes-first-netherlands-batter-to-reach-2000-t20i-runs.html |title=Sterre Kalis Becomes First Netherlands Batter to Reach 2000 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Babette de Leede en Sterre Kalis teken met 96 lopies om die derde paaltjie die hoogste Nederlandse derde T20I-vrouepaaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/netherlands-women-2461/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest partnerships for Netherlands Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Babette de Leede teken haar 2&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92330-babette-de-leede-scripts-netherlands-cricket-history-with-2000-international-runs.html |title=Babette de Leede Scripts Netherlands Cricket History With 2000 International Runs |publisher=Female Cricket |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Australië teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.''<ref name="Largest" /> * <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4523420/t20-world-cup-2026-finals-run-homes-standings-group-a-b-australia-india-new-zealand-england-south-africa-west-indies |title=T20 World Cup finals race: How the groups are shaping up |publisher=[[Krieket Australië]] |date=22 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 123/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 100/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Shorna Akter]] 39* (22) | paaltjies1 = [[Fatima Sana]] 2/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Muneeba Ali]] 25 (30) | paaltjies2 = [[Nahida Akter]] 3/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 23 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-pakistan-women-15th-match-group-1-1490691/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Gayathri Venugopalan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Shorna Akter]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Nigar Sultana]] (Ban) teken haar 500ste T20I-vrouewêreldbekerlopie aan.'' * ''Sy teken ook haar 250ste T20I-grenshou aan.'' * ''[[Nahida Akter]] (Ban) neem haar 200ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92329-nahida-akter-joins-elite-club-claims-200th-international-wicket-in-bangladeshs-world-cup-win.html |title=Nahida Akter Joins Elite Club, Claims 200th International Wicket in Bangladesh’s World Cup Win |publisher=Female Cricket |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is Bangladesj se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning oor Pakistan ooit.'' * <span style="color:red">''Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-pakistan-women-15th-match-group-1-1490691/match-report |title=Shorna, spinners eliminate Pakistan from 2026 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Ahsan Iftikhar Nagi |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 158/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 161/4 (19.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Shafali Verma]] 31 (15) | paaltjies1 = [[Marizanne Kapp]] 2/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Marizanne Kapp]] 81* (45) | paaltjies2 = [[Shree Charani]] 3/24 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/south-africa-women-vs-india-women-18th-match-group-1-1490694/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]]<br />Bywoning: 11&nbsp;712 | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Marizanne Kapp]] (RSA) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewêreldbekerwedstryd ooit tussen Indië en Suid-Afrika.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-t20-world-cup-ind-vs-sa-laura-wolvaardt-and-south-africa-look-for-a-change-in-fortunes-1542063 |title=Wolvaardt and South Africa look for a change in fortunes |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Harmanpreet Kaur]] (Ind) word die eerste krieketspeler – beide mans en vroue – wat in haar 200ste T20I-wedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-harmanpreet-kaur-latest-to-go-where-no-man-has-1541965 |title=Harmanpreet the latest woman to go where no man has |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Prema Rawat]] (Ind) het haar T20I-debuut-gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wwc-india-hand-prema-rawat-debut-cap-and-bat-in-harmanpreet-kaur-s-200th-t20i-1542212 |title=India hand Rawat debut cap and bat in Harmanpreet's 200th T20I |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Suid-Afrika teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.<ref name="Run_chase" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 199/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 86 (13.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ellyse Perry]] 71 (48) | paaltjies1 = [[Sadia Iqbal]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Muneeba Ali]] 32 (25) | paaltjies2 = [[Sophie Molineux]] 2/6 (2 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 113 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-pakistan-women-21st-match-group-1-1490697/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Ellyse Perry]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Aliya Riaz]] (Pak) speel in haar 200ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92614-aliya-riaz-reaches-200-international-caps-for-pakistan-during-t20-world-cup-clash.html |title=Aliya Riaz Reaches 200 International Caps for Pakistan During T20 World Cup Clash |publisher=Female Cricket |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Sophie Molineux]] (Aus) neem haar 50ste T20I-paaltjie.'' * ''[[Ellyse Perry]] word ná [[Meg Lanning]] die tweede Australiese vroulike kolwer wat haar 8&nbsp;000ste internasionale lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92597-ellyse-perry-becomes-second-australian-woman-after-meg-lanning-to-reach-8000-international-runs.html |title=Ellyse Perry Becomes Second Australian Woman, After Meg Lanning, to Reach 8000 International Runs |publisher=Female Cricket |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sy word ook die eerste Australiese krieketspeler wat tydens dieselfde T20I-vrouewêreldbekerwedstryd ’n vyftigtal aanteken en twee paaltjies neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/icc-womens-t20-world-cup-2026/92570-ellyse-perry-creates-t20-world-cup-history-then-says-shes-still-not-happy-with-her-game.html |title=Ellyse Perry Creates T20 World Cup History, Then Says She’s Still Not Happy with Her Game |publisher=Female Cricket |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Australië teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.<ref name="Largest" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 136/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 139/5 (16.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Juairiya Ferdous]] 33 (31) | paaltjies1 = [[Radha Yadav]] 3/28 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shafali Verma]] 53 (34) | paaltjies2 = [[Ritu Moni]] 2/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-india-women-23rd-match-group-1-1490699/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]]<br />Bywoning: 4&nbsp;129<ref name="Bywoning25">{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92733-icc-womens-t20-world-cup-2026-crosses-125000-attendance-milestone-amid-record-breaking-crowds.html |title=ICC Women’s T20 World Cup 2026 Crosses 125000 Attendance Milestone Amid Record-Breaking Crowds |publisher=Female Cricket |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Saleema Imtiaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Shafali Verma]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Ritu Moni]] (Ban) speel in haar 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92756-ritu-moni-marks-150th-international-appearance-during-bangladeshs-womens-t20-world-cup-clash-against-india.html |title=Ritu Moni Marks 150th International Appearance During Bangladesh’s Women’s T20 World Cup Clash Against India |publisher=Female Cricket |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Sobhana Mostary]] word ná [[Nigar Sultana Joty]] en [[Fargana Hoque]] die derde Bengaalse vroulike kolwer wat haar 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92701-sobhana-mostary-becomes-third-bangladesh-women-to-reach-1000-t20i-runs.html |title=Sobhana Mostary Becomes Third Bangladesh Women to Reach 1000 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Smriti Mandhana]] (Ind) word ná [[Suzie Bates]] (NZ) die tweede vroulike kolwer wat haar 4&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken. Sy is ook die vinnigste vroulike kolwer in dié tyd wat dié mylpaal behaal (in 164 kolfbeurte).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92700-smriti-mandhana-becomes-fastest-to-4500-t20i-runs-scripts-history-for-india.html |title=Smriti Mandhana Becomes Fastest to 4500 T20I Runs, Scripts History for India |publisher=Female Cricket |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Met ’n bywoning van 4&nbsp;129 in hierdie wedstryd word die T20I-vrouewêreldbeker 2026 die eerste T20I-vrouewêreldbekertoernooi wat deur ’n gehoor van meer as 125&nbsp;000 bygewoon is.<ref name="Bywoning25" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 208/1 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NL}} | telling2 = 120/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Tazmin Brits]] 114* (69) | paaltjies1 = [[Hannah Landheer]] 1/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Phebe Molkenboer]] 41 (41) | paaltjies2 = [[Ayabonga Khaka]] 3/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 88 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/netherlands-women-vs-south-africa-women-24th-match-group-1-1490700/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Shathira Jakir ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Tazmin Brits]] (RSA) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Tazmin Brits]] word ná [[Laura Wolvaardt]] die tweede Suid-Afrikaanse vroulike kolwer wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92712-tazmin-brits-becomes-second-south-african-to-2000-t20i-runs-with-maiden-t20i-century.html |title=Tazmin Brits Becomes Second South African to 2000 T20I Runs with Maiden T20I Century |publisher=Female Cricket |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sy word ook die eerste Suid-Afrikaanse kolwer wat ’n T20I-vrouewêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /> * ''Dit is ook haar eerste T20I-honderdtal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |title=Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |publisher=The Hindu |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Suid-Afrika teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals" /> * ''[[Chloe Tryon]] (RSA) neem haar 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/live-womens-t20-world-cup-proteas-v-netherlands-20260625-1000 |title=Brits hits record T20 century as Proteas remain on track for World Cup semi-finals |publisher=[[Nuus24]] |author=Lynn Butler |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sy word ná [[Marizanne Kapp]], [[Dane van Niekerk]] en [[Suné Luus]] ook die vierde Suid-Afrikaanse vroulike krieketspeler met 1&nbsp;000 T20I-lopies en 50 T20I-paaltjies.'' * ''Die 328 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Nederland en Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/netherlands-women-south-africa-women-2461vs3379/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for Netherlands Women vs South Africa Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 126/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NL}} | telling2 = 89 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Gull Feroza]] 63* (52) | paaltjies1 = [[Iris Zwilling]] 2/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Babette de Leede]] 30 (41) | paaltjies2 = [[Fatima Sana]] 3/12 (3 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 37 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/netherlands-women-vs-pakistan-women-26th-match-group-1-1490702/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Kerrin Klaaste ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Gull Feroza]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Muneeba Ali]] teken haar 200ste T20I-grenshou aan.'' * ''[[Caroline de Lange]] (Ned) neem haar 100ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92894-caroline-de-lange-reaches-100-international-wickets-during-womens-t20-world-cup-clash-against-pakistan.html |title=Caroline de Lange Reaches 100 International Wickets During Women’s T20 World Cup Clash Against Pakistan |publisher=Female Cricket |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die 215 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Nederland en Pakistan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/netherlands-women-pakistan-women-2461vs3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for Netherlands Women vs Pakistan Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 117/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 118/6 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Sobhana Mostary]] 42 (48) | paaltjies1 = [[Nonkululeko Mlaba]] 2/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Annerie Dercksen]] 45 (45) | paaltjies2 = [[Nahida Akter]] 2/24 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/bangladesh-women-vs-south-africa-women-29th-match-group-1-1490705/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Marizanne Kapp]] (RSA) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Marizanne Kapp]] word ná [[Shabnim Ismail]] die tweede Suid-Afrikaanse vroulike bouler wat haar 100ste T20I-paaltjie neem. Sy word ook die eerste Suid-Afrikaanse vroulike krieketspeler wat 1&nbsp;000 T20I-lopies aanteken en 100 T20I-paaltjies neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92979-marizanne-kapp-becomes-first-south-african-woman-to-1000-t20i-runs-and-100-wickets.html |title=Marizanne Kapp Becomes First South African Woman to 1000 T20I Runs and 100 Wickets |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Nadine de Klerk]] (RSA) teken haar 2&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92982-nadine-de-klerk-completes-2000-international-runs-in-south-africas-crucial-win-over-bangladesh.html |title=Nadine de Klerk Completes 2000 International Runs in South Africa’s Crucial Win Over Bangladesh |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/womens-sports/news/tigresses-sign-defeat-secure-direct-qualification-2028-4210536 |title=Tigresses sign off with defeat, secure direct qualification for 2028 |publisher=The Daily Star |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 170/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 172/4 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Harmanpreet Kaur]] 56 (27) | paaltjies1 = [[Sophie Molineux]] 2/46 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ellyse Perry]] 56 (38) | paaltjies2 = [[Shree Charani]] 2/32 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-india-women-30th-match-group-1-1490706/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]]<br />Bywoning: 27&nbsp;163<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Ellyse Perry]] (Aus) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Australië teken die hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Run_chase" /> * ''[[Deepti Sharma]] word die eerste Indiese vroulike bouler wat haar 356ste internasionale paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92967-deepti-sharma-becomes-leading-wicket-taker-in-womens-international-cricket-surpasses-jhulan-goswami.html |title=Deepti Sharma Becomes Leading Wicket-Taker in Women’s International Cricket, Surpasses Jhulan Goswami |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die bywoning van 27&nbsp;163 is die hoogste vir ’n T20I-vrouewêreldbekergroepwedstryd in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/93009-australia-vs-india-at-lords-sets-new-womens-t20-world-cup-group-stage-attendance-record.html |title=Australia vs India at Lord’s Sets New Women’s T20 World Cup Group-Stage Attendance Record |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Australië en Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-india-women-30th-match-group-1-1490706/match-report |title=Perry, Gardner fifties knock India out, SA through to semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Vishal Dikshit |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13558644/womens-t20-world-cup-australia-knock-india-out-of-tournament-with-six-wicket-win-to-set-up-semi-final-vs-west-indies |title=Women's T20 World Cup: Australia knock India out of tournament with six-wicket win to set up semi-final vs West Indies |publisher=[[Sky News]] |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-EN}} |5||5||0||0||'''10'''||+2.134 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-WI}} |5||3||2||0||'''6'''||–0.147 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-LK}} |5||3||2||0||'''6'''||–0.725 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-NZ}} |5||2||3||0||'''4'''||–0.118 |- |style="text-align:left"|{{Crv-XS}} |5||1||4||0||'''2'''||—0.232 |- bgcolor="#fcc" |style="text-align:left"|{{Crv-IE}} |5||1||4||0||'''2'''||—0.875 |} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 219/1 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 132 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 105* (62) | paaltjies1 = [[Malki Madara]] 1/51 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Nilakshi de Silva]] 37 (32) | paaltjies2 = [[Freya Kemp]] 4/21 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 87 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-sri-lanka-women-1st-match-group-2-1490677/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]]<br />Bywoning: 14&nbsp;865<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |title=The ‘game-changing’ Women’s T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |publisher=[[The New York Times]] |author=Paul Newman |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sophie Ecclestone]] (Eng) speel in haar 200ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91433-sophie-ecclestone-set-for-200th-international-at-icc-womens-t20-world-cup-2026-opener-vs-sri-lanka.html |title=Sophie Ecclestone Set for 200th International at ICC Women’s T20 World Cup 2026 Opener vs Sri Lanka |publisher=Female Cricket |date=12 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Danni Wyatt-Hodge]] word ná [[Heather Knight]] die tweede Engelse kolwer wat ’n T20I-vrouewêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-list-hundreds/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=List of hundreds for ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-danni-wyatt-hodge-century-england-vs-sri-lanka-records-centurions-in-world-cup-history/article71095222.ece |title=Women’s T20 World Cup 2026: Danni Wyatt-Hodge scores century for England against Sri Lanka |publisher=The Hindu |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Nathalie Sciver-Brunt]] word ná Danni Wyatt-Hodge die tweede Engelse vroulike kolwer wat haar 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91480-nat-sciver-brunt-hits-3000-t20i-runs-and-tops-englands-womens-t20-world-cup-chart.html |title=Nat Sciver-Brunt Hits 3000 T20I Runs and Tops England’s Women’s T20 World Cup Chart |publisher=Female Cricket |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Engeland teken die gesamentlik hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |title=England script history, smash Women's T20 World Cup record in Sri Lanka rout |publisher=[[The Times of India]] |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die 351 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Engeland en Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/england-women-sri-lanka-women-1026vs3672/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for England Women vs Sri Lanka Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-XS}} | telling1 = 161/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IE}} | telling2 = 121 (19.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Kathryn Bryce]] 60 (39) | paaltjies1 = [[Ava Canning]] 3/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Amy Hunter]] 39 (36) | paaltjies2 = [[Kirstie Gordon]] 3/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met 40 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-scotland-women-2nd-match-group-2-1490678/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]]<br />Bywoning: 7&nbsp;543<ref name="Bywoning13" /> | skeidsregters = Candace la Borde ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Shathira Jakir ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Kathryn Bryce]] (Sco) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste vrouewêreldbekerwedstryd – beide vrouekrieketwêreldbeker- en T20I-vrouewêreldbekertoernooie – ooit tussen Ierland en Skotland.''<ref name="IRLvSCO">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-ireland-bowl-against-scotland-in-their-first-world-cup-meeting-1540965 |title=Ireland bowl against Scotland in their first World Cup meeting |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Cara Murray]] (Irl) speel in haar 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91571-ireland-leg-spinner-cara-murray-marks-100th-international-appearances-at-old-trafford.html |title=Ireland Leg-Spinner Cara Murray Marks 100th International Appearances at Old Trafford |publisher=Female Cricket |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Kirstie Gordon]] speel in haar eerste T20I-vrouewedstryd vir Skotland nadat sy tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018-toernooi]] vir Engeland gespeel het, waarmee sy die eerste krieketspeler word wat tydens T20I-vrouewêreldbekertoernooie vir twee nasionale spanne verskyn het.''<ref name="IRLvSCO" /> * ''Skotland teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals" /> * ''Dit is Skotland se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-scotland-women-2nd-match-group-2-1490678/match-report |title=Kathryn Bryce's all-round heroics lead Scotland to maiden T20 World Cup win |publisher=ESPNcricinfo |author=Sruthi Ravindranath |date=13 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 162/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 163/3 (19.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Brooke Halliday]] 40 (32) | paaltjies1 = [[Aaliyah Alleyne]] 4/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shemaine Campbelle]] 90* (62) | paaltjies2 = [[Jess Kerr]] 2/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/west-indies-women-vs-new-zealand-women-4th-match-group-2-1490680/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Shemaine Campbelle]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Amelia Kerr]] (NZ) speel in haar 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91624-new-zealand-captain-amelia-kerr-marks-100th-t20i-with-cap-from-sister-jess.html |title=New Zealand Captain Amelia Kerr Marks 100th T20I with Cap from Sister Jess |publisher=Female Cricket |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Sophie Devine]] (NZ) teken haar 8&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91603-sophie-devine-reaches-8000-international-runs-in-world-cup-opener-against-west-indies.html |title=Sophie Devine Reaches 8000 International Runs in World Cup Opener Against West Indies |publisher=Female Cricket |date=14 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Deandra Dottin]] (WI) teken haar 7&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91767-west-indies-deandra-dottin-reaches-7000-international-runs-at-womens-t20-world-cup-2026.html |title=West Indies’ Deandra Dottin Reaches 7000 International Runs at Women’s T20 World Cup 2026 |publisher=Female Cricket |date=16 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Wes-Indië teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.<ref name="Run_chase" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 150/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 153/5 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Sophie Devine]] 45 (30) | paaltjies1 = [[Kavisha Dilhari]] 2/35 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Nilakshi de Silva]] 54* (37) | paaltjies2 = [[Nensi Patel]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-7th-match-group-2-1490683/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Gayathri Venugopalan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Kerrin Klaaste ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Nilakshi de Silva]] (SL) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Sri Lanka teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Run_chase" /> * ''Dit is ook hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd.''<ref name="Highest_totals" /> * ''Dit is Sri Lanka se eerste vrouewêreldbekeroorwinning – beide vrouekrieketwêreldbeker- en T20I-vrouewêreldbekertoernooie – oor Nieu-Seeland ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c17y5gje0vdo |title=NZ on the brink after shock defeat by Sri Lanka |publisher=[[BBC]] |author=Ffion Wynne |date=16 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die 303 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Nieu-Seeland en Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/new-zealand-women-sri-lanka-women-2614vs3672/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for New Zealand Women vs Sri Lanka Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IE}} | telling1 = 118/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 119/6 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Louise Little]] 26* (15) | paaltjies1 = [[Sophie Ecclestone]] 3/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Nathalie Sciver-Brunt]] 48 (37) | paaltjies2 = [[Orla Prendergast]] 2/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-ireland-women-8th-match-group-2-1490684/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Narayanan Janani en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Sophie Ecclestone]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rebecca Stokell]] (Irl) speel in haar 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/91793-rebecca-stokell-to-play-100th-game-for-ireland-vs-england-at-womens-t20-world-cup-2026.html |title=Rebecca Stokell to Play 100th Game for Ireland vs England at Women’s T20 World Cup 2026 |publisher=Female Cricket |date=16 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Nathalie Sciver-Brunt]] (Eng) word die eerste kolwer tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd wat haar paaltjie verloor nadat sy uitgetree het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-ireland-women-8th-match-group-2-1490684/match-report |title=Sciver-Brunt, spinners star as England edge to laboured victory over Ireland |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=17 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 153/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-XS}} | telling2 = 146 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Stafanie Taylor]] 47* (19) | paaltjies1 = [[Katherine Fraser]] 2/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Darcy Carter]] 59 (62) | paaltjies2 = [[Aaliyah Alleyne]] 3/11 (2 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/west-indies-women-vs-scotland-women-12th-match-group-2-1490688/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Kerrin Klaaste ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Stafanie Taylor]] (WI) | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Deandra Dottin]] word ná [[Shemaine Campbelle]] die tweede Wes-Indiese krieketspeler wat in haar 150ste T20I-vrouewedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92124-deandra-dottin-reaches-150-t20is-becomes-second-west-indies-woman-to-achieve-landmark.html |title=Deandra Dottin Reaches 150 T20Is, Becomes Second West Indies Woman to Achieve Landmark |publisher=Female Cricket |date=19 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Darcey Carter]] word die derde Skotse vroulike kolwer wat haar 100ste T20I-grenshou aanteken.'' * ''Die 299 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Skotland en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/scotland-women-west-indies-women-3505vs3867/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for West Indies Women vs Scotland Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 140/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IE}} | telling2 = 136/4 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Izzy Sharp]] 36 (28) | paaltjies1 = [[Orla Prendergast]] 2/26 (4 boulbeurte)<br />[[Cara Murray]] 2/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Orla Prendergast]] 59 (53) | paaltjies2 = [[Amelia Kerr]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met vier lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-new-zealand-women-13th-match-group-2-1490689/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Amelie Kerr]] (NZ) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Amelia Kerr]] word ná [[Suzie Bates]] en [[Sophie Devine]] die derde Nieu-Seelandse vroulike kolwer wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92216-amelia-kerr-surpasses-2000-t20i-runs-in-new-zealands-crucial-win-over-ireland.html |title=Amelia Kerr Surpasses 2000 T20I Runs in New Zealand’s Crucial Win Over Ireland |publisher=Female Cricket |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Cara Murray]] (Irl) neem haar 100ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92215-cara-murray-reaches-100-international-wickets-during-irelands-thriller-against-new-zealand.html |title=Cara Murray Reaches 100 International Wickets During Ireland’s Thriller Against New Zealand |publisher=Female Cricket |date=20 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Ierland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-zealand-v-ireland-wrap-women-s-t20-world-cup-2026 |title=New Zealand stay in the hunt with last-gasp win over Ireland |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=19 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 200/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-XS}} | telling2 = 162/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sophia Dunkley]] 57 (37) | paaltjies1 = [[Kirstie Gordon]] 2/30 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sarah Bryce]] 34 (24) | paaltjies2 = [[Sophie Ecclestone]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 38 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-scotland-women-16th-match-group-2-1490692/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Kerrin Klaaste ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Sophia Dunkley]] (Eng) | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Priyanaz Chatterji]] (Sco) speel in haar 150ste internasionale wedstryd.'' * ''[[Sophie Ecclestone]] (Eng) word ná [[Deepti Sharma]] (Ind), [[Thipatcha Putthawong]] (Tha), [[Henriette Ishimwe]] (Rwa) en [[Megan Schutt]] (Aus) die vyfde vroulike bouler wat haar 150ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92327-sophie-ecclestone-becomes-first-england-bowler-to-reach-150-t20i-wickets.html |title=Sophie Ecclestone Becomes First England Bowler to Reach 150 T20I Wickets |publisher=Female Cricket |date=21 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Skotland teken hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals" /> * ''Die 362 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Engeland en Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/england-women-scotland-women-1026vs3505/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for England Women vs Scotland Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-LK}} | telling1 = 98 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 99/5 (16.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Nilakshi de Silva]] 30 (26) | paaltjies1 = [[Hayley Matthews]] 3/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Stafanie Taylor]] 27* (25) | paaltjies2 = [[Kavisha Dilhari]] 2/22 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/west-indies-women-vs-sri-lanka-women-17th-match-group-2-1490693/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Narayanan Janani ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Shathira Jakir ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Hayley Matthews]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Kavisha Dilhari]] (SL) teken haar 1&nbsp;500ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92377-kavisha-dilhari-completes-1500-international-runs-during-womens-t20-world-cup-clash-against-west-indies.html |title=Kavisha Dilhari Completes 1500 International Runs During Women’s T20 World Cup Clash Against West Indies |publisher=Female Cricket |date=22 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Nilakshi de Silva]] (SL) teken haar 2&nbsp;500ste internasionale lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92378-sri-lanka-veteran-nilakshika-silva-reaches-2500-international-runs-at-womens-t20-world-cup.html |title=Sri Lanka Veteran Nilakshika Silva Reaches 2500 International Runs at Women’s T20 World Cup |publisher=Female Cricket |date=22 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2026 | tyd = 11:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-XS}} | telling1 = 131/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 132/4 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Darcey Carter]] 72* (52) | paaltjies1 = [[Amelia Kerr]] 3/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Izzy Sharp]] 62 (43) | paaltjies2 = [[Kathryn Bryce]] 2/13 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/new-zealand-women-vs-scotland-women-19th-match-group-2-1490695/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Saleema Imtiaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Izzy Sharp]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Nieu-Seeland en Skotland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/icc-womens-t20-world-cup-2026/92416-where-to-watch-match-19-new-zealand-women-vs-scotland-women-live-streaming-details.html |title=Where to Watch Match 19 – New Zealand Women vs Scotland Women? Live Streaming Details |publisher=Female Cricket |date=22 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Darcey Carter]] word ná [[Sarah Bryce|Sarah]] en [[Kathryn Bryce]] die derde Skotse vroulike kolwer wat haar 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92559-darcey-carter-becomes-third-scottish-woman-to-reach-1000-t20i-runs.html |title=Darcey Carter Becomes Third Scottish Woman to Reach 1000 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Lea Tahuhu]] word ná [[Sophie Devine]] en [[Amelia Kerr]] die derde Nieu-Seelandse vroulike bouler wat haar 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92530-lea-tahuhu-becomes-third-new-zealand-woman-to-reach-100-t20i-wickets.html |title=Lea Tahuhu Becomes Third New Zealand Woman to Reach 100 T20I Wickets |publisher=Female Cricket |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-scotland-darcey-carter-hopes-for-more-cricket-after-threatening-upsets-1542643 |title=Carter hopes for more cricket after Scotland threaten T20 World Cup upsets |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-IE}} | telling1 = 130/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 134/1 (15.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Gaby Lewis]] 59 (50) | paaltjies1 = [[Mithali Ayodhya]] 1/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Chamari Athapaththu]] 106* (61) | paaltjies2 = [[Orla Prendergast]] 1/22 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-sri-lanka-women-20th-match-group-2-1490696/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Candace la Borde ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Chamari Athapaththu]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Gaby Lewis]] word die eerste Ierse vroulike kolwer wat haar 5&nbsp;000ste internasionale lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92612-gaby-lewis-becomes-first-irish-woman-to-reach-5000-international-runs.html |title=Gaby Lewis Becomes First Irish Woman to Reach 5000 International Runs |publisher=Female Cricket |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Chamari Athapaththu]] (SL) teken haar 100ste T20I-ses aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-sri-lanka-women-20th-match-group-2-1490696/match-report |title=Athapaththu ton revives SL's semi-final hopes |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=23 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sy teken ook die eerste T20I-vrouewêreldbekerhonderdtal tydens ’n lopiejaagtog aan.''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/chamari-athapaththu-secures-ground-breaking-feat-becomes-first-ever-player-to-14025766.html/amp |title=Chamari Athapaththu secures ground-breaking feat, becomes first-ever player to... |publisher=The First Post |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Chamari Athapaththu word die eerste Sri Lankaanse vroulike kolwer wat haar 8&nbsp;000ste internasionale lopie aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92557-chamari-athapaththu-becomes-first-sri-lankan-woman-to-cross-8000-international-runs.html |title=Chamari Athapaththu Becomes First Sri Lankan Woman to Cross 8000 International Runs |publisher=Female Cricket |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 186/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 148/5 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 65 (42) | paaltjies1 = [[Ashmini Munisar]] 2/42 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Chinelle Henry]] 51* (30) | paaltjies2 = [[Charlie Dean]] 2/31 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 38 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-west-indies-women-22nd-match-group-2-1490698/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]]<br />Bywoning: 14&nbsp;279 | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Narayanan Janani ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Danni Wyatt-Hodge]] word die eerste Engelse vroulike kolwer wat haar 3&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92662-danielle-wyatt-hodge-becomes-first-england-cricketer-to-surpass-3500-t20i-runs.html |title=Danielle Wyatt-Hodge Becomes First England Cricketer to Surpass 3500 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Hayley Matthews]] word die eerste Wes-Indiese vroulike bouler wat haar 126ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92659-hayley-matthews-creates-history-as-west-indies-leading-wicket-taker-in-womens-t20is.html |title=Hayley Matthews Creates History as West Indies’ Leading Wicket-Taker in Women’s T20Is |publisher=Female Cricket |date=25 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die 334 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Engeland en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/england-women-west-indies-women-1026vs3867/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for England Women vs West Indies Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-west-indies-women-22nd-match-group-2-1490698/match-report |title=Wyatt-Hodge, Knight and bowlers power England into semi-final |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=24 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-XS}} | telling1 = 151/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 154/7 (19.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sarah Bryce]] 47* (33) | paaltjies1 = [[Mithali Ayodhya]] 2/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Chamari Athapaththu]] 33 (16) | paaltjies2 = [[Katherine Fraser]] 2/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/scotland-women-vs-sri-lanka-women-25th-match-group-2-1490701/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Candace la Borde ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Nilakshi de Silva]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sugandika Kumari]] (SL) speel in haar 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92763-sugandika-kumari-completes-150-international-caps-with-match-winning-heroics-in-sri-lankas-thriller.html |title=Sugandika Kumari Completes 150 International Caps with Match-Winning Heroics in Sri Lanka’s Thriller |publisher=Female Cricket |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ailsa Lister]] (Sco) teken haar 1&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92764-ailsa-lister-crosses-1000-international-runs-during-scotlands-thrilling-world-cup-clash-against-sri-lanka.html |title=Ailsa Lister Crosses 1000 International Runs During Scotland’s Thrilling World Cup Clash Against Sri Lanka |publisher=Female Cricket |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Sri Lanka teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Run_chase" /> * ''Dit is ook hulle hoogste T20I-vrouewêreldbekertelling in dié tyd.''<ref name="Highest_totals" /> * ''Sri Lanka wen vir die eerste keer drie wedstryde tydens dieselfde T20I-vrouewêreldbekertoernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cwy0p4jwrn7o |title=Sri Lanka beat Scotland to keep semi-final hopes alive |publisher=[[BBC]] |author=Elizabeth Botcherby |date=26 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die 305 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewedstryd tussen Skotland en Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/scotland-women-sri-lanka-women-3505vs3672/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest match aggregates for Sri Lanka Women vs Scotland Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 128/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IE}} | telling2 = 129/4 (18.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Chinelle Henry]] 27* (21) | paaltjies1 = [[Cara Murray]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Orla Prendergast]] 63 (44) | paaltjies2 = [[Ashmini Munisar]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Ierland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-west-indies-women-27th-match-group-2-1490703/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol-krieketveld]], [[Bristol]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Shathira Jakir ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Orla Prendergast]] (Irl) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Orla Prendergast]] word ná [[Gaby Lewis]] die tweede Ierse vroulike kolwer wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92978-orla-prendergast-crosses-2000-t20i-runs-as-ireland-seal-historic-first-womens-t20-world-cup-win.html |title=Orla Prendergast Crosses 2000 T20I Runs as Ireland Seal Historic First Women’s T20 World Cup Win |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Ierland teken hulle hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Run_chase" /> * ''Dit is Ierland se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/ireland-women-vs-west-indies-women-27th-match-group-2-1490703/match-report |title=Prendergast, spinners give Ireland their first win in T20 World Cups |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Sri-Lanka-out-of-Womens-T20-World-Cup-despite-Irelands-stunning-victory-over-West-Indies/108-344104 |title=Sri Lanka out of Women’s T20 World Cup despite Ireland’s stunning victory over West Indies |publisher=Daily Mirror |author=Darshana Sanjeewa Balasuriya |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 163/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 164/1 (17.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Amelia Kerr]] 42 (34) | paaltjies1 = [[Dani Gibson]] 2/30 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 89 (53) | paaltjies2 = [[Nensi Patel]] 1/22 (3 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-new-zealand-women-28th-match-group-2-1490704/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]]<br />Bywoning: 21&nbsp;018<ref name="Bywoning27">{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92948-icc-womens-t20-world-cup-2026-sets-new-group-stage-attendance-record-at-the-oval.html |title=ICC Women’s T20 World Cup 2026 Sets New Group-Stage Attendance Record at The Oval |publisher=Female Cricket |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> | skeidsregters = Gayathri Venugopalan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Suzie Bates]] (NZ) word die eerste oorsese vroulike kolwer wat haar 1&nbsp;000ste T20I-lopie in Engeland aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/92949-suzie-bates-becomes-first-overseas-batter-to-reach-1000-t20i-runs-in-england.html |title=Suzie Bates Becomes First Overseas Batter to Reach 1000 T20I Runs in England |publisher=Female Cricket |date=28 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Danni Wyatt-Hodge]] en [[Sophia Dunkley]] teken met 128 lopies om die tweede paaltjie die hoogste Engelse tweede T20I-vrouepaaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/england-women-1026/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Highest partnerships for England Women in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Die bywoning van 27&nbsp;163 is die hoogste vir ’n T20I-vrouewêreldbekergroepwedstryd in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/93009-australia-vs-india-at-lords-sets-new-womens-t20-world-cup-group-stage-attendance-record.html |title=Australia vs India at Lord’s Sets New Women’s T20 World Cup Group-Stage Attendance Record |publisher=Female Cricket |date=29 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Wes-Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-new-zealand-women-28th-match-group-2-1490704/match-report |title=Wyatt-Hodge, Dunkley lead romp as NZ bow out; WI through |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Nieu-Seeland is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jun/27/england-v-new-zealand-womens-t20-world-cup-live |title=England thrash New Zealand by nine wickets to eliminate them from Women’s T20 Cricket World Cup – as it happened! |publisher=[[The Guardian]] |author=Tanya Aldred |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''Suzie Bates, [[Sophie Devine]] en [[Lea Tahuhu]] (almal NZ) speel in hulle laaste T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c3vy1e0l774o |title=Wyatt-Hodge smashes unbeaten 89 as England race into semis |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=27 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Lord’s in Londen ontmoet. Indien Indië vir die halfeindrondte sou gekwalifiseer het, sou hulle in die eerste halfeindstryd gespeel het.<ref name="IKR" /><ref name="ESPNcricinfo" /> Albei halfeindstryde en die eindstryd het ’n reserwedag.<ref name="IKR" /><ref name="ESPNcricinfo" /><ref name="Explainer" /> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 30 Junie – Londen | RD1-span01 = '''{{Cr-AU}}''' | RD1-telling01 = '''127/2''' | RD1-span02 = {{Cr-WI}} | RD1-telling02 = 125/7 | RD1-hofie02 = 2 Julie – Londen | RD1-span03 = '''{{Cr-EN}}''' | RD1-telling03 = '''169/5''' | RD1-span04 = {{Cr-ZA}} | RD1-telling04 = 129/8 | RD2-hofie01 = 5 Julie – Londen | RD2-span01 = {{Cr-AU}} | RD2-telling01 = | RD2-span02 = {{Cr-EN}} | RD2-telling02 = }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 30 Junie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 125/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 127/2 (13 boulbeurte) | lopies1 = [[Hayley Matthews]] 30 (28) | paaltjies1 = [[Ashleigh Gardner]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Beth Mooney]] 61* (36) | paaltjies2 = [[Chinelle Henry]] 1/20 (2 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]]<br />Bywoning: 10&nbsp;023 | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Ashleigh Gardner]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sophie Molineux]] (Aus) speel in haar 50ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-unchanged-australia-bowl-against-west-indies-1543706 |title=Unchanged Australia bowl against West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=30 Junie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> * ''[[Qiana Joseph]] (WI) teken haar 1&nbsp;000ste internasionale lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/93151-qiana-joseph-completes-1000-international-runs-during-womens-t20-world-cup-semi-final.html |title=Qiana Joseph Completes 1000 International Runs During Women’s T20 World Cup Semi-Final |publisher=Female Cricket |date=1 Julie 2026 |accessdate=2 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Julie 2026 | tyd = 19:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 169/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 129/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Nathalie Sciver-Brunt]] 75 (47) | paaltjies1 = [[Nonkululeko Mlaba]] 2/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tazmin Brits]] 51 (45) | paaltjies2 = [[Lauren Bell]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 40 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]]<br />Bywoning: 21&nbsp;128 | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Nathalie Sciver-Brunt]] (Eng) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Laura Wolvaardt]] word die eerste Suid-Afrikaanse [[Kaptein (sport)|kaptein]] wat in haar 51ste T20I-wedstryd speel.'' * ''[[Shabnim Ismail]] (RSA) word die eerste bouler wat haar 50ste T20I-vrouewêreldbekerpaaltjie neem. }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 5 Julie 2026 | tyd = 15:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-england-women-final-1490709/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-vrouewêreldkampioen 2026 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-wêreldbeker 2026]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2026 ICC Women's T20 World Cup|T20I-vrouewêreldbeker 2026}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859 T20I-vrouewêreldbeker 2026 op ESPNcricinfo] {{Navigasie T20I-vrouewêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:T20I-vrouewereldbeker 2026}} [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Engeland]] [[Kategorie:T20I-vrouewêreldbeker|2026]] [[Kategorie:Sport in 2026]] 9fwnbqvs9q17egmfvs5vcbtk4xzuynr Gonçalo Ramos 0 456299 2915409 2892517 2026-07-03T02:01:09Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2915409 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gonçalo Ramos | image = [[Lêer:Ramos asse psg 2425.png|220px]] | caption = Ramos in 2025 | full_name = Gonçalo Matias Ramos | birth_date = {{birth date and age|2001|6|20|df=yes}} | birth_place = Olhão, [[Portugal]] | height = 1,85 m | position = Aanvaller | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2009–2011 | youthclubs1 = [[SC Olhanense|Olhanense]] | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = Loulé | youthyears3 = 2013–2019 | youthclubs3 = [[:en:S.L. Benfica (youth)|Benfica]] | years1 = 2019–2021 | clubs1 = [[:en:SL Benfica B|Benfica B]] | caps1 = 37 | goals1 = 16 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps2 = 64 | goals2 = 30 | years3 = 2023 | clubs3 = → [[Paris Saint-Germain]] (leen) | caps3 = 11 | goals3 = 2 | years4 = 2023–2026 | clubs4 = [[Paris Saint-Germain]] | caps4 = 70 | goals4 = 25 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-17 football team|Portugal o/17]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-18 football team|Portugal o/18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-19 football team|Portugal o/19]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 9 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[:en:Portugal national under-20 football team|Portugal o/20]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2020–2022 | nationalteam5 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps5 = 18 | nationalgoals5 = 14 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps6 = 27 | nationalgoals6 = 11 | club-update = 17 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Julie 2026 |clubs5=[[AC Milan]]|years5=2026–|goals5=0|caps5=0}} '''Gonçalo Matias Ramos''' (gebore 20 Junie 2001) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller vir die [[Serie A]]-klub [[AC Milan]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/goncalo-ramos/profil/spieler/550550|title=#9 Gonçalo Ramos|website=transfermarkt.com|access-date=2025-12-06}}</ref> Hy het sy vaardighede by die jeugakademie van [[SL Benfica]] begin ontwikkel. Hy het in 2019 vir Benfica B begin speel en is 'n jaar later na die eerste span bevorder. Ná drie seisoene by die eerste span het hy hom as 'n onmisbare speler vir die klub gevestig en hulle gehelp om die ligatitel in 2023 te wen. Daarna het hy hom op huurbasis by [[Paris Saint-Germain]] aangesluit, voordat hy hom later in 2023 permanent by die klub aangesluit het. Hy het verskeie titels saam met PSG gewen, waaronder drie [[Ligue 1]]-titels, asook twee opeenvolgende [[UEFA Champions League]]-titels in 2025 en 2026. In 2026 het Ramos hom vir 'n klubrekordbedrag by AC Milan aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn4r8y819z1o|title=Goncalo Ramos: AC Milan sign PSG striker for £60m|date=2026-06-30|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-07-03}}</ref> Ramos het Portugal op verskeie jeugvlakke verteenwoordig, waaronder die Onder-19-span wat naaswenners by die 2019 UEFA Europese Onder-19-kampioenskap was, en die Onder-21-span wat naaswenners by die 2021 UEFA Europese Onder-21-kampioenskap geëindig het. Hy het in 2022 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en was deel van Portugal se groep vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]], [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2024]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbeker]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/videos/c07y00kk2njo|title=World Cup 2026: Portugal vs Croatia - Goncalo Ramos goal|date=2026-07-03|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-07-03}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ramos, Gonçalo}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] jhhdg93u2tcwsy6sz6bfzxkdau64fya 2915410 2915409 2026-07-03T02:02:13Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2915410 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gonçalo Ramos | image = [[Lêer:Gonçalo_Ramos_USMNT_v_Portugal_Mar_31_2026-32_(cropped).jpg|240px]] | caption = Ramos in 2026 | full_name = Gonçalo Matias Ramos | birth_date = {{birth date and age|2001|6|20|df=yes}} | birth_place = Olhão, [[Portugal]] | height = 1,85 m | position = Aanvaller | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2009–2011 | youthclubs1 = [[SC Olhanense|Olhanense]] | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = Loulé | youthyears3 = 2013–2019 | youthclubs3 = [[:en:S.L. Benfica (youth)|Benfica]] | years1 = 2019–2021 | clubs1 = [[:en:SL Benfica B|Benfica B]] | caps1 = 37 | goals1 = 16 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps2 = 64 | goals2 = 30 | years3 = 2023 | clubs3 = → [[Paris Saint-Germain]] (leen) | caps3 = 11 | goals3 = 2 | years4 = 2023–2026 | clubs4 = [[Paris Saint-Germain]] | caps4 = 70 | goals4 = 25 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-17 football team|Portugal o/17]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-18 football team|Portugal o/18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-19 football team|Portugal o/19]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 9 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[:en:Portugal national under-20 football team|Portugal o/20]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2020–2022 | nationalteam5 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps5 = 18 | nationalgoals5 = 14 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps6 = 27 | nationalgoals6 = 11 | club-update = 17 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Julie 2026 |clubs5=[[AC Milan]]|years5=2026–|goals5=0|caps5=0}} '''Gonçalo Matias Ramos''' (gebore 20 Junie 2001) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller vir die [[Serie A]]-klub [[AC Milan]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/goncalo-ramos/profil/spieler/550550|title=#9 Gonçalo Ramos|website=transfermarkt.com|access-date=2025-12-06}}</ref> Hy het sy vaardighede by die jeugakademie van [[SL Benfica]] begin ontwikkel. Hy het in 2019 vir Benfica B begin speel en is 'n jaar later na die eerste span bevorder. Ná drie seisoene by die eerste span het hy hom as 'n onmisbare speler vir die klub gevestig en hulle gehelp om die ligatitel in 2023 te wen. Daarna het hy hom op huurbasis by [[Paris Saint-Germain]] aangesluit, voordat hy hom later in 2023 permanent by die klub aangesluit het. Hy het verskeie titels saam met PSG gewen, waaronder drie [[Ligue 1]]-titels, asook twee opeenvolgende [[UEFA Champions League]]-titels in 2025 en 2026. In 2026 het Ramos hom vir 'n klubrekordbedrag by AC Milan aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn4r8y819z1o|title=Goncalo Ramos: AC Milan sign PSG striker for £60m|date=2026-06-30|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-07-03}}</ref> Ramos het Portugal op verskeie jeugvlakke verteenwoordig, waaronder die Onder-19-span wat naaswenners by die 2019 UEFA Europese Onder-19-kampioenskap was, en die Onder-21-span wat naaswenners by die 2021 UEFA Europese Onder-21-kampioenskap geëindig het. Hy het in 2022 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en was deel van Portugal se groep vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]], [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2024]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbeker]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/videos/c07y00kk2njo|title=World Cup 2026: Portugal vs Croatia - Goncalo Ramos goal|date=2026-07-03|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-07-03}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ramos, Gonçalo}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] t21ytdnujpizzpmyfgj3v62pkzyp8vc Gebruiker:VamuhleOmuhle/Konsep 1 2 458321 2915405 2880406 2026-07-02T23:05:20Z VamuhleOmuhle 203624 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2915405 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2915407 2915405 2026-07-02T23:39:32Z VamuhleOmuhle 203624 2915407 wikitext text/x-wiki == Lipoom == 16kpr8n9vzyrlzz5ku0efssgz6u4vim Artemis II 0 460874 2915218 2915131 2026-07-02T12:49:33Z Sobaka 328 /* Eksperimente */ bywerk 2915218 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.{{r |NASA-20210603}} Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.{{r |NASA-20220811}} ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,{{r |SN-20190808}} wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.{{r |NASA-20240920}} ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] j8k8oyu8o7zankb6e0twf7uen411s07 2915222 2915218 2026-07-02T13:00:17Z Sobaka 328 /* Optiese kommunikasie */ verwysings 2915222 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,{{r |SN-20190808}} wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.{{r |NASA-20240920}} ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] i62puc5kgww9np63kzebzkrbgbzk16x 2915223 2915222 2026-07-02T13:00:55Z Sobaka 328 /* Optiese kommunikasie */ 2915223 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,{{r |SN-20190808}} wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.{{r |NASA-20240920}} ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 7tkrgzpd2v3qv7iemmmx9777eoujfb7 2915224 2915223 2026-07-02T13:04:38Z Sobaka 328 /* CubeSat sekondêre vragte */ verwysings 2915224 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] okdrdzcha9k6mzl8yebfwmzjz50o8lw 2915225 2915224 2026-07-02T13:08:10Z Sobaka 328 /* CubeSat sekondêre vragte */ bywerk 2915225 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.{{r |NASA-20250520}} Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] r59d4z8vjyil2jhegsdmln1ug2sx5i5 2915227 2915225 2026-07-02T13:12:37Z Sobaka 328 /* CubeSat sekondêre vragte */ verwysing 2915227 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 68x3zjoacegl9m30d1rp8p1tpgx30u8 2915228 2915227 2026-07-02T13:16:10Z Sobaka 328 /* Diep ruimtetegnologie vir mense */ Beeld 2915228 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] mr49vof0mzo1c7fjh3hcef4n5soondw 2915250 2915228 2026-07-02T15:04:51Z Sobaka 328 /* Optiese kommunikasie */ Beeld 2915250 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 5ionp2icf0ll3i83122cct8o18r02qg 2915251 2915250 2026-07-02T15:09:19Z Sobaka 328 /* CubeSat sekondêre vragte */ Beeld 2915251 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] ig47mqpduaojodantuqeihcmzalv9xb 2915271 2915251 2026-07-02T16:26:35Z Sobaka 328 bywerk 2915271 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.{{r |sciam1}} Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 9dn92sa0auit67oqxkw12irkgu97goh 2915272 2915271 2026-07-02T16:29:25Z Sobaka 328 /* Openbare uitreik */ bywerk 2915272 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.{{r |sciam1}} Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 4fic4s2aefbceassf1x76ovo2y9b18t 2915288 2915272 2026-07-02T17:40:06Z Sobaka 328 bywerk 2915288 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.{{r |sciam1}} Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning Project Hail Mary (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die Sailor Moon-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 3k9klcubx82i6d5rot3n5ul160xvrge 2915289 2915288 2026-07-02T17:43:47Z Sobaka 328 /* Openbare uitreik */ verwysing 2915289 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning Project Hail Mary (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die Sailor Moon-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] jzaafyuyx5vu4cklro87nc1zd25x0ft 2915290 2915289 2026-07-02T17:44:25Z Sobaka 328 /* Kulturele verwysings */ 2915290 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning Project Hail Mary (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] h6wyvvdeiqkrbm0r0leq4p03g0sqfjn 2915291 2915290 2026-07-02T17:52:52Z Sobaka 328 opruim 2915291 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] h04n84oeuixb8bu9v9b8zw8il4nkhzl 2915292 2915291 2026-07-02T17:54:44Z Sobaka 328 /* Openbare uitreik */ Beeld 2915292 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] mjk56klwuc40byto5br9kdskchzaghs 2915293 2915292 2026-07-02T17:58:51Z Sobaka 328 /* Openbare uitreik */ Beeld 2915293 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] te6etkt25qwzsv6asunl6u6bgdspw23 2915294 2915293 2026-07-02T18:03:55Z Sobaka 328 opskrif 2915294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] ezhbz1r3cgmlxv7d3sldx822ubr1sgv 2915295 2915294 2026-07-02T18:05:12Z Sobaka 328 /* In kultuur */ Beeld 2915295 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 6ycmh70u8clghkjno73tj5jub1yvlzd 2915296 2915295 2026-07-02T18:18:59Z Sobaka 328 bywerk 2915296 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 00pzf7n81tomgc0t43e1dui9mygzw7r 2915297 2915296 2026-07-02T18:25:57Z Sobaka 328 /* Hertoetrede in atmosfeer en neerplons */ verwysing 2915297 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] ny1pldp5l5oa45zups3gwnqdnmxu1nv 2915316 2915297 2026-07-02T19:17:35Z Sobaka 328 /* CubeSat sekondêre vragte */ 2915316 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 3f63k7dolqyywbzmvltfs4791v53z66 2915384 2915316 2026-07-02T21:25:42Z Jcb 223 2915384 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis 2, deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan|lae Aarde-wentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die vierlidbemanning "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug wat die Artemis 4-sending ondersteun het om mense na die maanoppervlak terug te bring. Oorspronklik aangewys as Verkenningsmissie-2 (EM-2) en bedoel om die gekanselleerde Asteroïde Herleidingsmissie te ondersteun, is die doelwitte daarvan hersien na die stigting van die Artemis-program in 2017. Die sending se primêre doel was om die Orion-ruimtetuig se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-missies.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis 2 se missiedoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat deur [[Apollo 13]] in 1970 gevlieg is. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste persoon van kleur geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-VSA-burger, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as 'n lae Aarde-wentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir menslike afstand van die Aarde opgestel, en 'n maksimum afstand van 406 771 km bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km gebreek. Na die lansering het Artemis 2 wydverspreide wêreldwye aandag gekry vir sy prestasies en inklusiewe bemanning, wat aanleiding gegee het tot die term "Maanvreugde". ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-boosters, is die SLS-boosters nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Artemis II in Eclipse.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref> Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] mu7e0nrt9pw5uc24l69go53oe4tnxpr Bevolkingsverskuiwing in die Sowjetunie 0 460969 2915310 2908685 2026-07-02T19:13:17Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915310 wikitext text/x-wiki {{Short description|Verskuiwing en deportasie van mense in die Sowjetunie}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Bevolkingsverskuiwing in die Sowjetunie | partof = die [[dekoelakisering]], die [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] en die [[Tweede Wêreldoorlog]] | image = Uskut.jpg | image_size = 250 | alt = | caption = Die leë Krim-Tataarse dorp Üsküt, naby [[Aloesjta]], foto geneem in 1945 ná die [[Deportasie van die Krim-Tatare|algehele deportasie van sy inwoners]] | map = Karte Entkulakisierung.png | map_size = | map_alt = | map_caption = Algemene roetes van deportasie tydens die [[dekoelakisering]] oor die hele Sowjetunie in 1930–1931 | motive = [[Russifisering]],{{sfn|Bekus|2010|p=42}} [[kolonialisme]],<ref>{{cite web| work=Wall Street Journal| title=Russia's Crimes of Colonialism| author=Casey Michael|url=https://www.wsj.com/articles/russias-crimes-of-colonialism-putin-ukraine-war-empire-eurasia-lavrov-africa-soviet-union-11660076835| date=9 August 2022}}</ref> goedkoop arbeid vir [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] | location = [[Sowjetunie]] en [[Besetting van die Baltiese state|beset gebied]] | target = [[Koelake]] (welaf-boere), etniese minderhede, geestelikes, ongewenste burgers van Sowjet- en beset gebied | coordinates = | date = 1930–1952 | time = | timezone = | type = [[Etniese suiwering]], [[bevolkingsverskuiwing]], [[dwangarbeid]], [[volksmoord]],<ref name=europarl>[http://www.unpo.org/article/438 UNPO: Tsjetsjnië: Europese Parlement erken die volksmoord op die Tsjetsjniese volk in 1944]</ref><ref name="Rosefielde84">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n102 84] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref><ref name=perovic/><ref name=jeffburds>{{cite journal |last=Burds|first=Jeffrey|date=1 April 2007|title=The Soviet War against 'Fifth Columnists': The Case of Chechnya, 1942–4|journal=Journal of Contemporary History|volume=42|issue=2|pages=267–314 |doi=10.1177/0022009407075545 |s2cid=159523593}}</ref> [[klassemoord]] | fatalities = ~800 000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}–1 500 000{{Sfn|Werth|2004|p=73}} in die USSR | victims = 6 000 000 Sowjet-burgers gedeporteer na [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] | perps = [[OGPU]] / [[NKWD]] | susperps = | susperp = | weapons = | numparts = | numpart = | dfens = | dfen = | footage = }} {{Bevolkingsverskuiwing in die Sowjetunie}} {{Kantbalk Stalinisme}} Vanaf 1930 tot 1952 het die [[regering van die Sowjetunie]], op bevel van die Sowjet-leier [[Josef Stalin]] en onder leiding van die [[NKWD]]-amptenaar [[Lawrenti Beria]], bevolkings van verskeie groepe gedwonge [[Bevolkingsverskuiwing|verskuif]]. Hierdie aksies kan in die volgende breë kategorieë geklassifiseer word: [[deportasie]]s van "[[Anti-Sowjetisme|anti-Sowjet]]"-kategorieë van die bevolking (dikwels geklassifiseer as "[[Vyand van die volk|vyande van die volk]]"), deportasies van hele nasionaliteite, verskuiwing van arbeidsmagte, en georganiseerde migrasies in teenoorgestelde rigtings om [[Etniese suiwering|etnies gesuiwerde]] gebied te vul. [[Dekoelakisering]] het die eerste keer aangedui dat 'n hele klas gedeporteer is, terwyl die [[Deportasie van Koreane in die Sowjetunie|deportasie van Sowjet-Koreane]] in 1937 die presedent gestel het van 'n spesifieke etniese deportasie van 'n hele nasionaliteit.{{sfn|Ellman|2002|p=1158}} In die meeste gevalle was hul bestemmings onderbevolkte afgeleë gebied. Dit sluit deportasies na die Sowjetunie van nie-Sowjet-burgers van lande buite die USSR in. Daar is geraam dat die interne [[gedwonge migrasie]]s in geheel ten minste 6&nbsp;miljoen mense geraak het.{{Sfn|Werth|2004|p=73}}{{Sfn|Polian|2004|p=4}}<ref name="Rosefielde83">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n101 83] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref>{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Van hierdie totaal is 1,8&nbsp;miljoen [[koelak]]ke in 1930–31 gedeporteer, 1,0&nbsp;miljoen boere en etniese minderhede in 1932–1939, terwyl ongeveer 3,5&nbsp;miljoen etniese minderhede gedurende 1940–52 verder hervestig is.{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Sowjet-argiewe het 390 000{{sfn|Pohl|1997|p=58}} sterftes gedurende die gedwonge hervestiging van koelakke en tot 400 000 sterftes van mense wat gedurende die 1940's na gedwonge nedersettings gedeporteer is, gedokumenteer;{{sfn|Pohl|1997|p=148}} [[Nicolas Werth]] plaas die algehele sterftes egter nader aan tussen 1 en 1,5&nbsp;miljoen wat as gevolg van die deportasies omgekom het.{{Sfn|Werth|2004|p=73}} Hedendaagse historici klassifiseer hierdie deportasies as 'n [[misdaad teen die mensdom]] en etniese [[vervolging]]. Twee van hierdie gevalle met die hoogste sterftesyfers is as [[volksmoord]]e beskryf — die [[deportasie van die Krim-Tatare]] is deur [[Oekraïne]] en verskeie ander lande as volksmoord verklaar, terwyl die [[deportasie van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs]] onderskeidelik deur die [[Europese Parlement]] as volksmoord verklaar is. Op 26 April 1991 het die Hoogste Sowjet van die Russiese Sosialistiese Federale Sowjet-Republiek, onder sy voorsitter [[Boris Jeltsin]], die wet Oor die Rehabilitasie van Onderdrukte Volkere aangeneem, met Artikel 2 wat alle massa-deportasies as "Stalin se beleid van laster en volksmoord" veroordeel.<ref name=perovic>{{cite book |title=Perovic, Jeronim (2018). From Conquest to Deportation: The North Caucasus under Russian Rule. Oxford University Press. ISBN 9780190934675. OCLC 1083957407. |pages=320 |isbn=9780190934675 |url=https://books.google.com/books?id=O19gDwAAQBAJ&pg=PA320|last1=Perovic |first1=Jeronim |date=June 2018 |publisher=Oxford University Press }}</ref> Die Sowjetunie het ook deportasies in beset gebied uitgevoer, met meer as 50 000 wat omgekom het uit die [[Besetting van die Baltiese state|Baltiese state]] en 300 000 tot 360 000 wat omgekom het tydens die [[Vlug en uitsetting van Duitsers (1944–1950)|uitsetting van Duitsers]] uit Oos-Europa as gevolg van Sowjet-deportasie, slagtings, en interneringskampe en arbeidskampe.<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40">Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1978. Bericht des Bundesarchivs vom 28 Mai 1974. Archivalien und ausgewälte Erlebenisberichte, Bonn 1989, pp. 40–41, 46–47, 51–53</ref> ==Deportasie van sosiale groepe== {{Main|Dekoelakisering|De-Kosakkisering}} Baie Sowjet-boere is, ongeag hul werklike inkomste of eiendom, as "[[Koelak]]ke" bestempel omdat hulle kollektivisering teengestaan het. Hierdie term het histories verwys na relatief welaf-boere sedert die latere [[Russiese Ryk]]. Koelak was die mees algemene kategorie van gedeporteerde Sowjet-burger.<ref>{{cite web |url=http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |title=Gulag: Soviet Forced Labor Camps and the Struggle for Freedom |publisher=Gulaghistory.org |access-date=17 February 2015 |archive-date=5 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105114641/http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |url-status=dead }}</ref> Die hervestiging van mense wat amptelik as ''koelakke'' aangewys is, het tot vroeg in 1950 voortgeduur, met inbegrip van verskeie groot golwe: op 5 September 1951 het die Sowjet-regering die deportasie van koelakke uit die [[Litause SSR]] beveel weens "vyandige optrede teen [[kolchose]]", wat een van die laaste hervestigings van daardie sosiale groep was.{{sfn|Bugay|1996|p=166}} Groot getalle "koelakke", ongeag hul nasionaliteit, is in [[Siberië]] en [[Sentraal-Asië]] hervestig. Volgens data uit Sowjet-argiewe, wat in 1990 gepubliseer is, is 1 803 392 mense in 1930 en 1931 na arbeidskolonies en kampe gestuur, en 1 317 022 het hul bestemming bereik. Deportasies op 'n kleiner skaal het ná 1931 voortgeduur. Die gerapporteerde getal koelakke en hul familielede wat van 1932 tot 1940 in arbeidskolonies dood is, was 389 521.<ref>[http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114220819/http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html|date=14 January 2009}}</ref> Die totale aantal gedeporteerdes is omstrede. Konserwatiewe ramings veronderstel dat 1 679 528–1 803 392 mense gedeporteer is,{{Sfn|Viola|2007|p=32}} terwyl die hoogste ramings is dat teen 1937 15&nbsp;miljoen koelakke en hul gesinne gedeporteer is, en dat baie mense tydens die deportasie gesterf het, maar die volle getal is nie bekend nie.<ref name=":0">{{Cite book|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Sebag Montefiore|first=Simon|publisher=W&N|year=2014|isbn=978-1780228358|pages=84|quote=By 1937, 18,5 million were collectivized but there were now only 19.9 million households: 5.7 million households, perhaps 15 million persons, had been deported, many of them dead}}</ref> In die laat 1920's en 1930's is miljoene Russe na Kasakstan gedeporteer, en daar is na hulle verwys as spesiale setlaars, en vanaf 1933 is hulle bekend gestaan as arbeidsetlaars. Hulle was nie gevangenes van die Goelag nie. As gevolg hiervan is Karaganda en baie ander nedersettings in Kasakstan gestig. Op 1 Junie 1938 was daar 100 arbeidsnedersettings in die Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek, waar oorlewendes van die dekoelakisering gewoon het. Benewens ander dokumente het, byvoorbeeld op 8 Mei 1931, die A. A. Andrejev-kommissie 'n konsep-resolusie uitgereik oor die moontlikheid om 150 000 "koelak-plase" in Noordoos-Kasakstan te vestig. Die afstammelinge van hierdie Russe woon vandag steeds reg deur Kasakstan. Die bevolking van die republiek het van 2,5 miljoen in 1933 tot 6 miljoen voor die oorlog gegroei. ==Etniese operasies== {{Main|Vlug van Pole uit die USSR|Deportasies van die Ingriese Finne|Deportasie van Chinese in die Sowjetunie|Deportasie van Koreane in die Sowjetunie|Deportasie van die Sowjet-Grieke}} [[File:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 03.jpg|thumb|'n Trein met Roemeense vlugtelinge ná die [[Sowjet-anneksasie van Bessarabië en Noord-Boekowina|Sowjet-anneksasie van Bessarabië]]]] Gedurende die 1930's het die kategorisering van sogenaamde vyande van die volk verskuif van die gewone [[Marxisme–Leninisme|Marxisties-Leninistiese]], klasse-gebaseerde terme, soos ''koelak'', na etnies-gebaseerde terme.<ref>{{Harvnb|Martin|1998}}.</ref> Die gedeeltelike verwydering van potensieel onrusstigtende etniese groepe was 'n tegniek wat [[Josef Stalin]] gedurende sy regering konsekwent gebruik het;<ref>{{Harvnb|Pohl|1999}}.</ref> tussen 1935 en 1938 alleen is ten minste tien verskillende nasionaliteite gedeporteer.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=815}}. Pole, Duitsers, Finne, Este, Lette, Koreane, Italianers, Chinese, Koerde en Iraniërs.</ref> [[Operasie Barbarossa|Duitsland se inval in die Sowjetunie]] het tot 'n massiewe eskalasie van Sowjetse etniese suiwering gelei.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=820}}.</ref> Die [[deportasie van Koreane in die Sowjetunie]], oorspronklik in 1926 bedink, in 1930 begin en in 1937 deurgevoer, was die eerste massa-verskuiwing van 'n hele nasionaliteit in die [[Sowjetunie]].<ref>{{cite book|author=J. Otto Pohl|title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949|url=https://books.google.com/books?id=SnLANpCfDn4C|year=1999|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30921-2|pages=9–20}}</ref> Byna die hele Sowjetbevolking van [[Koreane|etniese Koreane]] (171 781 mense) is in Oktober 1937 [[Gedwonge nedersettings in die Sowjetunie|gedwonge verskuif]] vanaf die [[Russiese Verre-Ooste]] na onbevolkte gebied van die [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Kazachse SSR]] en die [[Oesbekiese SSR]].<ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html First deportation and the "Effective manager"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620231557/http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html |date=20 June 2009 }}, [[Novaja Gazeta]], deur [[Pavel Polian|Pavel Poljan]] en Nikolai Pobol</ref> As 'n mens na die hele tydperk van Stalin se bewind kyk, kan jy lys: [[Ingriese Finne]] (1929–1931 en 1935–1939), [[Kalmukke]], [[Balkare]], [[Italianers van die Krim]], [[Karatsjais]], [[Meschetiese Turke]], [[Karapapakhs]], en [[Koreane|Koreane van die Verre-Ooste]] (1937), [[Pole]] (1939–1941 en 1944–1945), [[Finne|Finse mense in Karelië]] (1940–1941, 1944), [[Kola-Noorweërs]] (1940–1942), [[Roemeniërs]] (1941 en 1944–1953), [[Este]], [[Lette]], en [[Litauers]] (1941 en 1945–1949), [[Wolga-Duitsers]] (1941–1945), [[Tsjetsjniërs]], [[Ingoesjetiërs]], [[Krim-Tatare]] en [[Grieke in Oekraïne|Krim-Grieke]] (1944), en [[Kaukasus-Grieke]] (1949–1950). Kort voor, gedurende en onmiddellik ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Stalin 'n reeks deportasies op 'n geweldige skaal uitgevoer wat die etniese kaart van die Sowjetunie diepgaande beïnvloed het.<ref>{{cite web |url=http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |title=The Scale and Nature of German and Soviet Repression and Mass Killings, 1930–45 |author=Stephen Wheatcroft |publisher=Sovietinfo.tripod.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=17 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717103830/http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |url-status=dead }}</ref> Daar word geraam dat tussen 1941 en 1949 byna 3,3&nbsp;miljoen na Siberië en die Sentraal-Asiatiese republieke gedeporteer is.<ref>{{cite book|author=Philip Boobbyer|title=The Stalin Era|url=https://books.google.com/books?id=lYMsIE5KjmMC&pg=PA130|year=2000|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-18298-0|page=130}}</ref> ===Westelike anneksasies en deportasies, 1939–1941=== {{See also|Junie-deportasie}} [[Lawrenti Beria]], die hoof van die [[KGB|NKWD]], die Sowjetse [[geheime polisie]], was verantwoordelik vir die organisering en uitvoering van talle deportasies van etniese minderhede gedurende daardie tyd.{{sfn|Mikaberidze|2015|p=191}} Ná die [[Sowjetinval van Pole (1939)|Sowjetinval van Pole]] wat gevolg het op die ooreenstemmende [[Inval van Pole (1939)|Duitse inval]] wat die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 gemerk het, het die Sowjetunie die oostelike dele van Pole (in Pole bekend as ''[[Kresy]]'' of in die USSR sowel as in Belarus en Oekraïne bekend as [[Wes-Belarus]] en [[Wes-Oekraïne]]) van die [[Tweede Poolse Republiek]] geannekseer, wat toe die westelike dele van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] en die [[Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oekraïense SSR]] geword het. Van 1939–1941 is 1,45&nbsp;miljoen mense wat in die streek gewoon het, deur die Sowjetregime gedeporteer. Volgens Poolse historici was 63,1% van hierdie mense Pole en 7,4% van hulle [[Jode]].<ref>Poland's Holocaust, Tadeusz Piotrowski, 1998 {{ISBN|0-7864-0371-3}}, P.14</ref> Voorheen is geglo dat ongeveer 1,0&nbsp;miljoen Poolse burgers in die hande van die Sowjets gesterf het,<ref>Franciszek Proch, Poland's Way of the Cross, New York 1987 P.146</ref> maar onlangs raam Poolse historici, hoofsaaklik gebaseer op hul studie van Sowjetargiewe, dat ongeveer 350 000 mense wat van 1939–1945 gedeporteer is, gesterf het.<ref>{{cite web |url=http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |title=European WWII Casualties |publisher=Project InPosterum |access-date=17 February 2015 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003072010/http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |title=Piotr Wrobel. The Devil's Playground: Poland in World War II |publisher=Warsawuprising.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=27 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427172018/http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |url-status=dead }}</ref> Dieselfde beleid is in die [[Baltiese state|Baltiese republieke]] van [[Letse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Letland]], [[Litause Sosialistiese Sowjetrepubliek|Litaue]] en [[Estiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Estland]] toegepas (sien [[Sowjetdeportasies uit Estland]], [[Sowjetdeportasies uit Letland|Letland]] en [[Sowjetdeportasies uit Litaue|Litaue]]).<ref>[http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709020049/http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/|date=9 July 2007}}</ref> Daar word geraam dat meer as 200 000 mense in 1940–1953 uit die Baltiese gebied gedeporteer is. Daarbenewens is ten minste 75 000 na die [[Goelag]] gestuur. 10% van die hele volwasse Baltiese bevolking is gedeporteer of na arbeidskampe gestuur.<ref>[http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420175950/http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html|date=20 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |title=Taigi veebimüük &#124; Taig.ee |publisher=Rel.ee |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301223347/http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |archive-date=1 March 2001 }}</ref> In 1989 het inheemse Lette slegs 52% van die bevolking van hul eie land verteenwoordig. In Estland was die syfer 62%.<ref>Laar, M. (2009). The Power of Freedom. Central and Eastern Europe after 1945. Centre for European Studies, p. 36. {{ISBN|978-9949-18-858-1}}</ref> In Litaue was die situasie beter omdat die migrante wat na daardie land gestuur is, eintlik na die voormalige gebied van [[Oos-Pruise]] (nou [[Kaliningrad]]) verhuis het, wat, in teenstelling met die oorspronklike planne, nooit deel van Litaue geword het nie.<ref>Misiunas, Romuald J. and Rein Taagepera. (1983). Baltic States: The Years of Dependence, 1940–1980. University of California Press. Hurst and Berkeley.</ref> Soortgelyk is [[Roemeniërs]] van [[Tsjernivtsi-oblas]] en [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Moldawië]] in groot getalle gedeporteer wat tussen 200 000 en 400 000 wissel.<ref>{{cite web |url=http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |title=east-west-wg.org |publisher=east-west-wg.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913005040/http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |archive-date=13 September 2014 }}</ref> (Sien [[Sowjetdeportasies uit Bessarabië]].) ===Tweede Wêreldoorlog, 1941–1945=== {{See also|Deportasie van die Krim-Tatare|Deportasie van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs|Deportasie van die Meschetiese Turke|Deportasie van die Karatsjais|Deportasie van die Balkare|Deportasie van die Kalmukke}} [[File:Iš Lietuvos į Dalstrojų.png|thumb|right|Roete van mense wat van [[Litaue]] na afgeleë streke van die [[Verre Ooste]] gedeporteer is, tot {{convert|6,000|miles}} ver]] Tydens die Tweede Wêreldoorlog, veral in 1943–44, het die Sowjetregering 'n reeks [[deportasie]]s uitgevoer. Sowat 1,9&nbsp;miljoen mense is na Siberië en die Sentraal-Asiatiese republieke gedeporteer. Volgens die Sowjets het, van ongeveer 183 000 Krim-Tatare, 20 000 of 10% van die hele bevolking in Duitse bataljons gedien,<ref>Alexander Statiev, "The Nature of Anti-Soviet Armed Resistance, 1942–44", ''[[Kritika (journal)|Kritika]]: Explorations in Russian and Eurasian History'' (Spring 2005) 285–318</ref> hoewel die syfer in vraag afgelei is uit 'n enkele SS-verslag oor hoeveel individue verwag is om bereid te wees om saam te werk en weerspreek word deur amptelike statistiese rekords, wat aandui dat die getal werklik ongeveer 3 000 was, met slegs 800 wat vrywilligers was.<ref>{{Cite web |title=How many Crimean Tatars actually served the Nazis |url=https://en.ua2.news/773-how-many-crimean-tatars-actually-served-the-nazis.html |access-date=2023-10-28 |website=UA2.news — independent analytical online magazine |language=ru }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Gevolglik is [[Tatare]] ook ''en masse'' deur die Sowjets ná die oorlog verskuif.<ref>A. Bell-Fialkoff, A Brief History of Ethnic Cleansing. Foreign Affairs, 1993, 110–122</ref> [[Wjatsjeslaf Molotof]] het hierdie besluit geregverdig en gesê: "Die feit is dat ons gedurende die oorlog verslae oor massa-verraad ontvang het. Bataljons Kaukasiërs het ons aan die fronte teëgestaan en ons van agter af aangeval. Dit was 'n saak van lewe en dood; daar was nie tyd om die besonderhede te ondersoek nie. Natuurlik het onskuldiges gely. Maar ek meen, gegewe die omstandighede, het ons reg opgetree."<ref>Chuev, Feliks. Molotov Remembers. Chicago: I. R. Dee, 1993, p. 195</ref> Historikus [[Ian Grey]] skryf: "Teenoor die Moslem-volkere het die Duitsers 'n welwillende, byna paternalistiese beleid gevolg. Die Karatsjais, Balkare, Ingoesjetiërs, Tsjetsjniërs, Kalmukke en Tatare van die Krim het almal in 'n mate Duits-vriendelike simpatieë getoon. Dit was slegs die haastige onttrekking van die Duitsers uit die Kaukasus ná die Slag van Stalingrad wat hulle verhinder het om die Moslem-volk vir effektiewe anti-Sowjetaksie te organiseer. Die Duitsers het egter hardop gespog dat hulle 'n sterk 'vyfde kolonne' in die Kaukasus agtergelaat het."<ref>Grey, Ian. Stalin, Man of History. London: Weidenfeld and Nicolson, 1979, p. 373</ref> Wolga-Duitsers<ref>[http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806104429/http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm|date=6 August 2009}}</ref> en sewe (nie-[[Slawiese volke|Slawiese]]) nasionaliteite van die [[Krim]] en die noordelike [[Kaukasus]] is gedeporteer: die Krim-Tatare,<ref>[http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015035819/http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html|date=15 October 2009}}</ref> [[Kalmukke]], [[Tsjetsjniërs]],<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3509933.stm |title=Europe &#124; Remembering Stalin's deportations |work=BBC News |date=23 February 2004 |access-date=17 February 2015}}</ref> [[Ingoesjetiërs]], [[Balkare]], [[Karatsjais]], en [[Meschetiese Turke]]. Alle Krim-Tatare is ''en masse'' gedeporteer, in 'n vorm van [[kollektiewe straf]], op 18 Mei 1944 as [[spesiale setlaar]]s na [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oesbekistan]] en ander afgeleë dele van die Sowjetunie. Volgens [[NKWD]]-data het byna 20% in die daaropvolgende anderhalf jaar in ballingskap gesterf. Krim-Tataarse aktiviste het hierdie syfer as byna 46% gerapporteer.<ref>{{cite news|author=Jean-Christophe Peuch |url=https://www.rferl.org/a/1058729.html |title=World War II – 60 Years After: For Victims of Stalin's Deportations, War Lives On |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=8 April 2008 |publisher=Rferl.org |access-date=17 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/1995670.stm |title=MEDIA REPORTS &#124; Crimean Tatars mark wartime deportations |work=BBC News |date=18 May 2002 |access-date=17 February 2015}}</ref> (Sien [[Deportasie van Krim-Tatare]].) Ander minderhede wat uit die [[Swart See]]-kusstreek uitgesit is, het [[Bulgare]], [[Grieke in Oekraïne|Krim-Grieke]], [[Roemeniërs]] en [[Armeniërs]] ingesluit. Die Sowjetunie het ook mense uit beset gebied gedeporteer, soos die [[Baltiese state]], Pole, en gebied wat deur die Duitsers beset is. 'n Studie wat in 1974 deur die Duitse regering gepubliseer is, het die getal Duitse burgerlike slagoffers van misdade tydens die [[uitsetting van Duitsers ná die Tweede Wêreldoorlog]] tussen 1945 en 1948 op meer as 600 000 geraam, met ongeveer 400 000 sterftes in die gebied oos van die [[Oder]] en [[Lausitziese Neisse|Neisse]] (ca. 120 000 in dade van direkte geweld, hoofsaaklik deur Sowjettroepe maar ook deur Pole, 60 000 in Poolse en 40 000 in Sowjetkonsentrasiekampe of tronke, hoofsaaklik weens honger en siekte, en 200 000 sterftes onder burgerlike gedeporteerdes na [[gedwonge arbeid van Duitsers in die Sowjetunie]]), 130 000 in Tsjeggo-Slowakye (waarvan 100 000 in kampe), en 80 000 in Joego-Slawië (waarvan 15 000 tot 20 000 weens geweld buite en in kampe en 59 000 sterftes weens honger en siekte in kampe).<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> Teen Januarie 1953 was daar 988 373 spesiale setlaars wat in die [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek]] gewoon het, insluitend 444 005 Duitsers, 244 674 Tsjetsjniërs, 95 241 Koreane, 80 844 Ingoesjetiërs, en die ander. Gevolglik aan hierdie deportasies het Kazache slegs 30% van hul eie republiek se bevolking uitgemaak.{{sfn|Pavlenko|2008|p=170}} ==Naoorlogse uitsetting en deportasie== Ná die Tweede Wêreldoorlog is die [[Duitsers|Duitse]] bevolking van die [[Kaliningrad-oblas]], voorheen [[Oos-Pruise]], [[Uitsetting van Duitsers ná die Tweede Wêreldoorlog|uitgesit]] en die ontvolkte gebied is deur Sowjet-burgers, hoofsaaklik deur [[Russe]], hervestig. Tussen 1944 en 1953 is 'n verskeidenheid groepe uit die Swart See-streek — Koerde, Iraniërs, Grieke, Bulgare, Armeniërs en Hemsjins — uit die Sowjet-grensstreke in die Krim en die Transkaukasus gedeporteer.<ref name=":1">Bugai, Nikolai FL, and Berija I. Stalinu. "Soglasno vashemu ukazaniiu." ''O deportatsii narodov SSSR'' 30 (1995).</ref> [[Pole]] en [[Sowjet-Oekraïne]] het bevolkingsruilings uitgevoer; Pole wat oos van die gevestigde Pools-Sowjet-grens gewoon het, is na Pole gedeporteer (ca. 2 100 000 mense) en [[Oekraïners]] wat wes van die gevestigde Pools-Sowjet-grens gewoon het, is na Sowjet-Oekraïne gedeporteer. Bevolkingsverskuiwing na Sowjet-Oekraïne het van September 1944 tot April 1946 plaasgevind (ca. 450 000 mense). Sommige Oekraïners (ca. 200 000 mense) het Suidoos-Pole min of meer vrywillig verlaat (tussen 1944 en 1945).<ref>{{cite web |url=http://www.migrationeducation.org/13.0.html |title=MIGRATION CITIZENSHIP EDUCATION – Forced migration in the 20th century |publisher=Migrationeducation.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021014423/http://www.migrationeducation.org/13.0.html |archive-date=21 October 2015 }}</ref> ==Verskuiwing van arbeidsmag== [[File:Rumsiskes jurta.jpg|thumb|'n Woning tipies aan sommige gedeporteerdes na Siberië in 'n museum in [[Rumšiškės]], Litaue]] Daar was verskeie noemenswaardige veldtogte van geteikende nie-strafbare arbeidsmag-verskuiwing. * [[Vyf-en-twintigduisendes]] * [[NKWD-arbeidskolonnes]] * [[Maagdelike Lande-veldtog]] * [[Bakoe]]-olienywerheid-werkerverskuiwing: tydens die [[Duits-Sowjet-Oorlog]], in Oktober 1942, is ongeveer 10 000 werkers van die petroleumterreine van [[Bakoe]], saam met hul gesinne, na verskeie terreine met potensiële olieproduksie verskuif (die "Tweede Bakoe"-area ([[Wolga]]-[[Oeral]]-olieveld), [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] en [[Sachalin]]), in die aangesig van die potensiële Duitse bedreiging, hoewel Duitsland nie daarin geslaag het om Bakoe in te neem nie. * [[Khetagoeroviet-veldtog]] ==Repatriasie ná die Tweede Wêreldoorlog== [[File:Репресований зі Знам'янки.jpg|thumb|170px|Panas Kravtsov, deelnemer aan die Winteroorlog en Tweede Wêreldoorlog, is na Kamtsjatka gedeporteer]] Toe die oorlog in Mei 1945 geëindig het, is duisende Sowjet-burgers [[Operasie Keelhaul|met geweld gerepatrieer]] (teen hul wil) na die USSR.<ref>''The United States and Forced Repatriation of Soviet Citizens, 1944–47'' by Mark Elliott Political Science Quarterly, Vol. 88, No. 2 (Jun. 1973), pp. 253–275</ref> Op 11 Februarie 1945, met die afsluiting van die [[Jaltakonferensie]], het die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk 'n Repatriasie-ooreenkoms met die USSR onderteken.<ref>{{Cite web |last=Hornberger |first=Jacob G. |date=1995 |title=Repatriation -- The Dark Side of World War II, Part 6 |url=http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825141441/http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-date=2007-08-25 |access-date= |website=The Future of Freedom Foundation}}</ref> Die interpretasie van hierdie ooreenkoms het tot die gedwonge repatriasie van alle Sowjet-burgers, ongeag hul wense, gelei. [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] owerhede het hul militêre magte in Europa beveel om miljoene voormalige inwoners van die USSR (van wie sommige [[Samewerking tydens die Tweede Wêreldoorlog|met die Duitsers saamgewerk het]]) na die Sowjetunie te deporteer, insluitend talle mense wat Rusland tot dekades vroeër verlaat het en verskillende burgerskappe gevestig het. Die gedwonge repatriasie-operasies het van 1945 tot 1947 plaasgevind.<ref>[http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207142426/http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12|date=7 February 2012}}</ref> Aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog het meer as 5&nbsp;miljoen "[[ontheemde|ontheemde mense]]" uit die Sowjetunie in Duitse gevangenskap oorleef. Ongeveer 3&nbsp;miljoen was [[Onvrye arbeid|gedwonge arbeiders]] ([[Ostarbeiter]])<ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html |title=Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers &#124; Germany &#124; DW.DE &#124; 27.10.2005 |publisher=Dw-world.de |access-date=17 February 2015}}</ref> in Duitsland en beset gebied.<ref>[http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060809030800/http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html|date=9 August 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.collectinghistory.net/ostarbeiter/index.html |title=The Nazi Ostarbeiter (Eastern Worker) Program |publisher=Collectinghistory.net |date=26 June 1922 |access-date=17 February 2015}}</ref> Oorlewende krygsgevangenes, ongeveer 1,5&nbsp;miljoen, gerepatrieerde ''[[Ostarbeiter]]''{{Clarify|reason=Were there 1.5 million POWs or 1.5 million Ostarbeiter? There are far too many commas in this sentence.|date=November 2022}}, en ander ontheemde mense, wat in totaal meer as 4 000 000 mense beloop, is na spesiale [[NKWD-filtrasiekampe]] (nie [[Goelag]] nie) gestuur. Teen 1946 is 80% van burgerlikes en 20% van krygsgevangenes vrygelaat, 5% van burgerlikes en 43% van krygsgevangenes weer opgekommandeer, 10% van burgerlikes en 22% van krygsgevangenes is na [[arbeidsbataljons]] gestuur, en 2% van burgerlikes en 15% van die krygsgevangenes (226 127 uit 1 539 475 in totaal) is na die NKWD oorgeplaas, dit wil sê die Goelag.<ref>("Военно-исторический журнал" ("Military-Historical Magazine"), 1997, No.5. page 32)</ref><ref>Земское В.Н. К вопросу о репатриации советских граждан. 1944–1951 годы // История СССР. 1990. No. 4 (Zemskov V.N. On repatriation of Soviet citizens). Istoriya SSSR., 1990, No.4</ref> ==Rehabilitasie== ===In die USSR=== Op 17 Januarie 1956 is 'n Dekreet van die [[Presidium van die Hoogste Sowjet]] uitgereik oor die opheffing van beperkings op die Pole wat in 1936 uitgesit is; op 17 Maart 1956 vir die Kalmukke; 27 Maart vir die [[Grieke]], [[Bulgare]], en [[Armeniërs]]; 18 April vir die Krim-Tatare, [[Balkare]], [[Meschetiese Turke]], [[Koerde]], en [[Hemsjins]]; 16 Julie vir die Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, en Karatsjais (almal sonder die reg om na hul tuisland terug te keer). In Februarie 1956 het [[Nikita Chroesjtsjof]] in sy toespraak "[[Oor die Persoonsverheerliking en sy Gevolge]]" die deportasies as 'n skending van [[Leninisme|Leninistiese]] beginsels veroordeel: {{cquote|Des te meer monsteragtig is die dade waarvan die inisieerder Stalin was en wat skendings is van die basiese Leninistiese beginsels van die nasionale beleid van die Sowjet-staat. Ons verwys na die massa-deportasies vanaf hul tuislande van hele nasies... Hierdie deportasie-aksie is nie deur enige militêre oorwegings gedikteer nie. Aldus, reeds aan die einde van 1943, toe daar 'n permanente deurbraak by die fronte plaasgevind het... is 'n besluit geneem en uitgevoer rakende die deportasie van al die [[Karatsjai]] vanaf die lande waarop hulle gewoon het. In dieselfde tydperk, aan die einde van Desember 1943, het dieselfde lot die hele bevolking van die [[Kalmukse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Outonome Kalmukse Republiek]] getref. In Maart is al die [[Tsjetsjene|Tsjetsjeense]] en [[Ingoesje]]-volkere gedeporteer en die [[Tsjetsjnies-Ingoesjetiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tsjetsjnies-Ingoesjetiese Outonome Republiek]] is gelikwideer. In April 1944 is alle [[Balkare]] [[Deportasie van die Balkare|gedeporteer]] na verre plekke vanaf die gebied van die [[Kabardino-Balkariese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kalbino-Balkariese Outonome Republiek]] en die Republiek self is herdoop tot die [[Kabardino-Balkariese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Outonome Kabardynse Republiek]].{{Sfn|Gross|1998|p=37}}}} In 1957 en 1958 is die nasionale outonomieë van Kalmukke, Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, Karatsjais, en Balkare herstel; hierdie volkere is toegelaat om na hul historiese gebied terug te keer. Die terugkeer van onderdrukte volkere is nie sonder probleme uitgevoer nie, wat beide toe en daarna tot nasionale konflikte gelei het (so het botsings begin tussen terugkerende Tsjetsjniërs en die Russe wat tydens hul ballingskap in die [[Grosny-oblas]] gevestig het; Ingoesjetiërs in die [[Prigorodny-distrik, Noord-Ossetië–Alania|Prigorodny-distrik]], wat deur Osseet bevolk is en oorgedra is na die Noord-Ossetiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek). 'n Aansienlike aantal van die onderdrukte volkere (Wolga-Duitsers, Krim-Tatare, Meschetiese Turke, Grieke, Koreane, ens.) het egter steeds nie nasionale outonomie of die reg om na hul historiese tuisland terug te keer ontvang nie. Op 29 Augustus 1964, 23 jaar ná die begin van die deportasie, het die Presidium van die Hoogste Sowjet van die USSR, deur sy Dekreet van 29 Augustus 1964 No. 2820-VI, omvattende beskuldigings teen die Duitse bevolking wat in die Wolga-streek woon, afgeskaf. 'n Dekreet wat die beperkings op bewegingsvryheid heeltemal opgehef het en die reg van Duitsers bevestig het om na die plekke terug te keer waaruit hulle uitgesit is, is in 1972 aanvaar. In die middel-1960's is die proses van rehabilitasie van die "gestrafte volkere" amper gestop.<ref name="gusoddn">{{cite book |title=Репрессии народов СССР: последствия трагедии. Сборник материалов круглого стола |trans-title=Repression of the peoples of the USSR: consequences of the tragedy. Collection of materials from the round table |language=ru |url=http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf |editor-first=A. V. |editor-last=Yastrebov |location=Samara |publisher=ГУСО ДДН |date=2007 |archivedate=2014-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327181616/http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf}}</ref> Volgens 'n geheime [[Ministerie van Binnelandse Sake (Sowjetunie)|Sowjet-Ministerie van Binnelandse Sake]]-verslag gedateer Desember 1965, vir die tydperk 1940–1953, is 46 000 mense uit Moldowa gedeporteer, 61 000 uit Belarus, 571 000 uit Oekraïne, 119 000 uit Litaue, 53 000 uit Letland, en 33 000 uit Estland.{{sfn|Mawdsley|1998|p=73}} ===Gedurende die jare van perestroika=== Tydens die Sowjet-era het die probleme wat ervaar is deur mense wat van hul historiese woonplekke gedeporteer is nadat hulle daarvan beskuldig is dat hulle die vyande van die Sowjet-staat help, nie die onderwerp van openbare aandag geword nie tot die jare van [[perestroika]]. Een van die eerste stappe na die herstel van historiese geregtigheid in verband met onderdrukte volkere was die publikasie van die Verklaring van die Hoogste Sowjet van die USSR op 14 November 1989 "Oor die erkenning van onwettige en kriminele onderdrukkende dade teen volkere wat aan gedwonge hervestiging onderwerp is en die versekering van hul regte". In ooreenstemming met hierdie dekreet is alle onderdrukte volkere gerehabiliteer, en op staatsvlak is onderdrukkende dade teen hulle wat in die vorm van 'n beleid van [[laster]], [[volksmoord]], gedwonge verskuiwing, die afskaffing van nasionaal-staatlike entiteite, en die vestiging van 'n [[Staatsterrorisme|terreur-regime]] en [[geweld]] in plekke van spesiale nedersettings was, almal as onwettige en kriminele maatreëls erken.{{citation needed|date=November 2023}} ===In die post-Sowjet-Rusland=== Op 26 April 1991 is die RSFSR-wet No. 1107-I "Oor die rehabilitasie van onderdrukte volkere" aanvaar, wat die deportasie van volkere as 'n "beleid van laster en volksmoord" (Artikel 2) erken het. Onder andere het die wet die reg van onderdrukte volkere erken om die territoriale integriteit te herstel wat bestaan het voor die ongrondwetlike beleid van gedwonge hertekening van grense, om nasionaal-staatlike formasies te herstel wat bestaan het voor hul afskaffing, en om vergoeding te verkry vir skade wat deur die staat veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://base.garant.ru/10200365/ |title=Закон РСФСР от 26.04.1991 № 1107-I «О реабилитации репрессированных народов» |trans-title=Law of the RSFSR dated 26 April 1991 No. 1107-I "On the rehabilitation of repressed peoples" |language=ru |website=base.garant.ru |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327231422/http://base.garant.ru/10200365/}}</ref> [[Mukharbek Didigov]] het hierdie wet 'n triomf van historiese geregtigheid genoem. Volgens hom is die feit dat die staat onderdrukking erken as onwettige, onmenslike optrede gerig teen onskuldige mense 'n aanduiding van die ontwikkeling van demokratiese instellings, wat 'n besondere morele betekenis vir gedeporteerde volkere het. Volgens hom gee die wet vertroue dat dit nie weer sal gebeur nie.<ref name="ingnews">{{cite web |url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=8897:--l---r---&catid=2:2009-01-27-16-50-00&Itemid=5 |title=Закон "О реабилитации репрессированных народов" — торжество исторической справедливости |trans-title=The Law "On the Rehabilitation of Repressed Peoples" is a triumph of historical justice |last=Didigov |first=Mukharbek |author-link=Mukharbek Didigov |date=2012-05-02 |publisher=ingnews.ru |language=ru |accessdate=2013-03-20 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHHLnnHf?url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content |archivedate=2013-03-21}}</ref> Ter bevordering van die wet "Oor die rehabilitasie van onderdrukte volkere" is verskeie wetgewende handelinge aanvaar, insluitend die resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 16 Julie 1992 "Oor die rehabilitasie van die Kosakke"; die Resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 1 April 1993 "Oor die rehabilitasie van Russiese Koreane"; die Dekreet van die Regering van die Russiese Federasie van 24 Januarie 1992 "Oor prioriteitsmaatreëls vir die praktiese herstel van die wettige regte van die onderdrukte volkere van die Dagestan Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek"; die Resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 29 Junie 1993 "Oor die rehabilitasie van Russiese Finne", ens. 15 jaar ná erkenning in die USSR, in Februarie 2004, het die [[Europese Parlement]] ook die deportasie van Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs in 1944 as 'n daad van volksmoord erken.<ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF |title=EU policy towards South Caucasus |language=en |website=eur-lex.europa.eu |date=2004-02-26 |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824234738/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF}}</ref> Op 24 September 2012 het afgevaardigdes van [[Verenigde Rusland]] 'n wetsontwerp oor bykomende hulp aan verteenwoordigers van onderdrukte volkere in die Staatsdoema ingedien. Die outeurs van die wetsontwerp het voorgestel om 23 miljard [[Russiese roebel|roebel]] uit die federale begroting toe te ken om politieke gevangenes te help. Volgens die outeurs moet hierdie geld gebruik word vir maandelikse betalings en vergoeding vir verlore eiendom ten bedrae van tot 35 duisend roebel.<ref>{{cite web |url=http://www.vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |title=В Госдуму внесён законопроект о дополнительной помощи репрессированным народам |trans-title=A bill on additional assistance to repressed peoples has been introduced to the State Duma |date=2012-09-24 |publisher=[[Vzglyad (newspaper)|Vzglyad]] |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2012-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926234307/http://vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |url-status=live}}</ref> ==Moderne sienings== Verskeie historici, insluitende die Russiese historikus [[Pavel Polian]]{{sfn|Polian|2004|pp=125–126}} en die Litause Geassosieerde Navorsingsgeleerde aan Yale-universiteit Violeta Davoliūtė{{sfn|Davoliūtė|2014|p=29}} beskou hierdie massa-deportasies van burgerlikes as 'n [[misdaad teen die mensdom]]. Hulle word ook dikwels as Sowjet-[[etniese suiwering]] beskryf.{{sfn|Morris|2004|p=751–766}}{{sfn|Kotljarchuk|2014|p=53}}{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Terry Martin van [[Harvard-universiteit]] skryf dat "dieselfde beginsels wat Sowjet-[[nasiebou]] ingelig het, kon en het tot etniese suiwering en [[Etniese vervolging|etniese terreur]] gelei teen 'n beperkte stel gestigmatiseerde nasionaliteite, terwyl nasiebou-beleide vir die meerderheid nie-gestigmatiseerde nasionaliteite in plek gelaat is".{{sfn|Martin|1998|p=816–817}} [[File:The Funeral.jpg|thumb|Begrafnis van die gedeporteerde Krim-Tatare in [[Krasnowisjersk]], laat 1944]] Ander akademici en lande gaan verder en noem die deportasies van die Krim-Tatare, Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs [[volksmoord]]. [[Raphael Lemkin]], 'n [[regsgeleerde]] van [[Pole|Poolse]]-[[Jode|Joodse]] afkoms wat self die term volksmoord gemunt het, het aangeneem dat volksmoord gepleeg is in die konteks van die massa-deportasie van die Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, Wolga-Duitsers, Krim-Tatare, Kalmukke en Karatsjais.<ref>Courtois, Stephane (2010). "Raphael Lemkin and the Question of Genocide under Communist Regimes". In Bieńczyk-Missala, Agnieszka; Dębski, Sławomir (eds.). Rafał Lemkin. PISM. pp. 121–122. {{ISBN|9788389607850}}. LCCN 2012380710.</ref>{{efn|Professor Lyman H. Legters het aangevoer dat die Sowjet-strafstelsel, gekombineer met sy hervestigingsbeleide, as volksmoord moet tel aangesien die vonnisse veral op sekere etniese groepe geval het, en dat 'n hervestiging van hierdie etniese groepe, wie se oorlewing afgehang het van bande met hul spesifieke tuisland, "'n volksmoord-effek gehad het wat slegs deur die herstel van die groep na sy tuisland verhelp kon word".{{sfn|Legters|1992|p=104}} Sowjet-dissidente Ilja Gabaj{{sfn|Fisher|2014|p=150}} en [[Pjotr Grigorenko]]{{sfn|Allworth|1998|p=216}} het beide die bevolkingsverskuiwings van die Krim-Tatare as volksmoord geklassifiseer. Historikus [[Timothy Snyder]] het dit in 'n lys van Sowjet-beleide ingesluit wat "die standaard van volksmoord nakom".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=The Guardian|access-date=2018-08-06}}</ref> Die Franse historikus en kenner van kommunistiese studies [[Nicolas Werth]],{{Sfn|Werth|2008|p=413}} die Duitse historikus Philipp Ther,{{Sfn|Ther|2014|p=118}} Professor Anthony James Joes,{{Sfn|Joes|2010|p=357}} Amerikaanse joernalis [[Eric Margolis (joernalis)|Eric Margolis]],{{Sfn|Margolis|2008|p=277}} Kanadese politieke wetenskaplike [[Adam Jones (Kanadese geleerde)|Adam Jones]],{{Sfn|Jones|2016|p=203}} professor van [[Geskiedenis van Islam|Islamitiese geskiedenis]] aan die [[Universiteit van Massachusetts Dartmouth]] [[Brian Glyn Williams]],{{Tsjetsjniërs|Williams|2015|p=67}} geleerdes Michael Fredholm{{Sfn|Fredholm|2000|p=315}} en Fanny E. Bryan{{sfn|Bryan|1984|p=99}} het ook die bevolkingsverskuiwings van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs as die [[volksmoord-misdaad]] beskou. Duitse ondersoekende joernalis [[Lutz Kleveman]] het die deportasies van Tsjetsjniërs en Ingoesje vergelyk met 'n "stadige volksmoord".{{sfn|Kleveman|2002|p=87}}}} Die deportasie van Krim-Tatare word as volksmoord erken deur die parlemente van Oekraïne,<ref name=ukgeno>[[#Radio Free Europe|Radio Free Europe, 21 January 2016]]</ref> Letland,<ref name=latgeno>{{Cite web |url=https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/27891-foreign-affairs-committee-adopts-a-statement-on-the-75th-anniversary-of-deportation-of-crimean-tatars-recognising-the-event-as-genocide |title=Foreign Affairs Committee adopts a statement on the 75th anniversary of deportation of Crimean Tatars, recognising the event as genocide |date=24 April 2019 |publisher=[[Saeima]] |access-date=11 May 2019}}</ref><ref name=latgeno2>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/latvian-lawmakers-label-1944-deportation-of-crimean-tatars-as-act-of-genocide/29933467.html|title=Latvian Lawmakers Label 1944 Deportation Of Crimean Tatars As Act Of Genocide|date=2019-05-09|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|access-date=2019-05-10}}</ref> Litaue,<ref name=lithugenod>{{Cite news |url=https://www.baltictimes.com/lithuanian_parliament_recognizes_soviet_crimes_against_crimean_tatars_as_genocide/|title=Lithuanian parliament recognizes Soviet crimes against Crimean Tatars as genocide |date=6 June 2019 |newspaper=[[The Baltic Times]] |access-date=6 June 2019}}</ref> en Kanada.<ref name=ganoex>{{Cite web | url=http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | title=Foreign Affairs Committee passes motion by Wrzesnewskyj on Crimean Tatar genocide | access-date=28 November 2019 | archive-date=19 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200419000357/http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | url-status=dead }}</ref> Die [[Europese Parlement]] het die deportasie van Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs in 2004 as 'n volksmoord-misdaad erken.<ref name=Europarl>{{cite web|url=http://www.unpo.org/article/438|publisher=[[Unrepresented Nations and Peoples Organization]]|title=Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|date=27 February 2004|access-date=23 May 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604125012/http://www.unpo.org/article/438|archive-date=4 June 2012|df=mdy-all}}</ref> Die [[Tsjetsjniese Republiek van Itsjkerië|separatistiese regering van Tsjetsjenië]] het dit ook as volksmoord erken.{{sfn|Tishkov|2004|p=30}} Sommige akademici stem nie saam met die klassifisering van deportasie as volksmoord nie. Professor Alexander Statiev voer aan dat Stalin se administrasie nie 'n bewuste [[volksmoord-bedoeling]] gehad het om die verskeie gedeporteerde volkere uit te wis nie, maar dat Sowjet-"politieke kultuur, swak beplanning, haas, en oorlogstekorte verantwoordelik was vir die volksmoord-[[sterftesyfer]] onder hulle." Hy beskou hierdie deportasies eerder as 'n voorbeeld van Sowjet-[[Kulturele assimilasie|assimilasie]] van "ongewenste nasies."{{sfn|Statiev|2010|pp=243–264}} Volgens Professor Amir Weiner, "...Dit was hul territoriale identiteit en nie hul fisiese bestaan of selfs hul kenmerkende [[etniese identiteit]] nie wat die regime probeer uitwis het."{{sfn|Weiner|2002|pp=44–53}} Volgens Professor Francine Hirsch, "alhoewel die Sowjet-regime politiek van [[diskriminasie]] en [[Sosiale uitsluiting|uitsluiting]] beoefen het, het dit nie beoefen wat tydgenote as ''[[rassepolitiek]]'' beskou het nie." Vir haar was hierdie massa-deportasies gebaseer op die konsep dat nasionaliteite "sosio-historiese groepe met 'n gedeelde bewussyn en nie rassiale-biologiese groepe nie was".{{sfn|Hirsch|2002|pp=30–43}} In teenstelling met hierdie siening voer Jon K. Chang aan dat die deportasies in werklikheid op etnisiteit gebaseer was en dat "sosiale historici" in die Weste nie daarin geslaag het om die regte van gemarginaliseerde etnisiteite in die Sowjetunie te verdedig nie.<ref name="changonrevison">{{cite journal |last1=K. Chang |first1=Jon |title=Ethnic Cleansing and Revisionist Russian and Soviet History |journal= Academic Questions|date=8 April 2019 |volume=32 |issue=2 |page=270 |doi=10.1007/s12129-019-09791-8 |doi-broken-date=1 July 2025 |s2cid=150711796 }}</ref> ===Moontlike motiverings=== Harvard se Terry Martin het 'n konsep van "Sowjet-[[xenofobie]]" voorgestel, wat hy definieer as die ideologies-gemotiveerde "oordrewe Sowjet-vrees vir buitelandse invloed en buitelandse besoedeling". Hierdie teorie omarm die oortuiging dat die Sowjetunie van 1937 tot 1951 die grensvolkere van die USSR (insluitend die Kaukasus en die Krim) etnies gesuiwer het om Sowjet-nasionaliteite te verwyder wie se politieke lojaliteite na bewering verdag of [[Anti-Sowjet-agitasie|vyandig teenoor Sowjet-sosialisme]] was. Volgens hierdie siening het die USSR nie direkte negatiewe etniese animus of diskriminasie beoefen nie ("In nóg geval het die Sowjet-staat self hierdie deportasies as etnies bedink nie."){{sfn|Martin|1998|p=829}} Politieke ideologie van alle Sowjet-volkere was die primêre oorweging.{{sfn|Chang|2018|p=174}} Martin het verklaar dat die verskeie deportasies van die Sowjet-grensvolkere bloot die "kulminasie van 'n geleidelike verskuiwing van oorwegend klasse-gebaseerde terreur" was, wat tydens kollektivisering (1932–1933) begin het, na "nasionale/etnies"-gebaseerde terreur (1937).{{sfn|Martin|1998|p=852}} Daarvolgens het Martin verder beweer dat die nasionaliteite-deportasies "ideologies, nie etnies, was nie. Dit is aangespoor deur 'n ideologiese haat en agterdog van buitelandse kapitalistiese regerings, nie deur die nasionale haat van nie-Russe nie."{{sfn|Martin|1998|pp=829,860}} Sy teorie genaamd "Sowjet-xenofobie" stel die USSR en die Stalinistiese regime voor as wat in politiek, onderwys en Sowjet-samelewing relatief suiwere sosialisme en Marxistiese praktyke beoefen en uitgevoer het. Hierdie siening is gesteun deur baie van die hooflyn-historici van die USSR, dié in Russiese en selfs Koreaanse studies soos Fitzpatrick, Suny, F. Hirsch, A. Weiner, en A. Park.<ref name="chang2018">{{Cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence and the Chinese-Lenin School of the Russian Far East |volume=9 |issue=1|page=64|journal=Eurasia Border Review |year=2018b |url=https://www.academia.edu/38207437 |issn=1884-9466}}</ref> A. Park het in haar argief-werk baie min bewyse gevind dat Koreane hul lojaliteite bo redelike twyfel bewys het of kon bewys, en daarom 'deportasie' uit die grensgebied 'noodsaaklik' was.{{sfn|Park|2019|pp=241-243}} Hierdie idee deur Park, Martin, Hirsch, Weiner, en ander "revisioniste" dat die Sowjet-gedeporteerde volkere óf nie volkome lojaal was nie óf hulle lojaliteite nie bo redelike twyfel bewys het in die laat 1930's voor die Tweede Wêreldoorlog nie, is egter weerlê deur hul aksies om die USSR te verdedig as deel van die INO (buitelandse afdeling) van die OPGU-NKWD-KGB-intelligensie-operasies buite die USSR van 1920 tot 1945 en selfs tot die einde van die USSR. Dus is die primêre verklaring dat die Sowjet-"nasionaliteite-deportasies" en die keuse van wie gedeporteer sou word teenoor diegene wat nie sou wees nie, in groot mate gebaseer was op etniese en rassevooroordele, stereotipes en tropes. Dit is omdat diegene wat nie as "vyande van die staat" gestigmatiseer is nie, hulle nie as enigsins meer lojaal as diegene wat gedeporteer is, bewys het nie. Die werk van Jon K. Chang, Andrews, Mitrokhin, Sudoplatov, en ander het getoon dat die Sowjet-Koreane, Chinese, Pole, Duitsers, Finne, Grieke, Iraniërs, en Turke lojaal in Sowjet-spioenasie-operasies in die buiteland van 1920 tot 1945 gedien het. Sien die 2023-artikel deur Chang oor Oos-Asiërs (Sowjet-Koreane en Chinese, Duitsers, en Finne in Sowjet-intelligensie-operasies in die buiteland gedurende die Stalinistiese era. Hierdie artikel bevat gevallestudies oor Willie Fisher ('n Sowjet-Baltiese Duitser), Reino Hayhanen ('n Sowjet-Fin), en Konon Molody ('n Oekraïner en genaturaliseerde Amerikaner) en hul bydraes tot die INO-operasies. Die duo van Fisher en Molody agter Duitse linies tydens die Tweede Wêreldoorlog het baie waaghalsige eskapades en heldedade verrig. Die USSR het ongeveer 1 200 of meer Oos-Asiërs in Sowjet-intelligensie aangewend. Sowjet-Duitsers, Pole, en Turke (gebruik makende van Turke, Tatare, Asere, en ander) is in groter getalle as die Oos-Asiërs vir die oorsese (INO) operasies gewerf. Die feit dat groot getalle Sowjet-minderhede (Sowjet-Moslems, die diaspora-volkere, Siberiërs en die Finno-Oegriese volkere van die USSR) uit elkeen van die Sowjet-gemeenskappe gewerf is, het getoon dat daar wydverspreide steun, lojaliteite, en oor die algemeen, 'n diep inkulkasie van Sowjet-waardes was.{{sfn|Chang|2023|pp=163-170}}{{sfn|Andrew & Mitrokhin|2005|p=171}}{{sfn|Chang| 2019a| pp=23 (see Sudoplatov's epigraph), 27-28}}{{sfn|Chang|2024|pp=33-43, esp. 34}} [[Robert Conquest]] het verklaar dat hierdie nasionaliteite verskuif is omdat hulle "in Stalin se siening, óf die Duitsers verwelkom het óf hulle nie teëgestaan het nie".<ref>{{cite book |last1=Conquest |first1=Robert |title=Stalin: Breaker of Nations |date=1991 |page=258}}</ref> In teenstelling, bevestig die sienings van J. Otto Pohl en Jon K. Chang dat die Sowjetunie, sy amptenare en alledaagse burgers, gerassialiseerde ([[Primordialisme|primordialistiese]]) sienings, beleide en tropes (uit die [[Tsaristiese outokrasie|Tsaristiese]] era) ten opsigte van hul nie-Slawiese volkere geproduseer en gereproduseer het.{{sfn|Chang|2018|pp=174-179}}{{sfn|Pohl|1999|pp=1-9,137}}{{sfn|Chang|2018|pp=62-65}} Norman M. Naimark het geglo dat die Stalinistiese "nasionaliteite-deportasies" vorme van nasionaal-kulturele volksmoord was. Die deportasies het ten minste die kulture, lewenswyse en wêreldsienings van die gedeporteerde volkere verander aangesien die meerderheid na Sowjet-Sentraal-Asië en Siberië gestuur is.{{sfn|Naimark|2010|pp=25-29, 135-137}} "Primordialisme" is bloot 'n ander manier om etniese [[chauvinisme]] of rassisme te sê, want die sogenaamde "primordiale" volkere of etniese groepe word gesien as wat "permanente" eienskappe en kenmerke besit, wat hulle van een geslag na die volgende oordra. Beide Chang en Martin stem saam dat die Stalinistiese regime in die 1930's 'n draai geneem het na die primordialisering van nasionaliteit.{{sfn|Chang|2018b|p=65}}{{sfn|Martin|1998|pp=350,352,357-358}} Ná die "primordialistiese draai" deur die Stalinistiese regime in die middel-1930's, is die [[Deportasie van die Sowjet-Grieke|Sowjet-Grieke]], [[Deportasies van die Ingriese Finne|Finne]], [[Poolse bevolkingsverskuiwings (1944–1946)|Pole]], [[Deportasie van Chinese in die Sowjetunie|Chinese]], Koreane, [[Wolga-Duitse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Duitsers]], [[Deportasie van die Krim-Tatare|Krim-Tatare]], en die ander [[Nasionale operasies van die NKWD|gedeporteerde volkere]] gesien as wat lojaliteite het aan hul [[titulêre nasies]] (of aan nie-Sowjet-staatkundige eenhede) aangesien die Sowjet-staat in die 1930's nasionaliteit (etnisiteit) en politieke lojaliteit (ideologie) as primordiale ekwivalente beskou het.{{sfn|Chang|2018b|p=65}} Dus was dit geen verrassing dat die regime "deportasie" sou kies nie. Martin se verskillende interpretasie is dat die Sowjet-regime nie die verskeie diaspora-volkere weens hul nasionaliteit gedeporteer het nie. Eerder, nasionaliteit (etnisiteit of fenotipe) het as 'n verwysing of 'n aanduier vir die politieke ideologie van die gedeporteerde volkere gedien.{{sfn|Chang|2018|p=174}}{{sfn|Martin|1998|p=860}} Amir Weiner se argument is soortgelyk aan Martin s'n, en vervang "territoriale identiteit" met Martin se "xenofobie."{{sfn|Weiner|2002|p=46}}{{sfn|Chang|2019|pp=266-67}} Chang stem nie saam dat "xenofobie" na nasionale minderhede kan verwys nie.{{sfn|Chang|2019b|pp=266-67}} [[Goguryeo|Koguryo]] gevolg deur [[Balhae|Parhae]]/Balhae/Bohai was die eerste state van die Russiese Verre-Ooste.{{sfn|Stephan|1994|pp=1-50}}{{sfn|Pai|2000}} John J. Stephan het die "uitwissing" van Chinese en Koreaanse geskiedenis (staatsvorming, kulturele bydraes, volkere) in die streek deur die USSR en Rusland — die opsetlike "genese van 'n 'leë plek' " genoem.{{sfn|Stephan|1994|pp=17-19}} Chang merk op dat alle vorme van rassisme op 'n soortgelyke wyse in Martin se "Sowjet-xenofobie" en Weiner se "territoriale identiteite"-teorieë weggepraat kan word. Ongeag, lys al die Stalinistiese bevele vir "totale deportasie" van die dertien nasionaliteite (van 1937 tot 1951) elkeen van die volkere volgens etnisiteit sowel as 'n aanklag van verraad. Sowjet-wet het vereis dat 'n persoon se skuld of onskuld (vir verraad) individueel en in 'n hof van wet bepaal word voor vonnisoplegging (ingevolge die 1936-Grondwet). Ten slotte, aan die ander einde van die "primordiale" spektrum, is die [[Oos-Slawe]] (Russe, Oekraïners, en Belarussers) gesien as inherent meer lojaal en meer verteenwoordigend van die Sowjet-volk.{{sfn|Chang|2018|pp=189-193}} Dit is duidelik 'n afwyking van sosialisme en Marxisme-Leninisme.{{sfn|Chang|2018|pp=188, 191-192}} ==Sterftesyfer== Die getal sterftes wat aan gedeporteerde mense wat in ballingskap gewoon het, toegeskryf word, is aansienlik. Die oorsake vir so 'n demografiese ramp lê in harde klimate van Siberië en Kasakstan, siekte, [[wanvoeding]], en [[Uitbuiting van arbeid|arbeidsuitbuiting]] wat tot 12 uur daagliks geduur het, sowel as die gebrek aan enige soort gepaste behuising of akkommodasie vir die gedeporteerde mense. Algeheel word aanvaar dat die sterftes wat deur hierdie hervestigings-omwenteling veroorsaak is, wissel van 800 000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}} tot 1 500 000.{{Sfn|Werth|2004|p=73}} Die gedeeltelike dokumentasie in die NKWD-argiewe het aangedui dat die [[sterftesyfer]]s van hierdie gedeporteerde etniese groepe aansienlik was. Die [[Meschetiese Turke]] het 'n sterftesyfer van 14,6% gehad, die Kalmukke 17,4%, mense van die Krim 19,6%, terwyl die Tsjetsjniërs, die Ingoesjetiërs en ander mense van die Noord-Kaukasus die hoogste verliese gehad het wat 23,7% bereik het.{{sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} Die NKWD het nie oortollige sterftes vir die gedeporteerde Sowjet-Koreane aangeteken nie, maar hul sterftesyfer-ramings wissel van 10%<ref name=Gwangju>{{cite news| work=[[Gwangju News]]| url=https://gwangjunewsgic.com/features/korea-in-the-world-uzbekistan/| title=Korea: In the World – Uzbekistan |date=10 October 2013| access-date=23 May 2021}}</ref> tot 16,3%.{{sfn|Chang|2018|p=157}} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; width: 300px" |+ Aantal sterftes van volkere in ballingskap, 1930's–1950's ! scope="col" | Groep ! scope="col" | Geraamde aantal sterftes ! scope="col" | Verwysings |- | [[Koelak]]ke 1930–1937 || 389 521 ||{{Sfn|Pohl|1999|p=46}}<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/dekulakisation-mass-violence.html#title2|title=Dekulakisation as mass violence &#124; Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network}}</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Sowjet-Duitsers]] || 150 000–400 000 ||<ref>{{cite book |last1=Pohl |first1=Jonathan Otto |title=The Years of Great Silence |date=2022 |publisher=ibidem |isbn=978-3-8382-1630-0 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=v4tlEAAAQBAJ&dq=The+Years+of+Great+Silence++The+Deportation%2C+Special+Settlement%2C+and+Mobilization+into+the+Labor+Army+of+Ethnic+Germans+in+the+USSR%2C+1941%E2%80%931955&pg=PA8 |language=en|quote=The statistical data on mortality during deportation, confinement as special settlers, and mobilization in the labor army [between 1941 and 1948] is grossly incomplete. Estimates range from a low of 150,000 to a high of 400,000. My own estimate is near 245,000 and is dealt with in detail in its own chapter.}}</ref>{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} |- | [[Tsjetsjniërs]] || 100 000–400 000 ||<ref>Pohl, J. Otto (1999). Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949. Greenwood Press. {{ISBN|9780313309212}}. LCCN 98046822. pp. 97–99</ref><ref name=kazbek>{{cite news |last1=Chanturiya |first1=Kazbek |title=After 73 years, the memory of Stalin's deportation of Chechens and Ingush still haunts the survivors |url=https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234921/https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |url-status=dead |archive-date=27 November 2019 |access-date=27 November 2019 |agency=OC Media |date=23 February 2017}}</ref> |- | [[Pole]] || 90 000 ||{{Sfn|Frucht|2004|p=28}} |- | [[Koreane]] || 16 500–40 000 ||<ref name=Gwangju/>{{Sfn|Pohl|1999|p=14}}{{sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Este]] || 5 400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Lette]] || 17 400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Litauers]] || 28 000 ||<ref>{{cite news| title=Confusion, a lot of emotions inside. A bit of fear, concern and anticipation| work=The Siberian Times| date=22 July 2012| url=http://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| access-date= 1 Mei 2026| archive-date= 1 Desember 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20241201205241/https://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| url-status=dead}}</ref> |- | [[Finne]] || 18 800 ||<ref name="Ediev">{{cite web|author=D.M. Ediev|title= Demograficheskie poteri deportirovannykh narodov SSSR|location=Stavropol |year=2004|publisher=Polit.ru|url=http://polit.ru/article/2004/02/27/demoscope147/|access-date=23 September 2017}}</ref> |- | [[Grieke]] || 15 000 || <ref>Gkikas, Anastasis (2007). Οι Έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ [Greek Participation in the Building of Socialism in USSR] (in Greek). Athens: Syghxroni Epoxi. ISBN 978-960-451-056-6. p.254</ref> |- | [[Hongare]] || 15 000–20 000 ||{{Sfn|Bognár|2012|p=56}} |- | [[Karatsjais]] || 13 100–35 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite journal|author=Grannes, Alf |year=1991 |title=The Soviet deportation in 1943 of the Karachays: a Turkic Muslim people of North Caucasus |journal=Journal of Muslim Minority Affairs |volume=12 |issue=1 |pages=55–68 |doi=10.1080/02666959108716187 }}</ref> |- | [[Kalmukke]] || 12 600–48 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/4580467.stm|title=Regions and territories: Kalmykia|date=29 November 2011}}</ref> |- |[[Ingoesjetiërs]] || 20 300–23 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Balkare]] || 7 600–11 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Krim-Tatare]] || 34 300–109 956 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Williams|2015|p=109}}<ref>Allworth, Edward (1998). The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents. Durham: Duke University Press. {{ISBN|9780822319948}}. LCCN 97019110. OCLC 610947243. pg 6</ref><ref>Hall, M. Clement (2014). The Crimea. A very short history. ISBN 978-1-304-97576-8.</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Meschetiese Turke]] || 12 859–50 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>Jones, Stephen F. (1993). "Meskhetians: Muslim Georgians or Meskhetian Turks? A Community without a Homeland". Refuge. 13 (2): 14–16.</ref> |- | Totaal || nowrap="nowrap" | 800 000–1 500 000 ||{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}{{Sfn|Werth|2004|p=73}} |} Daarbenewens het ongeveer 300 000–360 000 [[Vlug en uitsetting van Duitsers (1944–1950)|Duitsers wat ná die Tweede Wêreldoorlog gedeporteer is]] uit beset gebied in Oos-Europa omgekom,<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> maar die Sowjet-leër was nie die enigste dader van hierdie uitsettings nie, aangesien ander Europese lande ook daaraan deelgeneem het. ==Tydlyn== {|class="wikitable sortable" |- ! Datum van verskuiwing ! Geteikende groep ! Benaderde getalle ! Plek van aanvanklike verblyf ! Verskuiwingsbestemming ! Aangevoerde redes vir verskuiwing |- | April 1920 | [[Kosakke]], [[Terek-Kosakke]] | 45 000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=76}} | [[Noord-Kaukasus]] | [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | "[[De-Kosakkisering]]", stop van Russiese kolonialisering van [[Noord-Kaukasus]] |- | 1930–1931 | [[Koelak]]ke | 1 679 528 - 1 803 392{{Sfn|Viola|2007|p=32}} | "Streke van totale kollektivisering", die meeste van [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], ander streke | Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Noord-Kaukasus]], [[Kasakse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakse ASSR]], [[Kirgiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek (1926–36)|Kirgiese ASSR]] | [[Kollektivisering]] |- |1930–1937 |Koelakke |15 000 000<ref name=":0" /> |"Streke van totale kollektivisering", die meeste van [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], ander streke |Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Noord-Kaukasus]], [[Kasakse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakse ASSR]], [[Kirgiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek (1926–36)|Kirgiese ASSR]] |[[Kollektivisering]] |- | November–Desember 1932 | [[Boere]] | 45 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} - 46 000<ref name="cossackspunished">{{cite news |title=Russia: Cossacks Punished |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |access-date=22 October 2023 |agency=Time |date=30 January 1933|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210528070739/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |archive-date=28 May 2021 }}</ref> | [[Krasnodar Krai]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Noord-Rusland]] | [[Sabotasie]] |- | Mei 1933 | Mense uit [[Moskou]] en [[Leningrad]] wat nie 'n interne paspoort kon bekom nie | 6 000 | [[Moskou]] en [[Leningrad]] | [[Nazino-aangeleentheid#Nazino-eiland|Nazino-eiland]] | "skoonmaak van Moskou, Leningrad en die ander groot stedelike sentrums van die USSR van oortollige elemente wat nie met produksie of administratiewe werk verbind is nie, sowel as koelakke, misdadigers, en ander antisosiale en sosiaal gevaarlike elemente."<ref>Protocol of the Politburo meeting of 15 November 1932, Istochnik no. 6 (1997), p. 104; quoted in Werth 2007 p.15</ref> |- | Februarie–Mei 1935; September 1941; 1942 | [[Ingriese Finne]] | 420 000<ref name="Council of Europe">[[#Council of Europe|Council of Europe 2006]], p. 158</ref> | [[Leningrad-oblas]], [[Karelië]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Astrachan-oblas]], [[Vologda-oblas]], [[Wes-Siberiese ekonomiese streek|Wes-Siberië]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]], [[Finland]] | |- | Februarie–Maart 1935 | [[Geskiedenis van Duitsers in Rusland en die Sowjetunie|Duitsers]] en [[Pole]] | 412 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Sentraal- en Wes-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | Oos-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | |- | Mei 1936 | Duitsers en Pole | 45 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Grensstreke van [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | |- | Julie 1937 | [[Koerde]] | 1 325{{Sfn|Polian|2004|p=98}} | Grensstreke van [[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]], [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]], [[Armeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Armenië]], [[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]], en [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | September–Oktober 1937 | [[Korjo-saram|Koreane]] | 172 000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste]] | Noord-[[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | September–Oktober 1937 | [[Oorsese Chinese|Chinese]] en [[Harbin-Russe]] | Ten minste 17 500<ref name="Yin 2016">{{Cite journal |author=Yin |first=Guangming |year=2016 |title=苏联处置远东华人问题的历史考察(1937—1938) |trans-title=A Historical Investigation of the Soviet Union's Handling of the Chinese Issue in the Far East (1937-1938) |url=http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |url-status=live |journal=Modern Chinese History Studies |language=zh-hans |publisher=Institute of Modern History, [[Chinese Academy of Social Sciences]] |publication-place=[[Beijing]] |issue=2 |pages=41 |url-access= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622153610/http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |archive-date=22 June 2022 |access-date=25 June 2022 |via=[[Renmin University of China]] Library}}</ref> | Suidelike [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] | [[Sinkiang-provinsie, Republiek China|Sinkiang]],<ref name="Yin 2016" /> [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] |Ten minste 12 000 Chinese burgers is na Sinkiang gedeporteer, terwyl 5 500 Chinese Sowjet-burgers na Sentraal-Asië gedeporteer is.<ref name="Yin 2016" /> |- | 1938 | [[Persiese Jode]] | 6 000{{sfn|Polian|2004|p=329}} | [[Mary-provinsie]] ([[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]]) | Verlate gebied van noordelike [[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]] | |- | Januarie 1938 | [[Asere]], [[Perse]], Koerde, en [[Assiriërs]] | 6 000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=77}} | [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | [[Pahlavi-dinastie|Iraanse]] burgerskap | |- | Januarie 1940 – 1941 | Pole, [[Jode]], en [[Oekraïners]] (insluitend vlugtelinge uit [[Pole]]) | 320 000{{Sfn|Sanford|2007}} | Wes-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], Wes-[[Belorussiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Belorussië]] | Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | Junie 1940 | [[Kola-Noorweërs|Noorweërs]], [[Finne]], [[Swede]], [[Este]], [[Lette]], en [[Litauers]] | 6 973<ref>[[Pavel Polian]], ''[[Not of Their Own Will]]''</ref><ref name=23.6.40/> | [[Moermansk]] en [[Moermansk-oblas]] | [[Karelo-Finse SSR]] en later na [[Archangelsk-oblas]] | Lawrenti Beria se bevel van 23 Junie 1940 oor hervestiging van "burgers van buitelandse nasionaliteite"<ref name=23.6.40>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/165305-prikaz-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-soyuza-ssr-za-1940-g-o-pereselenii-iz-g-murmanska-i-murmanskoy-obl-grazhdan-inonatsionalnostey-moskva-23-iyunya-1940-g Приказ Народного комиссариата внутренних дел Союза ССР за 1940 г. О переселении из г. Мурманска и Мурманской обл. граждан инонациональностей. Москва. 23 июня 1940 г.]</ref> |- | Junie 1940 |Duitsers, Pole, Chinese, [[Grieke]], Koreane, en ander "burgers van buitelandse nasionaliteite" | 1 743<ref name=23.6.40/> | [[Moermansk]] en [[Moermansk-oblas]] | [[Altaj Krai]] | Lawrenti Beria se bevel van 23 Junie 1940 oor hervestiging van "burgers van buitelandse nasionaliteite"<ref name=23.6.40/> |- | Julie 1940 tot 1953 | Este, Lette, en Litauers | 203 590{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=100}} | [[Baltiese state]] | [[Siberië]] en Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | |- | September 1941 – Maart 1942 | Duitsers | 855 674{{Sfn|Salitan|1992|p=74}} | [[Wolga-Duitsers|Powolsje]], die [[Kaukasus-Duitsers|Kaukasus]], [[Krim-Duitsers|Krim]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], [[Moskou]], sentrale [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Siberië]] | |- | Augustus 1943 | [[Karatsjais]] | 69 267{{Sfn|Bugay|1996|p=156}} | [[Karatsjai–Tsjerkesiese Outonome Oblas|Karatsjai–Tsjerkesiese AO]], [[Stawropol Krai]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]], ander | [[Bandiet]]isme, ander |- | Desember 1943 | [[Kalmukke]] | 93 139<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Kalmukse ASSR]], ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Siberië]] | |- | Februarie 1944 | [[Tsjetsjniërs]] en [[Ingoesjetiërs]] | 478 479{{Sfn|Askerov|2015|p=12}} | [[Noord-Kaukasus]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | [[1940-1944 opstand in Tsjetsjenië]] |- | April 1944 | Koerde en Asere | 3 000{{sfn|Polian|2004|p=33¸1}} | [[Tbilisi]] ([[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]]) | Suidelike [[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]] | |- | Mei 1944 | [[Balkare]] | 37 406{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}–40 900<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Noord-Kaukasus]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | Mei 1944 | [[Krim-Tatare]] | 191 014{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union">{{cite web|publisher=Human Rights Watch|date=September 1991| location=New York |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf | title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations| access-date=30 June 2017}}</ref> | [[Krimse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Krim]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | Mei–Junie 1944 | Grieke, [[Bulgare]], [[Armeniërs]], en [[Turke]] | 37 080<br/><small>(9 620 Armeniërs, 12 040 Bulgare, 15 040 Grieke{{Sfn|Korostelina|2007|p=9}})</small> | [[Krimse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Krim]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] (?) | |- | Junie 1944 | [[Kabardiërs]] | 2 000 | [[Kabardino-Balkariese ASSR]], ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | Suidelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | Samewerking met die [[Nazi]]'s |- | Julie 1944 | [[Katakombe-kerk|Russiese Ware Ortodokse Kerk]]-lede | 1 000 | Sentrale [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | [[Siberië]] | |- | November 1944 | [[Meschetiese Turke]], Koerde, [[Hemsjins]], [[Pontiese Grieke]], [[Karapapakhs]], [[Lazi]], en ander inwoners van die grenssone | 115 000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | Suidwes-[[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | November 1944 – Januarie 1945 | [[Hongare in Oekraïne|Hongare]] en Duitsers | 30 000–40 000{{sfn|Bognár|2012|p=56}} | [[Trans-Karpatiese Oekraïne tydens die Tweede Wêreldoorlog|Transkarpatiese Oekraïne]] | [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Donbas]], [[Belorussiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Belorussië]] | |- | Januarie 1945 | "Verraaiers en kollaborateurs" | 2 000{{sfn|Polian|2004|p=332}} | [[Mineralnyje Wody]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | Samewerking met die [[Nazisme|Nazi's]] |- | 1945–1946 | Gerepatrieerde Sowjet-Duitsers wat onder Duitse beheer tydens die Tweede Wêreldoorlog gewoon het | Meer as 200 000{{sfn|Pohl|2022|p=8}} | | Siberië en Kasakstan | |- | 1944–1953 | Gesinne van die [[Oekraïense Opstandige Leër]] | 204 000<ref>Viatrovych, V.; Hrytskiv, R.; Dereviany, I.; Zabily, R.; Sova, A.; Sodol, P. (2007). Volodymyr Viatrovych (ed.). Українська Повстанська Армія – Історія нескорених [Ukrainian Insurgent Army – History of the unconquered] (in Ukrainian). Lviv Liberation Movement Research Centre. pp. 307–310.</ref> | [[Wes-Oekraïne]] | [[Siberië]] | |- | 1944–1953 | Pole | 1 240 000<ref name="Council of Europe"/> | [[Kresy]]-streek | naoorlogse [[Pole]] | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1945–1950 | Duitsers | Tienduisende | [[Königsberg]] | Wes- of Midde-Duitsland | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1945–1951 | [[Japannese mense|Japannese]] en Koreane | 400 000{{Sfn|McColl|2014|p=803}} | Hoofsaaklik uit [[Sachalin]], [[Koerile]] | [[Siberië]], [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste]], [[Noord-Korea]], [[Japan]] | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1948–1951 | Asere | 100 000<ref>{{cite journal|title=The alteration of place names and construction of national identity in Soviet Armenia|first=Arseny |last=Saparov|url=http://www.cairn.info/article.php?ID_REVUE=CMR&ID_NUMPUBLIE=CMR_441&ID_ARTICLE=CMR_441_0179|year=2003|volume=44|issue=1 |journal=Cahiers du monde russe|pages=179–198}}</ref> | [[Armeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Armenië]] | [[Koera-Aras-laagland]], [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]] | "Maatreëls vir hervestiging van kollektiewe plaaswerkers" |- | Mei–Junie 1949 | Grieke, Armeniërs, en Turke | 57 680{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}}<br/><small>(insluitend 15 485 Dasjnaks)</small>{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | Die [[Swart See]]-kus ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]), [[Suid-Kaukasus]] | Suidelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | Lidmaatskap in die nasionalistiese [[Armeense Revolusionêre Federasie|Dasjnaktsoetioen-Party]] (Armeniërs), [[Griekeland|Griekse]] of [[Turkye|Turkse]] burgerskap (Grieke): "verdagte oor-grens etniese bande."<ref name=":1" /> |- | Maart 1951 | [[Basmatsji-beweging|Basmatsji]] | 2 795{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | Noordelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | |- | April 1951 | [[Jehovasgetuies]] | 8 576–9 500{{Sfn|Baran|2016|p=62}} | Hoofsaaklik uit [[Moldawiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Moldawië]] en [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | [[Wes-Siberiese ekonomiese streek|Wes-Siberië]] | [[Operasie Noord]] |- | 1991 | Armeniërs | 24 dorpe,<ref>Gokhman, M. "Карабахская война" [The Karabakh War]. ''Russkaya Misl''. 29 November 1991.</ref> 17 000 mense<ref>Melkonian. ''My Brother's Road'', p. 186.</ref> | [[Nagorno-Karabach]] | Armenië | [[Operasie Ring]] Begeerte om met Armenië te herenig en/of meer outonomie van die Aserbeidjanse SSR te verkry.<ref name="memorial2">[http://sumgait.info/ring/seda-vermisheva/karabakh-deportation-3.htm Доклад Правозащитного центра общества "Мемориал"] Нарушения прав человека в ходе проведения операций внутренними войсками МВД СССР, советской армией и МВД Азербайджана в ряде районов Азербайджанской Республики в период с конца апреля по начало июня 1991 года</ref><ref name="Wilson">[http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html Report by Professor Richard Wilson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060342/http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html|date=21 September 2013}} "On the Visit to the Armenian-Azerbaijani Border, May 25–29, 1991" Presented to the First International Sakharov Conference on Physics, Lebedev Institute, Moscow on 31 May 1991.</ref> |- | 1920 tot 1953 | '''Totaal''' | '''~20 296 000 -''' | | | |} ==Sien ook== * ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'' * [[Demografiese ingenieurswese]] * [[Dokterskomplot#Beweerde beplande deportasie van Jode|Dokterskomplot: Spekulasie oor 'n beplande deportasie van Jode]] * [[Joodse Outonome Oblas#Joodse vestiging in die streek|Joodse Outonome Oblas: Joodse vestiging in die streek]] * [[Lys van etniese suiweringsveldtogte]] ==Notas== {{Notelist}} ==Aanhalings== {{Reflist}} ===Bibliografie=== {{refbegin|30em}} * {{cite book| last1=Andrew| first1=Christopher| last2=Mitrokhin| first2=Vasili| year=2005| location=New York| title=The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World| publisher=Basic Books| isbn=9781422393123| lccn=1422393127| url=https://www.academia.edu/120944456}} * {{cite book |last=Council of Europe |ref=Council of Europe |url=https://books.google.com/books?id=sE67dG7WJWUC&q=finns&pg=PA157 |title=Documents: working papers, 2006 ordinary session (third part), 26–30 June 2006, Vol. 4: Documents 10868, 10886, 10893, 10903-10950 |page=158 |isbn=9789287160270 |date=19 March 2007 |publisher=Council of Europe }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L0jDCAAAQBAJ&q=chechens+ingush+deported+478%2C479&pg=PA12 |title=Historical Dictionary of the Chechen Conflict |first=Ali |last=Askerov |publisher=Rowman & Littlefield |page=12 |year=2015 |lccn=2015-000755 |isbn=9781442249257 }} * {{cite book |last=Allworth |year=1998 |title=The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents |first=Edward |publisher=[[Duke University Press]] |location=Durham |isbn=9780822319948 |oclc=610947243 |lccn=97019110 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse }} * {{cite book |last=Baran |first=Emily B. |url=https://books.google.com/books?id=M-cRDAAAQBAJ&q=jehovas+8%2C576+soviet&pg=PA62 |title=Dissent on the Margins: How Soviet Jehovah's Witnesses Defied Communism and Lived to Preach about It |edition=repeated |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0190495497 }} * {{cite book|last=Bekus|first=Nelly|title=Struggle Over Identity: The Official and the Alternative "Belarusianness"|publisher=[[Central European University Press]]|location=Budapest|year=2010|lccn=2010008736|isbn=9789639776685|url=https://books.google.com/books?id=DiwPRpRYt2kC&pg=PA42}} * {{cite journal |last=Bognár |first=Zalán |title=A kárpátaljai magyar és német polgári lakosság tömeges elhurcolása szovjet hadifogságba |trans-title=The deportation of masses of Hungarian and German civilians from Subcarpathia to Soviet prisoner of war camps |journal=Orpheus Noster |volume=4 |issue=2 |pages=46–60 |year=2012 |url=https://www.academia.edu/11885029 |publisher=Károli Gáspár Református Egyetem |location=Budapest |language=hu }} * {{cite journal |last=Bryan |year=1984 |title=Anti-religious activity in the Chechen-Ingush republic of the USSR and the survival of Islam |first=Fanny E. |journal=Central Asian Survey |volume=3 |issue=2 |pages=99–115 |doi=10.1080/02634938408400466 }} * {{cite book |last1=Buckley |first1=Cynthia J. |first2=Blair A. |last2=Ruble |first3=Erin Trouth |last3=Hofmann |title=Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia |publisher=[[Woodrow Wilson Center Press]] |year=2008 |lccn=2008-015571 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=wulDuN7APaIC&pg=PA207 |isbn=978-0801890758 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xwp5y9NDaEwC&pg=PA198 |title=The Deportation of Peoples in the Soviet Union |last=Bugay |first=Nikolay |year=1996 |publisher=Nova Publishers |isbn=978-1560723714 }} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |year=2014 |title=Tsarist continuities in Soviet nationalities policy: A case of Korean territorial autonomy in the Soviet Far East, 1923-1937 |url=https://www.academia.edu/17823472 |journal=Eurasia Studies Society of Great Britain & Europe Journal |volume=3 |pages=32–33 }} * {{cite book| last=Chang| first=Jon K.| year=2018| location=Honolulu| title=Burnt by the Sun: The Koreans of the Russian Far East| publisher=University of Hawaii Press| isbn=9780824876746| lccn=2015046032| url=https://books.google.com/books?id=qh7HDwAAQBAJ&pg=PA157}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence and the Continuities between Soviet and Russian Intelligence Practices |journal=The Intelligencer |volume=24 |number=1 |pages=23–29 |year=2019a | url=https://www.academia.edu/40140752}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=Ethnic Cleansing and Revisionist Russian and Soviet History |journal=Academic Questions |volume=32 |number=2 |pages=263–270 |year=2019b |doi=10.1007/s12129-019-09791-8 |doi-broken-date=1 July 2025 |s2cid=150711796 |url=https://www.academia.edu/38789672}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence: A Study of Five Soviet "Naturals"| journal=Region |volume=12 |number=2 |pages=147–170 |year=2023 |doi=10.1353/reg.2023.a936449 |jstor=27333832 |url=https://www.jstor.org/stable/27333832 }} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence: The "Naturals"--One Variant of Soviet Illegal| journal=The Intelligencer |volume=29 |number=1 |pages=33–43 |year=2024|url=https://www.academia.edu/117468144 }} * {{cite book |title=The Making and Breaking of Soviet Lithuania: Memory and Modernity in the Wake of War |first=Violeta |last=Davoliūtė |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781134693580 |url=https://books.google.com/books?id=82uGAgAAQBAJ&pg=PT29 }} * {{cite book |last1=Dundovich |first1=Elena |first2=Francesca |last2=Gori |first3=Emanuela |last3=Guercetti |url=https://books.google.com/books?id=X2FGqiDKFysC&q=6%2C015 |title=Reflections on the Gulag: With a Documentary Index on the Italian Victims of Repression in the USSR |edition=37 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2003 |isbn=978-8807990588 }} * {{cite journal |last=Ellman |first=Michael |author-link=Michael Ellman |title=Soviet Repression Statistics: Some Comments |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=54 |issue=7 |pages=1151–1172 |year=2002 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/d4ac/a67ff06f3902c7b95b9eff2562f223f16c2b.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427044908/https://pdfs.semanticscholar.org/d4ac/a67ff06f3902c7b95b9eff2562f223f16c2b.pdf |archive-date=27 April 2018 |jstor=826310 |doi=10.1080/0966813022000017177 |url-status=dead |s2cid=43510161 }} * {{cite book |last=Fisher |title=Crimean Tatars |first=Alan W. |location=Stanford, California |publisher=Hoover Press |year=2014 |isbn=9780817966638 |oclc=946788279 |lccn=76041085 }} * {{cite journal |last=Fredholm |first=Michael |year=2000 |volume=19 |issue=3 |pages=315–327 |title=The prospects for genocide in Chechnya and extremist retaliation against the West |doi=10.1080/026349300750057955 |journal=Central Asian Survey |s2cid=145806371 }} * {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA28 | last=Frucht | first=Richard C. | title=Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture | volume=2 | publisher=[[ABC-CLIO]] | year=2004 | page=28 | isbn=978-1576078006 }} * {{cite book |last=Grieb |first=Christiane |chapter=War Crimes, Soviet, World War II |year=2014 |title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond |editor-first=Timothy |editor-last=C. Dowling |lccn=2014017775 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781598849486 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA930 }} * {{cite book |last=Griffin |first=Nicholas |year=2004 |title=Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226308593 |lccn=2003063352 |url=https://books.google.com/books?id=rUYyhMxHqnQC&pg=PA40 |location=Chicago }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book | last=Gross | first=Feliks | author-link=Feliks Gross | title=The Civic and the Tribal State: The State, Ethnicity, and the Multiethnic State | publisher=Greenwood Publishing Group | year=1998 | isbn=9780313291456 | lccn=98012329 | url=https://books.google.com/books?id=sJhWKAcXXKcC&pg=PA37 }} * {{cite journal |last=Hirsch |first=Francine |year=2002 |journal=Slavic Review |title=Race without the Practice of Racial Politics |volume=61 |issue=1 |pages=30–43 |jstor=2696979 |doi=10.2307/2696979 |s2cid=147121638 }} * {{cite book |last=Joes |first=Anthony James |chapter=Guerrilla Warfare |year=2010 |page=[https://archive.org/details/stresswarconflic00fink/page/n375 357] |editor-last=Fink |editor-first=George |title=Stress of War, Conflict and Disaster |url=https://archive.org/details/stresswarconflic00fink |url-access=limited |publisher=Academic Press |isbn=9780123813824 |lccn=2010024875 }} * {{cite book |last=Jones |first=Adam |author-link=Adam Jones (Canadian scholar) |title=Genocide: A Comprehensive Introduction |edition=revised |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=9781317533856 |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=0kBZBwAAQBAJ&pg=PA203 }} * {{cite book |last=Kleveman |first=Lutz |author-link=Lutz Kleveman |year=2002 |page=87 |title=Der Kampf um das Heilige Feuer: Wettlauf der Weltmächte am Kaspischen Meer |language=de |publisher=[[Rowohlt Verlag|Rowohlt]] |isbn=9783871344565 |url=https://books.google.com/books?id=dnntAAAAMAAJ&q=V%C3%B6lkermord }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LzB9DAAAQBAJ&q=9%2C620+armenian+12%2C420+Bulgarians+15%2C040+greeks&pg=PA9 |page=9 |title=Social Identity and Conflict: Structures, Dynamics, and Implications |first=K. |last=Korostelina |publisher=Springer |year=2007 |isbn=9780230605671 }} * {{cite book |last=Legters |first=Lyman H. |year=1992 |title=Native Americans and Public Policy |chapter=The American Genocide |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wghp62KBvWYC&pg=PA104 |editor-last=Lyden |editor-first=Fremont J. |isbn=9780822976820 |location=Pittsburgh |oclc=555693841 |publisher=[[University of Pittsburgh Press]] }} * {{cite journal |last=Kotljarchuk |first=Andrej |year=2014 |page=53 |title=3. The Nordic Threat: Soviet Ethnic Cleansing on the Kola Peninsula |url=http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:748534/FULLTEXT01.pdf }} * {{cite book |last=Margolis |first=Eric |author-link=Eric Margolis (journalist) |year=2008 |page=277 |title=American Raj: Liberation Or Domination? |publisher=[[Key Porter Books]] |isbn=9781554700875 |lccn=2008431610 }} * {{Cite journal |last=Martin |first=Terry |year=1998 |title=The Origins of Soviet Ethnic Cleansing |journal=[[The Journal of Modern History]] |volume=70 |issue=4 |pages=813–861 |jstor=10.1086/235168 |doi=10.1086/235168 |s2cid=32917643 |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3229636/Martin%201998.pdf?sequence=2 }} * {{cite book |last=Mawdsley |first=Evan |year=1998 |title=The Stalin Years: The Soviet Union, 1929–1953 |publisher=[[Manchester University Press]] |isbn=9780719046001 |lccn=2003046365 }} * {{cite book |last=McColl |first=R. W. |title=Encyclopedia of World Geography - Facts on File library of world geography |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=400%2C000 |publisher=Infobase Publishing |year=2014 |page=803 |isbn=9780816072293 |oclc=58431770 }} * {{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Historical Dictionary of Georgia |edition=2 |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Maryland |year=2015 |isbn=9781442241466 |lccn=2014024518 |url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ&pg=PA191 }} * {{cite journal |last=Morris |first=James |year=2004 |title=The Polish terror: spy mania and ethnic cleansing in the great terror |doi=10.1080/0966813041000235137 |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=56 |issue=5 |pages=751–766 |s2cid=154560102 }} * {{cite book |last=Naimark |first=Norman M. |title=Stalin's Genocides |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |year=2010 |isbn=9780691147840 |lccn=2010019063 |url=https://books.google.com/books?id=F3UwF1eqb0AC }} * {{cite book|last=Pai|first=Hyung Il|title=Constructing "Korean" Origins: A Critical Review of Archaeology, Historiography, and Racial Myth in Korean State-Formation Theories|location=Cambridge|publisher=Harvard University Press|year=2000|isbn=9780674002449|url=https://books.google.com/books?id=QxztLeLoVkQC}} * {{cite book|last=Park|first=Alyssa M.|title=Sovereignty experiments: Korean migrants and the building of borders in northeast Asia, 1860-1945 |location=Ithaca|publisher=Cornell University Press|year=2019|isbn=9781501738371|lccn=2019001070}} * {{cite book|last=Pavlenko|first=Aneta|author-link=Aneta Pavlenko|title=Multilingualism in Post-Soviet Countries|publisher=Multilingual Matters|year=2008|isbn=9781847690876|lccn=2008012757|url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA170}} * {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=WD-iBQAAQBAJ&q=ESTONIA+DEPORTED+SOVIET+8%2C000+dead&pg=PA55 | title=Transitional and Retrospective Justice in the Baltic States | last1=Pettai | last2=Pettai | first1=Eva-Clarita | first2=Vello | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=2014 | lccn=2014-043729 | isbn=978-1107049499 }} * {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |title=The Stalinist Penal System |date=1997 |publisher=McFarland |isbn=0786403365 }} * {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |year=1999 |title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949 |location=Westport,&nbsp;CT |publisher=[[Greenwood Press]] |lccn=98-046822 |isbn=978-0-313-30921-2 }} * {{cite journal |last=Pohl |first=J. Otto |title=Stalin's genocide against the "Repressed Peoples" |journal=Journal of Genocide Research |year=2000 |pages=267–293 |doi=10.1080/713677598 |volume=2 |issue=2 |s2cid=59194258 }} * {{cite book |last=Polian |first=Pavel |author-link=Pavel Polian |year=2004 |title=Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR |location=Budapest |publisher=[[Central European University Press]] |isbn=978-9-639-24168-8 |title-link= Against Their Will (book)}} * {{cite book |title=Moscow's Lost Empire |last=Rywkin |first=Michael |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=9781315287713 |lccn=93029308 |url=https://books.google.com/books?id=k8oPc9BCz_4C&pg=PA67 }} * {{cite book |title=Politics and Nationality in Contemporary Soviet-Jewish Emigration, 1968-89 |last=Salitan |first=Laurie P. |editor=Rosemary Thorp |publisher=Springer |year=1992 |isbn=978-1349097562 |url=https://books.google.com/books?id=YTOvCwAAQBAJ&q=Soviet+000+germans+deported&pg=PA74 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tV2AAgAAQBAJ&q=soviet+320%2C000+poles+deported&pg=PT56 |title=Katyn and the Soviet Massacre of 1940: Truth, Justice and Memory |last=Sanford |first=George |publisher=Routledge |year=2007 |lccn=2004-065124 |isbn=9781134302994 }} * {{cite journal |last=Statiev |year=2010 |first=Alexandar |journal=Journal of Genocide Research |volume=11 |issue=2–3 |pages=243–264 |title=Soviet ethnic deportations: intent versus outcome |doi=10.1080/14623520903118961 |s2cid=71905569 }} * {{cite book|last=Stephan|first=John J.|title=The Russian Far East: A History|publisher=Stanford University Press|location=Stanford|year=1994|isbn=9780804727013|url=https://books.google.com/books?id=Jce4rBWjG5wC}} * {{cite book |last=Ther |first=Philipp |year=2014 |page=118 |title=The Dark Side of Nation-States: Ethnic Cleansing in Modern Europe |publisher=Berghahn Books |isbn=9781782383031 |lccn=2011516970 |location=Göttingen |url=https://books.google.com/books?id=jHEXAwAAQBAJ&pg=PA118 }} * {{cite book |last=Tishkov |first=Valery |author-link=Valery Tishkov |year=2004 |page=33 |title=Chechnya: Life in a War-Torn Society |volume=6 |publisher=University of California Press |isbn=9780520930209 |lccn=2003017330 |location=[[Berkeley, California|Berkeley]] }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gG6cPY2RpzUC&q=1%2C803%2C392&pg=PA32 |title=The Unknown Gulag: The Lost World of Stalin's Special Settlements |page=32 |last=Viola |first=Lynne |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=9780195187694 |author-link=Lynne Viola }} * {{cite journal |last=Weiner |first=Amir |year=2002 |title=Nothing but Certainty |journal=[[Slavic Review]] |volume=61 |issue=1 |jstor=2696980 |pages=44–53 |doi=10.2307/2696980 |s2cid=159548222 }} * {{cite book |last=Werth |first=Nicolas |author-link=Nicolas Werth |title=Stalinism and Nazism: History and Memory Compared |editor-first1=Henry |editor-last1=Rousso |editor-link=Henry Rousso |editor-first2=Richard Joseph |editor-last2=Golsan |publisher=University of Nebraska Press |year=2004 |lccn=2003026805 |isbn=9780803290006 |chapter=Strategies of Violence in the Stalinist USSR |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CIt7fMp30sAC&pg=PA73 }} * {{cite book |last=Werth |first=Nicholas |chapter=The Crimes of the Stalin Regime: Outline for an Inventory and Classification |editor-last=Stone |editor-first=Dan |edition=repeated |lccn=2007048561 |title=The Historiography of Genocide |url=https://archive.org/details/historiographyge00ston |url-access=limited |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=9780230297784 |location=Basingstoke |page=[https://archive.org/details/historiographyge00ston/page/n426 412] }} * {{cite book |last=Williams |first=Brian Glyn |author-link=Brian Glyn Williams |title=The Crimean Tatars: From Soviet Genocide to Putin's Conquest |publisher=[[Oxford University Press]] |location=London, New York |lccn=2015033355 |year=2015 |url=https://books.google.com/books?id=xabnCwAAQBAJ&pg=PA109 |isbn=9780190494728 }} {{refend}} ==Verdere leeswerk== {{refbegin}} * [[Pavel Polian|Polian, Pavel]] (Павел Полян), ''Deportations in the USSR: An index of operations with list of corresponding directives and legislation'', [[Russiese Akademie van Wetenskap]]. * Павел Полян, ''Не по своей воле...'' (Pavel Poljan, ''[[Not by Their Own Will]]... A History and Geography of Forced Migrations in the USSR''), ОГИ Мемориал, Moskou, 2001, {{ISBN|5-94282-007-4}} * 28 августа 1941 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О выселении немцев из районов Поволжья". * 1943 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О ликвидации Калмыцкой АССР и образовании Астраханской области в составе РСФСР". *Постановление правительства СССР от 12 января 1949 г. "О выселении с территории Литвы, Латвии и Эстонии кулаков с семьями, семей бандитов и националистов, находящихся на нелегальном положении, убитых при вооруженных столкновениях и осужденных, легализованных бандитов, продолжающих вести вражескую работу, и их семей, а также семей репрессированных пособников и бандитов" * Указ Президиума Верховного Совета СССР от 13 декабря 1955 г. "О снятии ограничений в правовом положении с немцев и членов их семей, находящихся на спецпоселении". * 17 марта 1956 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О снятии ограничений в правовом положении с калмыков и членов их семей, находящихся на спецпоселении". * 1956 г. Постановление ЦК КПСС "О восстановлении национальной автономии калмыцкого, карачаевского, балкарского, чеченского и ингушского народов". * 29 августа 1964 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О внесении изменений в Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 августа 1941 г. о переселении немцев, проживающих в районах Поволжья". * 1991 г: Wette van [[Russiese Federasie]]: "О реабилитации репрессированных народов", "О реабилитации жертв политических репрессий". {{refend}} ==Wikisource== * [[wikisource:State Defense Committee Decree No. 5859ss|Staatsverdedigingskomitee-dekreet No. 5859ss: Oor Krim-Tatare]] (Sien ook [https://web.archive.org/web/20090211130849/http://www.euronet.nl/users/sota/tatardep2.html Drie antwoorde op die Dekreet No. 5859ss]) ==Eksterne skakels== {{Commons category|Soviet deportations}} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php These Names Accuse (Soviet Deportations in Latvia)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918113428/http://latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php |date=18 September 2013 }} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php Baltic Deportation Instructions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530022935/http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php |date=30 May 2013 }} – Volle teks, Engels * [https://www.loc.gov/exhibits/archives/depo.html DEPORTATIONS] Onthullings uit die Russiese Argiewe by die [[Library of Congress|Biblioteek van die Kongres]] * [http://www.unpo.org/article.php?id=438 Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313052815/http://unpo.org/article.php?id=438 |date=13 March 2016 }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m3955/is_n8_v48/ai_19298459/pg_3 The scale and nature of German and Soviet repression and mass killings, 1930–45] * [https://web.archive.org/web/20160303205122/http://demoscope.ru/weekly/2004/0147/biblio01.php Эдиев Д.М. Демографические потери депортированных народов СССР. Ставрополь, 2003] * [http://tadeuszromer.com Polish deportees in the USSR] Lys saamgestel in 1941 deur [[Tadeusz Romer]], die Poolse ambassadeur in Japan {{Josef Stalin}} {{Sowjetunie}} {{Authority control}} [[Kategorie:Deportasie]] [[Kategorie:Gedwonge migrasie in die Sowjetunie| ]] [[Kategorie:Politieke onderdrukking in die Sowjetunie]] [[Kategorie:Sowjetse oorlogsmisdade in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Etniese suiwering in Europa]] [[Kategorie:Etniese suiwering in Asië]] [[Kategorie:Etniese suiwering van Duitsers]] [[Kategorie:Sowjet-etniese beleid]] [[Kategorie:Josef Stalin]] [[Kategorie:Vervolging van Boeddhiste]] [[Kategorie:Vervolging van Moslems]] [[Kategorie:NKWD-operasies]] [[Kategorie:Interne migrasie]] [[Kategorie:Volksmoorde in Asië]] [[Kategorie:Volksmoorde in Europa]] [[Kategorie:Rassisme in die Sowjetunie]] 524m3a8897lm42aiwya44rmga5tt647 Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield 0 461035 2915229 2913839 2026-07-02T13:16:42Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ Australiër wat as klerk op Piquetberg gestasioneer is, omskryf sy wedervaringe van die spoorlyn, en die blokhuise op Malmesbury op feitlik elke straathoek. 2915229 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. == Oorsprong == Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} == Politieke agtergrond == === Parlementêre politiek === Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} === Parogiale kerkpolitiek === Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. == Aanloop == '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> === Op soek na die Goue Middeweg === '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld. :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie. :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ===== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ===== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ===== Hopefield hou groot vergadering ===== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ===== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ===== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''12—15 Maart 1902:''' 'n Australiër word as klerk in die militêre korps aangestel. Sy wedervaringe na Piquetberg word in die ''Ovens and Murray Advertiser'' op 2 Augustus gepubliseer. Hy skryf: Op Malmesbury is daar 'n blokhuis op elke straathoek, en die dorp in sy geheel is feitlik met doringdraad afgesper. Hier moes hy vanaf die Woensdag vertoef om die Vrydagoggendtrein (14 Maart 1902) na Moorreesburg te haal. Moorreesburg beskou hy as die verveligste dorp wat hy nog ooit in sy ganse lewe aangetref het; die geboue is orals wanordelik rond en bont gestrooi. Hy is veral suur omdat daar nie 'n gewone trein na Piquetberg loop nie, maar kom toe te hore van 'n broodwa wat op pad is Piquetberg toe en kry die geleentheid om saam te gaan. Die konvooi vertrek 5 nm. en roep halt teen 10 nm. by die Bergrivierbrug, waar hul die nag uitgespan het. Al het die korrespondent vroeg opgestaan, kom hy eers teen 10 vm. op Piquetberg aan. Opvallend hier is die doringdraad en die blokhuise wat orals rondstaan, asook die poskantoor wat vol gate geskiet is.<ref>[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/201475487?searchTerm=mooreesburg# ''Ovens and Murray Advertiser''. 1902. South Africa. 2 August, p. 11]: [...] I could not eat nor sleep, and Mr. Rail, who was kindness itself, interested himself on my behalf and obtained for me a position as civilian clerk in the Army Service Corps. I signed on on the 11th of March, and on the 12th of March was ordered to Piquetberg, a small village 100 miles north of Cape Town. This suited me admirably for my medical man had ordered me to leave Cape Town.<br>The trip was void of interest till Malmesbury was reached, and it was here I saw the first signs of warfare. At the intersection of all streets blockhouses had been erected, and the entire town was surrounded and interlaced with barbed wire barricades. I had to remain in Malmesbury from Wednesday evening till Friday morning, when I caught a train to Mooreesburg, which is a small scattered village, as uninteresting a place I ever struck. I was disgusted to find there was no regular train service from there to Piquetberg, 36 miles by rail, and 20 miles by road distant. I found a transport waggon was leaving with bread for Piquetberg that evening (Friday, 14th March), so I made it allright with the conductor, and came along it. We left about 5 o'clock, and trekked till 10 o'clock, when we reach Berg River Bridge, where we outspanned. I had no bedding, but I improvised a bed by putting my mackintosh on the ground, making a pillow with a pair of boots and a parcel, and covering myself with my overcoat. We neglected to bring rations with us, so saving munching a bit of dry bread, I went supperless to bed, and considering the circumstances rested fairly well, but I was not sorry to make an early start next morning, and when we reached my destination at 10 o'clock it was not long before I had a good wash and satisfactory breakfast.<br>Piquetberg is a very pretty little village, and is situated at the foot of a high range of mountains, from which it takes it name. The main building in the village is the Dutch Reformed Church, which would not be passed without a second look in any city, but there are not other buildings worth noticing save the post office, and even that would call for no attention if it were not for the many bullet marks which it presents, there being reminiscences of the visit the Boers paid it some time ago. As in Malmesbury, block houses and barbed wire barricades are conspicuous. [...] The climate is very good, and I need not say how thankful I am that it has wonderfully improved my health. [...]</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] 23ufjycy11hfihdzwfv3w60l2qvlf4g 2915230 2915229 2026-07-02T13:19:28Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2915230 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. == Oorsprong == Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} == Politieke agtergrond == === Parlementêre politiek === Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} === Parogiale kerkpolitiek === Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. == Aanloop == '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> === Op soek na die Goue Middeweg === '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld. :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie. :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ===== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ===== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ===== Hopefield hou groot vergadering ===== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ===== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ===== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''12—15 Maart 1902:''' 'n Australiër word as klerk in die militêre korps aangestel. Sy wedervaringe na Piquetberg word in die ''Ovens and Murray Advertiser'' op 2 Augustus gepubliseer. Hy skryf: Op Malmesbury is daar 'n blokhuis op feitlik elke straathoek, en die dorp in sy geheel is met doringdraad afgesper. Hier moes hy vanaf die Woensdag vertoef om die Vrydagoggendtrein (14 Maart 1902) na Moorreesburg te haal. Moorreesburg beskou hy as die verveligste dorp wat hy nog ooit in sy ganse lewe aangetref het; die geboue is orals rond en bont gestrooi. Hy is veral suur omdat daar nie 'n gewone trein na Piquetberg loop nie, maar kom toe te hore van 'n broodwa wat op pad is Piquetberg toe en kry die geleentheid om saam te gaan. Die konvooi vertrek 5 nm. en roep halt teen 10 nm. by die Bergrivierbrug, waar hul die nag uitgespan het. Al het die korrespondent vroeg opgestaan, kom hy eers teen 10 vm. op Piquetberg aan. Opvallend hier is die doringdraad en die blokhuise wat orals rondstaan, asook die poskantoor wat vol gate geskiet is.<ref>[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/201475487?searchTerm=mooreesburg# ''Ovens and Murray Advertiser''. 1902. South Africa. 2 August, p. 11]: [...] I could not eat nor sleep, and Mr. Rail, who was kindness itself, interested himself on my behalf and obtained for me a position as civilian clerk in the Army Service Corps. I signed on on the 11th of March, and on the 12th of March was ordered to Piquetberg, a small village 100 miles north of Cape Town. This suited me admirably for my medical man had ordered me to leave Cape Town.<br>The trip was void of interest till Malmesbury was reached, and it was here I saw the first signs of warfare. At the intersection of all streets blockhouses had been erected, and the entire town was surrounded and interlaced with barbed wire barricades. I had to remain in Malmesbury from Wednesday evening till Friday morning, when I caught a train to Mooreesburg, which is a small scattered village, as uninteresting a place I ever struck. I was disgusted to find there was no regular train service from there to Piquetberg, 36 miles by rail, and 20 miles by road distant. I found a transport waggon was leaving with bread for Piquetberg that evening (Friday, 14th March), so I made it allright with the conductor, and came along it. We left about 5 o'clock, and trekked till 10 o'clock, when we reach Berg River Bridge, where we outspanned. I had no bedding, but I improvised a bed by putting my mackintosh on the ground, making a pillow with a pair of boots and a parcel, and covering myself with my overcoat. We neglected to bring rations with us, so saving munching a bit of dry bread, I went supperless to bed, and considering the circumstances rested fairly well, but I was not sorry to make an early start next morning, and when we reached my destination at 10 o'clock it was not long before I had a good wash and satisfactory breakfast.<br>Piquetberg is a very pretty little village, and is situated at the foot of a high range of mountains, from which it takes it name. The main building in the village is the Dutch Reformed Church, which would not be passed without a second look in any city, but there are not other buildings worth noticing save the post office, and even that would call for no attention if it were not for the many bullet marks which it presents, there being reminiscences of the visit the Boers paid it some time ago. As in Malmesbury, block houses and barbed wire barricades are conspicuous. [...] The climate is very good, and I need not say how thankful I am that it has wonderfully improved my health. [...]</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] c75n4rk9aijxusvzh7fj3rx39jyzrcd 2915399 2915230 2026-07-02T21:40:27Z Jcb 223 2915399 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. == Oorsprong == Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} == Politieke agtergrond == === Parlementêre politiek === Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} === Parogiale kerkpolitiek === Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. == Aanloop == '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> === Op soek na die Goue Middeweg === '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld. :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie. :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ==== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ==== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ==== Hopefield hou groot vergadering ==== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ==== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ==== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''12—15 Maart 1902:''' 'n Australiër word as klerk in die militêre korps aangestel. Sy wedervaringe na Piquetberg word in die ''Ovens and Murray Advertiser'' op 2 Augustus gepubliseer. Hy skryf: Op Malmesbury is daar 'n blokhuis op feitlik elke straathoek, en die dorp in sy geheel is met doringdraad afgesper. Hier moes hy vanaf die Woensdag vertoef om die Vrydagoggendtrein (14 Maart 1902) na Moorreesburg te haal. Moorreesburg beskou hy as die verveligste dorp wat hy nog ooit in sy ganse lewe aangetref het; die geboue is orals rond en bont gestrooi. Hy is veral suur omdat daar nie 'n gewone trein na Piquetberg loop nie, maar kom toe te hore van 'n broodwa wat op pad is Piquetberg toe en kry die geleentheid om saam te gaan. Die konvooi vertrek 5 nm. en roep halt teen 10 nm. by die Bergrivierbrug, waar hul die nag uitgespan het. Al het die korrespondent vroeg opgestaan, kom hy eers teen 10 vm. op Piquetberg aan. Opvallend hier is die doringdraad en die blokhuise wat orals rondstaan, asook die poskantoor wat vol gate geskiet is.<ref>[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/201475487?searchTerm=mooreesburg# ''Ovens and Murray Advertiser''. 1902. South Africa. 2 August, p. 11]: [...] I could not eat nor sleep, and Mr. Rail, who was kindness itself, interested himself on my behalf and obtained for me a position as civilian clerk in the Army Service Corps. I signed on on the 11th of March, and on the 12th of March was ordered to Piquetberg, a small village 100 miles north of Cape Town. This suited me admirably for my medical man had ordered me to leave Cape Town.<br>The trip was void of interest till Malmesbury was reached, and it was here I saw the first signs of warfare. At the intersection of all streets blockhouses had been erected, and the entire town was surrounded and interlaced with barbed wire barricades. I had to remain in Malmesbury from Wednesday evening till Friday morning, when I caught a train to Mooreesburg, which is a small scattered village, as uninteresting a place I ever struck. I was disgusted to find there was no regular train service from there to Piquetberg, 36 miles by rail, and 20 miles by road distant. I found a transport waggon was leaving with bread for Piquetberg that evening (Friday, 14th March), so I made it allright with the conductor, and came along it. We left about 5 o'clock, and trekked till 10 o'clock, when we reach Berg River Bridge, where we outspanned. I had no bedding, but I improvised a bed by putting my mackintosh on the ground, making a pillow with a pair of boots and a parcel, and covering myself with my overcoat. We neglected to bring rations with us, so saving munching a bit of dry bread, I went supperless to bed, and considering the circumstances rested fairly well, but I was not sorry to make an early start next morning, and when we reached my destination at 10 o'clock it was not long before I had a good wash and satisfactory breakfast.<br>Piquetberg is a very pretty little village, and is situated at the foot of a high range of mountains, from which it takes it name. The main building in the village is the Dutch Reformed Church, which would not be passed without a second look in any city, but there are not other buildings worth noticing save the post office, and even that would call for no attention if it were not for the many bullet marks which it presents, there being reminiscences of the visit the Boers paid it some time ago. As in Malmesbury, block houses and barbed wire barricades are conspicuous. [...] The climate is very good, and I need not say how thankful I am that it has wonderfully improved my health. [...]</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] tefxznufkiljv6cn4pqf1hs1qfvzfbk Bibliografie van John Steinbeck 0 461450 2915339 2912044 2026-07-02T19:29:23Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915339 wikitext text/x-wiki [[Lêer:JohnSteinbeck crop.JPG|duimnael|John Steinbeck]] [[Lêer:Lange-MigrantMother02.jpg|duimnael|''The Grapes of Wrath'' speel af tydens die [[Groot Depressie]]]] Die onderstaande is 'n volledige lys van werke wat gepubliseer is deur [[John Steinbeck]], een van die voorste Amerikaanse skrywers van die 20ste eeu. Steinbeck het tussen 1929 en 1966 sewentien fiksiewerke en tien nie-fiksie werke gepubliseer, sowel as verskeie kortverhale en draaiboeke.<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1962/steinbeck/bibliography/|title=John Steinbeck - Bibliography|website=The Nobel Prize|access-date=3 Desember 2023}}</ref> Steinbeck is gebore in Kalifornië. Sy romans handel dikwels oor Amerikaners uit die laer maatskaplike klasse in die westelike deelstate.<ref>{{cite web|url=https://steinbeck.stanford.edu/writer|title=John Steinbeck, American Writer|website=The Steinbeck Institute|publisher=Stanford University|access-date=22 November 2023}}</ref> Alhoewel ''[[The Grapes of Wrath]]'' en ''Of Mice and Men'' van sy gewildste werke is, het Steinbeck self ''East of Eden'' beskou as sy ''[[Meesterstuk|magnum opus]]''.<ref name="ditsky">{{Cite book |last=Ditsky |first=John |url=http://libx.bsu.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/StnbckMngrp&CISOPTR=378&REC=1 |title=Essays on East of Eden |publisher=Steinbeck Society of America, Ball State University |year=1977 |location=Muncie, Indiana |page=3 |access-date=12 Oktober 2011}}</ref> Die boeke was almal topverkopers saam met ''The Moon Is Down'' en ''Cannery Row''. Hy het in 1962 die [[Nobelprys vir Letterkunde]] ontvang "vir sy realistiese skryfwerk, wat simpatieke humor en skerp maatskaplike persepsie kombineer".<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034222/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|archive-date=21 Oktober 2008|access-date=17 Oktober 2008|url-status=live}}</ref> == Fiksie == === Romans === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Titel !Jaar !Notas |- |''Cup of Gold'' |{{dts|1929}} |Historiese fiksie gebaseer op die lewe van die Wallieser Henry Morgan. |- |''To a God Unknown'' |{{dts|1933}} |Handel oor 'n Kaliforniese beesboer (''rancher'') wat 'n godsdienstige obsessie ontwikkel oor die grond rondom hom. |- |''Tortilla Flat'' |{{dts|1935}} |Steinbeck se eerste kritiese en kommersiële sukses; dit is verwerk vir 'n gelyknamige rolprent. |- |''In Dubious Battle'' |{{dts|1936}} |Speel af tydens 'n staking op 'n Kaliforniese plaas; verwerk vir 'n gelyknamige rolprent. |- |''The Grapes of Wrath'' |{{dts|1939}} |Speel af tydens die Dust Bowl en [[Groot Depressie]] in [[Oklahoma]] en Kalifornië; wenner van die National Book Award en [[Pulitzer-prys]]; verwerk vir die gelyknamige rolprent |- |''Cannery Row'' |{{dts|1945}} |Speel af in inmaakfabrieke in Monterey, Kalifornië |- |''The Wayward Bus'' |{{dts|1947}} |Wissel tussen verskeie oogpunte van karakters in Kalifornië se Salinas-vallei; kritiese lof het ontbreek, alhoewel die werk kommersieel suksesvol was. |- |''East of Eden'' |{{dts|1952}} |Steinbeck se mees ambisieuse roman; volg twee Amerikaanse gesinne in die 19de en 20ste eeue |- |''Sweet Thursday'' |{{dts|1954}} |Opvolg tot Cannery Row |- |''The Winter of Our Discontent'' |{{dts|1961}} |Speel af tussen aristokrate in Sag Harbor, Nieu-York; Steinbeck se laaste ware roman (nie verwerk uit 'n bestaande bron nie) |- |''The Acts of King Arthur and His Noble Knights'' |{{dts|1976}} |'n Hervertelling van die [[Koning Arthur|Arthuriaanse legende]], gebaseer op die Winchester-manuskripteks van Sir Thomas Malory se ''Le Morte d'Arthur'' tesame met 'n paar persoonlike briewe rakende die Arthuriaanse legende.<ref>John Steinbeck, ''The Acts of King Arthur and His Noble Knights'', ed. Chase Horton (New York: Farrar, Straus & Giroux, 1976), Inleiding deur John Steinbeck, pp. xiii–xiv; ''sien ook'' Bylaag, brief gedateer 7 Julie 1958, p. 318.</ref> Dit is onvoltooid, en bevat slegs Verhale 1 en 3, wat postuum gepubliseer is. |} === Novelle === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Titel !Jaar !Notas |- |''The Red Pony'' |{{dts|1937}} |Bevat verhale wat handel oor die karakter Jody Tiflin, 'n seun wat grootword op 'n Kaliforniese beesplaas. Dit was aanvanklik 'n opvolgverhaal tussen 1933 en 1936, en is hierna in 1937 byeengevat in 'n selfstandige werk deur Covici Friede.<ref>{{Cite news|url=http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1937/10/10/96753043.html?auth=login-email&pageNumber=107|title=Three. Short Stories by John Steinbeck; THE RED PONY. By John Steinbeck. 81 pp. Edition limited to 699 copies, signed by the author. New York: Covic-|work=The New York Times}}</ref> Vertaal deur Leo van der Westhuijzen as ''Die rooi ponie'', Human & Rousseau 1967, eerste Afrikaanse uitgaaf. |- |''Of Mice and Men'' |{{dts|1937}} |Twee mans se vriendskap op 'n Kaliforniese plaas; die een is verstandelik gestremd; word gereeld voorgeskryf in VSA skole, maar ook gereeld gesensor; talle verwerkings is daarvan gemaak |- |''The Moon Is Down'' |{{dts|1942}} |Speel af in 'n klein Noorse dorpie wat deur die Nazi's beset is tydens die Tweede Wêreldoorlog; geskryf om vir die verhoog verwerk te word; Steinbeck se eerste boek sedert ''Cup of Gold'' wat buite Kalifornië afspeel |- |''The Pearl'' |{{dts|1947}} |Die verhaal handel oor pêrelduikers en is geïnspireer deur 'n Meksikaanse volksverhaal; een van Steinbeck se geliefdste werke |- |''Burning Bright'' |{{dts|1950}} |Gepubliseer as 'n poging om 'n toneelstuk oor te sit in romanvorm |- |''The Short Reign of Pippin IV: A Fabrication'' |{{dts|1957}} |[[Satire|Politiese satire]] oor die Franse politiek |} === Kortverhaalbundels === {| class="wikitable sortable" !Titel !Jaar !Notas |- |''The Pastures of Heaven'' |{{dts|1932}} |Reeks van 12 verbandhoudende verhale wat afspeel in Monterey, Kalifornië |- |''The Long Valley'' |{{dts|1938}} |Die bundeling van 12 aparte kortverhale, waarvan baie voorheen op 'n individuele grondslag gepubliseer is; dit sluit Steinbeck se novelle ''The Red Pony'' in |} == Nie-fiksie == [[Lêer:TravelswithCharlieVehicle.jpg|duimnael|Die bakkie en mobiele huis wat Steinbeck van gebruik gemaak het om deur die Verenigde State te reis, soos gedokumenteer in ''Travels with Charley'']] {| class="wikitable sortable" !Titel !Jaar !Notas |- |''Their Blood is Strong'' |{{dts|1936}} |Oorspronklik 'n reeks verhale wat in 1936 geskryf is vir ''The San Francisco News'' oor migrerende werkers in Kalifornië onder die titel ''The Harvest Gypsies''; gebundel in 'n pamflet in 1938 met gepaardgaande foto's deur Dorothea Lange <ref>Brian E. Railsback, Michael J. Meyer, eds. ''A John Steinbeck Encyclopedia'' (Connecticut: Greenwood Press, 2006), 148.</ref> |- |''The Log from the Sea of Cortez'' |{{dts|1951}} |'n Kroniek van Steinbeck se ervarings tydens die versameling van mariene-monsters in die Golf van Kalifornië saam met sy vriend Ed Ricketts; oorspronklik gepubliseer as ''Sea of Cortez: A Leisurely Journal of Travel and Research'', wat sy weergawe van sy ondervindinge sowel as gedeeltes deur Ricketts verskaf. |- |''Bombs Away: The Story of a Bomber Team'' |{{dts|1942}} |'n Aangevraagde werk, waarin Steinbeck onderhoudend skryf oor bomwerpersgroepe wat betrokke was by die Tweede Wêreldoorlog |- |''A Russian Journal'' |{{dts|1948}} |Ooggetuie-verslag van 'n reis deur die [[Sowjetunie]] gedurende die [[Koue Oorlog]] |- |''Once There Was a War'' |{{dts|1958}} |Artikels oor die Tweede Wêreldoorlog, gepubliseer in die New York Herald in 1943 |- |''Travels with Charley: In Search of America'' |{{dts|1962}} |'n Kroniek van 'n reis deur die Verenigde State saam met sy hond, Charley; Steinbeck se bekendste nie-fiksie werk |- |''America and Americans'' |{{dts|1966}} |'n Versameling essays wat fokus op Amerika; die laaste boek wat tydens Steinbeck se leeftyd gepubliseer is |- |''Journal of a Novel: The East of Eden Letters'' |{{dts|1966}} |Die briewe wat ''East of Eden'' vergesel het, geskryf aan sy vriend en redakteur Pascal Covici |- |''Steinbeck: A Life in Letters'' |{{dts|1975}} |Die versamelde briewe van Steinbeck<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/01/john-steinbeck-on-falling-in-love-a-1958-letter/251375/|title=Author John Steinbeck on Falling in Love: A 1958 Letter|last1=Popova|first1=Maria|date=13 Januarie 2012|website=The Atlantic|access-date=30 November 2023}}</ref> |- |''Letters to Elizabeth: A Selection of Letters from John Steinbeck to Elizabeth Otis'' |{{dts|1978}} |'n Versameling briewe van John Steinbeck aan sy vriendin en literêre agent, Elizabeth Otis |- |''Working Days: The Journals of the Grapes of Wrath'' |{{dts|1989}} |'n Dagboek waarin Steinbeck geskryf het toe hy geskryf het aan ''The Grapes of Wrath'' in 1938 <ref>{{cite web|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/316871/working-days-by-john-steinbeck/|title=Working Days by John Steinbeck|website=Penguin Random House|access-date=30 November 2023}}</ref> |- |''Steinbeck in [[Viëtnam]]: Dispatches from the War'' |{{dts|2012}} |'n Versameling versendings wat geskryf is deur Steinbeck vir Newsday tydens die [[Viëtnamese Oorlog]] |} == Draaiboeke == {| class="wikitable sortable" !Titel !Jaar !Notas |- |''The Forgotten Village'' |{{dts|1941}} |Dokumentêr wat die alledaagse voortbestaan in 'n klein Meksikaanse dorpie uitbeeld, en die veranderinge wat teweeggebring word deur modernisasie |- |''Lifeboat'' |{{dts|1944}} |Dit volg 'n groep oorlewendes na 'n aanval deur 'n Duitse U-boot. Die oorlewendes is aan die genade van die see oorgelaat op 'n reddingsboot; die draaiboek deur Steinbeck is geskryf op versoek van die regisseur [[Alfred Hitchcock]], alhoewel hy later die rolprent gekritiseer het<ref>{{cite web|url=http://flavorwire.com/256717/john-steinbeck-wanted-his-name-taken-off-hitchcocks-lifeboat/|title=John Steinbeck Wanted His Name Taken Off Hitchcock's 'Lifeboat'|last1=Temple|first1=Emily|date=4 Februarie 2012|publisher=Flavorpill Productions, LLC.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502090042/https://flavorwire.com/256717/john-steinbeck-wanted-his-name-taken-off-hitchcocks-lifeboat|archive-date=2 Mei 2014|access-date=27 Februarie 2014|url-status=dead}}</ref> |- |''The Pearl'' |{{dts|1947}} |Gebaseer op Steinbeck se gelyknamige novelle oor pêrelduikers in 'n vissersdorpie; Steinbeck het die draaiboek saam met 'n ander persoon geskryf |- |''The Red Pony'' |{{dts|1949}} |Gebaseer op Steinbeck se gelyknamige novelle uit 1937. Dit speel af op 'n beesplaas in Salinas-vallei, Kalifornië; Steinbeck was ook mede-skrywer van die draaiboek |- |''Viva Zapata!'' |{{dts|1952}} |Gefiksionaliseerde uitbeelding van die lewe van Emiliano Zapata, 'n rewolusionêr wat 'n sleutelrol gespeel het tydens die Meksikaanse Rewolusie |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Bibliografieë]] glwk6mx5ac4hudqy42w6r4syn81r8pf Camilo Sesto 0 461576 2915273 2915138 2026-07-02T16:34:07Z HF Active 208034 2915273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Camilo Sesto | beeld = 20170512, Camilo Sesto.jpg | beeldgrootte = 250px | beeldonderskrif = Camilo Sesto in 2017 | geboortenaam = Camilo Blanes Cortés | geboortedatum = 16 September 1946 | geboorteplek = [[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], [[Spanje]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2019|9|8|1946|9|16}} | sterfplek = [[Madrid]], Spanje | oorsprong = [[Alcoy]], Spanje | beroep = [[Sanger]], [[komponis]], [[musiekvervaardiger]] | genre = [[Ballade]], [[Latynse pop]], [[Poprock]] | instrument = [[Sing|Stem]], [[kitaar]], [[tromme]], [[baskitaar]] | etiket = Movieplay<br />Ariola Records<br />BMG<br />Elica Records<br />Universal<br />Sony Music | webwerf = [https://camilosestooficial.com/ Camilo Sesto] }} '''Camilo Blanes Cortés''', beter bekend onder sy kunstenaarsnaam '''Camilo Sesto''' ([[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], 16 September 1946 – [[Madrid]], 8 September 2019), was 'n Spaanse sanger, komponis en musiekvervaardiger. Hy het sy internasionale sukses gedurende die 1970's and 1980's gekonsolideer. Hy word beskou as een van die mees invloedryke kunstenaars en een van die vernaamste stemme van musiek in Spaans. Geduurende sy loopbaan het hy na raming meer as 100 miljoen albums wêreldwyd verkoop en daarin geslaag om 52 enkelsnitte op nommer een in verskeie lande van Ibero-Amerika te plaas.<ref>{{cite web |title=Biografía de Camilo Sesto |url=https://lafonoteca.net/grupo/camilo-sesto/ |publisher=LaFonoteca |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> Regdeur sy loopbaan het Sesto liedjies in Spaans, Engels, Italiaans, Portugees, Duits, Valensiaans en Japannees opgevoer. Sy musikale nalatenskap het wêreldwyd uitgebrei danksy die talle weergawes wat deur internasionale kunstenaars in verskeie tale en genres uitgevoer is. Hy is op 8 September 2019 oorlede aan 'n kardiorespiratoriese arres wat verband hou met 'n nierversaking.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto, Spanish Singer & Songwriter, Dies at 72 |url=https://www.billboard.com/music/latin/camilo-sesto-obituary-8529409/ |publisher=Billboard |date=8 September 2019 |language=en |access-date=2 Julie 2026}}</ref> == Toekennings en Erkennings == * '''Nominasie vir die 18de jaarlikse [[Grammy]]-toekennings (1976):''' Genomineer in die kategorie ''Best Latin Recording'' vir ''¿Quieres Ser Mi Amante?''.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto Grammy|url=https://www.grammy.com/artists/camilo-sesto/10078 |publisher=Grammy Awards |language=en |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''A.C.E. toekennings [[New York]] (1984):''' Na sy optredes in die Radio City Music Hall is hy as Beste Buitelandse Kunstenaar en Beste Buitelandse Vertoning aangewys.<ref name="GalaSocial">{{cite web |url=https://galaaccionsocial.com/gloria-serra/ |title=Camilo Sesto – Miembro Honorífico de Premios Latino |author=Gala Acción Social |language=es |access-date=24 Mei 2026}}</ref> * '''Máximo Orgullo Hispano (2011):''' Toegeken in Las Vegas, [[VSA]], vir sy loopbaan van amper 50 jaar.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto recibe premio a toda su carrera en Las Vegas |url=https://www.latercera.com/noticia/camilo-sesto-recibe-premio-a-toda-su-carrera-en-las-vegas/ |publisher=La Tercera |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Camilo Sesto-dag (28 Mei):''' Amptelik geproklameer deur die owerhede van die deelstaat Nevada, VSA.<ref>{{cite web |title=El 'Día de Camilo Sesto' en Nevada |url=https://www.lasprovincias.es/sociedad/201705/27/dia-camilo-sesto-20170527190338.html |publisher=Las Provincias |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Geliefde Seun en Goue Medalje (2016):''' Die hoogste onderskeidings wat deur sy geboortestad, Alcoy, toegeken is ter erkenning van sy hele internasionale loopbaan.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto será Hijo Predilecto de Alcoy y recibirá la Medalla de Oro |url=https://pagina66.com/art/108223/camilo-sesto-sera-hijo-predilecto-de-alcoy-y-recibira-la-medalla-de-oro |publisher=Pagina66 |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Ere-erkenning deur Sony Music Spain (2016):''' Vir sy 70ste verjaardag en vir die verkoop van meer as 100 miljoen albums.<ref name="GalaSocial" /> * '''Latin Songwriters Hall of Fame (2017):''' Amptelike induksie ter erkenning van sy vrugbare loopbaan as komponis (La Musa-toekennings).<ref>{{cite web |title=Latin Songwriters Hall of Fame 2017 |url=https://www.billboard.com/music/latin/latin-songwriters-hall-of-fame-erika-ender-carlos-vives-8006774/ |publisher=Billboard |language=en |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Alameda Camilo Sesto (2018):''' Die hoofstraat van sy geboortestad is na hom hernoem.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto ya da nombre a la Alameda |url=https://www.elnostreciutat.com/es/camilo-sesto-ya-da-nombre-a-la-alameda/ |publisher=El Nostre Ciutat |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Goue Medalje vir Verdienste in die Skone Kunste (2019):''' 'n Postume onderskeiding wat deur die Spaanse staat toegeken is as 'n noodsaaklike figuur van die nasionale kunste.<ref>{{cite web |title=Medalla de Oro al Mérito en las Bellas Artes a Camilo Sesto |url=https://www.cultura.gob.es/actualidad/2019/09/20190913-camilo-sesto.html |publisher=Ministerio de Cultura |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Kulturele Ambassadeur (2019):''' Postuum aangestel as Ambassadeur van die Valenciaanse Gemeenskap. * '''Ondas-toekennings (2019):''' Vir sy artistieke loopbaan, postuum toegeken.<ref>{{cite web |title=Camilo Sesto, Premio Ondas |url=https://www.mujerhoy.com/vivir/ocio/201911/14/camilo-sesto-premio-ondas-6103927913001-vi.html |publisher=Mujer Hoy |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> * '''Camilo Sesto-museum (2026):''' Per testamentêre wens het hy al sy persoonlike besittings, toekennings en erkennings bemaak vir die oprigting van 'n museum in Alcoy. Hierdie ruimte sal sowat 2 000 voorwerpe huisves en sal die definitiewe argief wees waar sy loopbaan fisies gedokumenteer word.<ref>{{cite web |title=El Museo de Camilo Sesto incorporará más de 500 diapositivas |url=https://www.alcoi.org/es/portal/noticias/noticia_0225.html |publisher=Ayuntamiento de Alcoy |language=es |access-date=2 Julie 2026}}</ref> == Diskografie == === Groepe === * 1964: ''Los Dayson'' * 1966: ''Los Botines'' === Albums === * 1970: ''Llegará el verano/Sin dirección'' * 1971: ''Algo de mí'' * 1972: ''Sólo un hombre'' * 1973: ''Algo más'' * 1974: ''Camilo'' * 1975: ''Amor libre'' * 1975: ''Jesucristo Superstar'' * 1976: ''Memorias'' * 1976: ''Look in the eye'' * 1977: ''Rasgos'' * 1977: ''Entre amigos'' * 1978: ''Sentimientos'' * 1979: ''Horas de amor'' * 1980: ''Amaneciendo'' * 1981: ''Más y más'' * 1982: ''Camilo'' (In Engels) * 1983: ''Con ganas'' * 1984: ''Amanecer/84'' * 1985: ''Tuyo'' * 1986: ''Agenda de baile'' * 1991: ''A voluntad del cielo'' * 1992: ''Huracán de amor'' * 1994: ''Amor sin vértigo'' * 2002: ''Alma'' * 2010: ''Todo de mí'' (Regstreeks op 1 en 2 Oktober in Madrid) === Kompilasies === * 1982: ''Muy Personal'' * 1997: ''Camilo Superstar'' * 2004: ''Camilo Sesto Nº 1'' * 2016: ''Camilo 70'' * 2018: ''Camilo Sinfónico'' * 2022: ''Camilo Forever'' * 2025: ''Camilo Love Sound Typhoon (Osaka '85 In konsert)'' == Verwysings == {{verwysings}} 9tlj85wj257agxen9t05fqxpb1vqvbg Ziané Saayman 0 462188 2915306 2913562 2026-07-02T19:11:23Z Sobaka 328 opruim 2915306 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Ziané Saayman | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Ziané Sonja Sydney Saayman | alias = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2006|8|12}} | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil --> | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre = Pop | beroep = Sanger, liedjieskrywe | instrument = Stem | jare_aktief = [[2023]] - nou | etiket = [[Maziane]] | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Ziané Saayman''' (gebore Ziané Sonja Sydney Saayman, 12 Augustus 2006)<ref>[https://www.musicmetricsvault.com/artists/ziane-saayman/1rnB2sc6wtjTh3gkYZihli Ziané Saayman] {{Webarchive|url=https://archive.ph/obOHI |date=1 Julie 2023 }}, Music Metrics Vault, 1 Junie 2023, besoek op 4 Junie 2026</ref> is 'n [[Afrikaans]]e sanger, liedjieskrywer en sosialemedia-skepper<ref>[https://briefly.co.za/people/205681-ve-a-piesang-dog-girl-banana-hotdog-grosses-sa/ “You’ve Never Had a Piesang Dog?”: Girl Makes Banana Hotdog, Grosses Ou…]|date=19 December 2024 }}, Briefly, 19 Desember 2024, besoek op 25 Junie 2026</ref> uit [[Malmesbury]], wat deur virale [[TikTok]]-inhoud bekend geword het. Sy het wyd bekend geword in Suid-Afrika as die "Braaibroodtjie-meisie", 'n bynaam wat gekoppel is aan haar humoristiese kos-tema-video's en sterk teenwoordigheid in die Afrikaanse sosialemediagemeenskap. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} 70difpupypqwy1xyumszxno28k3tujl 2915309 2915306 2026-07-02T19:12:20Z Sobaka 328 opruim 2915309 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Ziané Saayman | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Ziané Sonja Sydney Saayman | alias = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2006|8|12}} | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil --> | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre = Pop | beroep = Sanger, liedjieskrywe | instrument = Stem | jare_aktief = [[2023]] - nou | etiket = [[Maziane]] | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Ziané Saayman''' (gebore Ziané Sonja Sydney Saayman, 12 Augustus 2006)<ref>[https://www.musicmetricsvault.com/artists/ziane-saayman/1rnB2sc6wtjTh3gkYZihli Ziané Saayman] {{Webarchive|url=https://archive.ph/obOHI |date=1 Julie 2023 }}, Music Metrics Vault, 1 Junie 2023, besoek op 4 Junie 2026</ref> is 'n [[Afrikaans]]e sanger, liedjieskrywer en sosialemedia-skepper<ref>[https://briefly.co.za/people/205681-ve-a-piesang-dog-girl-banana-hotdog-grosses-sa/ “You’ve Never Had a Piesang Dog?”: Girl Makes Banana Hotdog, Grosses Ou…]|date=19 Desember 2024}}, Briefly, 19 Desember 2024, besoek op 25 Junie 2026</ref> uit [[Malmesbury]], wat deur virale [[TikTok]]-inhoud bekend geword het. Sy het wyd bekend geword in Suid-Afrika as die "Braaibroodtjie-meisie", 'n bynaam wat gekoppel is aan haar humoristiese kos-tema-video's en sterk teenwoordigheid in die Afrikaanse sosialemediagemeenskap. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} 5q0pzlnc664k7d3gygug1mqsx762ddi 2915348 2915309 2026-07-02T19:38:20Z Rooiratel 90342 Maak sjabloon fout reg 2915348 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Ziané Saayman | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Ziané Sonja Sydney Saayman | alias = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2006|8|12}} | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil --> | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre = Pop | beroep = Sanger, liedjieskrywe | instrument = Stem | jare_aktief = [[2023]] - nou | etiket = [[Maziane]] | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Ziané Saayman''' (gebore Ziané Sonja Sydney Saayman, 12 Augustus 2006)<ref>[https://www.musicmetricsvault.com/artists/ziane-saayman/1rnB2sc6wtjTh3gkYZihli Ziané Saayman] {{Webarchive|url=https://archive.ph/obOHI |date=1 Julie 2023 }}, Music Metrics Vault, 1 Junie 2023, besoek op 4 Junie 2026</ref> is 'n [[Afrikaans]]e sanger, liedjieskrywer en sosialemedia-skepper<ref>[https://briefly.co.za/people/205681-ve-a-piesang-dog-girl-banana-hotdog-grosses-sa/ “You’ve Never Had a Piesang Dog?”: Girl Makes Banana Hotdog, Grosses Ou…]</ref> uit [[Malmesbury]], wat deur virale [[TikTok]]-inhoud bekend geword het. Sy het wyd bekend geword in Suid-Afrika as die "Braaibroodtjie-meisie", 'n bynaam wat gekoppel is aan haar humoristiese kos-tema-video's en sterk teenwoordigheid in die Afrikaanse sosialemediagemeenskap. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} eiovuo6aa6cd0687kys6g9qyi078jpw 2026 Monaco Grand Prix 0 462284 2915393 2914800 2026-07-02T21:33:39Z Jcb 223 2915393 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 25em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{MC-VLAG}} 2026 Formula 1 Louis Vuitton <br/>Grand Prix de Monaco |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monte Carlo Formula 1 track map.svg|260px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>7 Junie 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Monaco-renbaan|Circuit de Monaco]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:12.051</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> 1:13.481 (ronde 76 van 78)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]</small> || <small>[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] [[Ford Motor Company|Ford]]</small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[7 Junie]] [[2026]] op die [[Monaco-renbaan]] in [[Monte Carlo]] gehou. Dit was die sesde ren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Monaco |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Supersag (C3) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Ultrasag (C4) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Hipersag (C5) |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/1 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.978 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.204 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.491 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.537 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.983 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/2 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.026 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.137 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.194 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.405 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.529 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/3 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 3 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.720 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.047 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.051 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.483 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.662 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.599 | 1:12.704 | '''1:12.051''' | align=center|1 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.490 | '''1:12.499''' | 1:12.094 | align=center|2 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.777 | 1:12.934 | 1:12.279 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | '''1:13.293''' | 1:12.774 | 1:12.351 | align=center|4 |- !5 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.408 | 1:12.722 | 1:12.434 | align=center|5 |- !6 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.214 | 1:13.238 | 1:12.445 | align=center|6 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.159 | 1:12.983 | 1:12.624 | align=center|7 |- !8 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:13.630 | 1:12.919 | 1:12.765 | align=center|8 |- !9 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.469 | 1:13.762 | 1:13.226 | align=center|9 |- !10 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.498 | 1:13.471 | 1:13.412 | align=center|10 |- !11 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.321 | 1:13.787 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.348 | 1:13.815 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:13.923 | 1:13.902 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.573 | 1:13.995 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center|41 | {{FR-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.685 | 1:14.248 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:14.683 | data-sort-value=16| ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:14.722 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:14.747 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:14.814 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:15.283 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:15.349 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:16.061 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:18.423<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/monaco/qualification.aspx |titel=Monaco 2026 - Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com}}</ref> |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/qualifying |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/starting-grid |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Starting Grid |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | '''{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|78 | 2:23:31.243 | align=center|1 | align=center|'''25''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|78 | +6.271 | align=center|3 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +20.369 | align=center|9 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} '''[[Isack Hadjar]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +23.394 | align=center|5 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +24.261 | align=center|7 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} '''[[Liam Lawson]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +26.553 | align=center|10 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +29.010 | align=center|15 | align=center|'''6''' |- |- !8 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +33.413 | align=center|11 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} '''[[Esteban Ocon]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | align=center|78 | +37.140 | align=center|17 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} '''[[Fernando Alonso]]''' | '''[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]]''' | align=center|78 | +41.899 | align=center|21 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|78 | +42.748 | align=center data-sort-value="23" |Kuipe '''*<sup>1</sup>''' | |- !12 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | align=center|78 | +43.353 | align=center|6 | |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|78 | +44.102 '''*<sup>2</sup>''' | align=center|13 | |- !14 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|78 | +48.964 '''*<sup>3</sup>''' | align=center|14 | |- !15 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|78 | +49.153 '''*<sup>4</sup>''' | align=center|18 | |- !16 <sup>'''†'''</sup> | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|70 | Botsing | align=center|12 | |- !data-sort-value=17|DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|64 | Ongeluk | align=center|4 | |- !data-sort-value=18|DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|56 | Ongeluk | align=center|22 | |- !data-sort-value=19|DNF | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|43 | Battery | align=center|8 | |- !data-sort-value=20|DNF | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 | Meganies | align=center|19 | |- !data-sort-value=21|DNF | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|15 | Remme | align=center|20 | |- !data-sort-value=22|DNF | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|0 | Enjin | align=center|2 | |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1286/monaco/race-result.html |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 - Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-05-24}}</ref> |} '''*<sup>1</sup>''' [[Gabriel Bortoleto]] het uit die kuipe weggespring; sy sestiende plek op die wegspringrooster het leeg gebly.<br/> '''*<sup>2</sup>''' [[Nico Hülkenberg]] het negende geëindig, maar het 'n tien-sekonde tydstraf gekry vir die veroorsaak van 'n botsing.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_27_-_causing_a_collision_with_car_55.pdf |titel=Car 27 collided with Car 55 in Turn 8 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><br/> '''*<sup>3</sup>''' [[Franco Colapinto]] het 'n tydstraf van vyf sekondes ontvang vir 'n spoedoortreding in die kuipelaan; dit het geen effek op sy posisie op die finale puntelys gehad nie.<br/> '''*<sup>4</sup>''' [[Sergio Pérez]] het die wedren in die elfde plek voltooi, maar het 'n tydstraf van tien sekondes ontvang omdat sy regtervoorwiel buite die wegspringblok was tydens die herbegin van die wedren na die rooi vlag.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_11_-_false_start_-_out_of_position_at_restart.pdf |titel=Car 11 was out of position at the restart after the red flag |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_11_-_false_start_-_out_of_position_at_restart.pdf |titel=Car 11 was out of position at the restart after the red flag |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><br/> <sup>'''†'''</sup> [[Carlos Sainz jr.]] het tydens die wedren uitgeval, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand voltooi het. == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|156 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|90 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|88 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|75 |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|58 |- !6 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|58 |- !7 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|43 |- !8 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|35 |- !9 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|26 |- !10 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|24 |- !11 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|15 |- !13 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|13 |- !14 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !15 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !17 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !18 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|1 |- !19 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|0 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !21 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|244 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|165 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|69 |- !5 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|50 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|35 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !9 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|1 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Sport in 2026|Monaco]] [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] cshzhqusilmqo08dsno7ttq1pw5s39h Hessekwa 0 462320 2915324 2909762 2026-07-02T19:22:37Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915324 wikitext text/x-wiki Die '''Hessekwa''' (soms Hessequa) was die belangrikste [[Khoikhoi]]-stam oos van die [[Hottentots-Hollandberge]] tydens die bewindstydperk van die [[VOC]] aan die Kaap. ==Woongebied== Hulle het rondgetrek tussen die [[Langeberge]] en die see en ongeveer van die [[Sonderendrivier]] en die [[Breederivier]] in die weste en die [[Attakwaskloof]] en die [[Gouritsrivier]] in die ooste. By die aanvang van die 18de eeu het hulle steeds onaangetas op hierdie wye kusvlakte gewoon. ==Geskiedenis== Die Hessekwa onder kapt. Goukou was veral in die 1670’s weens hul groot veekuddes ‘n sterk en besonder welgestelde stam. Dus kon hulle goed aan die VOC se onversadigbare behoefte aan skaap- en beesvleis en trekosse voldoen en boonop het hulle nog net binne redelik maklike bereik van die [[Fort de Goede Hoop]] gewoon. In 1734 stig die VOC self die buitepos [[Oude Post]] aan die [[Buffeljagsrivier]]. Weens die [[pokke-epidemies]] van 1713, 1750 en 1780, onderlinge struwelinge en die voortslepende ekonomies-politieke druk van die VOC, trekboere, San en [[Xhosa]]] het Khoikhoi-groepe soos die Hessekwa verbrokkel en is hulle feitlik uitgeroei. Geleidelik het die Europeërs besit van die Khoikhoi-weivlede geneem. ==Dorpe== Woongebiede waarin veral verre nasate van die Hessekwa woonagtig is, is [[Genadendal]], [[Suurbraak]], [[Slangrivier]] en Askraal. ==Lees ook== * [[Goukourivier]] * [[Hessequa Plaaslike Munisipaliteit]] ==Bibliografie== * de Jongh, Michael: A forgotten first people – the Southern Cape Hessequa. [[Durban]]: The Watermark Press, 2006. ISBN 978-0-620-69319-6 [[Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika]] ldufcpce4cttcj3cbtpbao5u2gua91e Kobold 0 462337 2915345 2910269 2026-07-02T19:32:56Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915345 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} [[Beeld:Evans_(1895)-Nymphs-p033-kobold.jpg|alt=kobold of Hildesheim|duimnael|Die kobold van Hildesheim {{right|{{small|―Illustrated by William A. McCullough, ''Nymphs, Nixies and Naiads'' (1895)<ref name="evans1895"/>}}}}]] 'n '''Kobold''' ({{IPA||ˈkoːbɔlt|lang}}''[[Duits]]: kobolt'', ''kobolde'', cobold) is 'n algemene naam vir 'n heimlike spook (''[[hausgeist]]'') in Duitse Volksverhale. Kobolde kan goedgesind of kwaadgesind wees. Dit kan geluide maak en onsigbaar wees (soos 'n poltergeist ) of kombuistake en stalwerk doen. Kobolde kan ook poetsbakkers wees. Kobolde aanvaar dikwels omkoopgeld of melk in ruil vir goeie gedrag. Wanneer mishandel of verontreg, sal die kobolde wraak neem op wrede en bose maniere. 'n [[Hütchen]] ( [[Nederduits]]: Hodeken ), wat "hoedjie" beteken, is 'n tipe kobold. Hierdie en ander kobold-weses is bekend vir hul gepunte rooi hoedens, soos die ''[[Nisse|niss]]'' (verwant aan nisse van Noorweë) of ''[[puk]]'' (verwant aan pukfee ) wat in [[Noord-Duitsland]] saam met ''[[drak]]'' voorkom. Daar word gesê dat die weses soms as strale vuur met koppe verskyn. Daar is ook die gekombineerde term [[Nis Puk]]. 'n [[Heimgees|Heimlike gees]], Hinzelmann, is 'n [[gedaanteverwisselaar]]/ vormverskuiwer wat verskeie vorms, veral van diere, kan aaneem Die naam verwys vermoedelik na die voorkoms van die wese. Die [[Hinzelmann]] verskyn waarskynlik gereeld in die vorm van 'n kat, aangesien Hinz[e] 'n argetipiese katnaam is. Die soortgelyk genoemde Heinzelmännchen van Keulen (opgeteken in 1826) word as apart gesien van Hinzelmann. {{Refn|Heinz- and Hinzelmann were treated as interchangeable in the 129th century by Grimm, as well as [[Thomas Keightley]] following his footsteps. However the modern-day entry for "Heinzelmänchen" in the ''Etymologisches Wörterbuch'' explains the distinction.<ref name="EtymWortb2012-ed-kluge&seebold-heinzelmaenchen"/> Weiser-Aall's article in the ''HdA'' classifies Hinzelmann under category "C. Appearance-based names" (rathe than "E pet names/shortened affectionate names of people"), while Cologne's Heinzelmänchen falls under "H. literary names".<ref name="HdA-WeiserAall-kobold"/> Whereas Lecouteux's dictionary gives "Heinzelmännchen" as one "coined from first names", and groups it with Wolterken, Niss, Chimken (all kobold names),<ref name="lecouteux-dict-bergmännchen"/> in contrast to HdA. Note a recent publication has a "Kobold" chapter which includes a map of Germany plotting subtype kobold names for each region, but the Cologne area is left blank.<ref name="schaefer&pisarek&gritsch2020"/>|name="hinzelmann-heinzelmann"}} Die Schrat word geklasifiseer as 'n [[bosgees]] en 'n [[heimgees]] en in sommige streke word dit as 'n kobold gesien, bv. Bo-Franken in Noord-Beiere. {{Refn|The area is described as "southeastern Germany", with the cited sources pointing to the general area of Northern Bavarian including the [[Upper Palatinate]] onto [[Vogtland]] which extends to Thuringia.{{sfnp|Ranke|1936|p=1288}} (Cf. [[Schrat]] and {{section link||Cretin names}} below)}}Die kobold word soms verwar met die [[myngees]] ''[[kobel]]'' of ''Bergmännlein'' / ''Bergmännchen'', wat [[Paracelsus]] gelykgestel het aan 'n [[kabouter]] van die aarde en die grond. Daar is geen duidelike verskil tussen 'n kobold en ander natuurgeeste nie. Die ''[[Klabautermann]]'' aan boord skepe word soms as 'n kobold geklassifiseer. == Oorsig == Kobolde het verskeie name en subverdelings. Soms is kobolde [[Heimgees|heimlike geeste]] wat take verrig, soos om die kombuis op te ruim of om skoen- en kleremakers te help. Ander kere is kobolde grappig en poetsbakkers. Daar word gesê dat 'n huishouding soet melk (en brood of broodsop) buite moet sit sodat die kobold aan moet hou met die goeie gedrag. Kobolde wat mishandel word neem met die uiterste wreedheid wraak. Die legende van die huisgees se vergelding is redelik oud. Die verhaal van die ''[[hütchen]]'' (of ''hodekin'' in [[Nederduits]], wat "hoedjie" beteken) speel af in die historiese tydperk na 1130 en word weer genoem in 'n werk omstreeks 1500 (later oorvertel in Grimms ''Deutsche Sagen'' No. 74). {{Refn|[[Johannes Trithemius|Tristhemius]] (d. 1516), Chronicle of Hildesheim, which dates the events to c.1130.}}{{Voetnota|Grimm's version combines multiple sources, including [[Erasmus Francisci]] (1690) which includes the tale under the header of "kobold".}} Die wese wat die kasteel van die Biskop van[[Hildesheim]]{{Refn|The ghost/spirit haunted {{lang|de|Stift Hildesheim}} (seat of the [[Prince-Bishopric of Hildesheim]] ''Hochstift Hildesheim''?)<ref>{{harvp|Schelwig|1692}}, Index, Das IV. Register, "{{URL|1=https://books.google.com/books?id=X6eHXAtmGowCpg=PA676 |2=Hütgin}}"</ref>|name="schelwig-stift"}} bewoon het, het weerwraak geneem teen 'n kombuisseun wat vuil water op die wese gespat het deur die seun se liggaam in dele te kap en in 'n pot te sit. Soortgelyk, volgens 'n anekdote opgeteken deur die historikus Thomas Kantzow (oorl. 1542) in 1327, het die inwonende {{Lang|de|Chimmeken}} van Mecklenburg-kasteel na bewering 'n kombuisseun in stukke opgekap nadat hy die melk wat aan die gees aangebied is, geneem en gedrink het. Die verhaal van die "vormwisselende" Hinzelmann (Grimms ''DS'' No. 75) {{Refn|The Grimms abridge the single printed source, ''Der vielförmige Hintzelmann'', Feldmann (1704).}} beskryf 'n tipiese huisgees wat die kombuis opruim en onbeskoftheid terugbetaal. Normaalweg is dit onsigbaar, maar dit is 'n gedaanteverwisselaar soos die naam aandui. Toe die heer van Hudemühlen-kasteel na [[Hannover]] gevlug het, het die gees in 'n veer verander om die perdekar te volg. Dit verskyn ook as 'n marter en slang na pogings om dit te verdryf. 'n Kobold met 'n soortgelyke naam Heintzlein (Heinzlein) is deur [[Martin Luther]] opgeteken.{{Refn|group="lower-alpha"|name="heinzlein-var"}} Alhoewel die groep [[Heimgees|heimgeeste]] se name (Heinz, Heinzel, Heinzchen, Heinzelman, Hinzelman, Hinzemännchen, ens.) beskou word as afgelei van 'n verkleiningsvorm/troetelnaam van "Heinrich", het die naam [[Hinzelmann]] 'n dieper betekenis. Dit verwys na die wese wat gereeld in katvorm te voorskyn kom. Die naam Hinz[e] is 'n argetipiese naam vir 'n kat. Heinzelmänchen van [[Keulen]] word as apart van Hinzelmann beskou, omdat Heinzelmänchen een van "literêre" aard is. {{Refn|name="hinzelmann-heinzelmann"}}Die heimgeesname Chim, Chimken, Chimmeken, ens. is verkleiningsvorm van die naam Joachim. Daar word gesê dat die ware vorm van 'n kobold dié van 'n klein kind is en slegs deur die aanraking van die hand bevestig kan word. Maar soms word diensmeisies wat gretig is om die kobold te sien, 'n dooie liggaam van 'n kind gewys (vgl. Hinzelmann). Die verhale van die kobold wissel van streek na streek, bv. in Vogtland word daar geglo dat die kobold die siel van 'n kind is wat ongedoop gesterf het. Die Grimms ( ''Deutsche Sagen'' ) het ook die idee ondersteun dat die "kobold" as 'n kind met 'n mooi baadjie verskyn, maar Jacob Grimm ( ''Deutsche Mythologie'' ) het teenstrydig gestel dat kobolde rooiharig en rooibebaard is, sonder voorbeelde. Die [[heimgees]], Petermännchen, het 'n lang, wit baard, anders as die rooi bebaarde kobolde van Jacob Grimm. Die Klabautermann is rooikop en witbaard volgens 'n gepubliseerde bron.{{Voetnota|Additional examples exist if the bergmännlein (mountain, or mine spirits) are admitted as "kobolds".}} Die kobold dra dikwels rooi gepunte hoede, 'n wyd verspreide kenmerk van Europese heimgeeste en -wesens, onder ander name soos die Noorse ''nisse'' ; die Noord- of Noordoos-Duitse kobolde met name Niss of Puk ( tandwielpuck ) is geneig om sulke pette te dra. Die saamgestelde vorm Nis Puk is ook bekend. In die noorde kan die huisgees bekend staan onder die draakagtige naam {{Lang|de|drak}}, omdat die kobold na bewering in die vorm van 'n vuurskag/-straal verskyn. Soms verwerklik heimgeeste as [[Poltergees|poltergeeste]] ( [[Kwelgees|kwelgeeste]] ). Dit sal eers prewel en fluister, dan onsigbaar praat en dan geleidelik sal die gees sy teenwoordigheid en persoonlikheid bekendmaak (sien Hintzelmann- verhaal). In sommige streke word die kobold beskou as die siel van 'n vroegtydig vermoorde kind. Hulle is dikwels moeilik om van ontslae te raak, maar deur 'n kledingstuk as geskenk te gee sal die kobold die pad slaan ( afhangende van die tipe kobold ). Die ''klopfer'' is 'n "geraasmaker" of [[poltergees]] koboldnaam, terwyl die ''poppele'' en ''butz'' geklassifiseer word as name wat na 'n pop of beeldjie verwys. Die naam ''kobold'' self kan in hierdie "pop" groep geklassifiseer word, aangesien die vroegste gevalle van gebruik van die woord ''kobold'' in die 13de-eeuse [[Middel-Hoogduits]] skertsend verwys na beeldjies van hout of was, {{Sfnp|Grimm|Stallybrass tr.|1883}} en die woord het veronderstellik ook "huisgees" in [[Middel-Hoogduits]] {{Refn|Since it is only attested only as "idolum" (in one of Diefenbach's sources), etc. among MHG glosses.<ref name="lexer-kobolt"/> But the Anglo-Saxon form ''cofgodu'' glossed as "[[penates]]" (household deity) bolsters the possibility that ''kobolt'' or some MHG cognate form corresponded to it.<ref name="lexer-kobolt"/><ref name="grein-cof">[[:de:Christian Wilhelm Michael Grein|Grein, Christian W. M.]] (1861–1864) ''Sprachschaß der angelsächsischen Dichter'' '''1''': 167, quoted also in Grimms ''DW'' "Kobold" III. 2).</ref>}} beteken en was beslis iets van 'n "huisgodheid" in die na-Middeleeuse tydperk (glans gedateer 1517). {{Refn|Trochus, Balthasar (1517), {{URL|1=https://books.google.com/books?id=QjNoAAAAcAAJ&pg=PP9 |2=page A5}}<ref name="trochus1517"/> reads "{{lang|la|lares foci sunt vulgo kobelte}}" as requoted in Grimms ''DW'' "Kobold" III. 2).<ref name="Grimms-DW-kobold"/> [[Lares]] being household or hearth goddesses. The same work has an entry for "{{URL|1=https://books.google.com/books?id=QjNoAAAAcAAJ&pg=PP159 |2=Lares/Penates}}", pp. O5–O6, discussing the household sacred beings using a mix of German, and including mention of ''Hutchen'' as a small shack or hutch.}} Die etimologie van ''kobold'' wat Grimm ondersteun het, is afgelei van die Latynse ''cobalus'' (Griekse {{Lang|grc|κόβαλος}}, {{Transliterasie|grc|[[kobalos]]}} ), {{Sfnp|Grimm|Stallybrass tr.|1883}} maar dit was ook [[Georgius Agricola|Georg Agricola]] se Latynse/Griekse sif vir ''kobel'' sinoniem. {{Intertaalskakel|Berggeist|de|Berggeist}} verwys na myngeeste, soos [[Dwerg (mitologie)|dwerge]].{{Refn|Agricola ''De Animantibus subterraneis'',<ref name="agricola1614"/> Eng. tr.,<ref name="agricola-tr-hoover1912"/> compared with Latin-German gloss to the work.<ref name="agricola1657-gloss"/>}}Hierdie Griekse etimologie is vervang deur die Germaanse een wat die woord verduidelik as die saamgestelde ''kob/kof'' 'huis, kamer' + ''walt'' 'mag, gesag' (vgl. [[Kobalt|kobalt#etimologie]] ). Die ''gütel'' het 'n variant {{Lang|de|heugütel}}, 'n hooisolder of stalkobold, wat met perde peuter. == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name="EtymWortb2012-ed-kluge&seebold-heinzelmaenchen">{{cite encyclopedia|editor1-last=Kluge |editor1-first=Friedrich |editor1-link=Friedrich Kluge |editor2-last=Seebold |editor2-first=Elmar |editor2-link=Elmar Seebold |entry=Heinzelmännchen |title=Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache |edition=25 |location= |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |year=2012 |orig-year=1899 |entry-url=https://books.google.com/books?id=6FSSDwAAQBAJ&pg=PA406 |page=406 |isbn=<!--3110223651, -->9783110223651 }}</ref> <ref name="HdA-WeiserAall-kobold">{{cite dictionary|ref={{SfnRef|Weiser-Aall|1933}} |last=Weiser-Aall|first=Lily |author-link=Lily Weiser-Aall|entry=Kobold |editor1-last=Bächtold-Stäubli |editor1-first=Hanns |editor1-link=:de:Hanns Bächtold-Stäubli |editor2-last=Hoffmann-Krayer |editor2-first=Eduard |editor2-link=Eduard Hoffmann-Krayer |title=Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens |volume=Band 5 Knoblauch-Matthias |location=Berlin |publisher=Walter de Gruyter |date=1987 |orig-date=1933 |url=https://archive.org/details/handworterbuch-des-deutschen-aberglaubens-vollstandig-band-01-bis-10-berlin-1987/page/n1827/mode/2up |pages=31–33<!--29–47-->|isbn=3-11-011194-2}}</ref> <ref name="lecouteux-dict-bergmännchen">{{cite dictionary|last=Lecouteux |first=Claude |author-link=Claude Lecouteux |entry=BERGMÄNNCHEN (''Bergmännlein, Bergmönch, Knappenmanndl, Kobel, Gütel; gruvrå'' in Sweden) |title=Encyclopedia of Norse and Germanic Folklore, Mythology, and Magic |publisher=Simon and Schuster |date=2016 |entry-url=https://books.google.com/books?id=vmAoDwAAQBAJ&pg=PT58 |pages= |isbn=<!--162055481X, -->9781620554814}}</ref> <ref name="schaefer&pisarek&gritsch2020">{{cite book|last1=Schäfer |first1=Florian |author1-link=:de:Florian Schäfer (Sagenforscher) |last2=Pisarek |first2=Janin |author2-link=:de:Janin Pisarek |last3=Gritsch |first3=Hannah |author3-link=<!--Hannah Gritsch--> |chapter=2. Die Geister des Hauses. § Der Kobold |title=Hausgeister!: Fast vergessene Gestalten der deutschsprachigen Märchen- und Sagenwelt |location=Köln |publisher=[[Böhlau Verlag]] |date=2020 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=wJjkEAAAQBAJ&pg=PA34 |page=34<!--176–--> |isbn=<!--3412520306, -->9783412520304}}</ref> <ref name="lexer-kobolt">[[Matthias Lexer|Lexer]] (1878). "{{URL|1=https://woerterbuchnetz.de/?sigle=Lexer&lemid=K02301|2=kóbolt, kobólt}}", ''Mittelhochdeutsches Handwörterbuch''</ref> <ref name="trochus1517">{{cite book|last=Trochus |first=Balthasar |author-link=<!--Balthasar Trochus -->|section=Sequuntur multorum deorum nomina.. |title=Vocabulorum rerum promptuariu[m] |location=Leipzig |publisher=Lottherus |year=1517 |url=https://books.google.com/books?id=QjNoAAAAcAAJ&pg=PP9 |page=A5}}</ref> <ref name="Grimms-DW-kobold">[[Brothers Grimm|Grimms]]; [[Rudolf Hildebrand|Hildebrand, Rudolf]] (1868). ''Deutsches Wörterbuch'', Band 5, s.v. "{{URL|1=https://books.google.com/books?id=ERSZv4n2zpEC&pg=PA1547 |2=Kobold}}"</ref> <ref name="agricola1614">{{cite book|last=Agricola |first=Georgius |author-link=Georgius Agricola |editor=Johannes Sigfridus |chapter=37 |title=Georgii Agricolae De Animantibus subterraneis |place=Witebergæ |publisher=Typis Meisnerianis |year=1614|chapter-url=https://books.google.com/books?id=laGePXl89xwC&pg=PA78 |pages=78–79}}</ref> <ref name="agricola-tr-hoover1912">{{cite book|ref={{SfnRef|Agricola|Hoovers trr.|1912}}|last=Agricola |first=Georgius |author-link=Georgius Agricola |others=Translated by [[Herbert Hoover|Hoover, Herbert Clark]] and [[Lou Henry Hoover]] |title=Georgius Agricola De Re Metallica: Tr. from the 1st Latin Ed. of 1556 (Books I–VIII) |location=London |publisher=The Mining Magazine |year=1912 |url=https://books.google.com/books?id=MfFYAAAAYAAJ&pg=PA217 |at=p. 217, n26}}; {{URL|1=https://books.google.com/books?id=TvFYAAAAYAAJ7|2=Second Part}}, Books IX–XII</ref> <ref name="agricola1657-gloss">{{cite book|last=Agricola |first=Georgius |author-link=Georgius Agricola |chapter=Animantium nomina latina, graega, q'ue germanice reddita, quorum author in Libro de subterraneis animantibus meminit |title=Georgii Agricolae Kempnicensis Medici Ac Philosophi Clariss. De Re Metallica Libri XII.: Quibus Officia, Instrumenta, Machinae, Ac Omnia Denique Ad Metallicam Spectantia, Non Modo Luculentissime describuntur; sed & per effigies, suis locis insertas ... ita ob oculos ponuntur, ut clarius tradi non possint |location=Basel |publisher=Sumptibus & Typis Emanuelis König |year=1657 |orig-year=1530 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uCClFLX0CwUC&pg=PA762 |at=p. [762]<!--761ff--> |quote={{smallcaps|Dæmonum}}: ''Dæmon subterraneus trunculentus'': bergterufel; ''mitis'' bergmenlein/kobel/guttel}}</ref> }} {{Normdata}} 2id1g00n3out7pa5htrx5flusmzm81e Nico O’Reilly 0 462347 2915396 2909892 2026-07-02T21:36:55Z Jcb 223 2915396 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Nico O'Reilly | image = [[Lêer:ManCity20240722-020.jpg|240px]] | caption = O'Reilly in 2024 | full_name = Nico O'Reilly | birth_date = {{birth date and age|2005|3|21|df=y}} | birth_place = [[Manchester]], [[Engeland]] | height = 1,93 m | position = Linkerverdediger, middelvelder | currentclub = [[Manchester City]] | clubnumber = 33 | youthyears1 = 2013–2024 | youthclubs1 = [[Manchester City]] | years1 = 2024– | clubs1 = [[Manchester City]] | caps1 = 43 | goals1 = 7 | nationalyears1 = 2021 | nationalteam1 = Engeland o/16 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2021–2022 | nationalteam2 = Engeland o/17 | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2022–2023 | nationalteam3 = Engeland o/18 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2024–2025 | nationalteam4 = Engeland o/20 | nationalcaps4 = 3 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2025– | nationalteam5 = [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] | nationalcaps5 = 3 | nationalgoals5 = 0 | club-update = 19 Mei 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Nico O’Reilly''' (gebore 21 Maart 2005) is ’n [[Engeland|Engelse]] professionele sokkerspeler wat as ’n linkerverdediger of middelvelder vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Manchester City]] en die [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse nasionale span]] speel.<ref name="ManCityProfile">{{cite web |url=https://www.mancity.com/players/nico-oreilly |title=Nico O'Reilly |publisher=Manchester City F.C. |access-date=24 August 2024}}</ref><ref name="NY Times">{{Cite news |last=Taylor |first=Daniel |date=12 November 2025 |title=The making of Nico O'Reilly, as told by his mum and those who discovered him |url=https://www.nytimes.com/athletic/6795660/2025/11/11/nico-oreilly-making-of-manchester-city/ |access-date=20 April 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Reilly, Nico}} [[Kategorie:Geboortes in 2005]] [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 76rpfc9qgnr6i51rnf549atwhem3e03 Geelbeksvlei 0 462363 2915322 2910259 2026-07-02T19:21:54Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915322 wikitext text/x-wiki '''Geelbeksvlei''' is ‘n moerassige laagte noord van [[Mosselbaai]].<ref name="gobirding" /> Hierdie nat oewergebied van die Brandwagrivier lê tussen plase langs die Blesbokpad (die DR1581), ‘n verbindingspad tussen die dorp [[Brandwag]] (langs die [[R328 (Suid-Afrika)|R328 pad]] tussen [[Oudtshoorn]] en Mosselbaai) en die dorp Klein-Brakrivier (langs die [[N2 (Suid-Afrika)|N2-hoofroete]]). Die vlei is rondom die punt waar die Brandwag- en die MoordkuilrivIer by mekaar aansluit om dan saam seewaarts bekend te staan as die [[Klein-Brakrivier]]. Tydens sekere weersomstandighede is die pad verby die vlei onbegaanbaar. Aan die vlei is ‘n woonwapark. == Voëlkyk == Geelbeksvlei is 'n gewilde voëlkykplek.<ref name="gobirding" /> Spesies sluit in: * [[Visarend]] * [[Afrikaanse vleivalk]] * [[Afrika-lepelaar]] * [[Waterdikkop]] * [[Grootswartvlerkkiewiet]] * [[Grysborstjagra]] * [[Kardinaalspeg]] * [[Knysnaspeg]] * [[Knysnaruigtesanger]] * [[Kuifkopvisvanger]] ==Lees ook== * [[Die Vleie]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="gobirding">https://gobirding.birdlife.org.za/geelbeksvlei-little-brak/</ref> }} [[Kategorie:Mere in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Voëlkyk]] 3wof8t4si6ldhegfd0pkldwxxzf974y Geskiedenis van videospeletjies 0 462415 2915311 2910326 2026-07-02T19:14:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915311 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die ''[[Computerspielemuseum]]'' in Berlyn.]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjie|speletjies op 'n videoskerm]]. ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Geskiedenis]] 0ck48aqnw1uxixwjhsnklh4of9lkcx0 Argyrolobium longifolium 0 462416 2915300 2910329 2026-07-02T18:59:44Z Oesjaar 7467 Maak my eie gemors reg. 2915300 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium longifolium | authority = ([[Carl Meissner|Meisn.]]) Walp., (1843) | synonyms =* ''Argyrolobium natalense'' <small>Dümmer</small> * ''Chasmone longifolia'' <small>Meisn.</small> | range_map = Argyrolobium longifolium distribution.svg }} '''''Argyrolobium longifolium''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], vanaf [[Pietermaritzburg]] tot by [[Tugela]] en [[Port Shepstone]], voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 3928 km². Die spesie het reeds 50% van sy [[habitat]] afgestaan aan die aanlê van plantasies, [[Gewas (landbou)|gewasverbouing]] en stedelike ontwikkeling. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-24 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475195-1 Plants of the World] * [https://https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a4000a9b-1fa4-42b7-bb73-96dc41677f8e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|longifolium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 9qu0hm7hn19bi5g5lv4s756eg1v0xwt Hloma Amabutho 0 462481 2915327 2910594 2026-07-02T19:23:25Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915327 wikitext text/x-wiki '''Hloma Amabutho''' (ook bekend as: '''Hlomo Amabutho''', '''KwaMatiwane''', of '''Heuwel van Teregstelling''') is die plek waar tydens die regeerperiode van koning [[Dingaan]] terdoodveroordeeldes tereggestel is.<ref name="na" /> Hierdie koppie tussen [[Ulundi]] en [[Babanango]] in die Makhosinivallei met die Nzololospruit is by 28° 25′ suid, 31° 15′ oos, net noordoos van [[uMgungundlovu]]. Nou is dit deel van die terrein van die Mgungundlovu-museum. Die terrein was besaai van die doodsbeendere van die duisende slagoffers. Hul lyke is oorgelaat aan die aasvoëls en roofdiere. == Naam == Hloma Amabutho kan vertaal word as “die plek waar die impi’s bymekaar gekom het om te oefen en bewapen word”. Ander name vir die plek is kwaMatiwane (die plek waar kapt. Matiwane gesterf het), Umbulalayo (die doodmaakplek), Aasvoëlkop en Moordkoppie. ==Lees ook== * [[Piet Retief]] * [[Dingaanstat]] == Bronnelys == * Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: [[Nasou]], 1966 * Swart, Marius, e.a.: A monument to Piet Retief. In: Lantern. Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 1, Februarie 1992 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="na">https://www.nationalarchives.gov.za/node/3828896</ref> }} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Groot Trek]] lyia6p122p973bxhkl0qqee7p35okpx Roland en Leta Hill Trust 0 462539 2915333 2910861 2026-07-02T19:25:20Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915333 wikitext text/x-wiki Die '''Roland en Leta Hill Trust''' is ‘n Suid-Afrikaanse filantropiese instansie werksaam in die [[Wes-Kaap]]. Die vernaamste doelstellings van die organisasie is om *die oprigting, instandhouding, verbetering van openbare parke en natuurreservate en veral die beskerming van die natuurlike voëllewe finansieel te steun *openbare biblioteke, museums en soorteglyke plekke met opvoedkundige doelstellings by die aankoop van kunswerke, [[Africana]], antieke en ander artikels van historiese of kulturele belang te subsidieer *by te dra tot die behoud en restourasie van geboue van geskiedkundige belang vir die nageslag. ==Bibliografie== *[[Die Burger]], 16 Januarie 2026 *https://www.vassa.org.za/wp-content/uploads/2019/06/VASSA-ExhibitSouvenir-download.pdf [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] [[Kategorie:Organisasies sonder winsoogmerk]] [[Kategorie:Kultuur in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] lbktr141h1symxmv1u7cp28llamw3d4 Portchie 0 462545 2915303 2911277 2026-07-02T19:04:11Z Oesjaar 7467 Maak sintaks fout reg. 2915303 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Portchie | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Jan Hendrik Viljoen | geboortedatum = [[23 November]] [[1963]] | geboorteplek = [[Pietersburg]]<ref name="ma" /> | sterfdatum = {{SDEO|1963|11|23|2026|06|12}} | sterfteplek = [[Somerset-Wes]], [[Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = skilder van kleurvolle, optimistiese kunswerke waarin die alledaagse lewe, landskappe en mense uitgebeeld word | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Portchie''' (gebore '''Jan Hendrik Viljoen'''; [[23 November]] [[1963]] – [[12 Junie]] [[2026]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[Skilderkuns|skilder]], [[beeldhouer]] en [[entrepreneur]].<ref name="tsa-2" /> Hy was een van Suid-Afrika se bekendste kontemporêre kunstenaars en het internasionale erkenning verwerf vir sy kleurvolle, optimistiese kunswerke waarin die alledaagse lewe, landskappe en mense uitgebeeld word. Sy werke word gekenmerk deur helder kleure, vereenvoudigde vorms en die gereelde gebruik van blou bome as motief.<ref>{{cite web |url=https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |title=Portchie |publisher=Alice Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date=15 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115232145/https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |title=Portchie |publisher=Crouse Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date= 9 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109093451/https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |url-status=live }}</ref> == Vroeë lewe == Portchie is op 23 November 1963 gebore en het op die Vrystaatse dorp [[Tweeling, Vrystaat|Tweeling]] grootgeword. Hy het in 1981 aan die [[Paul Roos Gimnasium]] op [[Stellenbosch]] gematrikuleer. Voordat hy 'n voltydse kunstenaar geword het, was hy as vervoerekonoom werksaam.<ref name="ma" /> == Loopbaan == Portchie het in die vroeë 1990's begin skilder nadat twee vriende hom genooi het om 'n ateljee met hulle te deel. Sy eerste groot solo-uitstalling was 'n sukses en het hom aangemoedig om 'n voltydse kunstenaar te word.<ref>{{cite web |url=https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |title=Portchie |publisher=Crouse Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date= 9 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109093451/https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |url-status=live }}</ref> In 1995 het hy die Red Teapot Gallery op Stellenbosch gestig, wat as kunsgalery en kreatiewe sentrum ontwikkel het. Sy werke is wyd in Suid-Afrika en oorsee uitgestal, met talle solo- en groepuitstallings in onder meer die [[Verenigde Koninkryk]].<ref>{{cite web |url=https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |title=Portchie |publisher=Alice Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date=15 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115232145/https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |url-status=live }}</ref> Portchie se kunswerke beeld dikwels kinders wat speel, fietsryers, blommerangskikkings en rustige landskappe uit. Sy styl kombineer elemente van [[impressionisme]], [[ekspressionisme]] en [[naïewe kuns]]. Volgens die kunstenaar simboliseer sy kenmerkende blou bome die lig wat deur die blare filtreer en die krag van die natuur.<ref>{{cite web |url=https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |title=Portchie |publisher=Crouse Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date= 9 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109093451/https://www.crouseart.co.za/artists/sculptures/portchie/ |url-status=live }}</ref> Gedurende sy loopbaan is meer as 18 000 oorspronklike skilderye en meer as een miljoen afdrukke van sy werke wêreldwyd verkoop.<ref>{{cite news |url=https://capeargus.co.za/weekend-argus/news/2022-08-20-artist-portchie-makes-history-using-nfts/ |title=Artist Portchie makes history using NFTs |publisher=Cape Argus |date=20 Augustus 2022 |access-date=12 Junie 2026}}</ref> == NFT-projek == In 2022 het Portchie die eerste Suid-Afrikaanse kunstenaar geword om 'n versameling generatiewe kuns as [[nieverwisselbare item]] (NFT's) bekend te stel. Die projek, ''Cycling by the Riverside'', het 1 000 unieke digitale kunswerke ingesluit.<ref>{{cite news |url=https://www.thesouthafrican.com/culture/art-artists/portchie-becomes-first-sa-artist-launch-nft-art-collection/ |title=Portchie becomes first SA artist to launch NFT art collection |publisher=The South African |date=22 Augustus 2022 |access-date=12 Junie 2026}}</ref> == Persoonlike lewe == Portchie het hom op Stellenbosch gevestig, waar hy sy ateljee en galery bedryf het. Hy was ook betrokke by verskeie gemeenskaps- en liefdadigheidsinisiatiewe.<ref>{{cite web |url=https://www.korwater.com/blogs/spotlight/portchie |title=Portchie |publisher=Kor Water |access-date=12 Junie 2026}}</ref> == Afsterwe == Portchie is op 12 Junie 2026 oorlede. Sy afsterwe is deur familielede bekend gemaak en is wyd in Suid-Afrikaanse media berig.<ref>{{cite web |url=https://www.rosestad.co.za/post/die-bekende-kunstenaar-portchie-is-oorlede |title=Die bekende kunstenaar Portchie is oorlede |publisher=Rosestad Nuus |date=12 Junie 2026 |access-date=12 Junie 2026}}</ref> == Nalatenskap == Portchie word as een van Suid-Afrika se mees kommersieel suksesvolle kontemporêre kunstenaars beskou. Sy kenmerkende gebruik van kleur en sy uitbeelding van vreugdevolle alledaagse tonele het sy werk maklik herkenbaar gemaak en gewild onder versamelaars in Suid-Afrika en internasionaal.<ref>{{cite web |url=https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |title=Portchie |publisher=Alice Art Gallery |access-date=12 Junie 2026 |archive-date=15 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115232145/https://aliceart.co.za/artists/portchie/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="tsa-2">https://www.thesouthafrican.com/culture/art-artists/rip-celebrated-south-african-artist-portchie-dies/</ref> <ref name="ma">{{cite web |url=https://www.mutualart.com/Artist/Portchie/FE0009FC05C27224/Biography |title=Portchie Biography |publisher=MutualArt |access-date=12 Junie 2026}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://portchie.com}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Viljoen, Jan Hendrik}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] efi32y9zu18702v35xyvpx9abdseus0 Nate Silver 0 462609 2915304 2911158 2026-07-02T19:08:23Z Sobaka 328 2915304 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Nate Silver | beeld = Nate silver poker.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Nate Silver in 2023 | geboortenaam = Nathaniel Read Silver | geboortedatum = {{birth date and age|1978|1|13|df=y}} | geboorteplek = East Lansing, [[Michigan]], [[Verenigde State van Amerika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = VSA | nasionaliteit = VSA | vakgebied = Neurowetenskap, rekenaarwetenskap, kunsmatige intelligensie | werkplek = Statistikus, joernalis | alma mater = Universiteit van Chicago | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = ''FiveThirtyEight'' | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Nathaniel Read Silver''' (gebore [[13 Januarie]] [[1978]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] statistikus, politieke ontleder, [[skrywer]], sportdobbelaar en [[poker]]speler wat [[bofbal]], [[basketbal]], [[sokker]] en [[Verkiesing|verkiesings]] ontleed. Hy is die stigter van ''FiveThirtyEight'' en het die posisie van hoofredakteur daar beklee, asook 'n spesiale korrespondent vir ABC News tot Mei 2023.<ref name=":0">{{Cite web |last=Stieb |first=Matt |date=May 19, 2023 |title=A Brutal Wonk Swap at FiveThirtyEight |url=https://nymag.com/intelligencer/2023/05/fivethirtyeight-hires-g-elliott-morris-loses-nate-silver.html |access-date=6 Augustus 2023 |website=Intelligencer |language=en-us |archive-date=2 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602055419/https://nymag.com/intelligencer/2023/05/fivethirtyeight-hires-g-elliott-morris-loses-nate-silver.html |url-status=live }}</ref> Sedert hy ''FiveThirtyEight'' verlaat het, het Silver in sy aanlyn nuusbrief ''Silver Bulletin'' gepubliseer<ref name="SemaforSilver">{{cite web |last1=Smith |first1=Ben |last2=Raza |first2=Nayeema |title=Mixed Signals: When Biden lost it & Nate Silver's election forecast |url=https://www.semafor.com/article/06/28/2024/joe-biden-lost-the-debate-nate-silvers-election-model |website=Semafor] |access-date=18 Julie 2024 |date=28 Junie 2024 |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718071732/https://www.semafor.com/article/06/28/2024/joe-biden-lost-the-debate-nate-silvers-election-model |url-status=live }}</ref> en dien as 'n adviseur vir [[Polymarket]].<ref name=":1">{{cite web |last1=Fischer |first1=Sara |title=Exclusive: Nate Silver joins prediction market startup as more people bet on news |url=https://www.axios.com/2024/07/16/nate-silver-polymarket |website=Axios |access-date=18 Julie 2024 |date=16 Julie 2024 |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718071731/https://www.axios.com/2024/07/16/nate-silver-polymarket |url-status=live }}</ref> Silver is in 2009 deur ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' as een van die wêreld se 100 invloedrykste mense aangewys nadat sy verkiesingsvoorspellingsmodel die uitkomste in 49 van 50 state in die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2008 korrek voorspel het.<ref name="specials1">{{cite magazine|last=Stein|first=Joel|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1894410,00.html|title=The World's Most Influential People – The 2009 TIME 100|magazine=TIME|access-date=8 Mei 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508170110/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1894410,00.html|archive-date=8 Mei 2009|url-status=dead}}</ref> Sy daaropvolgende modelle het die uitkoms van die presidentsverkiesings van 2012 en 2020 met hoë akkuraatheid voorspel. Alhoewel hy [[Donald Trump]], die uiteindelike wenner, 'n 28.6% kans op oorwinning in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|2016 presidensiële verkiesing]] gegee het,<ref name=":3">{{Cite web|title=Final forecast from Nate Silver's 538 ups Clinton's chances of victory to 71%|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/us-election-2016-nate-silver-538-chances-of-hillary-clinton-donald-trump-winning-a7404931.html|website=The Independent|date=2016-11-08|access-date=2026-02-01|language=en}}</ref> was dit 'n hoër skatting as ander belangrike wetenskaplike voorspellings.<ref name="New York Times 2016-11-08">{{cite news |last=Katz |first=Josh |url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/upshot/presidential-polls-forecast.html#other-forecasts |title=Who Will Be President? |work=The New York Times |date=8 November 2016 |archiveurl=https://archive.today/20211021132052/https://www.nytimes.com/interactive/2016/upshot/presidential-polls-forecast.html#other-forecasts |archivedate=21 Oktober, 2021 }}</ref> Baie van Silver se benadering kan gekenmerk word deur statistiese modelle te gebruik om komplekse sosiale stelsels soos professionele sport, die gewildheid van politieke platforms en verkiesings te verstaan. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Silver, Nate}} [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] e20w4i1mg8jwhraclvr6sn511fei7ao 2915370 2915304 2026-07-02T19:58:37Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915370 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Nate Silver | beeld = Nate silver poker.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Nate Silver in 2023 | geboortenaam = Nathaniel Read Silver | geboortedatum = {{birth date and age|1978|1|13|df=y}} | geboorteplek = East Lansing, [[Michigan]], [[Verenigde State van Amerika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = VSA | nasionaliteit = VSA | vakgebied = Neurowetenskap, rekenaarwetenskap, kunsmatige intelligensie | werkplek = Statistikus, joernalis | alma mater = Universiteit van Chicago | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = ''FiveThirtyEight'' | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Nathaniel Read Silver''' (gebore [[13 Januarie]] [[1978]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] statistikus, politieke ontleder, [[skrywer]], sportdobbelaar en [[poker]]speler wat [[bofbal]], [[basketbal]], [[sokker]] en [[Verkiesing|verkiesings]] ontleed. Hy is die stigter van ''FiveThirtyEight'' en het die posisie van hoofredakteur daar beklee, asook 'n spesiale korrespondent vir ABC News tot Mei 2023.<ref name=":0">{{Cite web |last=Stieb |first=Matt |date=May 19, 2023 |title=A Brutal Wonk Swap at FiveThirtyEight |url=https://nymag.com/intelligencer/2023/05/fivethirtyeight-hires-g-elliott-morris-loses-nate-silver.html |access-date=6 Augustus 2023 |website=Intelligencer |language=en-us |archive-date=2 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602055419/https://nymag.com/intelligencer/2023/05/fivethirtyeight-hires-g-elliott-morris-loses-nate-silver.html |url-status=live }}</ref> Sedert hy ''FiveThirtyEight'' verlaat het, het Silver in sy aanlyn nuusbrief ''Silver Bulletin'' gepubliseer<ref name="SemaforSilver">{{cite web |last1=Smith |first1=Ben |last2=Raza |first2=Nayeema |title=Mixed Signals: When Biden lost it & Nate Silver's election forecast |url=https://www.semafor.com/article/06/28/2024/joe-biden-lost-the-debate-nate-silvers-election-model |website=Semafor |access-date=18 Julie 2024 |date=28 Junie 2024 |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718071732/https://www.semafor.com/article/06/28/2024/joe-biden-lost-the-debate-nate-silvers-election-model |url-status=live }}</ref> en dien as 'n adviseur vir [[Polymarket]].<ref name=":1">{{cite web |last1=Fischer |first1=Sara |title=Exclusive: Nate Silver joins prediction market startup as more people bet on news |url=https://www.axios.com/2024/07/16/nate-silver-polymarket |website=Axios |access-date=18 Julie 2024 |date=16 Julie 2024 |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718071731/https://www.axios.com/2024/07/16/nate-silver-polymarket |url-status=live }}</ref> Silver is in 2009 deur ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' as een van die wêreld se 100 invloedrykste mense aangewys nadat sy verkiesingsvoorspellingsmodel die uitkomste in 49 van 50 state in die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2008 korrek voorspel het.<ref name="specials1">{{cite magazine|last=Stein|first=Joel|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1894410,00.html|title=The World's Most Influential People – The 2009 TIME 100|magazine=TIME|access-date=8 Mei 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508170110/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1894410,00.html|archive-date=8 Mei 2009|url-status=dead}}</ref> Sy daaropvolgende modelle het die uitkoms van die presidentsverkiesings van 2012 en 2020 met hoë akkuraatheid voorspel. Alhoewel hy [[Donald Trump]], die uiteindelike wenner, 'n 28.6% kans op oorwinning in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|2016 presidensiële verkiesing]] gegee het,<ref name=":3">{{Cite web|title=Final forecast from Nate Silver's 538 ups Clinton's chances of victory to 71%|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/us-election-2016-nate-silver-538-chances-of-hillary-clinton-donald-trump-winning-a7404931.html|website=The Independent|date=2016-11-08|access-date=2026-02-01|language=en}}</ref> was dit 'n hoër skatting as ander belangrike wetenskaplike voorspellings.<ref name="New York Times 2016-11-08">{{cite news |last=Katz |first=Josh |url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/upshot/presidential-polls-forecast.html#other-forecasts |title=Who Will Be President? |work=The New York Times |date=8 November 2016 |archiveurl=https://archive.today/20211021132052/https://www.nytimes.com/interactive/2016/upshot/presidential-polls-forecast.html#other-forecasts |archivedate=21 Oktober, 2021 }}</ref> Baie van Silver se benadering kan gekenmerk word deur statistiese modelle te gebruik om komplekse sosiale stelsels soos professionele sport, die gewildheid van politieke platforms en verkiesings te verstaan. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Silver, Nate}} [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2thgletyum1u4xhisofsp8fqnw6vxci Keito Nakamura 0 462641 2915369 2911458 2026-07-02T19:57:47Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915369 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keito Nakamura | image = [[Lêer:Nakamura asse sr 2425.png|240px]] | caption = Nakamura in 2025 | full_name = Keito Nakamura<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Japan |publisher=FIFA |page=7 |date=13 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |archive-date=6 February 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|28|df=y}} | birth_place = Abiko, [[Chiba-prefektuur|Chiba]] [[Japan]] | height = 1,80 m | position = Linkervleuel, voorspeler | currentclub = [[Stade de Reims|Reims]] | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = Kashiwa Eagles TOR'82 | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Kashiwa Reysol]] | youthyears3 = | youthclubs3 = Konoyama SSS | youthyears4 = 2012–2017 | youthclubs4 = [[Mitsubishi Yowa]] | years1 = 2018–2021 | clubs1 = [[Gamba Osaka]] | caps1 = 24 | goals1 = 1 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = [[Gamba Osaka|Gamba Osaka o/23]] | caps2 = 22 | goals2 = 5 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[FC Twente|Twente]] (leen) | caps3 = 17 | goals3 = 4 | years4 = 2020-2021 | clubs4 = → [[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]] (leen) | caps4 = 5 | goals4 = 1 | years5 = 2021 | clubs5 = → [[FC Juniors OÖ|Juniors OÖ]] (loan) | caps5 = 14 | goals5 = 5 | years6 = 2021–2023 | clubs6 = [[LASK]] | caps6 = 54 | goals6 = 20 | years7 = 2023– | clubs7 = [[Stade de Reims|Reims]] | caps7 = 86 | goals7 = 29 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = Japan o/17 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 8 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = Japan o/21 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019 | nationalteam3 = Japan o/20 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = [[Japannese nasionale sokkerspan|Japan]] | nationalcaps4 = 26 | nationalgoals4 = 11 | club-update = 11 Mei 2026 | nationalteam-update = 14 Junie 2026 }} '''Keito Nakamura''' ([[Japannees]]: 中村 敬斗; gebore 28 Julie 2000) is ’n [[Japan|Japannese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat vir die Ligue 2-klub Stade de Reims en die [[Japannese nasionale sokkerspan|Japannese nasionale span]] speel. Hy speel as ’n linker vleuel of aanvaller.<ref name="Keito Nakamura Gamba Osaka Player Profile">{{cite web | url=http://www2.gamba-osaka.net/club/player2019_38.html | title=Keito Nakamura Gamba Osaka Player Profile | work=Gamba Osaka | language=ja | accessdate=11 March 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190618061322/https://www2.gamba-osaka.net/club/player2019_38.html | archive-date=18 June 2019 | url-status=dead }}</ref><ref name="Keito Nakamura Soccerway Player Statistics">{{cite web | url=https://int.soccerway.com/players/keito-nakamura/479397/ | title=K. Nakamura | website=Soccerway | access-date=28 February 2018 | archive-date=9 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210509181108/https://int.soccerway.com/players/keito-nakamura/479397/ | url-status=live }}</ref><ref name="Keito Nakamura J.League Player Profile">{{cite web | url=https://www.jleague.jp/en/club/gosaka/player/detail/1601793/ | title=Keito Nakamura J.League Player Profile | work=J.League English Website | accessdate=28 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180617220043/https://www.jleague.jp/en/club/gosaka/player/detail/1601793/ | archive-date=17 June 2018 | url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Nakamura, Keito}} [[Kategorie:Japannese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] poumb21rs6gi4msqkmnnmdsqkcp0u5y Gekonserveerde naam 0 462650 2915422 2911609 2026-07-03T09:23:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2915422 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Candidaalbicansphases.jpg|thumb|200px|Die naam van dié gis, ''Candida albicans'', is 'n nomen conservandum.<ref name="McCool">{{cite web |last1=McCool |first1=Logan |title=The Discovery and Naming of Candida albicans |url=http://www.antimicrobe.org/h04c.Files/history/DiscoveryNaming%20of%20Candida%20albicans.Asp |website=Antimicrobe |access-date=24 October 2023 }}{{Dooie skakel|date=Julie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] 'n '''Gekonserveerde naam''' of '''nomen conservandum''' (mv. nomina conservanda, afkorting nom. cons.) is ’n wetenskaplike naam wat spesifieke nomenklatuurbeskerming geniet deurdat die naam behou word, selfs al word een of meer reëls verbreek wat andersyds legitimiteit sou verhoed het. Nomen conservandum is ’n Latynse term wat "naam wat gekonserveer moet word" beteken. Die terme "gekonserveerde naam" en "nomen conservandum" is dikwels uitruilbaar soos aangedui in die ''International Code of Nomenclature for Algae, Fungi and Plants'' (ICN),<ref name=ICN>{{cite web |url=https://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php?page=title |title=International Code of Nomenclature for Algae, Fungi, and Plants |edition=Melbourne Code |year=2012}}</ref> terwyl die ''International Code of Zoological Nomenclature'' “gekonserveerde naam” verkies. Die proses waarmee botaniese name gekonserveer word, verskil van dié vir dierkundige name. Volgens die botaniese kode kan name ook “onderdruk” of verwerp word (nomen rejiciendum, mv. nomina rejicienda of nomina utique rejicienda, afgekort as nom. rej.) ten gunste van ’n besondere gekonserveerde naam. Kombinasies gegrond op ’n onderdrukte naam wat ook as nom. rej. gelys word, kan ook onderdruk word.<ref name="McNeill et al. 2015">{{cite journal |last1=McNeill |first1=John |last2=Redhead |first2=Scott A. |last3=Wiersema |first3=John H. |title=Guidelines for proposals to conserve or reject names |journal=Taxon |volume=64 |issue=1 |year=2015 |doi=10.1002/tax.641003 |doi-access=free |pages=163–166 |url=https://www.researchgate.net/publication/43256781}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Conserved name}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wetenskaplike klassifikasie]] t1wgd11cfmbj8sns6lvlku9nzhxku45 Leonor 0 462749 2915349 2911972 2026-07-02T19:39:02Z Sobaka 328 /* Agtergrond */ 2915349 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = Leonor | beeld = Leonor portada.jpg | breedte = 220 | beeldonderskrif = Omslag van ''Leonor'' | outeur = Pablo Andrés Rial | land = Argentinië | taal = Spaans | genre = Poësie | uitgewer = Caleta Olivia | uitgewingsdatum = 2025 | bladsye = 68 | isbn = 978-987-8430-67-6 }} '''Leonor''' is ’n Argentynse digbundel van [[Pablo Andrés Rial]], gepubliseer in 2025 deur Caleta Olivia.<ref>{{cite web |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2025/10/29/leonor-de-pablo-andres-rial/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial |website=Letralia |access-date=2026-06-17}}</ref> Die bundel is gestruktureer as ’n poëtiese briefwisseling tussen die karakters Leonor en Benicio. Dit is beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre, waarin die protagoniste deur middel van briewe met mekaar kommunikeer.<ref>{{cite web |url=https://www.elespectador.com/el-magazin-cultural/leonor-de-pablo-andres-rial-fragmentos-de-lectura/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial: fragmentos de lectura |website=El Espectador |access-date=2026-06-17}}</ref> == Oorsig == ''Leonor'' bestaan uit verse wat die vorm van ’n briefwisseling aanneem. Volgens ''Tiempo Argentino'' is die bundel in vyf afdelings verdeel: ''De la calidez de un hogar'', ''Del cuidado y la felicidad'', ''De la sepultura del ángel'', ''De la vejez'' en ''De la despedida''.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> Die werk ontwikkel deur die uitruiling van gedigte tussen Leonor en Benicio, wat temas soos liefde, herinnering, verlange en sterflikheid ondersoek. Die struktuur van die bundel is deur kritici verbind met die tradisie van die literêre briefwisseling.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> == Tematiek == Die sentrale temas van die bundel sluit liefde, verlies, geheue, verganklikheid en die soeke na betekenis in. Volgens ''La Prensa'' bestaan die werk uit "cartas en forma de poemas" wat die leser konfronteer met temas soos eensaamheid, verlies en die broosheid van die menslike bestaan.<ref>{{cite web |url=https://www.laprensa.com.ar/Epistolas-profundas-poemas-como-dardos-566807.note.aspx |title=Epístolas profundas, poemas como dardos |website=La Prensa |access-date=2026-06-17}}</ref> Die digter Andrea Marone het die werk beskryf as ’n ''"textualidad afectiva"'' waarin die twee protagoniste ’n dialoog in versvorm ontwikkel wat emosionele en filosofiese vrae ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Publikasie == ''Leonor'' is in 2025 deur die Argentynse uitgewer Caleta Olivia gepubliseer. Die bundel bestaan uit 68 bladsye en dra die ISBN 978-987-8430-67-6.<ref>{{cite web |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2025/10/29/leonor-de-pablo-andres-rial/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial |website=Letralia |access-date=2026-06-17}}</ref> Die boek vorm deel van Rial se poëtiese oeuvre saam met ander bundels soos ''La casa de barro'', ''Aves desplumadas'' en ''Forzado a viajar''.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Kritiese ontvangs == Die bundel het aandag ontvang in verskeie literêre en kulturele publikasies in Argentinië en Latyns-Amerika. ''El Espectador'' het die werk beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre en het fragmente uit die bundel gepubliseer as voorbeeld van die literêre dialoog tussen die twee protagoniste.<ref>{{cite web |url=https://www.elespectador.com/el-magazin-cultural/leonor-de-pablo-andres-rial-fragmentos-de-lectura/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial: fragmentos de lectura |website=El Espectador |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Tiempo Argentino'' het die bundel omskryf as ’n ''"diálogo en clave poética"'' en beklemtoon dat die boek ’n narratiewe dimensie ontwikkel deur die opeenvolgende briewe tussen Leonor en Benicio.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Revista Ruda'' het die bundel beskryf as ’n poëtiese ruimte waarin herinnering, emosie en taal voortdurend met mekaar in gesprek tree.<ref>{{cite web |url=https://revistaruda.com/2025/09/24/leonor-hurgar-en-el-poema/ |title=Leonor: hurgar en el poema |website=Revista Ruda |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Aullido'' het fragmente uit die werk gepubliseer en die emosionele karakter van die briefwisseling tussen die protagoniste beklemtoon.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Agtergrond == In ’n onderhoud met ''Agencia Paco Urondo'' het Rial verduidelik dat hy Leonor en Benicio as twee afsonderlike stemme ontwikkel het. Volgens die skrywer dien die briefwisseling as ’n middel om temas soos liefde, afskeid, herinnering en die verloop van tyd te ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Verwysings == {[Verwysings}} [[Kategorie:Boeke van 2025]] [[Kategorie:Poësieboeke]] [[Kategorie:Argentynse literatuur]] [[Kategorie:Spaanstalige boeke]] nzkflunz3flo68mlgb0ttb6x6w6p1r7 2915351 2915349 2026-07-02T19:40:07Z Sobaka 328 opruim 2915351 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = Leonor | beeld = Leonor portada.jpg | breedte = 220 | beeldonderskrif = Omslag van ''Leonor'' | outeur = Pablo Andrés Rial | land = Argentinië | taal = Spaans | genre = Poësie | uitgewer = Caleta Olivia | uitgewingsdatum = 2025 | bladsye = 68 | isbn = 978-987-8430-67-6 }} '''Leonor''' is ’n Argentynse digbundel van [[Pablo Andrés Rial]], gepubliseer in 2025 deur Caleta Olivia.<ref>{{cite web |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2025/10/29/leonor-de-pablo-andres-rial/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial |website=Letralia |access-date=2026-06-17}}</ref> Die bundel is gestruktureer as ’n poëtiese briefwisseling tussen die karakters Leonor en Benicio. Dit is beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre, waarin die protagoniste deur middel van briewe met mekaar kommunikeer.<ref>{{cite web |url=https://www.elespectador.com/el-magazin-cultural/leonor-de-pablo-andres-rial-fragmentos-de-lectura/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial: fragmentos de lectura |website=El Espectador |access-date=2026-06-17}}</ref> == Oorsig == ''Leonor'' bestaan uit verse wat die vorm van ’n briefwisseling aanneem. Volgens ''Tiempo Argentino'' is die bundel in vyf afdelings verdeel: ''De la calidez de un hogar'', ''Del cuidado y la felicidad'', ''De la sepultura del ángel'', ''De la vejez'' en ''De la despedida''.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> Die werk ontwikkel deur die uitruiling van gedigte tussen Leonor en Benicio, wat temas soos liefde, herinnering, verlange en sterflikheid ondersoek. Die struktuur van die bundel is deur kritici verbind met die tradisie van die literêre briefwisseling.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> == Tematiek == Die sentrale temas van die bundel sluit liefde, verlies, geheue, verganklikheid en die soeke na betekenis in. Volgens ''La Prensa'' bestaan die werk uit "cartas en forma de poemas" wat die leser konfronteer met temas soos eensaamheid, verlies en die broosheid van die menslike bestaan.<ref>{{cite web |url=https://www.laprensa.com.ar/Epistolas-profundas-poemas-como-dardos-566807.note.aspx |title=Epístolas profundas, poemas como dardos |website=La Prensa |access-date=2026-06-17}}</ref> Die digter Andrea Marone het die werk beskryf as ’n ''"textualidad afectiva"'' waarin die twee protagoniste ’n dialoog in versvorm ontwikkel wat emosionele en filosofiese vrae ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Publikasie == ''Leonor'' is in 2025 deur die Argentynse uitgewer Caleta Olivia gepubliseer. Die bundel bestaan uit 68 bladsye en dra die ISBN 978-987-8430-67-6.<ref>{{cite web |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2025/10/29/leonor-de-pablo-andres-rial/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial |website=Letralia |access-date=2026-06-17}}</ref> Die boek vorm deel van Rial se poëtiese oeuvre saam met ander bundels soos ''La casa de barro'', ''Aves desplumadas'' en ''Forzado a viajar''.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Kritiese ontvangs == Die bundel het aandag ontvang in verskeie literêre en kulturele publikasies in Argentinië en Latyns-Amerika. ''El Espectador'' het die werk beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre en het fragmente uit die bundel gepubliseer as voorbeeld van die literêre dialoog tussen die twee protagoniste.<ref>{{cite web |url=https://www.elespectador.com/el-magazin-cultural/leonor-de-pablo-andres-rial-fragmentos-de-lectura/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial: fragmentos de lectura |website=El Espectador |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Tiempo Argentino'' het die bundel omskryf as ’n ''"diálogo en clave poética"'' en beklemtoon dat die boek ’n narratiewe dimensie ontwikkel deur die opeenvolgende briewe tussen Leonor en Benicio.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Revista Ruda'' het die bundel beskryf as ’n poëtiese ruimte waarin herinnering, emosie en taal voortdurend met mekaar in gesprek tree.<ref>{{cite web |url=https://revistaruda.com/2025/09/24/leonor-hurgar-en-el-poema/ |title=Leonor: hurgar en el poema |website=Revista Ruda |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Aullido'' het fragmente uit die werk gepubliseer en die emosionele karakter van die briefwisseling tussen die protagoniste beklemtoon.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Agtergrond == In ’n onderhoud met ''Agencia Paco Urondo'' het Rial verduidelik dat hy Leonor en Benicio as twee afsonderlike stemme ontwikkel het. Volgens die skrywer dien die briefwisseling as ’n middel om temas soos liefde, afskeid, herinnering en die verloop van tyd te ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Boeke van 2025]] [[Kategorie:Poësieboeke]] [[Kategorie:Argentynse literatuur]] [[Kategorie:Spaanstalige boeke]] dzdca6bqacqwox41zyla3j98jwfgmos Kultuurgeskiedenis 0 462784 2915330 2913283 2026-07-02T19:24:33Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915330 wikitext text/x-wiki '''Kultuurgeskiedenis''' is die studie van die manier waarop die samelewing van mense deur die jare heen ontwikkel het. Dit ondersoek die alledaagse lewe, lewenspatrone, sedes, gewoontes, tradisies, tale en kuns van ‘n bevolkingsgroep. Dus speel dit ‘n kernrol in erfenisbewaring, museumstudie, die instandhouding en restourasie van erfenisterreine en geboue van historiese belang en die bewaring van kunsprodukte. Die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Kultuurgeskiedenis (gesitg 1982) is in Suid-Afrika die organisasie wat die beoefening van die vakgebied organiseer en bevorder. Publikasies soos ''Die Kultuurhistorikus'', die ''Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kunsgeskiedenis'', die ''Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal'', die ''Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis'' en ''Sonnerad'' het die vakgebied gepromoveer. In die tweede helfte van die 20ste eeu was die bekendste leiers in die vakgebied van die '''Afrikaanse kultuur- en volkskunde''' [[Abel Coetzee]], [[Hans Fransen]], [[Bun Booyens]], [[P.G. Nel]] en [[Pieter W. Grobbelaar]]. In daardie jare is die vak ook aan sekere Suid-Afrikaanse universiteite onderrig. ==Bibliografie== *Pienaar, P. de V. (red.): Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1968 *savk.org [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kultuur in Suid-Afrika]] dl58cs3g4eud1vcnxzeehnf58edjv7l Slag van Khambula 0 462792 2915417 2912230 2026-07-03T07:51:14Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2915417 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kambula 1.jpg|duimnael|regs|'n Uitbeelding van die slag in die ''Illustrated London News'' van 24 Mei 1879]] Die '''Slag van Khambula''' was 'n veldslag van die [[Anglo-Zoeloeoorlog]], waartydens 'n aanslag op die militêre kamp van [[Evelyn Wood]] deur die Britte afgeweer is. Dit het op 29 Maart 1879 op 'n hoogte noordwes van die huidige [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] plaasgevind, en die slagveld is tans 'n erfenisterrein. ==Aanloop== Nadat die Britte in Januarie 1879 'n berouvolle neerlaag by [[:af:Slag van Isandlwana|Isandlwana]] gely het, het hulle tyd spandeer om te hergroepeer. Koning [[Cetshwayo]] het besluit om Kolonel Wood aan te val, wat vanuit sy kamp hier te Khambula patrollies uitgestuur het om afleiding te skep ten gunste van [[:af:Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford|Chelmsford]] se opmars na die hart van [[Zoeloeland]]. ==Die aanslag== 'n Leër van tussen 20&nbsp;000 en 25&nbsp;000 man het onder bevel van iNkhosi Mnyamana na Khambula vertrek, bygestaan deur die amaKhosi Ntshingwayo en [[uZibhebu]]. Pas na 11vm op 29 Maart 1879 het hulle binne sig van die Britse kamp by Khambula gekom, waar Kol. Wood en [[:af:Redvers Henry Buller|Lt.-kol. Buller]] se troepe in twee laers en 'n [[:af:redoute|redoute]] gestasioneer was. Ten spyte van die bevel van Koning Cetshwayo om nié die kamp aan te val nie, maar die Britte na die oopte te lok, het die regterhoringregiment (iNgobamakhosi) om 13:30 'n onondersteunde opmars op die kamp geloods. Die Britse berede troepe het hulle vanaf ongeveer 13:45 tot 'n volle aanval uitgelok. Hierdeur is die beplande omsingeling van die kamp ontwrig en die Zoeloes is op 'n afstand gehou, sowat 275 meter van die kamp af, om eindelik teruggedryf te word. Die Zoeloes se linker- en middelhorings het omstreeks 14:15 'n aanval aangevoor. Die middelhoring (uNokhenke, en elemente van die uThulwana, iDlujengwe en inDlondlo) het 'n kompanie van die 1/13de Ligte Infanterie<ref name=amp1>d.i. 13th (1st Somersetshire) Regiment (Light Infantry)</ref> verdryf, terwyl die uMbonambi die hooflaer aangeval het, maar omstreeks 15:00 deur 'n sortie van twee kompanies van die 90ste Ligte Infanterie afgeweer is. Die voorgenoemdes is deur Zoeloe-skerpskutters geteiken en moes gou terugtrek. Gelyketyd het 'n kompanie van die 1/13de begin om die umCijo, wat die suidwestelike hoek van die laer bereik het, te verdryf. Aanvalle en terugslae het voortgeduur, met die iNgobamakhosi wat weer gepoog het om op te ruk, maar nie nader as 275 meter van die kamp gekom het nie. Omstreeks 17:00 het die Zoeloe-aanval begin taan. Om 17:30 het 'n kompanie van die 90ste regiment<ref name=amp2>d.i. 90th Regiment of Foot (Perthshire Volunteers)</ref> opgeruk om op die Zoeloes te vuur. Kort hierop het die Zoeloes op ordelike wyse begin terugtrek, maar dit sou op 'n skrobbering uitloop toe Britse soldate die Zoeloes genadeloos agtervolg en tot donkerte aangeval het. Ongevalle onder Zoeloemagte was meer as 1&nbsp;000 dooies, met die aantal gewondes onbekend. By die Britse magte het 3 offisiere en 26 manskappe gesneuwel, en 5 offisiere en 49 manskappe is gewond.<ref name=ama1>Amafa aKwaZulu Natali</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{koördinate|27|41|34|S|30|40|22|O|type:event_region:ZA|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Veldslae tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog]] 1i1jf3ctf9isko5agf9mnrns20vtayq Hemelskyf van Nebra 0 462904 2915226 2913701 2026-07-02T13:08:53Z MartinPoulter 66901 404 link -> 200 2915226 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Artefak | naam = Hemelskyf van Nebra | beeld = Nebra disc 1.jpg | breedte = 280 | onderskrif = Die Hemelskyf van Nebra, nou in die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis in [[Halle, Sakse-Anhalt]]. | andernaam = | plaaslik = ''Himmelsscheibe von Nebra'' | taal = [[Duits]] | materiaal = [[Brons]], [[goud]] | grootte = | hoogte = | breedte2 = 30 cm | gewig = 2,2, kg | lengte = | skryfwerk = | simbole = [[Sterrekunde|Sterrekundig]] | geskep = c. 1800-1600 v.C. | ontdekdatum = 1999 | ontdekdeur = | plek = Nebra, [[Duitsland]] | klassifikasie = | kultuur = | registrasie = [https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc 2013] | id = | ligging = Die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis, [[Halle, Sakse-Anhalt]]. }} Die '''Hemelskyf van Nebra''' ([[Duits]]: ''Himmelsscheibe von Nebra'') is ’n [[brons]]skyf met ’n deursnee van ongeveer 30&nbsp;cm en ’n massa van 2,2&nbsp;kg wat in 1999 begrawe gevind is op die heuwel Mittelberg naby die dorp Nebra (60&nbsp;km van [[Leipzig]]) in [[Duitsland]].<ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/the-place-of-discovery.html |title=Nebra Sky Disc: The Place of Discovery|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref> Dit is blougroen met ingelegde [[goud]]simbole, en word verbind met die Unetice-kultuur van die vroeë [[Bronstydperk]].<ref name="Halle">{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc.html |title=Nebra Sky Disc|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref>{{cite web|url=https://the-past.com/feature/the-nebra-sky-disc-decoding-a-prehistoric-vision-of-the-cosmos/|title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos|website=The-Past.com|date=May 2022}}</ref> Die simbole word oor die algemeen vertolk as die [[Son]] of [[volmaan]], ’n sekelmaan en sterre, insluitend ’n groep van sewe sterre wat waarskynlik die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]] voorstel.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Eiland |first=Murray |date=2003 |title=Pre-heraldry on the Sangerhausen Disc |url=https://www.academia.edu/43158757 |journal=The Armiger's News |volume=25 |issue=2 |pages=1, 9 |via=Academia.edu}}</ref><ref name=":02">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1ste |location=[[New York]] |pages=20–21 |oclc=940282526}}</ref> Twee goue boë aan die kante (waarvan een nou ontbreek) word beskou as merkers van die [[hoek]] tussen die [[sonstilstand]]e. ’n Ander boog onderaan met interne parallelle lyne word gewoonlik vertolk as ’n sonskip met talle roeispane,<ref name="The World of Stonehenge">{{cite book |title=The World of Stonehenge |date=June 2022 |pages=147–148 |publisher=British Museum Press |isbn=9780714123493 |last1=Garrow |first1=Duncan |last2=Wilkin |first2=Neil |oclc=1297081545 }}</ref> hoewel sommige skrywers ook voorgestel het dit kan ’n [[reënboog]],<ref name="AT210511">{{cite magazine |title=The Nebra Sky Disk: Is the world's oldest star map really a map at all? |magazine=Astronomy Today |date=May 11, 2021 |author=Joshua Rapp Learn |url=https://astronomy.com/news/2021/05/the-nebra-sky-disk-is-the-worlds-oldest-star-map-really-a-map-at-all |access-date=30 January 2022}}</ref> die [[Aurora (astronomie)|Aurora Borealis]],<ref>{{cite journal |last=Mentock |first=Richard |title=Rethinking the Nebra Sky Disk |journal=Physics Today |date=November 2021 |volume=74 |issue=11 |page=10 |doi=10.1063/PT.3.4868 |bibcode=2021PhT....74k..10M |s2cid=240475208 |doi-access=free}}</ref> ’n komeet<ref>{{Cite book |last=Crocco |first=Juan |title=Essay: What is depicted on the Nebra Sky Disc? |publisher=tredition |year=2022 |isbn=978-3-347-71288-1 |pages=87–102 |language=english}}</ref> of ’n [[sekel]] voorstel.<ref>{{cite web |url=https://www.worldhistory.org/article/235/the-nebra-sky-disk---ancient-map-of-the-stars/ |title=The Nebra Sky Disk - Ancient Map of the Stars |website=World History Encyclopedia |date=2011 |last=Haughton |first=Brian}}</ref> Argeoloë dateer die skyf tot omstreeks 1800-1600&nbsp;v.C., tydens die vroeë Bronstydperk in [[Europa]].<ref name="Nebra Sky Disc: Nomination">{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc|title=Nebra Sky Disc: Nomination|website=UNESCO Memory of the World}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?identity=96&idsubentity=1|title=Nebra Sky Disc — Bronze Age representation of the sky, Germany|website=UNESCO Portal to the Heritage of Astronomy}}</ref> Verskeie wetenskaplike ontledings van die skyf, die voorwerpe wat daarmee saam ontdek is en die vindplek het die datering tot die vroeë Bronstydperk bevestig.<ref name="Pernicka et al">{{cite journal |url=https://www.academia.edu/66916787|journal=Archaeologia Austriaca |volume=104 |publisher=Austrian Academy of Sciences |date=2020 |title=Why the Nebra Sky Disc Dates to the Early Bronze Age. An Overview of the Interdisciplinary Results |last1=Pernicka |first1=Ernst |last2=Adam|first2=Jörg |last3=Borg|first3=Gregor |last4=Brügmann|first4=Gerhard |last5=Bunnefeld|first5=Jan-Heinrich |last6=Kainz|first6=Wolfgang |last7=Klamm|first7=Mechthild |last8=Koiki|first8=Thomas |last9=Meller|first9=Harald |last10=Schwarz|first10=Ralf |last11=Stöllner|first11=Thomas |last12=Wunderlich|first12=Christian-Heinrich |last13=Reichenberger|first13=Alfred |pages=89–122|doi=10.1553/archaeologia104s89|s2cid=229208057 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/dating.html|title=Nebra Sky Disc: Dating|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref name="oeaw.ac.at">{{cite web|url=https://www.oeaw.ac.at/en/news/the-nebra-sky-disc-dates-from-the-early-bronze-age|title=The Nebra Sky Disc Dates from the Early Bronze Age|website=Austrian Academy of Sciences|date=2020}}</ref> Die Hemelskyf van Nebra bevat sover bekend die oudste konkrete uitbeelding van [[Sterrekunde|sterrekundige]] verskynsels in die wêreld.<ref name="Halle" /><ref name="Pernicka et al"/> In Junie 2013 is dit deur [[Unesco]] in sy Register van Aandenkings aan die Wêreld Internasionaal opgeneem en beskryf as "een van die belangrikste argeologiese vondste van die 20ste eeu."<ref>{{cite web |title=Nebra Sky Disc |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc |access-date=2025-06-02 |website=UNESCO Memory of the World}}</ref> ==Ontdekking== {{beeldgroep2|perrow = 1 / 1 |total_width=250 |align=left |image1=Nebra Schwerter.jpg| |image2=Nebra Hort.jpg| |footer=Twee swaarde<ref>{{cite web|url=https://i0.wp.com/the-past.com/wp-content/uploads/2022/05/post-1_image1-52.jpg?ssl=1|website=the-past.com|title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos|date=25 May 2022}}</ref> (HEEL BO), 'n beitel, bylkoppe en armbande wat saam met die skyf ontdek is. }} Die skyf is in 1999 saam met twee bronsswaarde, twee stelle oorblyfsels van [[byl]]e, ’n beitel en fragmente van spiraalvormige armbande deur Henry Westphal en Mario Renner ontdek terwyl hulle met ’n metaalverklikker na skatte gesoek het. Die twee mans het nie 'n lisensie gehad nie en het geweet hulle bedrywighede is onwettig en behels plundery. Argeologiese artefakte is die eiendom van die staat in [[Sakse-Anhalt]]. Hulle het die skyf met hulle graaf beskadig en dele van die vindplek vernietig. Die volgende dag het Westphal en Renner hulle vonds aan ’n handelaar in [[Keulen]] verkoop. Dit het binne die volgende twee jaar, waarskynlik verskeie kere, binne Duitsland van eienaar verwissel en is vir tot ’n miljoen Duitse mark (DM) verkoop. Teen 2001 was kennis van die bestaan daarvan algemeen bekend. In Februarie 2002 het die staatsargeoloog Harald Meller die skyf in ’n polisiegeleide lokvaloperasie in [[Basel]] bekom van ’n egpaar wat dit vir 700&nbsp;000&nbsp;DM op die swartmark aangebied het.<ref>{{cite journal|author=Meller, H.|date=January 2004|title=Star search|journal=National Geographic|pages=76–8}}</ref> Die oorspronklike ontdekkers is eindelik opgespoor en hulle het die polisie en argeoloë na die ontdekkingsplek gelei. Argeoloë het ’n uitgrawing by die terrein begin en bewyse ontdek wat die plunderaars se bewerings ondersteun het. Daar was spore van bronsartefakte in die grond, en die grond by die terrein het ooreengestem met grondmonsters wat aan die artefakte vasgekleef het. Die skyf en sy gepaardgaande vondste word nou in die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis in [[Halle, Sakse-Anhalt]], bewaar. Die twee plunderaars is in September 2003 vonnisse van vier maande en tien maande opgelê. Hulle het geappelleer, maar die Appèlhof het hulle vonnisse tot onderskeidelik ses en twaalf maande verhoog. Die prehistoriese vindplek is in ’n omheining aan die bopunt van ’n hoogte van 252&nbsp;m in die Ziegelrodawoud bekend as die Mittelberg. Dit is bekend dat die omliggende gebied in die [[Neolitikum]] bewoon is, en die woud bevat ongeveer 1&nbsp;000 grafheuwels. By die omheining lyk dit asof die son elke somersonstilstand agter die Brocken, die hoogste piek van die Harzberge sowat 80&nbsp;km noordwes daarvan, ondergaan. ==Datum en oorsprong== Die byle en swaarde wat saam met die skyf begrawe gevind is, is tipologies tot ongeveer 1700-1500&nbsp;v.C. gedateer. Oorblyfsels van berkebas wat in die swaarde se handvatsels gevind is, is met [[radiokoolstofdatering]] tot 1600-1560&nbsp;v.C. gedateer, wat eersgenoemde datering bevestig. Dit stem ooreen met die datum waarop die artefakte begrawe is, toe die skyf waarskynlik reeds verskeie geslagte lank bestaan het.<ref name="Nebra Sky Disc: Nomination"/> Ontledings van die metaal se [[radioaktiwiteit]] en die [[Roes|korrosielaag]] op die skyf ondersteun verder die datering tot die vroeë Bronstydperk.<ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/dating.html |title=Nebra Sky Disc: Dating |website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref name="BBC secrets">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/stardisctrans.shtml |title=Secrets of the Star Disc |website=BBC Science & Nature |series=''Horizon'' |date=January 2004}}</ref> Volgens ’n aanvanklike ontleding van spoorelemente deur middel van [[X-straal]]fluoressensie was die koper in die skyf uit Bischofshofen in [[Oostenryk]] afkomstig, terwyl daar gedink is die [[goud]] kom uit die [[Karpate]].<ref>{{cite journal|author1= Pernicka, E.|author2= Wunderlich, C-H.|name-list-style= amp|title=Naturwissenschaftliche Untersuchungen an den Funden von Nebra|journal=Archäologie in Sachsen-Anhalt|volume=1/02|pages=24–29}}</ref> ’n Meer onlangse ontleding het bevind die goud wat in die eerste ontwikkelingsfase gebruik is (sien hieronder), was afkomstig uit die suide van [[Cornwallis]] in Engeland.<ref name=Ehser>{{cite journal |last1=Ehser|first1=Anja |first2=Gregor|last2=Borg |first3=Ernst|last3=Pernicka |title=Provenance of the gold of the Early Bronze Age Nebra Sky Disk, central Germany: geochemical characterization of natural gold from Cornwall |journal=European Journal of Mineralogy |date=2011 |volume=23 |issue=6 |pages=895–910 |doi=10.1127/0935-1221/2011/0023-2140 |url=http://eurjmin.geoscienceworld.org/content/23/6/895.short |access-date=12 November 2013 |bibcode=2011EJMin..23..895E|url-access=subscription }}</ref> Die [[tin]] wat in die brons teenwoordig is, was ook van Korniese oorsprong.<ref>{{cite journal | doi = 10.1111/j.1475-4754.2010.00515.x | volume=52 | title=Tin isotopy: a new method for solving old questions | year=2010 | journal=Archaeometry | pages=816–832 | last = Haustein | first = M.| issue=5| bibcode=2010Archa..52..816H }}</ref> ==Geskiedenis== Dit lyk of die skyf in vier fases ontwikkel is: # Aanvanklik het die skyf 32 klein ronde goue sirkels, ’n groot sirkelvormige plaat en ’n groot halfmaanvormige plaat gehad wat daaraan vasgeheg was. Die sirkelvormige plaat word beskou as óf die [[Son]] óf die [[volmaan]], die halfmaanvorm as die sekelmaan (of óf die Son óf die Maan tydens ’n verduistering), en die kolletjies as [[ster]]re, met die groep van sewe kolletjies wat waarskynlik ’n [[sterreswerm]] voorstel. Daar word geglo dié sterreswerm is die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]],<ref name="Pernicka et al" /> of anders is dit die algemene simbool van ’n sterreswerm.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hoffmann |first=Susanne M |editor-last=Meller |editor-first=Harald |editor2-last=Reichenberger |editor2-first=Alfred |editor3-last=Risch |editor3-first=Roberto |title=Das babylonische Astronomie-Kompendium MUL.APIN: Messung von Zeit und Raum |url=https://www.researchgate.net/publication/360311636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle (Saale) |volume=24 |pages=251–275}}</ref> # Op ’n later stadium is twee boë (wat van goud van verskillende oorspronge gemaak is, soos deur hulle chemiese onsuiwerhede aangetoon word) aan teenoorgestelde kante van die skyf bygevoeg. Om ruimte vir hierdie boë te maak, is een klein sirkel van die linkerkant na die middel van die skyf verskuif en twee van die sirkels aan die regterkant is bedek, sodat 30 sigbaar gebly het. Die twee boë strek oor ’n hoek van 82°, wat korrek die hoek aandui tussen die posisies van sonsondergange tydens die somer- en wintersonstilstand by die [[breedtegraad]] van die Mittelberg (51°N).<ref name="McIntosh">{{cite book | title=Lost Treasures; Civilization's Great Riches Rediscovered | publisher=Carlton Books | author=McIntosh, Jane | year=2010 | location=Londen | pages=16 | isbn=9781847322999}}</ref><ref name="BMworld">{{cite book |oclc= 1297081545|title=The World of Stonehenge|date=June 2022|pages=145–147|publisher=British Museum Press|isbn=9780714123493|last1=Garrow|first1=Duncan|last2=Wilkin|first2=Neil}}</ref> Die boë hou verband met die [[sonnebaan]]. Aangesien antieke sterrekundiges die planete en baie sterre geken het wat die sonnebaan aandui, kon hulle sien hoe dit in ’n enkele winternag binne die boë oor die horison beweeg, nie slegs met sonsopkoms en sonsondergang oor ’n hele jaar nie.<ref>{{cite web |last1=PM 2Ring |title=Where does the ecliptic cross the horizon during the course of a night? |url=https://astronomy.stackexchange.com/questions/57755/where-does-the-ecliptic-cross-the-horizon-during-the-course-of-a-night/57760?noredirect=1#comment132262_57760 |website=astronomy.stackexchange.com |access-date=28 May 2024}}</ref> Die boë is dus versoenbaar met uitsluitlik nagtelike gebruik. # Die laaste toevoeging was nog ’n boog onderaan, geïdentifiseer as ’n sonskip.<ref name=":04">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |others=Foreword deur David Christian |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1st American |location=[[New York]] |pages=21 |oclc=940282526}}</ref> Dit is ook van goud gemaak, maar dié goud kom van ’n ander bron af. # Teen die tyd dat die skyf begrawe is, het dit ook 38 tot 40 gate gehad wat rondom sy rand uitgeslaan is, elk ongeveer 3&nbsp;mm in deursnee. Die presiese getal word deur skade aan die rand van die skyf verbloem.<ref name="tandfonline.com">{{cite journal|journal=Time and Mind|volume=11|issue=1|title=Morphometric findings on the Nebra Sky Disc|last1=Dathe|first1=Henning|last2=Kruger|first2=Harald|year=2018 |pages=89–104|doi=10.1080/1751696X.2018.1433358|s2cid=165508431|doi-access=free}}</ref> <gallery> Beeld:Nebra-1.jpg| 1) Links die Son of volmaan, regs die sekelmaan en tussen en bo hulle die Plejades. Beeld:Nebra-2.jpg| 2) Boë is op die horison bygevoeg vir die sones van die opkomende en ondergaande Son; individuele sterre is verskuif en/of bedek. Beeld:Nebra-3.jpg| 3) Die toevoeging van die "sonskip" aan die onderkant van die skyf. Beeld:Nebra-4.jpg| 4) 'n Diagram van die skyf in sy huidige toestand (’n ster en ’n deel van die Son of volmaan is herstel) </gallery> ==Betekenis== [[Lêer:Die Himmelsscheibe von Nebra (CC BY 4.0) .webm|thumb|'n Video wat verduidelik hoe belangrik die hemelskyf is.]] Die Hemelskyf van Nebra kon 'n praktiese sterrekundige en/of 'n [[godsdiens]]tige betekenis gehad het.<ref name="meller2002">{{cite journal |author=Meller, H |date=2002 |title=Die Himmelsscheibe von Nebra – ein frühbronzezeitlicher Fund von außergewohnlicher Bedeutung |journal=Archäeologie in Sachsen-Anhalt |language=de |volume=1/02 |pages=7–30}}</ref><ref name=":0" /> Die vonds bekragtig die kennis dat mense van die vroeë Europese Bronstydperk die jaarlikse gang van die Son nou waargeneem het, asook die hoek tussen sy opkoms- en ondergangspunte met die twee sonstilstande. Terwyl ouer aardwerk- en megalitiese sterrekundekomplekse soos die Goseck-sirkel (omstreeks 4900&nbsp;v.C.) en [[Stonehenge]] (omstreeks 2500&nbsp;v.C.) reeds gebruik is om die sonstilstande aan te dui, verteenwoordig die skyf dié kennis in die vorm van 'n draagbare voorwerp.<ref name="BMworld" /> Ronde strukture van hout met sterrekundige oplynings is reeds sedert omstreeks 2300-1900 v.C.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/43296057|title=Der Aufbruch zu neuen Horizonten. NeueSichtweisen zur europäischen Frühbronzezeit|date=2019|editor-last1=Bertemes|editor-first1=F.|editor-last2=Meller|editor-first2=H.|chapter=The enclosure complex Pömmelte–Schönebeck: The dialectic of two circular monuments of the late 3rd to early 2nd millennium BC in Central Germany|last=Spatzier|first=André|publisher=Landesmuseums für Vorgeschichte Halle|isbn=9783948618032|pages=421–443}}</ref> deur die Unetice-kultuur by Pömmelte en Schönebeck in Duitsland gebou. Volgens uitgrawings op die Pömmelte-terrein dui sterk ooreenkomste met die uitleg van Stonehenge daarop dat dié monumente deur dieselfde kultuur gebou is: die sogenaamde Klokbekerkultuur, die voorgangers van die Unetice-kultuur.<ref name="Stonehenge's Continental Cousin">{{Cite web |date=January 2021 |title=Stonehenge's Continental Cousin |url=https://archaeology.org/issues/online/collection/germany-woodhenge/ |website=Archaeology}}</ref> Die ooreenkoms tussen Pömmelte en vroeëre omheinings soos die Goseck-sirkel dui dalk op 'n voortsetting van tradisies wat uit die Europa van die vroeë Neolitikum kom.<ref>{{cite web |date=June 28, 2018 |title=Rituals performed at this German 'Stonehenge' may link mysterious monument to its U.K. counterpart |url=https://www.science.org/content/article/rituals-performed-german-stonehenge-may-link-mysterious-monument-its-uk-counterpart?et_rid=382659176&et_cid=2143937 |website=Science |quote=}}</ref><ref name="tandfonline.com2">{{cite journal |last1=Dathe |first1=Henning |last2=Kruger |first2=Harald |year=2018 |title=Morphometric findings on the Nebra Sky Disc |journal=Time and Mind |volume=11 |issue=1 |pages=89–104 |doi=10.1080/1751696X.2018.1433358 |s2cid=165508431 |doi-access=free}}</ref> ===Gemeenskap=== Die argeoloog Euan MacKie stel voor die Hemelskyf van Nebra en ander artefakte uit Brittanje lewer bewys vir die bestaan van ’n "klas sterrekundige priesters" in die vroeë Bronstydperk, wat moontlik reeds in die Neolitikum bestaan het en verantwoordelik was vir die skepping van monumente soos Stonehenge.<ref>{{cite book |author=MacKie, E |url=https://www.academia.edu/11470159 |title=Viewing the Sky Through Past and Present Cultures: Selected Papers from the Oxford VII International Conference on Archaeoastronomy |date=2006 |isbn=1-882572-38-6 |editor=Todd W. Bostwick |series=Pueblo Grande Museum]] Anthropological Papers |volume=15 |pages=343–362 |chapter=New evidence for a professional priesthood in the European Early Bronze Age? |editor2=Bryan Bates}}</ref> Volgens die Franse Musée d'Archaeologie Nationale roep die skyf ’n "komplekse samelewing op, ongetwyfeld streng hiërargies, met gevorderde tegniese en sterrekundige kennis, georganiseer rondom werk op die lande".<ref>{{Cite web|url=https://musee-archeologienationale.fr/collection/objet/cone-davanton|title=Avanton Cone |publisher=Musée d'Archaeologie Nationale, Paris|access-date=8 April 2022 }}</ref> ===Kalenderreël=== Die uitbeelding van die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]] op die skyf saam met ’n sekelmaan word beskou as ’n kalenderreël vir die sinchronisering van son- en maankalenders, wat die skepping van ’n [[maansonkalender]] moontlik gemaak het.<ref>{{cite web|url=https://archaeology.org/issues/may-june-2019/collection/maps-germany-nebra-sky-disc/mapping-the-past/|title=The Nebra Sky Disc|website=Archaeology|date=June 2019}}</ref> Dié reël is bekend uit ’n versameling tekste uit die antieke [[Babilonië|Babiloniese]] tydperk met die titel MUL.APIN, wat uit ongeveer 700&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite web |last=Symonds |first=Matthew |date=2022-05-25 |title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos |url=https://the-past.com/feature/the-nebra-sky-disc-decoding-a-prehistoric-vision-of-the-cosmos/ |website=The Past}}</ref> [[Beeld:Nebra solstice 2-af.jpg|thumb|250px|Goue stroke aan die kant van die skyf dui die somer- en wintersonstilstande aan,<ref name="Meller 2021"/><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=760s |title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge |website=British Museum |date=2022}}</ref> en die bokant verteenwoordig die horison<ref name=":03">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1st American |location=[[New York]] |page=20 |oclc=940282526}}</ref> en [[noord]]. Dit is die teenoorgestelde van moderne sterrekaarte, wat bedoel is om omhoog gehou en van onder af beskou te word.<ref>{{cite web |last1=Moore |first1=Stewart |title=Which way is up? |url=https://britastro.org/2018/which-way-is-up |website=British Astronomical Association |access-date=2025-03-30}}</ref>]] Volgens een van die sewe reëls in die handboek moet ’n skrikkelmaand bygevoeg word wanneer die Plejades in die lente langs ’n sekelmaan van ’n paar dae oud verskyn, soos op die skyf uitgebeeld word. Dit vind ongeveer elke drie jaar plaas.<ref>{{cite book |oclc= 1297081545 |title=The World of Stonehenge |date=June 2022 |pages=145–147 |publisher=British Museum Press |isbn=9780714123493 |last1=Garrow|first1=Duncan |last2=Wilkin|first2=Neil }}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=694s|title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge (British Museum 2022)|last1=Meller|first1=Harald}}</ref> Die Duitse argeoloog Harald Meller stel voor dat kennis van hierdie reël deur langafstandhandel en kontakte van Babilonië na Sentraal-Europa kon gekom het.<ref name="Meller 2021">{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3}}</ref> [[Oossee|Baltiese]] amberkrale is ontdek in ’n fondamentneerslag onder die groot [[ziggoerat]] van [[Assur]] in [[Irak]] wat uit omstreeks 1800-1750&nbsp;v.C. dateer, wat daarop dui dat ’n verbinding tussen die twee streke bestaan het toe die Hemelskyf van Nebra geskep is.<ref>{{cite journal |url=https://brill.com/view/journals/acar/92/2/article-p228_8.xml |journal=Acta Archaeologica |volume=92 |issue=2 |date=2023 |pages=228–243 |title=Baltic Amber in Aššur. Forms and Significance of Amber Exchange between Europe and the Middle East, c.2000–1300 BC |last1=Bunnefeld |first1=J. |last2=Becker |first2=J. |last3=Martin |first3=L. |last4=Pausewein |first4=R. |last5=Simon |first5=S. |last6=Meller |first6=H. |doi=10.1163/16000390-20210031|s2cid=258250358|url-access=subscription }}</ref> Sommige Assirioloë en sterrekundiges het egter die vergelyking van die skyf met MUL.APIN verwerp.<ref>{{Cite web |last1=Feller |first1=Manfred |last2=Koch |first2=Johannes |title=Geheimnis der Himmelsscheibe doch nicht gelöst? Warum die angebliche Entschlüsselung der Himmelsscheibe durch R. Hansen und H. Meller falsch ist |url=http://home.arcor.de/manfred_feller/Himmelsscheibe|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210010/http://home.arcor.de/manfred_feller/Himmelsscheibe |archive-date=2016-03-04}}</ref> Die getal sterre wat op die skyf uitgebeeld word (32) word ook as betekenisvol beskou, moontlik omdat dit die kalenderreël numeries kodeer. Eerstens vind die verbinding van die sekelmaan en die Pleiades wat op die skyf uitgebeeld word, plaas ná 32 dae ná die laaste "nuwe lig" (die eerste sigbare sekelmaan van die maand), en nie vroeër nie.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3|pages=151–152}}</ref> Tweedens, omdat ’n maanjaar (354 dae) elf dae korter as ’n sonjaar (365 dae) is, is 32 sonjare gelyk in lengte aan 33 maanjare (met ’n fout van slegs twee dae). Dit wil sê, 32 x 365 = 11&nbsp;680 dae, en 33 x 354 = 11&nbsp;682 dae.<ref>{{cite web |date=2018 |title=The difference between solar and lunar years |url=https://sciencing.com/difference-between-solar-lunar-years-8513472.html |website=Sciencing.com}}</ref> Hierdie 32-sonjaarsiklus kan op die skyf voorgestel word deur 32 sterre plus die son (of volmaan), wat saam 33 gee.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3 |pages=151–152}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hansen|first1=Rahlf|last2=Rink|first2=Christine|title=Himmelsscheibe, Sonnenwagen und Kalenderhüte - ein Versuch zur bronzezeitlichen Astronomie|date=2008|journal=Acta Praehistorica et Archaeologica|volume=40|url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/apa/article/view/71501|pages=97–98}}</ref> Die Hemelskyf van Nebra is al vergelyk met ’n gedeelte uit die Griekse digter [[Hesiodus]] se werk wat omstreeks 700&nbsp;v.C. geskryf is en die rol van die Plejades in die organisering van die landboujaar beskryf: <blockquote> "Wanneer die Plejades, dogters van Atlas, opkom, begin jou oes, en jou ploegwerk wanneer hulle besig is om onder te gaan. Veertig nagte en dae is hulle verborge, en hulle verskyn weer wanneer die jaar draai, wanneer jy vir die eerste keer jou sekel slyp. Dit is die wet van die vlaktes, en van dié wat naby die see woon, en wat die vrugbare land, die valleie en laagtes ver van die onstuimige see bewoon – wees gereed om te saai en gereed om te ploeg en gereed om te oes as jy al Demeter se vrugte op die regte tyd wil insamel en elke soort op sy regte tyd wil laat groei."<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0020,002:387 |title=Hesiod, ''Works and Days'' (Hes. WD 387) |website=Perseus.tufts.edu}}</ref> </blockquote> Uitbeeldings van die Plejades is ook bekend uit sommige rotsgravures wat uit die vroeë Bronstydperk dateer, soos dié by Mont Bégo in die suidelike [[Alpe]].<ref>{{cite thesis |url=https://researchrepository.universityofgalway.ie/entities/publication/df448825-8ce7-4880-ba13-5ad14b3b760a |title=Calendars, feasting, cosmology and identities: later Neolithic-early Bronze Age Ireland in European context |date=2016 |degree=PhD |publisher=University of Galway |last1=McVeigh| first1=Thor |pages=233}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/comptes-rendus-palevol/8/fasc5/rock-carvings-pleiads-sacred-mont-bego-mountain-tende-alpes-maritimes-france |journal=Comptes Rendus Palevol |volume=8| issue=5 |date=2009|pages=461–469 |title=Rock carvings of the Pleiads in the sacred mont Bego mountain, Tende, Alpes-Maritimes, France |last1=Echassoux |first1=Annie |display-authors=etal |doi=10.1016/j.crpv.2009.03.00|doi-broken-date=1 July 2025 }}</ref> Die skyf toon ook sekere ooreenkomste met [[Petroglief|petrogliewe]] uit die Nordiese Bronstydperk, waarvan sommige vermoedelik ’n kalenderbetekenis het.<ref>{{cite web |url=https://web.astronomicalheritage.net/show-entity?identity=96&idsubentity=1 |website=UNESCO Portal to the Heritage of Astronomy |title=Nebra Sky Disc — Bronze Age representation of the sky, Germany}}</ref> ===Mitologie=== Die Hemelskyf van Nebra is al beskryf as "die oudste bewys van ’n komplekse mitiese wêreldbeeld in Europa."<ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/74223636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle |volume=5 |date=2010 |title=Ein Schiff auf dem Himmelsozean – Zur Deutung des gefiederten Goldbogens auf der Himmelsscheibe von Nebra |last=Maraszek |first=Regine |pages=487–500}}</ref> Volgens die argeoloog Miranda Aldhouse-Green kombineer die skyf simbole van ’n godsdienstige en mitologiese aard wat deel was van ’n "komplekse Europese geloofstelsel".<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/stardisctrans.shtml |title=Secrets of the Star Disc |website=BBC Science & Nature |date=2004}}</ref> ====Verbintenisse met Griekeland==== [[Beeld:Mycenae ring 2.jpg|thumb|220px|'n Goue seëlring uit [[Micene]] met dieselfde soort hemelse afbeeldings as op die Hemelskyf van Nebra, 15de eeu&nbsp;v.C. <ref>{{cite web |url=https://agefotostock.com/age/en/details-photo/greek-civilization-goldsmithery-gold-signet-ring-with-worship-scene-female-figures-landscape-sun-and-moon-from-mycenae-acropolis-treasure/DAE-90003942 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408033930/https://agefotostock.com/age/en/details-photo/greek-civilization-goldsmithery-gold-signet-ring-with-worship-scene-female-figures-landscape-sun-and-moon-from-mycenae-acropolis-treasure/DAE-90003942 |url-status=dead |archive-date=2023-04-08 |title= Greek civilization. Gold signet ring with worship scene, female figures, landscape, sun and moon. From Mycenae, Acropolis treasure. Athens, Ethnikó Arheologikó Moussío (Nasionale Argeologiemuseum) |website=agefotostock}}</ref>]] ’n Afbeelding van ’n Son en sekelmaan wat soortgelyk is aan dié op die Hemelskyf van Nebra verskyn op ’n goue seëlring uit [[Micene]] in Griekeland wat uit die 15de eeu&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/44024499 |title=The Materiality of the Sky: Proceedings of the 22nd Annual SEAC Conference, 2014 |date=2016 |chapter=Cosmovisions Put Upon a Disk: Another View of the Nebra Disk |editor-last1=Silva |editor-first1=Fabio |editor-last2=Malville |editor-first2=Kim |editor-last3=Lomsdalen |editor-first3=Tore |editor-last4=Ventura |editor-first4=Frank |publisher=Sophia Centre Press |isbn=978-1907767-09-8 |last=Rappenglück |first=Michael |pages=58}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/233530036 |journal=Antiquity |volume=81 |issue=312 |title=An interpretation of the Nebra Disc |last1=Pasztor |first1=Emilia |last2=Roslund |first2=Curt |date=2007 |pages=267–78 |doi=10.1017/S0003598X00095168}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/9176986 |title=The Sun in Myth and Art |chapter=The Sun in Greek Culture and Art | publisher=Thames & Hudson |date=1993 |pages=280–293 |last1=Valavanis |first1=Panos |last2=Nagy |first2=Gregory}}</ref> Onder die Son en Maan is ’n sittende vrouefiguur wat drie opiumpapawers in haar hand hou; sy word geïdentifiseer as ’n natuur- en vrugbaarheidsgodin, moontlik die Minoïese papawergodin of ’n vroeë vorm van die godin [[Demeter]].<ref>{{cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/624904 |journal=The Journal of Hellenic Studies |volume=45 |date=1925 |title='The Ring of Nestor': A Glimpse into the Minoan After-World |last=Evans |first=Arthur |doi=10.2307/624904 |pages=11 |jstor=624904 |hdl=2027/mdp.39015008678354 |s2cid=161114626 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Poppy goddess |encyclopedia=Encyclopedia Mythica |last=Trckova-Flamee |first=Alena |date=2005}}</ref> Die goue boë op die hemelskyf toon ook ’n ooreenkoms met die Minoïese dubbelbyl, wat sentraal op die goue seëlring uitgebeeld word en beskou word as die hoofsimbool van die Minoïese godin, asook ’n simbool van Demeter.<ref>{{de}} {{cite book |url=https://www.academia.edu/44075963 |title=Orientierung, Navigation und Zeitbestimmung – Wie der Himmel den Lebensraum des Menschen prägt. Nuncius Hamburgensis - Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften Band 42. |chapter=Der minoische Kalender – eine Brücke von Babylon nach Nebra |publisher=Tredition |date=2019 |last1=Hansen |first1=Rahlf |last2=Rink |first2=Christine |pages=432–461 |isbn=978-3-7482-1146-4}}</ref><ref name=":2">{{cite book |url=https://www.academia.edu/2143502 |title=Athanasia. The Earthly, the Celestial and the Underworld in the Mediterranean from the Late Bronze and Early Iron Age. N. Ch. Stampolidis, A. Kanta and A. Giannikouri (reds.) |date=2012 |chapter=The Minoan Double Axe Goddess and Her Astral Realm |last1=MacGillivray |first1=Joseph |publisher=Mediterranean Archaeological Society |isbn=978-960-7143-40-2}}</ref><ref>{{cite web |url=https://chs.harvard.edu/primary-source/homeric-hymn-to-demeter-sb/ |website=The Center for Hellenic Studies, Harvard University |title=Homeric Hymn to Demeter }}</ref> Volgens die argeoloog Kristian Kristiansen verskyn beeldmateriaal soortgelyk aan dié op Minoïese seëlringe in rotskuns uit die Nordiese Bronstydperk by die Koning se Graf by Kivik, [[Swede]], wat uit die 16de tot 15de eeu&nbsp;v.C. dateer, terwyl Baltiese barnsteen in die Koning se Graf by Micene gevind is, wat verbindings tussen die twee streke bevestig.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=di7Dc7Y1ETYC |title=The rise of Bronze Age society |date=2005 |publisher=Cambridge University Press |last1=Kristiansen |first1=Kristian |last2=Larsson |first2=Thomas B. |isbn=9780521843638|pages=192–193}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kristiansen |first1=Kristian |last2=Suchowska-Ducke |first2=Paulina |date=December 2015 |title=Connected Histories: the Dynamics of Bronze Age Interaction and Trade 1500–1100 bc |journal=Proceedings of the Prehistoric Society |publisher=Cambridge University Press |volume=81 |pages=361–392 |doi=10.1017/ppr.2015.17 |doi-access=free}}</ref> Sommige navorsers het voorgestel die hemelskyf is ná 1600&nbsp;v.C. begrawe uit reaksie op die [[Vulkaan|vulkaniese uitbarsting]] op die Minoïese eiland Thera (Santorini), wat die eiland verwoes en ’n aswolk geskep het wat tot in Sentraal-Europa gestrek het. Dit kon die lug vir 20 tot 25 jaar verduister het, waardeur die hemelskyf nutteloos geword het.<ref>{{cite web |url=https://www.stern.de/panorama/wissen/mensch/himmelsscheibe-von-nebra-warum-das-kultsymbol-entweiht-wurde-3110002.html |title=Warum das Kultsymbol entweiht wurde |website=www.stern.de |date=2010}}</ref> ====Sonskip==== Die goue boog aan die onderkant van die skyf word gewoonlik vertolk as ’n mitologiese [[Ra|sonskip]], wat die Son deur die dag en die nag dra.<ref name="Meller 2021"/><ref>{{de}} {{cite journal |url=https://www.academia.edu/74223636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle |volume=5 |date=2010 |title=Ein Schiff auf dem Himmelsozean – Zur Deutung des gefiederten Goldbogens auf der Himmelsscheibe von Nebra |last=Maraszek |first=Regine |pages=487–500}}</ref> Die kort lyne aan weerskante van die goue boog kan die roeispane van ’n groot bemanning voorstel.<ref name="The World of Stonehenge"/> Volgens die argeoloog Harald Meller was hierdie beeldmateriaal "in dié tyd onbekend in Europa". Dit het waarskynlik in [[Antieke Egipte|Egipte]] ontstaan en moontlik deur uitgebreide kontak en reise tot in Sentraal-Europa versprei.<ref name="Meller 2021"/> Daarteenoor het die argeoloog Mary Cahill aangevoer sonskepe is reeds uitgebeeld op goue halsbande van die Klokbekerkultuur, die voorlopers van die Unetice-kultuur.<ref>{{cite journal |last=Cahill |first=Mary |date=Spring 2015 |title=Here comes the sun...: Solar symbolism in Early Bronze Age Ireland |url=https://www.academia.edu/11627053 |journal=Archaeology Ireland |volume=29 |issue=1 |pages=26–33 |url-access=registration |via=Academia.edu}}</ref> Sonbote kan selfs uitgebeeld wees in rotskuns uit die Neolitikum of vroeër, soos in [[Ierland]].<ref>{{cite thesis |url=https://researchrepository.universityofgalway.ie/entities/publication/df448825-8ce7-4880-ba13-5ad14b3b760a |title=Calendars, feasting, cosmology and identities: later Neolithic-early Bronze Age Ireland in European context |date=2016 |degree=PhD |publisher=University of Galway |last1=McVeigh| first1=Thor |pages=167–182}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/36843380 |title=North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia |chapter=The Circumpolar Context of the 'Sun Ship' Motif in South Scandinavian Rock Art|date=2017 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-820-6 |last=Lahelma |first=Antti |pages=144–171}}</ref> Sonbote of -vaartuie verskyn ook in latere [[Germaanse mitologie|Indo-Europese]] tradisies: in Letlandse volksliedere slaap die songodin Saulė snags in ’n goue boot, terwyl daar in die vierde [[Veda]], Atharvaveda, twee keer vir die Son gesê word: "O Aditya, jy het ’n skip met honderd roeispane bestyg vir welsyn."<ref name="West 2007 207–209">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ZXrJA_5LKlYC |title=Indo-European Poetry and Myth |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199280759 |last=West |first=M.L. |pages=207–209}}</ref> In die [[Griekse mitologie]] neem die son se vaartuig die vorm aan van ’n goue bak of beker, wat moontlik ooreenstem met die bakagtige vorm van die Nebra-boot.<ref name="West 2007 207–209"/><ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/40428177 |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=47 |date=2019 |title=Antimachus's Enigma: On Erytheia, the Latvian Sun-goddess and a Red Fish |last1=Massetti |first1=Laura |pages=223–240 }}</ref> Goue bakke uit Sentraal- en Noord-Europa, soos dié uit die [[Eberswalde]]-skat in Duitsland, bevat soortgelyke sirkelvormige sonsimbole as die hemelskyf, en sommige daarvan kan kalenderinligting bevat, insluitend die ooreenstemming van 32 sonjare en 33 maanjare wat moontlik op die Nebra-skyf uitgebeeld word.<ref>{{Cite web |title=Life and Belief During the Bronze Age" Neues Museum, Berlin |url=https://artsandculture.google.com/story/DAVRgpAwHmLsLw?hl=en |access-date=13 March 2022 }}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tVneygj8t2Y&t=3741s |title=The Sky Disc of Nebra: A window to the Bronze Age world in Europe and beyond. (Ernst Pernicka) |date=2022 |website=HEAS}}</ref> Talle afbeeldings van sonbote verskyn in kuns uit die Nordiese Bronstydperk wat vanaf ongeveer 1600&nbsp;v.C. dateer, dikwels in die vorm van rotsgravures of ingekerfde afbeeldings op bronsmesse.<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/310773387 |title=Oxford Handbook of the European Bronze Age |chapter=The Sky Disc of Nebra |date=2013 |publisher=Oxford University Press |last=Meller |first=Harald |pages=266–269}}</ref> ====Tweelinggode==== Volgens Kristian Kristiansen verteenwoordig die pare swaarde, byle en spiraalarmbande wat saam met die hemelskyf begrawe is, die mitologiese [[Kastor en Polluks|Goddelike Tweeling]], wat later in Griekeland as die "Dioskuri" bekend gestaan het.<ref name="Kristiansen 2011">{{cite book |url=https://www.academia.edu/1133755 |title=InterweavIng worlds: Systemic Interactions in Eurasia, 7th to 1st Millennia BC |chapter=Bridging India and Scandinavia: Institutional Transmission and Elite Conquest during the Bronze Age |date=2011 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-84217-998-7 |last=Kristiansen |first=Kristian }}</ref> Hy stel verder voor die sterrebeeld [[Tweeling (sterrebeeld)|Tweeling]], wat met die Dioskuri verbind word, word moontlik in die onderste deel van die skyf langs die sonboot uitgebeeld.<ref name="Kristiansen 2011" /> Daar word ook gemeen die Goddelike Tweeling word uitgebeeld in ikonografie, rotskuns en beeldjies uit die Nordiese Bronstydperk, waar hulle dikwels in verband met skepe verskyn.<ref name="Kristiansen 2011" /><ref>{{cite web |last1=Vandkilde |first1=Helle |url=https://www.academia.edu/5116264 |title=Vandkilde 2013: "Bronze Age Voyaging and Cosmologies in the Making: The Helmets from Viksö revisited"}}</ref> Sommige antieke Griekse en Romeinse skrywers, soos [[Diodorus Siculus]] en [[Tacitus]], het die verering van die Goddelike Tweeling spesifiek met noordelike volke verbind.<ref>{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/diodorus_siculus/4c*.html |title= Diodorus Siculus, Library of History, Book IV, chapter 56 |website=penelope.uchicago.edu}}</ref><ref>{{cite web |url=https://facultystaff.richmond.edu/~wstevens/history331texts/barbarians.html |title=Tacitus' ''Germania'' |website=richmond.edu}}</ref> [[Lêer:Artemis Apollo Louvre Myr199.jpg|duimnael|upright|''Artemis en Apollo'', terracotta, omstreeks 25 v.C.]] In sy beskrywing van ’n reis wat deur die [[Argonoute]] van die [[Swartsee]] tot by die noordelike oseaan onderneem is, skryf Diodorus: {{blockquote|"Die Kelte wat langs die oseaan woon, vereer die Dioskuri bo enige van die gode, aangesien hulle ’n tradisie het wat van ouds oorgelewer is dat dié gode onder hulle verskyn het nadat hulle van die oseaan gekom het. Daarbenewens het die land wat aan die oseaan grens, volgens hulle, baie name wat van die Argonoute en die Dioskuri afgelei is."<ref>{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/diodorus_siculus/4c*.html |title= Diodorus Siculus, Library of History, Book IV, chapter 56 |website=penelope.uchicago.edu}}</ref>}} Die argeoloog Timothy Darvill het ’n verband voorgestel tussen die hemelskyf en die gepaardgaande voorwerpe met die [[triliton]]s by [[Stonehenge]], wat ook ’n vroeë vorm van die Goddelike Tweeling kan verteenwoordig.<ref name=":3">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=2765s |title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge |date=2023 |website=British Museum Events}}</ref> Volgens Darvill kon die sentrale triliton van Stonehenge ’n "paar gode verteenwoordig het wat dag en nag, die son en maan, somer en winter, lewe en dood verteenwoordig het en beliggaam hulle dalk selfs die tweeling [[Apollo]] en [[Artemis]] soos hulle in latere panteons bekend is.”<ref>{{cite journal |last=Darvill |first=Timothy |title=Houses of the holy: Architecture and meaning in the structure of Stonehenge, Wiltshire, UK |journal=Time and Mind |volume=9 |issue=2 |date=2016 |pages=89–121 |doi=10.1080/1751696X.2016.1171496 |s2cid=164201703 |url= https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1751696X.2016.1171496 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite thesis |url=https://eprints.bournemouth.ac.uk/32226/1/GRIGSBY,%20John_Ph.D._2018.pdf |title=Skyscapes, Landscapes, and the drama of Proto-Indo-European myth |last=Grigsby |first=John |publisher=Bournemouth University |date=2018 |degree=PhD| pages=278-279}}</ref> In antieke Griekeland is Apollo en Artemis onderskeidelik met die son en die maan verbind, terwyl die Plejades bekend gestaan het as “die metgeselle van Artemis”, wat die uitbeelding op die hemelskyf weerspieël.<ref name=":3" /> Volgens ’n verslag wat deur die Griekse historikus [[Herodotus]] opgeteken is, het die antieke Egiptenare geglo Apollo en Artemis is die kinders van Isis en dat Isis dieselfde godin as Demeter is.<ref>{{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D2%3Achapter%3D156 |website=perseus.tufts.edu |title=Herodotus, ''Histories'', 2.156 }}</ref> ==Egtheid== Daar was aanvanklike vermoedens dat die hemelskyf ’n argeologiese vervalsing kon wees. Peter Schauer van die Universiteit van Regensburg in Duitsland het in 2005 aangevoer die skyf is ’n vervalsing en dat hy kon bewys die korrosielaag kan binne ’n kort tyd met [[urine]], [[soutsuur]] en ’n blaasvlam geskep word. Hy moes egter in die hof erken hy het nooit die skyf self in sy hande gehad nie, anders as die 18 wetenskaplikes wat dit ondersoek het.<ref>{{cite web|url=https://www.faz.net/s/RubCD175863466D41BB9A6A93D460B81174/Doc~E4115FE522E3C4CDD89890E5C3B4A9106~ATpl~Ecommon~Scontent.html|title=Himmelsscheibe von Nebra - Eine Komödie der Irrungen|date=March 17, 2005|publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de|access-date=2010-05-12}}</ref> Wetenskaplike ontledings van die korrosielaag het sedertdien die egtheid daarvan bevestig.<ref name="BBC secrets" /> Richard Harrison, 'n professor in Europese voorgeskiedenis aan die Universiteit van Bristol, het in ’n [[BBC]]-dokumentêr verklaar: “Toe ek die eerste keer van die Nebra-skyf hoor, het ek gedink dit is ’n grap; trouens, ek het gedink dit is ’n vervalsing,” weens die buitengewone aard van die ontdekking. Hy het egter nie die skyf in daardie stadium gesien nie. Dieselfde dokumentêr het wetenskaplike ontledings aangebied wat die egtheid van die skyf bevestig het.<ref name="BBC secrets" /> ’n Referaat wat in 2020 deur Rupert Gebhard en Rüdiger Krause gepubliseer is, het die datering van die hemelskyf tot die vroeë Bronstydperk bevraagteken en eerder ’n latere datum in die [[Ystertydperk]] voorgestel.<ref>{{cite journal|url=https://www.academia.edu/70640900|journal=Archäologische Informationen|volume=43|date=2020|title=Critical comments on the find complex of the so-called Nebra Sky Disk|last1=Gebhard|first1=Rupert|last2=Krause|first2=Rüdiger|pages=325–346|doi=10.11588/ai.2020.1}}</ref> ’n Teenargument is in dieselfde jaar deur Ernst Pernicka en kollegas gepubliseer waarin hulle Gebhard en Krause se argumente verwerp het.<ref name="Pernicka et al" /> Wetenskaplike ontledings van die skyf, die voorwerpe wat saam daarmee gevind is en die vindplek het almal die datering tot die Vroeë Bronstydperk bevestig.<ref name="Halle" /><ref name="oeaw.ac.at"/> ==Restourasie== [[Beeld:Nebra Scheibe Modell.jpg|thumb|200px|links|Die vermoedelike voorkoms van die skyf terwyl dit in gebruik was. Die groen [[malagiet]]laag het eers gevorm nadat dit begrawe is.]] Deur die onkundige uitgrawing is die hemelskyf gedeeltelik beskadig. Die gedeelte links bo is geskeur en een van die sterre het losgekom. ’n Deel van die goud is uit die son/volmaan geskeur. Weens die lang berging in die grond was die hele skyf sterk geroes. Ook aan die goue plate was roes wat nie sonder gevaar meganies verwyder kon word nie. Die eerste restoureerder het die skyf in seepwater laat lê en dit toe met ’n tandeborsel en staalwol probeer skoonmaak. Daardeur is die oppervlak van die goue dele gekrap. In die eerste stadium van die restourasie in die Halle-staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis is die skyf, nadat grond as monsters vir verdere ondersoek bewaar is, in 'n mengsel van [[etanol]] en [[water]] laat week en die grond is met 'n harde nylonkwas verwyder. Daarna is roesspore wat aan die goud vas was met ’n chemieswerkende pasta opgelos. Dit is met watteknoppies verwyder. Die roesspore aan die bronsplaat het agtergebly. Uiteindelik is die ster wat tydens die uitgrawing afgeruk is, weer aangebring en die uitgeskeurde, sterk vervormde stuk van die son/volmaan is met ’n nuut vervaardigde goue plaat van dieselfde samestelling vervang. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * Die hemelskyf op die Halle-museum se webtuiste: {{URL|https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc|Nebra Sky Disc}} {{CommonsKategorie-inlyn|Nebra sky disc}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nebra sky disc}} {{Normdata}} [[Kategorie:Argeologiese artefakte]] fj5i3l2jd3q4dp96mlbprm8h58zpqbr 2915371 2915226 2026-07-02T19:59:15Z Oesjaar 7467 Ek hoop so! 2915371 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Artefak | naam = Hemelskyf van Nebra | beeld = Nebra disc 1.jpg | breedte = 280 | onderskrif = Die Hemelskyf van Nebra, nou in die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis in [[Halle, Sakse-Anhalt]]. | andernaam = | plaaslik = ''Himmelsscheibe von Nebra'' | taal = [[Duits]] | materiaal = [[Brons]], [[goud]] | grootte = | hoogte = | breedte2 = 30 cm | gewig = 2,2, kg | lengte = | skryfwerk = | simbole = [[Sterrekunde|Sterrekundig]] | geskep = c. 1800-1600 v.C. | ontdekdatum = 1999 | ontdekdeur = | plek = Nebra, [[Duitsland]] | klassifikasie = | kultuur = | registrasie = [https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc 2013] | id = | ligging = Die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis, [[Halle, Sakse-Anhalt]]. }} Die '''Hemelskyf van Nebra''' ([[Duits]]: ''Himmelsscheibe von Nebra'') is ’n [[brons]]skyf met ’n deursnee van ongeveer 30&nbsp;cm en ’n massa van 2,2&nbsp;kg wat in 1999 begrawe gevind is op die heuwel Mittelberg naby die dorp Nebra (60&nbsp;km van [[Leipzig]]) in [[Duitsland]].<ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/the-place-of-discovery.html |title=Nebra Sky Disc: The Place of Discovery|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref> Dit is blougroen met ingelegde [[goud]]simbole, en word verbind met die Unetice-kultuur van die vroeë [[Bronstydperk]].<ref name="Halle">{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc.html |title=Nebra Sky Disc|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref>{{cite web|url=https://the-past.com/feature/the-nebra-sky-disc-decoding-a-prehistoric-vision-of-the-cosmos/|title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos|website=The-Past.com|date=May 2022}}</ref> Die simbole word oor die algemeen vertolk as die [[Son]] of [[volmaan]], ’n sekelmaan en sterre, insluitend ’n groep van sewe sterre wat waarskynlik die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]] voorstel.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Eiland |first=Murray |date=2003 |title=Pre-heraldry on the Sangerhausen Disc |url=https://www.academia.edu/43158757 |journal=The Armiger's News |volume=25 |issue=2 |pages=1, 9 |via=Academia.edu}}</ref><ref name=":02">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1ste |location=[[New York]] |pages=20–21 |oclc=940282526}}</ref> Twee goue boë aan die kante (waarvan een nou ontbreek) word beskou as merkers van die [[hoek]] tussen die [[sonstilstand]]e. ’n Ander boog onderaan met interne parallelle lyne word gewoonlik vertolk as ’n sonskip met talle roeispane,<ref name="The World of Stonehenge">{{cite book |title=The World of Stonehenge |date=June 2022 |pages=147–148 |publisher=British Museum Press |isbn=9780714123493 |last1=Garrow |first1=Duncan |last2=Wilkin |first2=Neil |oclc=1297081545 }}</ref> hoewel sommige skrywers ook voorgestel het dit kan ’n [[reënboog]],<ref name="AT210511">{{cite magazine |title=The Nebra Sky Disk: Is the world's oldest star map really a map at all? |magazine=Astronomy Today |date=May 11, 2021 |author=Joshua Rapp Learn |url=https://astronomy.com/news/2021/05/the-nebra-sky-disk-is-the-worlds-oldest-star-map-really-a-map-at-all |access-date=30 January 2022}}</ref> die [[Aurora (astronomie)|Aurora Borealis]],<ref>{{cite journal |last=Mentock |first=Richard |title=Rethinking the Nebra Sky Disk |journal=Physics Today |date=November 2021 |volume=74 |issue=11 |page=10 |doi=10.1063/PT.3.4868 |bibcode=2021PhT....74k..10M |s2cid=240475208 |doi-access=free}}</ref> ’n komeet<ref>{{Cite book |last=Crocco |first=Juan |title=Essay: What is depicted on the Nebra Sky Disc? |publisher=tredition |year=2022 |isbn=978-3-347-71288-1 |pages=87–102 |language=english}}</ref> of ’n [[sekel]] voorstel.<ref>{{cite web |url=https://www.worldhistory.org/article/235/the-nebra-sky-disk---ancient-map-of-the-stars/ |title=The Nebra Sky Disk - Ancient Map of the Stars |website=World History Encyclopedia |date=2011 |last=Haughton |first=Brian}}</ref> Argeoloë dateer die skyf tot omstreeks 1800-1600&nbsp;v.C., tydens die vroeë Bronstydperk in [[Europa]].<ref name="Nebra Sky Disc: Nomination">{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc|title=Nebra Sky Disc: Nomination|website=UNESCO Memory of the World}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?identity=96&idsubentity=1|title=Nebra Sky Disc — Bronze Age representation of the sky, Germany|website=UNESCO Portal to the Heritage of Astronomy}}</ref> Verskeie wetenskaplike ontledings van die skyf, die voorwerpe wat daarmee saam ontdek is en die vindplek het die datering tot die vroeë Bronstydperk bevestig.<ref name="Pernicka et al">{{cite journal |url=https://www.academia.edu/66916787|journal=Archaeologia Austriaca |volume=104 |publisher=Austrian Academy of Sciences |date=2020 |title=Why the Nebra Sky Disc Dates to the Early Bronze Age. An Overview of the Interdisciplinary Results |last1=Pernicka |first1=Ernst |last2=Adam|first2=Jörg |last3=Borg|first3=Gregor |last4=Brügmann|first4=Gerhard |last5=Bunnefeld|first5=Jan-Heinrich |last6=Kainz|first6=Wolfgang |last7=Klamm|first7=Mechthild |last8=Koiki|first8=Thomas |last9=Meller|first9=Harald |last10=Schwarz|first10=Ralf |last11=Stöllner|first11=Thomas |last12=Wunderlich|first12=Christian-Heinrich |last13=Reichenberger|first13=Alfred |pages=89–122|doi=10.1553/archaeologia104s89|s2cid=229208057 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/dating.html|title=Nebra Sky Disc: Dating|website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref name="oeaw.ac.at">{{cite web|url=https://www.oeaw.ac.at/en/news/the-nebra-sky-disc-dates-from-the-early-bronze-age|title=The Nebra Sky Disc Dates from the Early Bronze Age|website=Austrian Academy of Sciences|date=2020}}</ref> Die Hemelskyf van Nebra bevat sover bekend die oudste konkrete uitbeelding van [[Sterrekunde|sterrekundige]] verskynsels in die wêreld.<ref name="Halle" /><ref name="Pernicka et al"/> In Junie 2013 is dit deur [[Unesco]] in sy Register van Aandenkings aan die Wêreld Internasionaal opgeneem en beskryf as "een van die belangrikste argeologiese vondste van die 20ste eeu."<ref>{{cite web |title=Nebra Sky Disc |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc |access-date=2025-06-02 |website=UNESCO Memory of the World}}</ref> ==Ontdekking== {{beeldgroep2|perrow = 1 / 1 |total_width=250 |align=left |image1=Nebra Schwerter.jpg| |image2=Nebra Hort.jpg| |footer=Twee swaarde<ref>{{cite web|url=https://i0.wp.com/the-past.com/wp-content/uploads/2022/05/post-1_image1-52.jpg?ssl=1|website=the-past.com|title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos|date=25 May 2022}}</ref> (HEEL BO), 'n beitel, bylkoppe en armbande wat saam met die skyf ontdek is. }} Die skyf is in 1999 saam met twee bronsswaarde, twee stelle oorblyfsels van [[byl]]e, ’n beitel en fragmente van spiraalvormige armbande deur Henry Westphal en Mario Renner ontdek terwyl hulle met ’n metaalverklikker na skatte gesoek het. Die twee mans het nie 'n lisensie gehad nie en het geweet hulle bedrywighede is onwettig en behels plundery. Argeologiese artefakte is die eiendom van die staat in [[Sakse-Anhalt]]. Hulle het die skyf met hulle graaf beskadig en dele van die vindplek vernietig. Die volgende dag het Westphal en Renner hulle vonds aan ’n handelaar in [[Keulen]] verkoop. Dit het binne die volgende twee jaar, waarskynlik verskeie kere, binne Duitsland van eienaar verwissel en is vir tot ’n miljoen Duitse mark (DM) verkoop. Teen 2001 was kennis van die bestaan daarvan algemeen bekend. In Februarie 2002 het die staatsargeoloog Harald Meller die skyf in ’n polisiegeleide lokvaloperasie in [[Basel]] bekom van ’n egpaar wat dit vir 700&nbsp;000&nbsp;DM op die swartmark aangebied het.<ref>{{cite journal|author=Meller, H.|date=January 2004|title=Star search|journal=National Geographic|pages=76–8}}</ref> Die oorspronklike ontdekkers is eindelik opgespoor en hulle het die polisie en argeoloë na die ontdekkingsplek gelei. Argeoloë het ’n uitgrawing by die terrein begin en bewyse ontdek wat die plunderaars se bewerings ondersteun het. Daar was spore van bronsartefakte in die grond, en die grond by die terrein het ooreengestem met grondmonsters wat aan die artefakte vasgekleef het. Die skyf en sy gepaardgaande vondste word nou in die Staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis in [[Halle, Sakse-Anhalt]], bewaar. Die twee plunderaars is in September 2003 vonnisse van vier maande en tien maande opgelê. Hulle het geappelleer, maar die Appèlhof het hulle vonnisse tot onderskeidelik ses en twaalf maande verhoog. Die prehistoriese vindplek is in ’n omheining aan die bopunt van ’n hoogte van 252&nbsp;m in die Ziegelrodawoud bekend as die Mittelberg. Dit is bekend dat die omliggende gebied in die [[Neolitikum]] bewoon is, en die woud bevat ongeveer 1&nbsp;000 grafheuwels. By die omheining lyk dit asof die son elke somersonstilstand agter die Brocken, die hoogste piek van die Harzberge sowat 80&nbsp;km noordwes daarvan, ondergaan. ==Datum en oorsprong== Die byle en swaarde wat saam met die skyf begrawe gevind is, is tipologies tot ongeveer 1700-1500&nbsp;v.C. gedateer. Oorblyfsels van berkebas wat in die swaarde se handvatsels gevind is, is met [[radiokoolstofdatering]] tot 1600-1560&nbsp;v.C. gedateer, wat eersgenoemde datering bevestig. Dit stem ooreen met die datum waarop die artefakte begrawe is, toe die skyf waarskynlik reeds verskeie geslagte lank bestaan het.<ref name="Nebra Sky Disc: Nomination"/> Ontledings van die metaal se [[radioaktiwiteit]] en die [[Roes|korrosielaag]] op die skyf ondersteun verder die datering tot die vroeë Bronstydperk.<ref>{{cite web|url=https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/dating.html |title=Nebra Sky Disc: Dating |website=Halle State Museum of Prehistory}}</ref><ref name="BBC secrets">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/stardisctrans.shtml |title=Secrets of the Star Disc |website=BBC Science & Nature |series=''Horizon'' |date=January 2004}}</ref> Volgens ’n aanvanklike ontleding van spoorelemente deur middel van [[X-straal]]fluoressensie was die koper in die skyf uit Bischofshofen in [[Oostenryk]] afkomstig, terwyl daar gedink is die [[goud]] kom uit die [[Karpate]].<ref>{{cite journal|author1= Pernicka, E.|author2= Wunderlich, C-H.|name-list-style= amp|title=Naturwissenschaftliche Untersuchungen an den Funden von Nebra|journal=Archäologie in Sachsen-Anhalt|volume=1/02|pages=24–29}}</ref> ’n Meer onlangse ontleding het bevind die goud wat in die eerste ontwikkelingsfase gebruik is (sien hieronder), was afkomstig uit die suide van [[Cornwallis]] in Engeland.<ref name=Ehser>{{cite journal |last1=Ehser|first1=Anja |first2=Gregor|last2=Borg |first3=Ernst|last3=Pernicka |title=Provenance of the gold of the Early Bronze Age Nebra Sky Disk, central Germany: geochemical characterization of natural gold from Cornwall |journal=European Journal of Mineralogy |date=2011 |volume=23 |issue=6 |pages=895–910 |doi=10.1127/0935-1221/2011/0023-2140 |url=http://eurjmin.geoscienceworld.org/content/23/6/895.short |access-date=12 November 2013 |bibcode=2011EJMin..23..895E|url-access=subscription }}</ref> Die [[tin]] wat in die brons teenwoordig is, was ook van Korniese oorsprong.<ref>{{cite journal | doi = 10.1111/j.1475-4754.2010.00515.x | volume=52 | title=Tin isotopy: a new method for solving old questions | year=2010 | journal=Archaeometry | pages=816–832 | last = Haustein | first = M.| issue=5| bibcode=2010Archa..52..816H }}</ref> ==Geskiedenis== Dit lyk of die skyf in vier fases ontwikkel is: # Aanvanklik het die skyf 32 klein ronde goue sirkels, ’n groot sirkelvormige plaat en ’n groot halfmaanvormige plaat gehad wat daaraan vasgeheg was. Die sirkelvormige plaat word beskou as óf die [[Son]] óf die [[volmaan]], die halfmaanvorm as die sekelmaan (of óf die Son óf die Maan tydens ’n verduistering), en die kolletjies as [[ster]]re, met die groep van sewe kolletjies wat waarskynlik ’n [[sterreswerm]] voorstel. Daar word geglo dié sterreswerm is die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]],<ref name="Pernicka et al" /> of anders is dit die algemene simbool van ’n sterreswerm.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hoffmann |first=Susanne M |editor-last=Meller |editor-first=Harald |editor2-last=Reichenberger |editor2-first=Alfred |editor3-last=Risch |editor3-first=Roberto |title=Das babylonische Astronomie-Kompendium MUL.APIN: Messung von Zeit und Raum |url=https://www.researchgate.net/publication/360311636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle (Saale) |volume=24 |pages=251–275}}</ref> # Op ’n later stadium is twee boë (wat van goud van verskillende oorspronge gemaak is, soos deur hulle chemiese onsuiwerhede aangetoon word) aan teenoorgestelde kante van die skyf bygevoeg. Om ruimte vir hierdie boë te maak, is een klein sirkel van die linkerkant na die middel van die skyf verskuif en twee van die sirkels aan die regterkant is bedek, sodat 30 sigbaar gebly het. Die twee boë strek oor ’n hoek van 82°, wat korrek die hoek aandui tussen die posisies van sonsondergange tydens die somer- en wintersonstilstand by die [[breedtegraad]] van die Mittelberg (51°N).<ref name="McIntosh">{{cite book | title=Lost Treasures; Civilization's Great Riches Rediscovered | publisher=Carlton Books | author=McIntosh, Jane | year=2010 | location=Londen | pages=16 | isbn=9781847322999}}</ref><ref name="BMworld">{{cite book |oclc= 1297081545|title=The World of Stonehenge|date=June 2022|pages=145–147|publisher=British Museum Press|isbn=9780714123493|last1=Garrow|first1=Duncan|last2=Wilkin|first2=Neil}}</ref> Die boë hou verband met die [[sonnebaan]]. Aangesien antieke sterrekundiges die planete en baie sterre geken het wat die sonnebaan aandui, kon hulle sien hoe dit in ’n enkele winternag binne die boë oor die horison beweeg, nie slegs met sonsopkoms en sonsondergang oor ’n hele jaar nie.<ref>{{cite web |last1=PM 2Ring |title=Where does the ecliptic cross the horizon during the course of a night? |url=https://astronomy.stackexchange.com/questions/57755/where-does-the-ecliptic-cross-the-horizon-during-the-course-of-a-night/57760?noredirect=1#comment132262_57760 |website=astronomy.stackexchange.com |access-date=28 May 2024}}</ref> Die boë is dus versoenbaar met uitsluitlik nagtelike gebruik. # Die laaste toevoeging was nog ’n boog onderaan, geïdentifiseer as ’n sonskip.<ref name=":04">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |others=Foreword deur David Christian |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1st American |location=[[New York]] |pages=21 |oclc=940282526}}</ref> Dit is ook van goud gemaak, maar dié goud kom van ’n ander bron af. # Teen die tyd dat die skyf begrawe is, het dit ook 38 tot 40 gate gehad wat rondom sy rand uitgeslaan is, elk ongeveer 3&nbsp;mm in deursnee. Die presiese getal word deur skade aan die rand van die skyf verbloem.<ref name="tandfonline.com">{{cite journal|journal=Time and Mind|volume=11|issue=1|title=Morphometric findings on the Nebra Sky Disc|last1=Dathe|first1=Henning|last2=Kruger|first2=Harald|year=2018 |pages=89–104|doi=10.1080/1751696X.2018.1433358|s2cid=165508431|doi-access=free}}</ref> <gallery> Beeld:Nebra-1.jpg| 1) Links die Son of volmaan, regs die sekelmaan en tussen en bo hulle die Plejades. Beeld:Nebra-2.jpg| 2) Boë is op die horison bygevoeg vir die sones van die opkomende en ondergaande Son; individuele sterre is verskuif en/of bedek. Beeld:Nebra-3.jpg| 3) Die toevoeging van die "sonskip" aan die onderkant van die skyf. Beeld:Nebra-4.jpg| 4) 'n Diagram van die skyf in sy huidige toestand (’n ster en ’n deel van die Son of volmaan is herstel) </gallery> ==Betekenis== [[Lêer:Die Himmelsscheibe von Nebra (CC BY 4.0) .webm|thumb|'n Video wat verduidelik hoe belangrik die hemelskyf is.]] Die Hemelskyf van Nebra kon 'n praktiese sterrekundige en/of 'n [[godsdiens]]tige betekenis gehad het.<ref name="meller2002">{{cite journal |author=Meller, H |date=2002 |title=Die Himmelsscheibe von Nebra – ein frühbronzezeitlicher Fund von außergewohnlicher Bedeutung |journal=Archäeologie in Sachsen-Anhalt |language=de |volume=1/02 |pages=7–30}}</ref><ref name=":0" /> Die vonds bekragtig die kennis dat mense van die vroeë Europese Bronstydperk die jaarlikse gang van die Son nou waargeneem het, asook die hoek tussen sy opkoms- en ondergangspunte met die twee sonstilstande. Terwyl ouer aardwerk- en megalitiese sterrekundekomplekse soos die Goseck-sirkel (omstreeks 4900&nbsp;v.C.) en [[Stonehenge]] (omstreeks 2500&nbsp;v.C.) reeds gebruik is om die sonstilstande aan te dui, verteenwoordig die skyf dié kennis in die vorm van 'n draagbare voorwerp.<ref name="BMworld" /> Ronde strukture van hout met sterrekundige oplynings is reeds sedert omstreeks 2300-1900 v.C.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/43296057|title=Der Aufbruch zu neuen Horizonten. NeueSichtweisen zur europäischen Frühbronzezeit|date=2019|editor-last1=Bertemes|editor-first1=F.|editor-last2=Meller|editor-first2=H.|chapter=The enclosure complex Pömmelte–Schönebeck: The dialectic of two circular monuments of the late 3rd to early 2nd millennium BC in Central Germany|last=Spatzier|first=André|publisher=Landesmuseums für Vorgeschichte Halle|isbn=9783948618032|pages=421–443}}</ref> deur die Unetice-kultuur by Pömmelte en Schönebeck in Duitsland gebou. Volgens uitgrawings op die Pömmelte-terrein dui sterk ooreenkomste met die uitleg van Stonehenge daarop dat dié monumente deur dieselfde kultuur gebou is: die sogenaamde Klokbekerkultuur, die voorgangers van die Unetice-kultuur.<ref name="Stonehenge's Continental Cousin">{{Cite web |date=January 2021 |title=Stonehenge's Continental Cousin |url=https://archaeology.org/issues/online/collection/germany-woodhenge/ |website=Archaeology}}</ref> Die ooreenkoms tussen Pömmelte en vroeëre omheinings soos die Goseck-sirkel dui dalk op 'n voortsetting van tradisies wat uit die Europa van die vroeë Neolitikum kom.<ref>{{cite web |date=June 28, 2018 |title=Rituals performed at this German 'Stonehenge' may link mysterious monument to its U.K. counterpart |url=https://www.science.org/content/article/rituals-performed-german-stonehenge-may-link-mysterious-monument-its-uk-counterpart?et_rid=382659176&et_cid=2143937 |website=Science |quote=}}</ref><ref name="tandfonline.com2">{{cite journal |last1=Dathe |first1=Henning |last2=Kruger |first2=Harald |year=2018 |title=Morphometric findings on the Nebra Sky Disc |journal=Time and Mind |volume=11 |issue=1 |pages=89–104 |doi=10.1080/1751696X.2018.1433358 |s2cid=165508431 |doi-access=free}}</ref> ===Gemeenskap=== Die argeoloog Euan MacKie stel voor die Hemelskyf van Nebra en ander artefakte uit Brittanje lewer bewys vir die bestaan van ’n "klas sterrekundige priesters" in die vroeë Bronstydperk, wat moontlik reeds in die Neolitikum bestaan het en verantwoordelik was vir die skepping van monumente soos Stonehenge.<ref>{{cite book |author=MacKie, E |url=https://www.academia.edu/11470159 |title=Viewing the Sky Through Past and Present Cultures: Selected Papers from the Oxford VII International Conference on Archaeoastronomy |date=2006 |isbn=1-882572-38-6 |editor=Todd W. Bostwick |series=Pueblo Grande Museum Anthropological Papers |volume=15 |pages=343–362 |chapter=New evidence for a professional priesthood in the European Early Bronze Age? |editor2=Bryan Bates}}</ref> Volgens die Franse Musée d'Archaeologie Nationale roep die skyf ’n "komplekse samelewing op, ongetwyfeld streng hiërargies, met gevorderde tegniese en sterrekundige kennis, georganiseer rondom werk op die lande".<ref>{{Cite web|url=https://musee-archeologienationale.fr/collection/objet/cone-davanton|title=Avanton Cone |publisher=Musée d'Archaeologie Nationale, Paris|access-date=8 April 2022 }}</ref> ===Kalenderreël=== Die uitbeelding van die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]] op die skyf saam met ’n sekelmaan word beskou as ’n kalenderreël vir die sinchronisering van son- en maankalenders, wat die skepping van ’n [[maansonkalender]] moontlik gemaak het.<ref>{{cite web|url=https://archaeology.org/issues/may-june-2019/collection/maps-germany-nebra-sky-disc/mapping-the-past/|title=The Nebra Sky Disc|website=Archaeology|date=June 2019}}</ref> Dié reël is bekend uit ’n versameling tekste uit die antieke [[Babilonië|Babiloniese]] tydperk met die titel MUL.APIN, wat uit ongeveer 700&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite web |last=Symonds |first=Matthew |date=2022-05-25 |title=The Nebra Sky Disc: decoding a prehistoric vision of the cosmos |url=https://the-past.com/feature/the-nebra-sky-disc-decoding-a-prehistoric-vision-of-the-cosmos/ |website=The Past}}</ref> [[Beeld:Nebra solstice 2-af.jpg|thumb|250px|Goue stroke aan die kant van die skyf dui die somer- en wintersonstilstande aan,<ref name="Meller 2021"/><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=760s |title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge |website=British Museum |date=2022}}</ref> en die bokant verteenwoordig die horison<ref name=":03">{{Cite book |last1=Bohan |first1=Elise |title=Big History |last2=Dinwiddie |first2=Robert |last3=Challoner |first3=Jack |last4=Stuart |first4=Colin |last5=Harvey |first5=Derek |last6=Wragg-Sykes |first6=Rebecca |last7=Chrisp |first7=Peter |last8=Hubbard |first8=Ben |last9=Parker |first9=Phillip |collaboration=Writers |date=February 2016 |publisher=DK |isbn=978-1-4654-5443-0 |edition=1st American |location=[[New York]] |page=20 |oclc=940282526}}</ref> en [[noord]]. Dit is die teenoorgestelde van moderne sterrekaarte, wat bedoel is om omhoog gehou en van onder af beskou te word.<ref>{{cite web |last1=Moore |first1=Stewart |title=Which way is up? |url=https://britastro.org/2018/which-way-is-up |website=British Astronomical Association |access-date=2025-03-30}}</ref>]] Volgens een van die sewe reëls in die handboek moet ’n skrikkelmaand bygevoeg word wanneer die Plejades in die lente langs ’n sekelmaan van ’n paar dae oud verskyn, soos op die skyf uitgebeeld word. Dit vind ongeveer elke drie jaar plaas.<ref>{{cite book |oclc= 1297081545 |title=The World of Stonehenge |date=June 2022 |pages=145–147 |publisher=British Museum Press |isbn=9780714123493 |last1=Garrow|first1=Duncan |last2=Wilkin|first2=Neil }}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=694s|title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge (British Museum 2022)|last1=Meller|first1=Harald}}</ref> Die Duitse argeoloog Harald Meller stel voor dat kennis van hierdie reël deur langafstandhandel en kontakte van Babilonië na Sentraal-Europa kon gekom het.<ref name="Meller 2021">{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3}}</ref> [[Oossee|Baltiese]] amberkrale is ontdek in ’n fondamentneerslag onder die groot [[ziggoerat]] van [[Assur]] in [[Irak]] wat uit omstreeks 1800-1750&nbsp;v.C. dateer, wat daarop dui dat ’n verbinding tussen die twee streke bestaan het toe die Hemelskyf van Nebra geskep is.<ref>{{cite journal |url=https://brill.com/view/journals/acar/92/2/article-p228_8.xml |journal=Acta Archaeologica |volume=92 |issue=2 |date=2023 |pages=228–243 |title=Baltic Amber in Aššur. Forms and Significance of Amber Exchange between Europe and the Middle East, c.2000–1300 BC |last1=Bunnefeld |first1=J. |last2=Becker |first2=J. |last3=Martin |first3=L. |last4=Pausewein |first4=R. |last5=Simon |first5=S. |last6=Meller |first6=H. |doi=10.1163/16000390-20210031|s2cid=258250358|url-access=subscription }}</ref> Sommige Assirioloë en sterrekundiges het egter die vergelyking van die skyf met MUL.APIN verwerp.<ref>{{Cite web |last1=Feller |first1=Manfred |last2=Koch |first2=Johannes |title=Geheimnis der Himmelsscheibe doch nicht gelöst? Warum die angebliche Entschlüsselung der Himmelsscheibe durch R. Hansen und H. Meller falsch ist |url=http://home.arcor.de/manfred_feller/Himmelsscheibe|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210010/http://home.arcor.de/manfred_feller/Himmelsscheibe |archive-date=2016-03-04}}</ref> Die getal sterre wat op die skyf uitgebeeld word (32) word ook as betekenisvol beskou, moontlik omdat dit die kalenderreël numeries kodeer. Eerstens vind die verbinding van die sekelmaan en die Pleiades wat op die skyf uitgebeeld word, plaas ná 32 dae ná die laaste "nuwe lig" (die eerste sigbare sekelmaan van die maand), en nie vroeër nie.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3|pages=151–152}}</ref> Tweedens, omdat ’n maanjaar (354 dae) elf dae korter as ’n sonjaar (365 dae) is, is 32 sonjare gelyk in lengte aan 33 maanjare (met ’n fout van slegs twee dae). Dit wil sê, 32 x 365 = 11&nbsp;680 dae, en 33 x 354 = 11&nbsp;682 dae.<ref>{{cite web |date=2018 |title=The difference between solar and lunar years |url=https://sciencing.com/difference-between-solar-lunar-years-8513472.html |website=Sciencing.com}}</ref> Hierdie 32-sonjaarsiklus kan op die skyf voorgestel word deur 32 sterre plus die son (of volmaan), wat saam 33 gee.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/80363367|title=Time is power. Who makes time?: 13th Archaeological Conference of Central Germany|chapter=The Nebra Sky Disc – astronomy and time determination as a source of power|last=Meller|first=Harald|date=2021|publisher=Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).|isbn=978-3-948618-22-3 |pages=151–152}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hansen|first1=Rahlf|last2=Rink|first2=Christine|title=Himmelsscheibe, Sonnenwagen und Kalenderhüte - ein Versuch zur bronzezeitlichen Astronomie|date=2008|journal=Acta Praehistorica et Archaeologica|volume=40|url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/apa/article/view/71501|pages=97–98}}</ref> Die Hemelskyf van Nebra is al vergelyk met ’n gedeelte uit die Griekse digter [[Hesiodus]] se werk wat omstreeks 700&nbsp;v.C. geskryf is en die rol van die Plejades in die organisering van die landboujaar beskryf: <blockquote> "Wanneer die Plejades, dogters van Atlas, opkom, begin jou oes, en jou ploegwerk wanneer hulle besig is om onder te gaan. Veertig nagte en dae is hulle verborge, en hulle verskyn weer wanneer die jaar draai, wanneer jy vir die eerste keer jou sekel slyp. Dit is die wet van die vlaktes, en van dié wat naby die see woon, en wat die vrugbare land, die valleie en laagtes ver van die onstuimige see bewoon – wees gereed om te saai en gereed om te ploeg en gereed om te oes as jy al Demeter se vrugte op die regte tyd wil insamel en elke soort op sy regte tyd wil laat groei."<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0020,002:387 |title=Hesiod, ''Works and Days'' (Hes. WD 387) |website=Perseus.tufts.edu}}</ref> </blockquote> Uitbeeldings van die Plejades is ook bekend uit sommige rotsgravures wat uit die vroeë Bronstydperk dateer, soos dié by Mont Bégo in die suidelike [[Alpe]].<ref>{{cite thesis |url=https://researchrepository.universityofgalway.ie/entities/publication/df448825-8ce7-4880-ba13-5ad14b3b760a |title=Calendars, feasting, cosmology and identities: later Neolithic-early Bronze Age Ireland in European context |date=2016 |degree=PhD |publisher=University of Galway |last1=McVeigh| first1=Thor |pages=233}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/comptes-rendus-palevol/8/fasc5/rock-carvings-pleiads-sacred-mont-bego-mountain-tende-alpes-maritimes-france |journal=Comptes Rendus Palevol |volume=8| issue=5 |date=2009|pages=461–469 |title=Rock carvings of the Pleiads in the sacred mont Bego mountain, Tende, Alpes-Maritimes, France |last1=Echassoux |first1=Annie |display-authors=etal |doi=10.1016/j.crpv.2009.03.00|doi-broken-date=1 July 2025 }}</ref> Die skyf toon ook sekere ooreenkomste met [[Petroglief|petrogliewe]] uit die Nordiese Bronstydperk, waarvan sommige vermoedelik ’n kalenderbetekenis het.<ref>{{cite web |url=https://web.astronomicalheritage.net/show-entity?identity=96&idsubentity=1 |website=UNESCO Portal to the Heritage of Astronomy |title=Nebra Sky Disc — Bronze Age representation of the sky, Germany}}</ref> ===Mitologie=== Die Hemelskyf van Nebra is al beskryf as "die oudste bewys van ’n komplekse mitiese wêreldbeeld in Europa."<ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/74223636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle |volume=5 |date=2010 |title=Ein Schiff auf dem Himmelsozean – Zur Deutung des gefiederten Goldbogens auf der Himmelsscheibe von Nebra |last=Maraszek |first=Regine |pages=487–500}}</ref> Volgens die argeoloog Miranda Aldhouse-Green kombineer die skyf simbole van ’n godsdienstige en mitologiese aard wat deel was van ’n "komplekse Europese geloofstelsel".<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/stardisctrans.shtml |title=Secrets of the Star Disc |website=BBC Science & Nature |date=2004}}</ref> ====Verbintenisse met Griekeland==== [[Beeld:Mycenae ring 2.jpg|thumb|220px|'n Goue seëlring uit [[Micene]] met dieselfde soort hemelse afbeeldings as op die Hemelskyf van Nebra, 15de eeu&nbsp;v.C. <ref>{{cite web |url=https://agefotostock.com/age/en/details-photo/greek-civilization-goldsmithery-gold-signet-ring-with-worship-scene-female-figures-landscape-sun-and-moon-from-mycenae-acropolis-treasure/DAE-90003942 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408033930/https://agefotostock.com/age/en/details-photo/greek-civilization-goldsmithery-gold-signet-ring-with-worship-scene-female-figures-landscape-sun-and-moon-from-mycenae-acropolis-treasure/DAE-90003942 |url-status=dead |archive-date=2023-04-08 |title= Greek civilization. Gold signet ring with worship scene, female figures, landscape, sun and moon. From Mycenae, Acropolis treasure. Athens, Ethnikó Arheologikó Moussío (Nasionale Argeologiemuseum) |website=agefotostock}}</ref>]] ’n Afbeelding van ’n Son en sekelmaan wat soortgelyk is aan dié op die Hemelskyf van Nebra verskyn op ’n goue seëlring uit [[Micene]] in Griekeland wat uit die 15de eeu&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/44024499 |title=The Materiality of the Sky: Proceedings of the 22nd Annual SEAC Conference, 2014 |date=2016 |chapter=Cosmovisions Put Upon a Disk: Another View of the Nebra Disk |editor-last1=Silva |editor-first1=Fabio |editor-last2=Malville |editor-first2=Kim |editor-last3=Lomsdalen |editor-first3=Tore |editor-last4=Ventura |editor-first4=Frank |publisher=Sophia Centre Press |isbn=978-1907767-09-8 |last=Rappenglück |first=Michael |pages=58}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/233530036 |journal=Antiquity |volume=81 |issue=312 |title=An interpretation of the Nebra Disc |last1=Pasztor |first1=Emilia |last2=Roslund |first2=Curt |date=2007 |pages=267–78 |doi=10.1017/S0003598X00095168}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/9176986 |title=The Sun in Myth and Art |chapter=The Sun in Greek Culture and Art | publisher=Thames & Hudson |date=1993 |pages=280–293 |last1=Valavanis |first1=Panos |last2=Nagy |first2=Gregory}}</ref> Onder die Son en Maan is ’n sittende vrouefiguur wat drie opiumpapawers in haar hand hou; sy word geïdentifiseer as ’n natuur- en vrugbaarheidsgodin, moontlik die Minoïese papawergodin of ’n vroeë vorm van die godin [[Demeter]].<ref>{{cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/624904 |journal=The Journal of Hellenic Studies |volume=45 |date=1925 |title='The Ring of Nestor': A Glimpse into the Minoan After-World |last=Evans |first=Arthur |doi=10.2307/624904 |pages=11 |jstor=624904 |hdl=2027/mdp.39015008678354 |s2cid=161114626 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Poppy goddess |encyclopedia=Encyclopedia Mythica |last=Trckova-Flamee |first=Alena |date=2005}}</ref> Die goue boë op die hemelskyf toon ook ’n ooreenkoms met die Minoïese dubbelbyl, wat sentraal op die goue seëlring uitgebeeld word en beskou word as die hoofsimbool van die Minoïese godin, asook ’n simbool van Demeter.<ref>{{de}} {{cite book |url=https://www.academia.edu/44075963 |title=Orientierung, Navigation und Zeitbestimmung – Wie der Himmel den Lebensraum des Menschen prägt. Nuncius Hamburgensis - Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften Band 42. |chapter=Der minoische Kalender – eine Brücke von Babylon nach Nebra |publisher=Tredition |date=2019 |last1=Hansen |first1=Rahlf |last2=Rink |first2=Christine |pages=432–461 |isbn=978-3-7482-1146-4}}</ref><ref name=":2">{{cite book |url=https://www.academia.edu/2143502 |title=Athanasia. The Earthly, the Celestial and the Underworld in the Mediterranean from the Late Bronze and Early Iron Age. N. Ch. Stampolidis, A. Kanta and A. Giannikouri (reds.) |date=2012 |chapter=The Minoan Double Axe Goddess and Her Astral Realm |last1=MacGillivray |first1=Joseph |publisher=Mediterranean Archaeological Society |isbn=978-960-7143-40-2}}</ref><ref>{{cite web |url=https://chs.harvard.edu/primary-source/homeric-hymn-to-demeter-sb/ |website=The Center for Hellenic Studies, Harvard University |title=Homeric Hymn to Demeter }}</ref> Volgens die argeoloog Kristian Kristiansen verskyn beeldmateriaal soortgelyk aan dié op Minoïese seëlringe in rotskuns uit die Nordiese Bronstydperk by die Koning se Graf by Kivik, [[Swede]], wat uit die 16de tot 15de eeu&nbsp;v.C. dateer, terwyl Baltiese barnsteen in die Koning se Graf by Micene gevind is, wat verbindings tussen die twee streke bevestig.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=di7Dc7Y1ETYC |title=The rise of Bronze Age society |date=2005 |publisher=Cambridge University Press |last1=Kristiansen |first1=Kristian |last2=Larsson |first2=Thomas B. |isbn=9780521843638|pages=192–193}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kristiansen |first1=Kristian |last2=Suchowska-Ducke |first2=Paulina |date=December 2015 |title=Connected Histories: the Dynamics of Bronze Age Interaction and Trade 1500–1100 bc |journal=Proceedings of the Prehistoric Society |publisher=Cambridge University Press |volume=81 |pages=361–392 |doi=10.1017/ppr.2015.17 |doi-access=free}}</ref> Sommige navorsers het voorgestel die hemelskyf is ná 1600&nbsp;v.C. begrawe uit reaksie op die [[Vulkaan|vulkaniese uitbarsting]] op die Minoïese eiland Thera (Santorini), wat die eiland verwoes en ’n aswolk geskep het wat tot in Sentraal-Europa gestrek het. Dit kon die lug vir 20 tot 25 jaar verduister het, waardeur die hemelskyf nutteloos geword het.<ref>{{cite web |url=https://www.stern.de/panorama/wissen/mensch/himmelsscheibe-von-nebra-warum-das-kultsymbol-entweiht-wurde-3110002.html |title=Warum das Kultsymbol entweiht wurde |website=www.stern.de |date=2010}}</ref> ====Sonskip==== Die goue boog aan die onderkant van die skyf word gewoonlik vertolk as ’n mitologiese [[Ra|sonskip]], wat die Son deur die dag en die nag dra.<ref name="Meller 2021"/><ref>{{de}} {{cite journal |url=https://www.academia.edu/74223636 |journal=Tagungen des Landesmuseums für Vorgeschichte Halle |volume=5 |date=2010 |title=Ein Schiff auf dem Himmelsozean – Zur Deutung des gefiederten Goldbogens auf der Himmelsscheibe von Nebra |last=Maraszek |first=Regine |pages=487–500}}</ref> Die kort lyne aan weerskante van die goue boog kan die roeispane van ’n groot bemanning voorstel.<ref name="The World of Stonehenge"/> Volgens die argeoloog Harald Meller was hierdie beeldmateriaal "in dié tyd onbekend in Europa". Dit het waarskynlik in [[Antieke Egipte|Egipte]] ontstaan en moontlik deur uitgebreide kontak en reise tot in Sentraal-Europa versprei.<ref name="Meller 2021"/> Daarteenoor het die argeoloog Mary Cahill aangevoer sonskepe is reeds uitgebeeld op goue halsbande van die Klokbekerkultuur, die voorlopers van die Unetice-kultuur.<ref>{{cite journal |last=Cahill |first=Mary |date=Spring 2015 |title=Here comes the sun...: Solar symbolism in Early Bronze Age Ireland |url=https://www.academia.edu/11627053 |journal=Archaeology Ireland |volume=29 |issue=1 |pages=26–33 |url-access=registration |via=Academia.edu}}</ref> Sonbote kan selfs uitgebeeld wees in rotskuns uit die Neolitikum of vroeër, soos in [[Ierland]].<ref>{{cite thesis |url=https://researchrepository.universityofgalway.ie/entities/publication/df448825-8ce7-4880-ba13-5ad14b3b760a |title=Calendars, feasting, cosmology and identities: later Neolithic-early Bronze Age Ireland in European context |date=2016 |degree=PhD |publisher=University of Galway |last1=McVeigh| first1=Thor |pages=167–182}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.academia.edu/36843380 |title=North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia |chapter=The Circumpolar Context of the 'Sun Ship' Motif in South Scandinavian Rock Art|date=2017 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-820-6 |last=Lahelma |first=Antti |pages=144–171}}</ref> Sonbote of -vaartuie verskyn ook in latere [[Germaanse mitologie|Indo-Europese]] tradisies: in Letlandse volksliedere slaap die songodin Saulė snags in ’n goue boot, terwyl daar in die vierde [[Veda]], Atharvaveda, twee keer vir die Son gesê word: "O Aditya, jy het ’n skip met honderd roeispane bestyg vir welsyn."<ref name="West 2007 207–209">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ZXrJA_5LKlYC |title=Indo-European Poetry and Myth |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199280759 |last=West |first=M.L. |pages=207–209}}</ref> In die [[Griekse mitologie]] neem die son se vaartuig die vorm aan van ’n goue bak of beker, wat moontlik ooreenstem met die bakagtige vorm van die Nebra-boot.<ref name="West 2007 207–209"/><ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/40428177 |journal=Journal of Indo-European Studies |volume=47 |date=2019 |title=Antimachus's Enigma: On Erytheia, the Latvian Sun-goddess and a Red Fish |last1=Massetti |first1=Laura |pages=223–240 }}</ref> Goue bakke uit Sentraal- en Noord-Europa, soos dié uit die [[Eberswalde]]-skat in Duitsland, bevat soortgelyke sirkelvormige sonsimbole as die hemelskyf, en sommige daarvan kan kalenderinligting bevat, insluitend die ooreenstemming van 32 sonjare en 33 maanjare wat moontlik op die Nebra-skyf uitgebeeld word.<ref>{{Cite web |title=Life and Belief During the Bronze Age" Neues Museum, Berlin |url=https://artsandculture.google.com/story/DAVRgpAwHmLsLw?hl=en |access-date=13 March 2022 }}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tVneygj8t2Y&t=3741s |title=The Sky Disc of Nebra: A window to the Bronze Age world in Europe and beyond. (Ernst Pernicka) |date=2022 |website=HEAS}}</ref> Talle afbeeldings van sonbote verskyn in kuns uit die Nordiese Bronstydperk wat vanaf ongeveer 1600&nbsp;v.C. dateer, dikwels in die vorm van rotsgravures of ingekerfde afbeeldings op bronsmesse.<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/310773387 |title=Oxford Handbook of the European Bronze Age |chapter=The Sky Disc of Nebra |date=2013 |publisher=Oxford University Press |last=Meller |first=Harald |pages=266–269}}</ref> ====Tweelinggode==== Volgens Kristian Kristiansen verteenwoordig die pare swaarde, byle en spiraalarmbande wat saam met die hemelskyf begrawe is, die mitologiese [[Kastor en Polluks|Goddelike Tweeling]], wat later in Griekeland as die "Dioskuri" bekend gestaan het.<ref name="Kristiansen 2011">{{cite book |url=https://www.academia.edu/1133755 |title=InterweavIng worlds: Systemic Interactions in Eurasia, 7th to 1st Millennia BC |chapter=Bridging India and Scandinavia: Institutional Transmission and Elite Conquest during the Bronze Age |date=2011 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-84217-998-7 |last=Kristiansen |first=Kristian }}</ref> Hy stel verder voor die sterrebeeld [[Tweeling (sterrebeeld)|Tweeling]], wat met die Dioskuri verbind word, word moontlik in die onderste deel van die skyf langs die sonboot uitgebeeld.<ref name="Kristiansen 2011" /> Daar word ook gemeen die Goddelike Tweeling word uitgebeeld in ikonografie, rotskuns en beeldjies uit die Nordiese Bronstydperk, waar hulle dikwels in verband met skepe verskyn.<ref name="Kristiansen 2011" /><ref>{{cite web |last1=Vandkilde |first1=Helle |url=https://www.academia.edu/5116264 |title=Vandkilde 2013: "Bronze Age Voyaging and Cosmologies in the Making: The Helmets from Viksö revisited"}}</ref> Sommige antieke Griekse en Romeinse skrywers, soos [[Diodorus Siculus]] en [[Tacitus]], het die verering van die Goddelike Tweeling spesifiek met noordelike volke verbind.<ref>{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/diodorus_siculus/4c*.html |title= Diodorus Siculus, Library of History, Book IV, chapter 56 |website=penelope.uchicago.edu}}</ref><ref>{{cite web |url=https://facultystaff.richmond.edu/~wstevens/history331texts/barbarians.html |title=Tacitus' ''Germania'' |website=richmond.edu}}</ref> [[Lêer:Artemis Apollo Louvre Myr199.jpg|duimnael|upright|''Artemis en Apollo'', terracotta, omstreeks 25 v.C.]] In sy beskrywing van ’n reis wat deur die [[Argonoute]] van die [[Swartsee]] tot by die noordelike oseaan onderneem is, skryf Diodorus: {{blockquote|"Die Kelte wat langs die oseaan woon, vereer die Dioskuri bo enige van die gode, aangesien hulle ’n tradisie het wat van ouds oorgelewer is dat dié gode onder hulle verskyn het nadat hulle van die oseaan gekom het. Daarbenewens het die land wat aan die oseaan grens, volgens hulle, baie name wat van die Argonoute en die Dioskuri afgelei is."<ref>{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/diodorus_siculus/4c*.html |title= Diodorus Siculus, Library of History, Book IV, chapter 56 |website=penelope.uchicago.edu}}</ref>}} Die argeoloog Timothy Darvill het ’n verband voorgestel tussen die hemelskyf en die gepaardgaande voorwerpe met die [[triliton]]s by [[Stonehenge]], wat ook ’n vroeë vorm van die Goddelike Tweeling kan verteenwoordig.<ref name=":3">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0dlijsmVJ9c&t=2765s |title=Concepts of cosmos in the world of Stonehenge |date=2023 |website=British Museum Events}}</ref> Volgens Darvill kon die sentrale triliton van Stonehenge ’n "paar gode verteenwoordig het wat dag en nag, die son en maan, somer en winter, lewe en dood verteenwoordig het en beliggaam hulle dalk selfs die tweeling [[Apollo]] en [[Artemis]] soos hulle in latere panteons bekend is.”<ref>{{cite journal |last=Darvill |first=Timothy |title=Houses of the holy: Architecture and meaning in the structure of Stonehenge, Wiltshire, UK |journal=Time and Mind |volume=9 |issue=2 |date=2016 |pages=89–121 |doi=10.1080/1751696X.2016.1171496 |s2cid=164201703 |url= https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1751696X.2016.1171496 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite thesis |url=https://eprints.bournemouth.ac.uk/32226/1/GRIGSBY,%20John_Ph.D._2018.pdf |title=Skyscapes, Landscapes, and the drama of Proto-Indo-European myth |last=Grigsby |first=John |publisher=Bournemouth University |date=2018 |degree=PhD| pages=278-279}}</ref> In antieke Griekeland is Apollo en Artemis onderskeidelik met die son en die maan verbind, terwyl die Plejades bekend gestaan het as “die metgeselle van Artemis”, wat die uitbeelding op die hemelskyf weerspieël.<ref name=":3" /> Volgens ’n verslag wat deur die Griekse historikus [[Herodotus]] opgeteken is, het die antieke Egiptenare geglo Apollo en Artemis is die kinders van Isis en dat Isis dieselfde godin as Demeter is.<ref>{{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D2%3Achapter%3D156 |website=perseus.tufts.edu |title=Herodotus, ''Histories'', 2.156 }}</ref> ==Egtheid== Daar was aanvanklike vermoedens dat die hemelskyf ’n argeologiese vervalsing kon wees. Peter Schauer van die Universiteit van Regensburg in Duitsland het in 2005 aangevoer die skyf is ’n vervalsing en dat hy kon bewys die korrosielaag kan binne ’n kort tyd met [[urine]], [[soutsuur]] en ’n blaasvlam geskep word. Hy moes egter in die hof erken hy het nooit die skyf self in sy hande gehad nie, anders as die 18 wetenskaplikes wat dit ondersoek het.<ref>{{cite web|url=https://www.faz.net/s/RubCD175863466D41BB9A6A93D460B81174/Doc~E4115FE522E3C4CDD89890E5C3B4A9106~ATpl~Ecommon~Scontent.html|title=Himmelsscheibe von Nebra - Eine Komödie der Irrungen|date=March 17, 2005|publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de|access-date=2010-05-12}}</ref> Wetenskaplike ontledings van die korrosielaag het sedertdien die egtheid daarvan bevestig.<ref name="BBC secrets" /> Richard Harrison, 'n professor in Europese voorgeskiedenis aan die Universiteit van Bristol, het in ’n [[BBC]]-dokumentêr verklaar: “Toe ek die eerste keer van die Nebra-skyf hoor, het ek gedink dit is ’n grap; trouens, ek het gedink dit is ’n vervalsing,” weens die buitengewone aard van die ontdekking. Hy het egter nie die skyf in daardie stadium gesien nie. Dieselfde dokumentêr het wetenskaplike ontledings aangebied wat die egtheid van die skyf bevestig het.<ref name="BBC secrets" /> ’n Referaat wat in 2020 deur Rupert Gebhard en Rüdiger Krause gepubliseer is, het die datering van die hemelskyf tot die vroeë Bronstydperk bevraagteken en eerder ’n latere datum in die [[Ystertydperk]] voorgestel.<ref>{{cite journal|url=https://www.academia.edu/70640900|journal=Archäologische Informationen|volume=43|date=2020|title=Critical comments on the find complex of the so-called Nebra Sky Disk|last1=Gebhard|first1=Rupert|last2=Krause|first2=Rüdiger|pages=325–346|doi=10.11588/ai.2020.1}}</ref> ’n Teenargument is in dieselfde jaar deur Ernst Pernicka en kollegas gepubliseer waarin hulle Gebhard en Krause se argumente verwerp het.<ref name="Pernicka et al" /> Wetenskaplike ontledings van die skyf, die voorwerpe wat saam daarmee gevind is en die vindplek het almal die datering tot die Vroeë Bronstydperk bevestig.<ref name="Halle" /><ref name="oeaw.ac.at"/> ==Restourasie== [[Beeld:Nebra Scheibe Modell.jpg|thumb|200px|links|Die vermoedelike voorkoms van die skyf terwyl dit in gebruik was. Die groen [[malagiet]]laag het eers gevorm nadat dit begrawe is.]] Deur die onkundige uitgrawing is die hemelskyf gedeeltelik beskadig. Die gedeelte links bo is geskeur en een van die sterre het losgekom. ’n Deel van die goud is uit die son/volmaan geskeur. Weens die lang berging in die grond was die hele skyf sterk geroes. Ook aan die goue plate was roes wat nie sonder gevaar meganies verwyder kon word nie. Die eerste restoureerder het die skyf in seepwater laat lê en dit toe met ’n tandeborsel en staalwol probeer skoonmaak. Daardeur is die oppervlak van die goue dele gekrap. In die eerste stadium van die restourasie in die Halle-staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis is die skyf, nadat grond as monsters vir verdere ondersoek bewaar is, in 'n mengsel van [[etanol]] en [[water]] laat week en die grond is met 'n harde nylonkwas verwyder. Daarna is roesspore wat aan die goud vas was met ’n chemieswerkende pasta opgelos. Dit is met watteknoppies verwyder. Die roesspore aan die bronsplaat het agtergebly. Uiteindelik is die ster wat tydens die uitgrawing afgeruk is, weer aangebring en die uitgeskeurde, sterk vervormde stuk van die son/volmaan is met ’n nuut vervaardigde goue plaat van dieselfde samestelling vervang. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * Die hemelskyf op die Halle-museum se webtuiste: {{URL|https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc|Nebra Sky Disc}} {{CommonsKategorie-inlyn|Nebra sky disc}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nebra sky disc}} {{Normdata}} [[Kategorie:Argeologiese artefakte]] 62zrkjvr1dlre4542h61l1a1pf71r42 Axel Jonas Halbach 0 462916 2915394 2913703 2026-07-02T21:34:48Z Jcb 223 2915394 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Axel Jonas Halbach | beeld = Axel Jonas Halbach - explorer, traveller, writer and artist (1934-2022) 02.jpg | beeldonderskrif = Halbach in 2017 | geboortedatum = 18 Maart 1934 | geboorteplek = [[Hamburg]], Duitsland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1934|3|18|2022|12|12}} | sterfplek = Ismaning, Duitsland | nasionaliteit = Duits | beroep = Ekonoom, skrywer, skilder | werkgewer = ifo-Instituut vir Ekonomiese Navorsing (München) | bekend_vir = Ontwikkelingsbeleidnavorsing; ''Afrika-Studien''-reeks; Karl May-geïnspireerde romans }}'''Axel Jonas Halbach''' (gebore 18 Maart 1934 in Hamburg; oorlede 12 Desember 2022 in Ismaning) was 'n Duitse ekonoom, ontwikkelingsdeskundige, skrywer en skilder.<ref name="trauer">Edelgard Halbach mit der ganzen Familie: "Traueranzeigen von Axel J. Halbach". In: ''sueddeutsche.de'', 17 Desember 2022. [https://trauer.sueddeutsche.de/traueranzeige/axel-j-halbach Aanlyn]</ref> Hy was vir meer as drie dekades verbonde aan die ifo-Instituut vir Ekonomiese Navorsing in München, waar hy hom veral op die ekonomie van ontwikkelende lande toegespits het. Buiten sy akademiese loopbaan het Halbach avontuurromans in die styl van Karl May geskryf, gedigte gekomponeer en sy skilderye in Duitsland uitgestal. == Lewe == === Vroeë lewe === Halbach is in Hamburg gebore en het sy skoolopleiding aan die gimnasium in Hamburg-Volksdorf voltooi, waar sy artistieke aanleg reeds na vore getree het. Na 'n opleiding as handelsekonoom (''Diplom-Kaufmann'') het hy by die ifo-Instituut aangesluit, waar hy hom op die ekonomie van ontwikkelende lande toegespits het.<ref name="viaf">VIAF-rekord 66556024, Koninklijke Bibliotheek van Nederland. [https://viaf.org/en/viaf/66556024 Aanlyn]</ref> === Loopbaan by die ifo-Instituut === Vanaf die 1960's was Halbach aan die ifo-Instituut vir Ekonomiese Navorsing in München verbonde, waar hy 'n belangrike bydrae tot die Afdeling vir Ontwikkelingslande gelewer het. Hy was feitlik die hoofredakteur van die reeks ''Afrika-Studien'', waarin tussen 1975 en 1999 meer as 40 wetenskaplike bande verskyn het.<ref name="viaf" /> Hy het langer tydperke in Suidwes-Afrika (1956–1957) en Suid-Afrika (1963–1964) deurgebring — ervarings wat sy daaropvolgende, byna drie dekades lange betrokkenheid by ontwikkelingsamewerking in meer as 25 lande in Afrika en Asië gevorm het.<ref name="viaf" /> Halbach se empiriese bevindinge — dat markgerigte ekonomieë dikwels beter ekonomiese en sosiale uitkomste as sentraal beplande ekonomieë behaal het — het bygedra tot besprekings binne die Duitse Federale Ministerie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (BMZ), wat tot 'n beleidsverskuiwing in die rigting van markgerigte strategieë gelei het. Hy het ook 'n noemenswaardige rol in Namibië gespeel in die tydperk voor onafhanklikwording, deur meer as 20 sektorgerigte studies te koördineer en 'n omvattende ontwikkelingsmeesterplan op te stel; sy werk het beleidsbesluite van die destydse Presidentskantoor in Windhoek beïnvloed. === Literêre werk === Halbach het talle avontuurromans geskryf wat deur Karl May se werk geïnspireer is en deur Blitz-Verlag in München uitgegee is.<ref name="krischel2019">Volker Krischel: "Zweite Heimat Leipzig: Axel J. Halbachs literarische Visionen." In: ''Karl May in Leipzig'', Nr. 117, 2019, bl. 20–26.</ref> Hierdie boeke het die Karl May-heelal met nuwe verhale uitgebrei waarin bekende karakters voorkom, onder meer in die reekse ''Kara ben Nemsi – Neue Abenteuer'' en ''Im Wilden Westen Nordamerikas''.<ref name="krischel2020">Volker Krischel: "Karl Mays Helden auf etwas anderen Pfaden. Der Blitz-Verlag bringt zwei Romane von Axel J. Halbach neu heraus." In: ''Karl May & Co.'', Nr. 161, 2020.</ref> In sy verhale het figure soos Halef en Old Shatterhand nuwe eienskappe en 'n groter gelykwaardigheid teenoor die hoofkarakter verkry.<ref name="krischel2018">Volker Krischel: "Eine etwas andere Welt des Karl May." In: ''KMG-Nachrichten'', Nr. 198, Maart 2018, bl. 43–47.</ref> Benewens sy romans het Halbach ook geestige en besinnende gedigte in die tradisie van Wilhelm Busch geskryf, met temas wat van sy skooljare tot sy beroepslewe gewissel het. === Skilderkuns === Skilderkuns was Halbach se ander lewenslange passie. Reeds as skoolseun het hy fantasievolle tonele geskep, en oor 68 jaar het hy meer as 1 000 sogenaamde "mal prentjies" geskilder, dikwels vergesel van humoristiese kort tekste, waarin abstrakte, figuratiewe en komiese elemente saamgesmelt het. In November 2017 is sy werke in 'n soloskou getiteld ''Die fabelagtige wêreld van Axel Halbach'' by die KreativRaum "An der Schwelle" in Ismaning uitgestal.<ref name="sz2017">Irmengard Gnau: "Kulturtreff – Über die Schwelle." In: ''Süddeutsche Zeitung'', 10 Desember 2017.</ref> === Dood === Axel Jonas Halbach is op 12 Desember 2022 in Ismaning oorlede, waar hy vir baie jare gewoon het.<ref name="trauer" /><ref name="krischel2023">Volker Krischel: "Abschied, lieber Shatterhand ben Nemsi. Zum Tode von Axel Jonas Halbach." In: ''Karl May in Leipzig'', 34. Jrg., Nr. 132, Maart 2023, bl. 17–19, ISSN 2568-2946.</ref> == Gekose publikasies == * ''Ghana als Wirtschaftspartner'' (Afrika-Studien, Nr. 83). Weltforum Verlag, Keulen, 1969. * ''Aspekte der Industrialisierung in Tropisch-Afrika'' (Afrika-Studien, Nr. 86). Weltforum Verlag, München, 1971. * ''Theory and Practice of Project Evaluation in Developing Countries'' (saam met Dieter Bender). Weltforum Verlag, München, 1972. * ''Industriestruktur und Industrialisierungspolitik in Uganda 1963–1972'' (Ifo-Forschungsberichte, Nr. 50). Duncker & Humblot, Berlyn, 1974. * ''Die südafrikanischen Bantu-Homelands: Konzeption, Struktur, Entwicklungsperspektiven'' (Afrika-Studien, Nr. 90). Weltforum Verlag, München, 1976. * ''Multinationale Unternehmen und Zulieferungen in der Dritten Welt'' (Afrika-Studien, Nr. 109). Weltforum Verlag, München, 1985. * ''Namibia: Wirtschaft, Politik, Gesellschaft zehn Jahre nach der Unabhängigkeit'' (Afrika-Studien, Nr. 121). Lit Verlag, Münster, 2000. == Literatuur == * Günther Wüste: "Axel Jonas Halbach." In: ''KMG-Nachrichten'' Nr. 195, 2018. * Volker Krischel: "Die etwas andere Welt des Karl May. Axel Jonas Halbach und seine Karl-May-Pastiche." In: ''Karl May in Leipzig'' Nr. 117, 2019. * Volker Krischel: "Karl Mays Helden auf etwas anderen Pfaden. Der Blitz-Verlag bringt zwei Romane von Axel J. Halbach neu heraus." In: ''Karl May & Co.'' Nr. 161, 2020. * Volker Krischel: "Lebe wohl, lieber Shatterhand ben Nemsi. Zum Tod von Axel Jonas Halbach." In: ''Karl May in Leipzig'' Nr. 132, Maart 2023, ISSN 2568-2946. * Irmengard Gnau: "Kulturtreff – Über die Schwelle." In: ''Süddeutsche Zeitung'', 10 Desember 2017. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonscat|Axel Jonas Halbach}} * [https://www.blitz-verlag.de/index.php?action=autoreninfo&autorid=348 Outeursprofiel by Blitz-Verlag] (Duits) {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse ekonome]] [[Kategorie:Duitse skrywers]] [[Kategorie:Duitse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] ey9nbwimwf1m0pfizt8v4jtgo5nyle7 1981 Verenigde State Wes Grand Prix 0 462969 2915395 2913285 2026-07-02T21:36:04Z Jcb 223 2915395 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Fulldate = 15 Maart |Year = 1981 |Image = Long Beach 1978-1981.png |Race_No = 1 |Season_No = 15 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.02 |Course_km = 3.251 |Distance_laps = 80 |Distance_mi = 161.60 |Distance_km = 260.08 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://m.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1981-03-15|title=Weather information for the "1981 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=September 9, 2014|archive-date=May 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530101140/https://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1981-03-15|url-status=dead}}</ref> |Pole_Driver = {{vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |Pole_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:19.399 |Fast_Driver = {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones (racing driver)|Alan Jones]] |Fast_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:20.901 |Fast_Lap = 31 |First_Driver = {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{vlagikoon|Brasilië}} [[Nelson Piquet]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 15 Maart in [[Long Beach]] gehou. Dit was die openingswedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AU-VLAG}} '''Alan Jones''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:50:41.33 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 9.19 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 34.92 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 80 | + 49.31 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:06.70 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 33 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''Theodore'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 17 | '''1''' |- ! 7 | 21 | {{BR-VLAG}} Chico Serra | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 77 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CH-VLAG}} Marc Surer | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} == Verwysings == {{verwysings}} alia8pxr04gnjjz2m4gcid8n3sf9zn2 Volksboukunde 0 463082 2915375 2914883 2026-07-02T20:09:37Z Sobaka 328 /* Voorbeelde */ skakel 2915375 wikitext text/x-wiki '''Volksboukunde''' is die studie van die tradisionele en meesal streeksgebonde boustyle in ‘n gebied. Dit bestudeer (a) die unieke inheemse plaaslike boumetodes wat gebruik maak van die plaaslik beskikbare boumateriale en (b) die ontwerpe van die geboue wat by die heersende klimaattoestande van die streek aanpas. ==Voorbeelde== Voorbeelde van hierdie inheemse argitektuur in Suid-Afrika is die [[korbeelhuise]], [[kapstylhuise]], [[rondawel]]s, hutte, afdakke en selfs die huise in die [[Kaaps-Hollandse styl]] ==Materiaal== Plaaslike grondstowwe wat in die oprigting gebruik is, is byvoorbeeld hout, klip, klei, riet, kalk, oker, beesmis, plantsapppe en huide en velle. In die moderne tyd word ook gebruik gemaak van ou sinkplate en afgedankte plastiek in die oprigitng van hutte en skuilings in minder gegoede woonbuurte. ==Organisasie== Die '''Volksboukundige Vereniging van Suid-Afrika''' (gestig 1964) is ‘n groep geesdriftiges in die [[Wes-Kaap]] wat belangstel in hierdie soort geboue en veral in wie dit ontwerp, opgerig en daarin gewoon het. Prominente persone in die tweede helfte van die 20ste eeu in Suid-Afrika wat hulle beywer het vir die studie van die volksboukunde, was [[James Walton]], [[Hans Fransen]] en [[Gawie Fagan]]. == Bronnelys == * https://www.vassa.org.za/wp-content/uploads/2019/06/VASSA-ExhibitSouvenir-download.pdf {{Normdata}} [[Kategorie:Kultuur]] [[Kategorie:Argitektuur]] 3y1a0it4w52vxxqt0twqjcn5rnprrgs 2915376 2915375 2026-07-02T20:13:22Z Oesjaar 7467 /* Voorbeelde */ Punt. 2915376 wikitext text/x-wiki '''Volksboukunde''' is die studie van die tradisionele en meesal streeksgebonde boustyle in ‘n gebied. Dit bestudeer (a) die unieke inheemse plaaslike boumetodes wat gebruik maak van die plaaslik beskikbare boumateriale en (b) die ontwerpe van die geboue wat by die heersende klimaattoestande van die streek aanpas. ==Voorbeelde== Voorbeelde van hierdie inheemse argitektuur in Suid-Afrika is die [[korbeelhuise]], [[kapstylhuise]], [[rondawel]]s, hutte, afdakke en selfs die huise in die [[Kaaps-Hollandse styl]]. ==Materiaal== Plaaslike grondstowwe wat in die oprigting gebruik is, is byvoorbeeld hout, klip, klei, riet, kalk, oker, beesmis, plantsapppe en huide en velle. In die moderne tyd word ook gebruik gemaak van ou sinkplate en afgedankte plastiek in die oprigitng van hutte en skuilings in minder gegoede woonbuurte. ==Organisasie== Die '''Volksboukundige Vereniging van Suid-Afrika''' (gestig 1964) is ‘n groep geesdriftiges in die [[Wes-Kaap]] wat belangstel in hierdie soort geboue en veral in wie dit ontwerp, opgerig en daarin gewoon het. Prominente persone in die tweede helfte van die 20ste eeu in Suid-Afrika wat hulle beywer het vir die studie van die volksboukunde, was [[James Walton]], [[Hans Fransen]] en [[Gawie Fagan]]. == Bronnelys == * https://www.vassa.org.za/wp-content/uploads/2019/06/VASSA-ExhibitSouvenir-download.pdf {{Normdata}} [[Kategorie:Kultuur]] [[Kategorie:Argitektuur]] spbf6hirp72rbw0fx1ie379iv216zvs Boegoebaai 0 463135 2915320 2913635 2026-07-02T19:20:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915320 wikitext text/x-wiki '''Boegoebaai''' is ‘n groot inham aan die [[Weskus]] waarvoor daar planne bestaan om dit tot ‘n diepsee-hawe te ontwikkel. ==Ligging== Dit lê in die [[Richtersveld]] by 28° 45′ 53″ suid, 16° 33′ 35″ oos en net noord van Visagiefontien. [[Port Nolloth]] en [[McDougallsbaai]] is ‘n 60 km suid. Noordwaarts op ‘n afstand van nagenoeg 20 km is die mond van die [[Oranjerivier]] by die dorpe [[Alexanderbaai]] en [[Oranjemund]] in [[Namibië]]. ==Hawe== Die baai is veral geskik vir ‘n hawe weens die realtief kort afstand tussen die kuslyn en die diepsee. Daarby is die beoogde hawe nader aan mynbou- en landbouaktiwiteite as die hawens wat tans gebruik word. Daar is ook sprake van die maak van groenwaterstof in die streek en dan die uitvoer daarvan. ‘n Spoornetwerk van 550 km word in die vooruitsig gestel. ==Lees ook== * [[Ernest Oppenheimerbrug]] * [[Sendelingsdrif]] ==Bibliografie== *https://www.globalafricanetwork.com/featured/boegoebaai-port-and-green-hydrogen-cluster/ *https://www.netwerk24.com/sake/ekonomie/5-beplande-infrastruktuurprojekte-in-sa-om-dop-te-hou-20260623-0960 *https://prdw.com/project/boegoebaai-port-development/ *https://www.sasol.com/boegoebaai [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Hawens in Suid-Afrika]] 8ms9reyc1ktlen9hfzbegjw47cgtwsh Vlerkkonfigurasie 0 463138 2915359 2914600 2026-07-02T19:46:53Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915359 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Fhpjf 2013-06-23 FAJS 001 crop shd25 lev 600x400.jpg|duimnael|Die Airbus A380 is ’n vastevlerkvliegtuig.]] Die '''vlerkkonfigurasie''' of planvorm van ’n vastevlerkvliegtuig verwys na die rangskikking van hef- of verwante oppervlakke. ’n Vastevlerkvliegtuig is ’n konvensionele vliegtuig, teenoor ’n vliegtuig waarvan die vlerke gedurende vlug draai of beweeg.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=133 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” in die lugvaart verwys na die vorm van ’n voorwerp, soos ’n stroomblad, soos van bo gesien.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=1225 |language=en}}</ref> ’n Stroomblad word omskryf as enige oppervlak, soos ’n vliegtuig se vlerk, rolroer, rigtingsroer, ensovoorts, wat ontwerp is om ’n bruikbare reaksie te verkry van die lug waardeur dit beweeg.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=22 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” word gewoonlik op vlerke toegepas, naamlik of hulle reguit of teruggevou is (’n pylvlerk) of in die vorm van ’n delta is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=193 |language=en}}</ref> [[Lêer:308 1977-10-05 FALA 738 spot LR lias 800x486.jpg|duimnael|Die Aerospatiale Super Frelon is ’n draaivlerkvliegtuig.]] “Vlerk” is die gebruiklike term vir die primêre hefstroomblad of vlerk van enige vliegtuig. Die term “vlerk” is van toepassing op die volledige struktuur: dit is onakkuraat om van ’n vliegtuig se “vlerke” te praat as dit ’n eenvlerkvliegtuig is, aangesien die aërodinamiese oppervlakke weerskante van die romp as ’n enkele vlerk beskou word.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=281 |language=en}}</ref> “Vlerk” is ’n algemene term wat op die stroomblad, of een van die stroomblaaie, toegepas word. Die vlerk is ontwerp om ’n groot deel van die hefkrag van ’n vaartuig swaarder as lug te ontwikkel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=422 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsfrm 1986-04-19 lug 211 shd25 her1 800x486.jpg|duimnael|Die stroomblaaie van die Douglas DC-3 bestaan uit die vlerk en die klappe (op die agterrand, links in die foto).]] Vliegtuigontwerpe kan volgens hulle vlerkkonfigurasie geklassifiseer word. Die Cessna Centurion word byvoorbeeld as ’n eenvlerkvliegtuig met ’n vrydraende hoë vlerk beskryf. Die stertvlerk van die tipe het ’n vaste invalshoek.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s All the World’s Aircraft 1979-79 |date=1978 |publisher=Jane’s Yearbooks |year=1978 |isbn=0 354 00572 3 |edition=Sixty-ninth year of issue |location=London, UK |pages=309 |language=en}}</ref> Vir ’n foto van die Centurion, sien hieronder. == Getal en posisie van vlerke == Die getal vlerke van ’n vastevlerkvliegtuig kan verskil. Daar is naamlik eenvlerkvliegtuie, dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie en meervlerkvliegtuie. Hierdie onderskeid in die getal vlerke word in verskillende bronne weergegee.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61, 196, 197, 264 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=39, 174, 175, 287 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=60, 243, 244, 295, 395 |language=en}}</ref> === Eenvlerkvliegtuig === ’n Eenvlerkvliegtuig kan ’n lae, middel-, skouer-, hoë of sambreelvlerk hê. ''Jane’s World Aircraft Recognition Handbook'' onderskei byvoorbeeld tussen vliegtuie met lae vlerke, middelvlerke, hoë vlerke en skouervlerke.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=305, 196, 384 |language=en}}</ref> ’n Hoë vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die bopunt van die romp is. ’n Lae vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die onderkant van die romp is. ’n Middelvlerk word omskryf as ’n vlerk wat by of naby die middel van die romp geleë is.<ref name=":0">{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |pages=314 |language=en}}</ref> Die posisie van die skouervlerk word deur middel van die Aircraft Manufacturing Factory Mushshak geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:Zsnxl 2004-04-28 FANS 0850 LR 800x533.jpg|Cessna 401: lae vlerk Lêer:Vhort 2005-11-26 FAOB 001 LR 600x400.jpg|Piper Aerostar: middelvlerk Lêer:97-5400 2002-09-18 FAWK 238 her shd25 her 600x364.jpg|Mushshak: skouervlerk Lêer:Zsffl 2004-05-15 FAFF 030 LR 800x533.jpg|Cessna Centurion: hoë vlerk </gallery> ==== Sambreelvlerk ==== [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|alt=Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.|duimnael|Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.]] ’n “Sambreelvlerk” (sinoniem '''parasolvlerk''')  is ’n vlerk wat bo die romp gemonteer is en deur style of stutte ondersteun word. ERKENNING Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. ’n “Sambreelvlerk” word omskryf as ’n vlerk wat met stutte bo die romp gesteun word.<ref name=":0" /> Daar is ook die term '''parasoleenvlerkvliegtuig'''.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=176 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> ’n “Parasoleenvlerkvliegtuig” word omskryf as ’n eenvlerkvliegtuig waarvan die vlerk bo die romp is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=267 |language=en}}</ref> === Dubbelvlerkvliegtuig === ’n Dubbelvlerkvliegtuig word omskryf as ’n lugvaartuig met twee vlerke, dit wil sê ’n boonste en ’n laer vlerk, gewoonlik onder en bo die romp. Daar is egter vliegtuie met ander konfigurasies. In die geval van byvoorbeeld die Supermarine Walrus was altwee vlerke bo die romp. Die Antonov An-2 word as ’n voorbeeld van ’n moderne dubbelvlerkvliegtuig beskou.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61 |language=en}}</ref> Die SibNIA TVS-2DTS is ’n dubbelvlerkvliegtuig van die 21ste eeu (sien “Geslote vlerk”). Dit is vir die eerste keer in 2017 by ’n Russiese lugskou gedemonstreer.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/21st-century-biplane/|title=21st Century biplane|date=23 June 2026|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:01997 Fly på Jarlsberg.JPG|Walrus: atwee vlerke bo die romp Lêer:Zsdhr 2004-03-21 FAGM 104 0464 600x400.jpg|Tiger Moth: vlerke onder en bo die romp Lêer:Zufoo 2013-09-29 FAGM -085 600x400.jpg|An-2: moderne voorbeeld van ’n dubbelvlerkvliegtuig </gallery> Wat dubbelvlerkvliegtuie betref, kry mens ’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte, ’n anderhalfdekker, ’n omgekeerde anderhalfdekker en ’n Busemann-dubbelvlerkvliegtuig. ==== Dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte ==== [[Lêer:"Fearless Freddie", a Hollywood stunt man, clinging to a rope ladder slung from a plane flown by A.M. Maltrup, about to drop into automobile below- automobile shown LCCN2003655445.jpg|geen|duimnael|Die Curtiss JN-4 Jenny is ’n voorbeeld van’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte.]] ==== Anderhalfdekker ==== ’n Anderhalfdekker word omskryf as ’n soort dubbelvlerkvliegtuig waarvan die oppervlakte van een vlerk minder as die helfte as dié van die ander vlerk is<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=333 |language=en}}</ref> of as ’n dubbelvlerkvliegtuig waarvan die een vlerk, gewoonlik die laer vlerk, opvallend kleiner as die ander een is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=241 |language=en}}</ref> Daar is ook omgekeerde anderhalfdekkers. [[Lêer:Early Nieuport 17 climbing (cropped).jpg|geen|duimnael|Die laer vlerk van die Nieuport 17 het ’n kleiner koord, maar dieselfde spanwydte, as die boonste vlerk.]] ==== Omgekeerde anderhalfdekker ==== [[Lêer:Sesquiplane inverted.svg|geen|duimnael|Omgekeerde anderhalfdekker]] ==== Busemann-dubbelvlerkvliegtuig ==== Die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig is ’n teoretiese supersoniese vlerkkonfigurasie. Die beginsels waarvolgens die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig werk, word in ’n webartikel bespreek.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20070620233751/http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|title=Busemann's Biplane|date=23 June 2026|website=INTERNET ARCHIVE Wayback Machine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620233751/http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|access-date=23 June 2026}}</ref> [[Lêer:Busemann biplane.svg|geen|duimnael|Busemann-dubbelvlerkvliegtuig]] ==== Dubbelvlerkvliegtuie met ’n verspringde ontwerp ==== Daar word na verspringing in ’n dubbelvlerkvliegtuig gepraat wanneer die een vlerk effens voor die ander vlerk geplaas is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=250 |language=en}}</ref> Die verspringing is positief wanneer die boonste vlerk voor die laer vlerk is en negatief wanneer die laer vlerk voor die boonste vlerk is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=357 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsajt 1980-10-10 FAGM 935 dust scr file el 800x486.jpg|geen|duimnael|Die Beech Staggerwing is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerke negatiewe verspringing het (agtertoe verspring is).]] == Meervlerkvliegtuie met verskillende vlerkkonfigurasies en ander tipes stroomblaaie == Verder is daar drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie, meervlerkvliegtuie en kruisvormige vlakke.<gallery mode="packed"> Lêer:Dr I 01 00079865.jpg|Fokker Dr.1-drievlerk-vliegtuig Lêer:Armstrong Whitworth F.K.10 side view.jpg|Armstrong Whitworth F.K. 10-viervlerkvliegtuig </gallery> === Meervlerkvliegtuig === [[Lêer:Multiplane.svg|duimnael|Meervlerkvliegtuig]] ’n Meervlerklugvaartuig word omskryf as ’n vliegtuig of sweeftuig met twee of meer stelle vlerke, die een bo die ander, insluitende dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, ensovoorts<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=175 |language=en}}</ref> of dit beteken ’n vliegtuig met verskeie stelle vlerke, dit wil sê meer as drie (waarvoor die term “drievlerkvliegtuig” gebruik word)<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=197 |language=en}}</ref>. === Tandemvlerkvliegtuie === [[Lêer:Caproni Ca.60 Transaereo on Lake Maggiore 1921 (NASM-SI-72-7669) (tight crop, contrast stretch, grayscale).jpg|duimnael|Caproni Ca.60-vliegboot]] ’n Tandemvlerkvliegtuig word omskryf as ’n vliegtuig met twee of meer stelle vlerke van in wese dieselfde oppervlakte (nie die sterteenheid ingesluit nie) wat die een voor die ander geplaas is en op ongeveer dieselfde vlak is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=373 |language=en}}</ref> ’n Voorbeeld van hierdie tipe is die negevlerk-Caproni Ca.60-vliegboot, waarvan die vlerke uit drie stelle in tandem bestaan het. === Kruisvormige vlakke === ’n Kruisvormige vlak is ’n vlerk- of beheerbladkonfigurasie in die vorm van ’n reghoekige kruis met gelyke spanwydtes.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=72 |language=en}}</ref> ’n Kruisvormige vlerk is ’n vliegtuigvlerk in die vorm van ’n kruis.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=387 |language=en}}</ref> Daar is byvoorbeeld missiele met kruisvormige vlakke en die X-vlerkvliegtuig.<gallery mode="packed"> Lêer:Cruciform wing weapon.svg|Wapen met kruisvormige vlakke Lêer:Wing X rotor.svg|X-vlerkvliegtuig </gallery> == Steun == Vlerke kan selfondersteunend wees of bykomende, eksterne, steun hê. === Selfondersteunde (vrydraende) vlerke === [[Lêer:DH-60 Gipsy Moth Wing Structure.JPG|duimnael|Hoofspar van DH.60 Moth]] ’n “Vrydraende vlerk” (sinonieme vrydraervlerk en kantelbalkvlerk) is ’n vlerk sonder uitwendige stutte of style. Die ondersteunende struktuur is binne-in die vlerk ingebou en die vlerk is direk aan die romp geheg. Daarom is die gevestigde Afrikaanse terme: * vrydraervlerk * vrydraende vlerk * kantelbalkvlerk ERKENNING [[Lêer:Wing with one spar.JPG|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. [[Lêer:Wing structure - spar.svg|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Die term “vrydraende vlerk” word omskryf as ’n vlerk wat op die beginsel van ’n '''vrydraende balk''' gebou is. ’n “Vrydraende balk” word omskryf as ’n uitstekende deel waarvan die een end styf geheg is, en met die ander end wat by die steunpunt uitsteek en vry is om vertikaal te beweeg onder die invloed van vertikale laste wat tussen die vry end en die gehegte end aangewend word. ’n Vol vrydraende vliegtuigbalk ('''spar''') is styf vas aan die romp en elke vlerkpunt is ’n vry end.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=73 |language=en}}</ref> ==== Vrydraende vlerke ==== Let  daarop dat vrydraende vlerke direk op die romp van die vliegtuig en in die middel, hoog of laag gemonteer is. Die Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 was een van die eerste vliegtuie wat met vrydraende vlerke gevlieg het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=86 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Junkers J 1 at Döberitz 1915.jpg|Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig, middelvlerk Lêer:Zsoam 2010-03-13 FAJS 0030 LR 600x400.jpg|Boeing 737, lae vrydraende vlerke </gallery> === Vlerke met eksterne steun === Verspanning is die ondersteunende stutte en drade wat gebruik word om ’n struktuur te versterk. Vlerke met verspanning word verspande vlerke genoem en hulle kan stutverspan of draadverspan wees. ’n Stut is ’n struktuurdeel wat ontwerp is om kompressielaste te hanteer en stroombelyn is as dit aan die lugstroom blootgestel is. Daar is verspanstutte (eksterne stutte wat gebruik word om die struktuur te versterk) en tussenvlerkstutte (stutte tussen die vlerke van ’n dubbelvlerkvliegtuig).<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=46, 264 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsjgv 1985-05-19 FAMG 118 800x486.jpg|De Havilland Dragon Rapide, tussenvlerkstutte Lêer:Boeing P-26A AC 33-125 94th Pursuit Squadron (8558637360).jpg|Boeing P-26 Peashooter, vlerke is draadverspan </gallery>’n Verspande meervlerkvliegtuig kan een of meer “vakke” hê. Dit is kompartemente wat deur die byvoeging van tussenvlerkstutte geskep word. Die getal vakke verwys net na een kant van die vliegtuig se vlerkpanele. Sodanige vak word omskryf as die struktuur tussen twee hegpunte van die tussenvlerkverspandele van ’n dubbelvlerk- of drievlerkvliegtuig. So word daar tussen ’n dubbelvlerkvliegtuig met een vak en ’n dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke onderskei.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=57 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbgn 2010-08-14 FASK 0086 crop shd25 600x400.jpg|Tiger Moth: dubbelvlerkvliegtuig met een vak Lêer:Bristol F2B D8096 flying.jpg|Bristol F.2-vegvliegtuig: dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke </gallery> == Geslote vlerk == In die geval van die geslote vlerk word twee stroomblaaie (vlerke) by of naby die vlerkpunte saamgevoeg. ’n Vliegtuig soos die SibNIA TVS-2DTS het ’n geslote vlerk. ’n Geslote vlerk kan uit ’n kokervlerk (wat ook uit ’n ringvormige kokervlerk kan bestaan) en ’n ringvormige (silindriese) vlerk bestaan. Die Santos-Dumont 14-bis is ’n voorbeeld van die tipe met ’n kokervlerk (“box wing”). Hierdie vliegtuig word beskryf as ’n sterteerste-dubbelvlerkvliegtuig wat rofweg ’n boksvlieërstruktuur het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=233 |language=en}}</ref> Die Blériot III-boot is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige kokervlerk. Die SNECMA C.450 Coléoptère word as ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige (silindriese) vlerk gebruik.<gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-2МС (ТВС-2МС).jpg|SibNIA TVS-2DTS: geslote vlerk Lêer:14-bis de Alberto Santos Dumont.jpg|Santos-Dumont 14-bis: kokervlerk Lêer:Bleriot III boat.jpg|Blériot III-boot: ringvormige kokervlerk Lêer:SNECMA Coléoptère on ramp 1959.jpg|Coléoptère: ringvormige (silindriese) vlerk </gallery> == Planvorm == === Aspekverhouding === Die aspekverhouding is die verhouding van die span tot die gemiddelde koord van ’n stroomblad. Dit is die verhouding van die vierkant van die maksimum span tot die totale oppervlakte van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=25 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=43, 45 |language=en}}</ref> Die aspekverhouding word soos volg onderskei: <gallery mode="packed"> Lêer:North American X-15.jpg|North American X-15: vlerk met lae aspekverhouding Lêer:Douglas DC3-227B ‘HB-IRJ’ (22627585316).jpg|Douglas DC-3: vlerk met matige aspekverhouding Lêer:809 2000-09-09 FAWK 154 stof 600x364.jpg|Lockheed ER-2S: vlerk met ’n hoë aspekverhouding </gallery> === Spankoordvariasie === ==== Konstante koord ==== [[Lêer:Zsawe 1984-09-01 FAdonald 991 dust shd50 800x485.jpg|duimnael|Die vlerk van die Piper J-3 Cub het ’n konstante koord (die voorrand en agterrand is parallel).]] Die koord is die langsdimensie van ’n stroombladprofiel<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=83 |language=en}}</ref> of die lengte van daardie deel van die koordlyn wat deur die stroombladprofielgrenslyn "onderskep" word (soms word dit die koordlengte genoem). Die koordlyn is die reguit lyn deur die krommingsmiddelpunt van die voorrand en die agterrand van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=57 |language=en}}</ref> ==== Tapsheid ==== ’n Tapse vlerk vernou na die punt. ’n Tapse vlerk word omskryf as ’n vlerk waarvan die koord of dikte progressief van die wortel na die punt verminder. ’n Tapse vlerk is trapesoïdaal. “Trapesoïdaal” beteken dat dit die vorm van ’n driehoek het waarvan die een hoek afgesny is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=274, 286 |language=en}}</ref> Die XF-91 Thunderceptor het ’n vlerk met omgekeerde tapsheid. Die Westland Lysander is 'n voorbeeld van 'n vliegtug met saamgestelde tapsheid. Hierdie tipe het omgekeerde tapsheid na die wortel van die vlerk.<gallery mode="packed"> Lêer:Buchon - Flying Legends 2013 Duxford (9733278492).jpg|Messerschmitt Bf 109, reguit tapse vlerk Lêer:XF91-21republic.jpg|Thunderceptor, omgekeerde tapsheid Lêer:Aircraft of the Royal Air Force 1939-1945- Westland Lysander. CH4865.jpg|Lysander, saamgestelde tapsheid Lêer:Wing constant tapered outer.svg|Konstante koord met tapse buitedeel </gallery> == Die vorm van ’n vlerk == Daar word tussen ’n deltavlerk, reguit vlerk, pylvlerk (teruggevoude vlerk), mikvlerk (vorentoe gevou) en vlerk met ’n veranderlike vorm onderskei.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=134, 36, 110, 142 and 161 |language=en}}</ref> === Deltavlerk === Die deltavlerk word omskryf as ’n driehoekvormige stroomblad met ’n lae aspekverhouding en wat ’n tapse voorrand en reguit agterrand het.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=116 |language=en}}</ref> As die vorm van die vlerk soortgelyk is aan twee driehoeke wat saamgeplaas is, word dit ’n dubbeldelta genoem.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=77 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:811 1977-10-00 FALA 953b.jpg|Mirage III, stertlose delta-vlerkvliegtuig Lêer:Mikoyan-Gurevich Mig-21 (14443611751).jpg|MiG-21, deltavlerkvliegtuig met ’n stert Lêer:Fairey Delta FD1.jpg|Fairey Delta 1, stomppuntdelta-vlerkvliegtuig Lêer:Saab Draken (36976673244).jpg|Saab Draken, dubbeldelta-vlerkvliegtuig Lêer:Aerospatiale BAC Concorde by bagera3005.png|Concorde, ogivaalvormige deltavlerkvliegtuig </gallery> === Verskillende vlerkvorme === <gallery mode="packed"> Lêer:Cessna Citation (17431536038).jpg|Cessna Citation, reguit vlerk Lêer:Canadair CL-13B Sabre Mk.6 ‘01675 FU-675’ (F-AYSB) (49818099873).jpg|Canadair Sabre, pylvlerk (teruggevoude vlerk) Lêer:01 00095338 SDASM Aircraft Image - Hansa Jet Hamburger, GMEH, 2103 Hamburg 95, Finkenweder, Germany (53957737422).jpg|Hansa Jet, mikvlerk (vorentoe gevou) Lêer:An F-14A Tomcat aircraft lands aboard the nuclear-powered aircraft carrier USS ENTERPRISE (CVN 65) - DPLA - f906323b705e66adabc13fe1c4446b24.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk reguit Lêer:An air-to-air right side view of an F-14A Tomcat aircraft - DPLA - 8cf53bf5641b604fcae920ac22c6d463.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk teruggevou Lêer:NASA AD-1 in flight.jpg|NASA AD-1, vlerk met veranderlike vorm </gallery> == Spanterugvouvariasie == <gallery mode="packed"> Lêer:100 years of the RAF MOD 45163621.jpg|Handley Page Victor (naaste aan kamera), sekelvlerk Lêer:General Dynamics F-16XL (SN 75-0749) in flight 060905-F-1234S-049.jpg|General Dynamics F-16XL, geknikte dubbeldeltavlerk </gallery> == Assimetriese vliegtuie == <gallery mode="packed"> Lêer:Bundesarchiv Bild 146-1980-117-01, Aufklärungsflugzeug Blohm - Voß BV 141.jpg|Blohm & Voss BV 141, assimmetriese uitleg; afsonderlike romp, afsonderlike nasel vir bemanning (regs in foto) Lêer:Asymmetric torque.svg|Die Ansaldo SVA het ’n assimmetriese span gehad </gallery> == Stertvlerke, tandemvlerke en voorvlerke == Hier word daar van stertvlerke, voorvlerke, tandemvlerke, drie oppervlakke, buitesterte en stertlose vliegtuie gepraat. === Stertvlerk === [[Lêer:Höhenruder Ka 6 CR und K6 E.jpg|duimnael|Hier word die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie gesien.]] Die stertvlerk is die vaste of effens verstelbare horisontale oppervlak van die sterteenheid waaraan die hoogteroere geheg word.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=185 |language=en}}</ref> Dit verskaf langsstabiliteit.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=272 |language=en}}</ref> Die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie word in die foto geïllustreer. === Voorvlerke === Die voorvlerke kan uit neusvlerke bestaan. Die neusvlerke is horisontale trimoppervlakke en beheerblaaie.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=242 |language=en}}</ref> === Stertlose vliegtuig === ’n Stertlose vliegtuig is ’n vliegtuig waarvan die toestelle wat gebruik word om stabiliteit en beheer te verkry in die vlerk geïnkorporeer is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=372 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Saab viggen underside.jpg|Saab Viggen, voorvlerke (neusvlerke) Lêer:QAC Quickie Q1 (N303Q, cn 0303) (4-9-2024).jpg|Rutan Quickie, tandemvlerke Lêer:Sukhoi Su-33 launching from the Admiral Kuznetsov.jpg|Drie oppervlakke: Sukhoi Su-33, konvensionele stert- en neusoppervlakke Lêer:KN SpaceShipOne 2006.jpg|SpaceShipOne,. buitesterte Lêer:Short SB4 Sherpa.png|Short SB.4 Sherpa: stertlose vliegtuig: </gallery> == Vlerke met ’n ophoek en ’n afhoek == ’n Vlerk met ’n ophoek word omskryf as ’n vlerkontwerp waarin die vlerkpunte hoër as die middeldele van die vlerk is. Die uitwerking van hierdie ontwerp is dat dit die sydelingse stabiliteit daarvan verbeter.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=121 |language=en}}</ref> ’n Vlerk met ’n ophoek lyk soos ’n “V”, soos van voor of agter gesien. In die geval van ’n vlerk met ’n afhoek hang die vlerk afwaarts met ’n omgekeerde “V”, soos van voor of agter gesien. Vlerke met ’n afhoek is ’n kenmerk van Sowjetvervaardigde vliegtuie.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=111, 36, 37 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-12 00347009, Тверь - Мигалово RP3543.jpg|Vlerk met afhoek; Sowjetontwerpte vliegtuie soos die Antonov An-12 Lêer:Sopwith Camel F.1 Rear.jpg|Sopwith Camel: die onderste vlerk het ’n ophoek Lêer:Piloci Bolesław Orliński (z prawej) i Jerzy Bajan przy prototypie samolotu PZL P.11 NAC 1-M-1275-1.jpg|PZL P.11: geknikte vlerk, meeuvlerk Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-567-1519-30, Italien, Ju 87, Lastensegler DFS 230 auf Flugplatz.jpg|Junkers Ju 87 Stuka: geknikte vlerk, omgekeerde meeuvlerk </gallery> == Vlerke == === Vliegvlerk === [[Lêer:YB49-2 300.jpg|duimnael|Die Northrop YB-49-vliegvlerk was ’n swaarbomwerper-prototipe.]] ’n Vliegvlerk word omskryf as ’n vliegtuig wat geheel en al uit effektiewe vlerkoppervlakke bestaan.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=112 |language=en}}</ref> Dit word beskryf as ’n vliegtuig wat net bestaan uit ’n vlerk waarvan die blootgestelde gedeelte tot die hefkrag bydra in ruil vir die sleur wat dit veroorsaak. Die vliegvlerk bied beter werkverrigting as dié van ’n konvensionele vliegtuig as gevolg van ’n afname in struktuurmassa en laer sleur.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=158 |language=en}}</ref> === Vlerk-rompsamesmelting === Vliegtuie waarvan die romp en die vlerk saamgesmelt is, bied groter aërodinamiese doeltreffendheid, wat teoreties gesproke tot die verbranding van minder brandstof aanleiding gee.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/finding-the-right-blend/|title=Finding the right blend|last=Richardson|first=Jack|date=8 August 2025|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref> [[Lêer:Blackhawk in Flight.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed SR-71 is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerk en die romp saamgesmelt is.]] == Hefromp-lugvaartuie == ’n Hefromp-lugvaartuig word omskryf as ’n vlerklose vaartuig.<ref name=":2">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=178 |language=en}}</ref> Die Martin Marietta X-24A, Northrop M2-F3 en die Northrop HL-10 is voorbeelde van hefromp-lugvaartuie. Sien "Aantekeninge" vir 'n verduideliking rakende die vertaling van "lifting body". <gallery mode="packed"> Lêer:3 lifting bodys.jpg|Van links na regs die X-24A, M2-F3 en die HL-10 Lêer:The HL-10 Lifting Body completes its first research flight with a landing on Rogers Dry Lake (E-16211).jpg|Northrop HL-10 Lêer:X24.jpg|Martin Marietta X-24A </gallery> == Veranderlike vorm == Die term “veranderlike vorm” hou verband met die vermoë om die pylhoek van ’n vliegtuig se vlerk gedurende vlug te verander, wat die minimum pylhoek vir opstyging, landing en laespoedvlug en ’n hoër pylhoek vir baie vinnige vlug moontlik maak.<ref name=":1">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=272 |language=en}}</ref> “Veranderlike vorm” word ook “reëlbare vorm” en “wisselvorm” genoem.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=273 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> In die geval van vlerke met ’n veranderlike vorm word daar tussen ’n vlerk met ’n reëlbare pylhoek, ’n skuins vlerk, ’n teleskopiese vlerk, ’n verlengvlerk en ’n vouvlerk onderskei. === Vlerk met ’n reëlbare pylhoek (of swaaivlerk) === Sien “Vlerk met ’n reëlbare pylhoek” vroeër in hierdie artikel. Die Grumman F-14 Tomcat is ook ’n voorbeeld van so ’n vliegtuig. === Skuins vlerk === Sien “Vlerk met ’n veranderlike vorm” vroeër in hierdie artikel. In hierdie geval dien die NASA AD-1 as voorbeeld. === Teleskopiese vlerk === “Teleskopies” beteken dat die vlerk bestaan uit dele wat, soos ’n teleskoop, in en uit mekaar geskuif kan word.<ref>{{Cite book |last=Odendal |first=FF |title=HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal |date=1994 |publisher=Perskor Uitgewery |year=1994 |isbn=0 628 03615 9 |edition=3de |location=Midrand, Suid-Afrika |pages=1074 |language=af |trans-title=Explanatory Handbook of the Afrikaans Language}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Bell X-5 Wings Sweep (E52-810).jpg|Bell X-5: vlerk met reëlbare pylhoek (swaaivlerk) Lêer:Wing oblique.svg|Skuins vlerk Lêer:Akaflieg Stuttgart fs29 TF (c-n 1, D-2929) 2019-04-15 Andre Gerwing Collection ID 002255.jpg|Akaflieg Stuttgart fs29-sweeftuig: teleskopiese vlerk Lêer:Gérin Varivol -GPPA 10.jpg|Gérin Varivol-dubbelvlerk-vliegtuig: verlengvlerke Lêer:North American XB-70 Valkyrie final proposal.gif|XB-70 Valkyrie: buitedele van vlerk kan gevou word </gallery> == Veranderlike seksie == === Veranderlike instelhoek === [[Lêer:F8E Launch-VF33-CVAN65-1964.jpg|duimnael|Dit is die Ling-Temco-Vought F-8 Crusader.]] Die term “veranderlike instelhoek” word oor die algemeen gebruik om die vermoë te beskryf om die hoek tussen die vlerke en die romp van ’n vliegtuig te verstel. Die Ling-Temco-Vought F-8 was die eerste operasionele vliegtuig met ’n veranderlike instelhoek.<ref name=":1" /> === Veranderlike kromming === “Veranderlike kromming” verwys na die middele om die kromming van ’n vlerk in vlug te verander. Die klappe op die vlerk dien dieselfde doel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=408 |language=en}}</ref> [[Lêer:Variable camber.svg|duimnael|Veranderlike kromming van ’n vlerk kan deur ’n stroomblad bewerkstellig word.]] == Aantekeninge == Hierdie atikel is ’n gedeeltelike vertaling van die Engelse artikel met die titel “Wing configuration”. Daar is heelwat van die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' tydens die vertaling en skryf van hierdie artikel gebruik gemaak. ’n Sekelvlerk is ’n “crescent wing” in Engels. === Vertaling van die term “lifting body” === “Romp” kan as ’n vertaling van “body” gebruik word. Sien byvoorbeeld die omskrywing van “body” in die ''Aviation & Space Dictionary''. “Lifting body” word omskryf as ’n vlerklose vaartuig (byvoorbeeld die Northrop HL-10). Volgens navorsing wat in die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' gedoen is, kan “hefromp-lugvaartuig” as vertaling vir ‘lifting body” gebruik word (‘body” = romp, bladsy 30; “lift” = hefkrag, bladsy 142).<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=63 |language=en}}</ref> <ref name=":2" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} fz5j1ar2mt2jhva1ulrzx50qmmnql6y Jack Daniel's 0 463145 2915302 2913772 2026-07-02T19:02:27Z Rooiratel 90342 2915302 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jack Daniel (brewer).jpg|duimnael|Jack Daniel in die laat 1800's.]] '''Jack Daniel's''' is 'n handelsmerk van [[Tennessee]]-[[Whisky|whiskey]] wat by die Jack Daniel-distilleerdery in Lynchburg, Tennessee, vervaardig word en sedert 1956 deur Brown-Forman besit word. Verpak in vierkantige bottels, het Jack Daniel's "Black Label" Tennessee-whiskey 12,9 miljoen nege-liter-kiste in 2017 verkoop. Ander handelsmerkvariasies, soos Tennessee Honey, Tennessee Apple, Gentleman Jack, Tennessee Fire, en gereed-om-te-drink (RTD) produkte, het die totaal op meer as 16,1 miljoen ekwivalente aangepaste kiste vir die hele Jack Daniel's-familie van handelsmerke te staan ​​gebring. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.jackdaniels.com/}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tennessee]] [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Whisky]] pts84pw5s9f77q5296v0xko3up90opb Hugoprys 0 463146 2915368 2913774 2026-07-02T19:57:16Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915368 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|[[Lêer:Nuvola apps kdict.png|60px]]Hugoprys vir Letterkunde}}}} |beeld = Hugo Award Logo.svg |breedte = 130 |onderskrif = |toegeken = Uitnemendheid in [[wetenskapsfiksie]] |borg = World Science Fiction Society |land = |vorigenaam = |eerste = 1953 |ander = |webtuiste = {{URL|thehugoawards.org}} }} Die '''Hugoprys vir Letterkunde''' is 'n jaarlikse [[letterkunde]]prys vir die beste werk en prestasies in [[wetenskapsfiksie]] en [[fantasie]] in die vorige jaar. Dit word by die World Science Fiction Convention ("Worldcon") toegeken en deur sy lede gekies. Die prys is genoem na Hugo Gernsback, stigter van die baanbrekerstydskrif vir wetenskapsfiksie ''Amazing Stories''. Hugo's is in 1953 die eerste keer toegeken, en sedert 1955 elke jaar. In 2010 het die tydskrif ''Wired'' die Hugo "die belangrikste prys in die genre wetenskapsfiksie" genoem,<ref name="Wired">{{cite magazine |last=Donahoo |first=Daniel |title=Hugo Award Winners Announced at AussieCon 4 |url=https://www.wired.com/geekdad/2010/09/hugo-award-winners-announced-at-aussiecon-4/ |magazine=Wired |publisher=Condé Nast Publications |access-date=2011-06-13 |date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709043404/http://www.wired.com//geekdad/2010/09/hugo-award-winners-announced-at-aussiecon-4/ |archive-date=2011-07-09 |url-status=live }}</ref> terwyl ''[[The Guardian]]'' dit "saam met die [[Nebulaprys]] die belangrikste prys in wetenskapsfiksie" genoem het.<ref name="Guardianquote">{{cite web |last=Flood |first=Allison |date=2009-04-28 |title=Ursula K Le Guin wins sixth Nebula award |url=https://www.theguardian.com/books/2009/apr/28/ursula-k-le-guin-nebula |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801031449/http://www.guardian.co.uk/books/2009/apr/28/ursula-k-le-guin-nebula |archive-date=2009-08-01 |access-date=2011-12-12 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Die prys is aanvanklik in sewe kategorieë toegeken, maar is deur die jare uitgebrei tot 18 kategorieë van geskrewe en dramatiese werk. Die wenners ontvang 'n trofee met 'n gestileerde vuurpyl op 'n basis. Die ontwerp van die trofee veskil elke jaar, maar die vorm van die vuurpyl is sedert 1984 dieselfde. Die pryse vir 2025 is op die 83ste Worldcon op 16 Augustus 2025 in [[Seattle]] toegeken. 2026 se pryse sal op 30 Augustus 2026 op die 84ste Worldcon, "LAcon V", in [[Anaheim]], [[Kalifornië]], uitgedeel word. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Hugo Award}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Hugo Award}} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkundige toekennings]] hpxai2jdbvprpikifhv6zblj22rvo2r Nebulaprys 0 463152 2915388 2913782 2026-07-02T21:29:08Z Jcb 223 2915388 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|[[Lêer:Nuvola apps kdict.png|60px]] Nebulaprys vir Letterkunde}}}} |beeld = |breedte = |onderskrif = |toegeken = Uitnemendheid in [[wetenskapsfiksie]] in die [[VSA]] |borg = Science Fiction and Fantasy Writers of America |land = {{VSA|vlagland}} |vorigenaam = |eerste = 1966 |ander = |webtuiste = {{URL|nebulas.sfwa.org}} }} Die '''Nebulaprys''' is 'n jaarlikse [[letterkunde]]prys vir die beste werk in [[wetenskapsfiksie]] en [[fantasie]] wat die vorige jaar in die [[VSA]] gepubliseer is. Dit word georganiseer en toegeken deur die Science Fiction and Fantasy Writers Association en word deur die skrywersgemeenskap gekies. Die prys is in 1966 die eerste keer in vier kategorieë toegeken vir letterkundige werk van verskeie lengtes. Nog 'n prys vir [[rolprent]]e en [[televisie]] is van 1974-'78 en van 2000-'09 toegeken, en sedert 2018 is daar ook 'n kategorie vir die skryf van speletjies. In 2019 is aangekondig twee pryse wat voorheen onder dieselfde reëls geval het, maar nie as Nebulapryse beskou is nie, die Andre Norton-prys vir jongvolwassefiksie en die Ray Bradbury-prys vir uitnemende dramatiese voorstelling, sou voortaan as amptelike Nebulapryse beskou word.<ref name="NamedCategories">{{cite web |title=I am now officially a Nebula Award winner! |url=https://daviddlevine.com/2019/04/i-am-now-officially-a-nebula-award-winner/ |last=Levine |first=David D. |date=2019-04-10 |website=daviddlevine.com |access-date=2020-02-24}}</ref> <ref name="NEBrules">{{cite web |title=Nebula Rules |url=http://www.sfwa.org/nebula-awards/rules/ |publisher=Science Fiction and Fantasy Writers of America |access-date=2011-12-12 |date=October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110701111708/http://www.sfwa.org/nebula-awards/rules/ |archive-date=2011-07-01 |url-status=live}}</ref> Die pryse vir strokiesboeke en poësie is in 2026 bygevoeg. Die Nebulapryse word elke jaar in die [[lente]] in Amerika gehou. Die venues verskil van jaar tot jaar. Dit is een van die bekendste en pretigerykste pryse vir wetenskapsfiksie en fantasie.<ref name="BOTSSF">''The Battle of the Sexes in Science Fiction'', p. 255</ref> Volgens ''The Guardian'' is hulle "saam met die [[Hugoprys]]e van die belangrikste pryse vir wetenskapsfiksie".<ref name="Guardianquote">{{cite web |last=Flood |first=Allison |title=Ursula K Le Guin wins sixth Nebula award |url=https://www.theguardian.com/books/2009/apr/28/ursula-k-le-guin-nebula |work=[[The Guardian]] |access-date=2011-12-12 |date=2009-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801031449/http://www.guardian.co.uk/books/2009/apr/28/ursula-k-le-guin-nebula |archive-date=2009-08-01 |url-status=live}}</ref> <ref name="TechRepquote">{{cite web|last=Garmon |first=Jay |title=Geek Trivia: Science-fiction double feature |url=http://www.techrepublic.com/article/geek-trivia-science-fiction-double-feature/6122314 |publisher=TechRepublic |access-date=2011-12-12 |date=2006-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214164526/http://www.techrepublic.com/article/geek-trivia-science-fiction-double-feature/6122314 |archive-date=2012-02-14 |url-status=live }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nebula Award}} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkundige toekennings]] ti0nsbr18uv2aqq2356319lqscrnkc9 Hugenotevereniging van Suid-Afrika 0 463219 2915328 2914305 2026-07-02T19:23:49Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915328 wikitext text/x-wiki Die '''Hugenotevereniging van Suid-Afrika''' het ten doel die bewaring van die erfenis van die [[Hugenote]] wat hulle in 1688 in Suid-Afrika gevestig het. Die genootskap doen daarom uitgebreide historiese, sosiologiese en veral genealogiese navorsing aangaande hierdie groep setlaars en hul nageslag. Dit stel belang in die [[Frans]]e taal en [[kultuur]] sowel as die bewaring van artefakte en geboue in die [[Drakenstein]]vallei wat met die Hugenote in verband staan. Dit is in 1953 gestig en het daarna bygedra tot die heropbou van [[Saasveld]] as die [[Hugenote-gedenkmuseum]] en die onderhoud van die [[Hugenotemonument]] in [[Franschhoek]]. Verskeie artikels in die museum is op bruikleen van die vereniging. Jaarliks word ‘n aantal nuusbriewe en ‘n bulletin gepubliseer waarin veral verslag gedoen word oor die vordering in die stamboomondersoek van die Hugenote-nasate. Dr. D.P. de Villiers was van 1953 tot 1962 die eerste voorsitter. Hy is opgevolg deur Steph F. du Toit. Latere prominente lede is Kay de Villiers en [[Christo Viljoen]]. Die adminstrasiekantoor is in Franschhoek. Enkele andere Hugenote-organisasies bestaan in die buiteland. ==Bibliografie== *https://huguenotsociety.org.za/afr/tuis/ [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] [[Kategorie:Kulturele bewegings]] 2d5xezon01qy0oqfueqrnr9wu9n8ctb Maatskappystrukture 0 463337 2915245 2915192 2026-07-02T14:31:32Z Rooiratel 90342 Interne skakel 2915245 wikitext text/x-wiki {{nog besig}} Maatskappystrukture kan baie ingewikkeld wees. In hierdie artikel word 'n oorsig verskaf van kernbegrippe wat met sodanige sturkture in verband staan. Hierdie begrippe sluit in "houermaatskappy", "moedermaatskappy", "filiaal" en "mede-filiaal", met verwysing, onder andere, na Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS) en die Maatskappywet van Suid-Afrika. Dit som die relevante rekeningkundige vereistes, maatskappyregtelike implikasies en praktiese oorwegings vir groepverslagdoening op. ==Omskrywing van terminologie== ===Moedermaatskappy:=== :'n Entiteit wat een of meer ander entiteite (sy filiale) beheer. "Moedermaatskappy" is 'n rekeningkundige en regsterm wat gebruik word wanneer 'n entiteit die bevoegdheid het om die relevante aktiwiteite van 'n ander entiteit te rig en die vermoë het om die opbrengste daarvan te beïnvloed. Dit kan ook 'n "houermaatskappy" of 'n "beheermaatskappy" genoem word. === Filiaal: === : 'n Entiteit wat deur 'n ander entiteit (die moeder- of houermaatskappy) beheer word. Beheer ontstaan gewoonlik deur stemreg, die aanstelling van direksielede, kontraktuele reëlings of ander meganismes. ===Mede-filiaal:=== :'n Filiaal wat deur dieselfde moedermaatskappy as een of meer ander filiale beheer word. Twee of meer filiale wat dieselfde moedermaatskappy deel, sal dus as "mede-filiale" beskryf word. ==="Groep", "konsolidasie" en "groepstate"=== : 'n Moedermaatskappy en sy filiale saam word "die groep" genoem. In rekeningkunde word vereis dat 'n groep jaarliks een stel finansiële state moet opstel asof dit 'n enkele maatskappy is. So 'n stel finansiële state is dan 'n konsolidasie van die finansiële state van die moedermaatskappy en sy filiale en dit word die "gekonsolideerde state" of ook die "groepstate" genoem. Omdat maatskappystukture kompleks kan wees, kan dit ook lei tot komplekse groepstate. 'n Voorbeeld van sodanige kompleksiteit is die volgende: mede-filiale en die moedermatskappy dryf onderling handel en maak wins uit sodanige onderlinge transaksies. Omdat die groepstate die posisie moet reflekteer asof die groep 'n enkele maatskappy is, moet sodanige onderlinge winste natuurlik uitgeskakel word aangesien 'n enkele maatskappy natuurlik nie met homself kan handel dryf en wins maak nie. Maar as enige van die maatskappye in die groep ook aandeelhouers het wat nie deel is van die groep nie ("buite-aandeelhouers", "minderheidsaandeelhouers"), kan wins wel uit sodige transaksies met "buite-aandeelhouers gemaak word, en moet die nodige aanpassings daarvoor ook aangebring word. == Beheer – die kernbegrip == === IFRS-benadering === Beheer is die bepalende faktor om 'n belegging as 'n filiaal te klassifiseer en dus vereis dat gekonsolideerde state opgestel moet word. Ingevolge IFRS 10 – Gekonsolideerde Finansiële State <ref>{{Cite book |last=IFRS Foundation |title=IFRS 10 |publisher= |publication-date=2026}}</ref> (par. 7) beheer 'n belegger 'n beleggingnemer wanneer al drie die volgende elemente teenwoordig is: * Bevoegdheid oor die beleggingsnemner (bestaande regte wat die huidige vermoë gee om relevante aktiwiteite te rig); * Blootstelling aan, of regte op, verskeie opbrengskategorieë uit die betrokkenheid by die beleggingnemer; * Die vermoë om daardie bevoegdheid te gebruik om die opbrengste te beïnvloed. === Regsperspektief (Suid-Afrika) === Die Maatskappywet 71 van 2008 gebruik die begrip beheer in die definisies van "filiaal" en "beheermaatskappy" (sien artikel 86 en verwante bepalings en regulasies). Beheer word gewoonlik deur aandeelhouding en stemreg bepaal, maar kan ook uit ander reëlings voortspruit. == Rekeningkundige implikasies == IFRS 10 vereis dat 'n moedermaatskappy gekonsolideerde finansiële state opstel wat al sy filiale insluit, tensy dit aan spesifieke uitsonderings voldoen. Gekonsolideerde finansiële state stel die finansiële posisie en resultate van die moedermaatskappy en sy filiale voor as een ekonomiese entiteit. Indien aan sekere vereistes voldoen word, hoef ‘n groep nie gekonsolideerde state op te stel nie. Hierdie vereistes sluit in * as dit 'n volfiliaal is of 'n gedeeltelik besitte filiaal van 'n ander entiteit is, en al die ander eienaars daarvan, insluitend dié wat andersins nie stemgeregtig is nie, geen beswaar daarteen het dat die moederentiteit nie gekonsolideerde finansiële state voorlê nie; * die entiteit se skuld- of ekwiteitsinstrumente nie op 'n openbare mark verhandel word nie; * die entiteit nie sy finansiële state by 'n regulerende owerheid hoef in te dien nie; * enige van die moederenititeite in die groep finansiële state opstel wat vir openbare gebruik beskikbaar is en aan IFRS voldoen. Verskeie alternatiewe tot konsolidasie van die finansiële state is ook moontlik. So byvoorbeeld laat IAS 27 'n moedermaatskappy toe om beleggings in filiale, geassosieerde ondernemings en gesamentlike ondernemings teen koste, ingevolge IFRS 9, of volgens die ekwiteitsmetode (ingevolge waarvan 'n gedeelte van die resultate van die geassiosieerde in die moedermaatskappy se state opgeneem word). == Regs- en korporatiewe bestuursaspekte ingevolge Suid-Afrikaanse reg == Die Maatskappywet (71 van 2008) reguleer die stigting van maatskappye, die pligte van direkteure, groepstrukture en transaksies tussen verwante partye, byvoorbeeld tussen maatskappye in dieselfde groep. Voorts bevat die Wet bepalings oor finansiële verslagdoening, ouditeure en openbaarmaking van verwante partye transaksies wat op groepmaatskappye van toepassing is. Direkteure van moeder- en filiaalmaatskappye se pligte word ingevolge die Maatskappywet en die gemenereg gereël. Binne maatskappygroepe vereis aangeleenthede soos botsende belange, groepsfinansiering, waarborge en intragroep-oordragte noukeurige bestuur en toepaslike openbaarmaking. Terselfdertyd bevat die Maatskappywet en regulasies beskermingsmaatreëls en remedies aan minderheidsaandeelhouers. == Verslagdoening en openbaarmaking == Gekonsolideerde finansiële state moet onder andere die volgende insluit: * 'n Gekonsolideerde staat van finansiële posisie; * 'n Staat van wins of verlies en ander omvattende inkomste; * 'n Staat van veranderinge in ekwiteit; * 'n Kontantvloeistaat; en * Aantekeninge by die finansiële state. Hierbenewens vereis IFRS 12 onder andere omvattende openbaarmaking van die volgende aspekte: * Wesenlike oordele en aannames by die bepaling van beheer; * Die samestelling van die groep; * Die aard van verhoudings met nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite; * Opgesomde finansiële inligting van wesenlike filiale; en * Beperkings of verbintenisse wat die groep raak. == Verwante standaarde == Daar is ook ander rekeningkundige standaarde wat in aanmerking geneem moet word in die geval van groepstrukture.<ref>IAS 27, IFRS 3, IFRS 12</ref> '''Afsonderlike finansiële state:''' '''IAS 27 – Afsonderlike Finansiële State''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), Separate Financial Statements, IAS 27</ref> skryf die openbaarmakingsvereistes voor van beleggings in filiale, gesamentlike ondernemings en geassosieerdes in gevalle waar afsonderlike finansiële state gepubliseer word, eerder as gekonsolideerde state. '''IFRS 3 – Besigheidsamevoegings''' <ref>IFRS Foundation, Londen, 2026, Business Combinations IFRS 3</ref> handel oor hoe 'n onderneming die bates en laste van 'n verkrygende onderneming moet waardeer, asook buitebelange en hoe om klandisiewaarde, indien enige, voortspruitend uit só 'n verkryging te hanteer. Dit dui ook aan wat in sulke omstandighede openbaar moet word. '''IFRS 12 - Openbaarmaking van Belange in Ander Entiteite''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), Disclosure of interest in other entities, IFRS 12</ref>vereis uitgebreide openbaarmaking oor belange in filiale, geassosieerde ondernemings, gesamentlike reëlings en nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite, insluitend die samestelling van die groep. == Sien ook == * IASB Konseptuele Raamwerk vir Finansiële Verslagdoening * [[King-verslag oor korporatiewe bestuur|King V verslag]] * SAICA se tegniese riglyne en interpretasies * IFRS Interpretations Committee-besluite * IFRS Foundation-personeeldokumente * Suid-Afrikaanse regspraak en regsriglyne oor groepstrukture, direkteurspligte en beskerming van minderheidsaandeelhouers == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} 2zyi6f6u1qzrjs0nz2wavfdoeadswnv 2915325 2915245 2026-07-02T19:22:39Z Sobaka 328 /* Moedermaatskappy: */ 2915325 wikitext text/x-wiki {{nog besig}} Maatskappystrukture kan baie ingewikkeld wees. In hierdie artikel word 'n oorsig verskaf van kernbegrippe wat met sodanige sturkture in verband staan. Hierdie begrippe sluit in "houermaatskappy", "moedermaatskappy", "filiaal" en "mede-filiaal", met verwysing, onder andere, na Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS) en die Maatskappywet van Suid-Afrika. Dit som die relevante rekeningkundige vereistes, maatskappyregtelike implikasies en praktiese oorwegings vir groepverslagdoening op. ==Omskrywing van terminologie== ===Moedermaatskappy=== :'n Entiteit wat een of meer ander entiteite (sy filiale) beheer. "Moedermaatskappy" is 'n rekeningkundige en regsterm wat gebruik word wanneer 'n entiteit die bevoegdheid het om die relevante aktiwiteite van 'n ander entiteit te rig en die vermoë het om die opbrengste daarvan te beïnvloed. Dit kan ook 'n "houermaatskappy" of 'n "beheermaatskappy" genoem word. === Filiaal: === : 'n Entiteit wat deur 'n ander entiteit (die moeder- of houermaatskappy) beheer word. Beheer ontstaan gewoonlik deur stemreg, die aanstelling van direksielede, kontraktuele reëlings of ander meganismes. ===Mede-filiaal:=== :'n Filiaal wat deur dieselfde moedermaatskappy as een of meer ander filiale beheer word. Twee of meer filiale wat dieselfde moedermaatskappy deel, sal dus as "mede-filiale" beskryf word. ==="Groep", "konsolidasie" en "groepstate"=== : 'n Moedermaatskappy en sy filiale saam word "die groep" genoem. In rekeningkunde word vereis dat 'n groep jaarliks een stel finansiële state moet opstel asof dit 'n enkele maatskappy is. So 'n stel finansiële state is dan 'n konsolidasie van die finansiële state van die moedermaatskappy en sy filiale en dit word die "gekonsolideerde state" of ook die "groepstate" genoem. Omdat maatskappystukture kompleks kan wees, kan dit ook lei tot komplekse groepstate. 'n Voorbeeld van sodanige kompleksiteit is die volgende: mede-filiale en die moedermatskappy dryf onderling handel en maak wins uit sodanige onderlinge transaksies. Omdat die groepstate die posisie moet reflekteer asof die groep 'n enkele maatskappy is, moet sodanige onderlinge winste natuurlik uitgeskakel word aangesien 'n enkele maatskappy natuurlik nie met homself kan handel dryf en wins maak nie. Maar as enige van die maatskappye in die groep ook aandeelhouers het wat nie deel is van die groep nie ("buite-aandeelhouers", "minderheidsaandeelhouers"), kan wins wel uit sodige transaksies met "buite-aandeelhouers gemaak word, en moet die nodige aanpassings daarvoor ook aangebring word. == Beheer – die kernbegrip == === IFRS-benadering === Beheer is die bepalende faktor om 'n belegging as 'n filiaal te klassifiseer en dus vereis dat gekonsolideerde state opgestel moet word. Ingevolge IFRS 10 – Gekonsolideerde Finansiële State <ref>{{Cite book |last=IFRS Foundation |title=IFRS 10 |publisher= |publication-date=2026}}</ref> (par. 7) beheer 'n belegger 'n beleggingnemer wanneer al drie die volgende elemente teenwoordig is: * Bevoegdheid oor die beleggingsnemner (bestaande regte wat die huidige vermoë gee om relevante aktiwiteite te rig); * Blootstelling aan, of regte op, verskeie opbrengskategorieë uit die betrokkenheid by die beleggingnemer; * Die vermoë om daardie bevoegdheid te gebruik om die opbrengste te beïnvloed. === Regsperspektief (Suid-Afrika) === Die Maatskappywet 71 van 2008 gebruik die begrip beheer in die definisies van "filiaal" en "beheermaatskappy" (sien artikel 86 en verwante bepalings en regulasies). Beheer word gewoonlik deur aandeelhouding en stemreg bepaal, maar kan ook uit ander reëlings voortspruit. == Rekeningkundige implikasies == IFRS 10 vereis dat 'n moedermaatskappy gekonsolideerde finansiële state opstel wat al sy filiale insluit, tensy dit aan spesifieke uitsonderings voldoen. Gekonsolideerde finansiële state stel die finansiële posisie en resultate van die moedermaatskappy en sy filiale voor as een ekonomiese entiteit. Indien aan sekere vereistes voldoen word, hoef ‘n groep nie gekonsolideerde state op te stel nie. Hierdie vereistes sluit in * as dit 'n volfiliaal is of 'n gedeeltelik besitte filiaal van 'n ander entiteit is, en al die ander eienaars daarvan, insluitend dié wat andersins nie stemgeregtig is nie, geen beswaar daarteen het dat die moederentiteit nie gekonsolideerde finansiële state voorlê nie; * die entiteit se skuld- of ekwiteitsinstrumente nie op 'n openbare mark verhandel word nie; * die entiteit nie sy finansiële state by 'n regulerende owerheid hoef in te dien nie; * enige van die moederenititeite in die groep finansiële state opstel wat vir openbare gebruik beskikbaar is en aan IFRS voldoen. Verskeie alternatiewe tot konsolidasie van die finansiële state is ook moontlik. So byvoorbeeld laat IAS 27 'n moedermaatskappy toe om beleggings in filiale, geassosieerde ondernemings en gesamentlike ondernemings teen koste, ingevolge IFRS 9, of volgens die ekwiteitsmetode (ingevolge waarvan 'n gedeelte van die resultate van die geassiosieerde in die moedermaatskappy se state opgeneem word). == Regs- en korporatiewe bestuursaspekte ingevolge Suid-Afrikaanse reg == Die Maatskappywet (71 van 2008) reguleer die stigting van maatskappye, die pligte van direkteure, groepstrukture en transaksies tussen verwante partye, byvoorbeeld tussen maatskappye in dieselfde groep. Voorts bevat die Wet bepalings oor finansiële verslagdoening, ouditeure en openbaarmaking van verwante partye transaksies wat op groepmaatskappye van toepassing is. Direkteure van moeder- en filiaalmaatskappye se pligte word ingevolge die Maatskappywet en die gemenereg gereël. Binne maatskappygroepe vereis aangeleenthede soos botsende belange, groepsfinansiering, waarborge en intragroep-oordragte noukeurige bestuur en toepaslike openbaarmaking. Terselfdertyd bevat die Maatskappywet en regulasies beskermingsmaatreëls en remedies aan minderheidsaandeelhouers. == Verslagdoening en openbaarmaking == Gekonsolideerde finansiële state moet onder andere die volgende insluit: * 'n Gekonsolideerde staat van finansiële posisie; * 'n Staat van wins of verlies en ander omvattende inkomste; * 'n Staat van veranderinge in ekwiteit; * 'n Kontantvloeistaat; en * Aantekeninge by die finansiële state. Hierbenewens vereis IFRS 12 onder andere omvattende openbaarmaking van die volgende aspekte: * Wesenlike oordele en aannames by die bepaling van beheer; * Die samestelling van die groep; * Die aard van verhoudings met nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite; * Opgesomde finansiële inligting van wesenlike filiale; en * Beperkings of verbintenisse wat die groep raak. == Verwante standaarde == Daar is ook ander rekeningkundige standaarde wat in aanmerking geneem moet word in die geval van groepstrukture.<ref>IAS 27, IFRS 3, IFRS 12</ref> '''Afsonderlike finansiële state:''' '''IAS 27 – Afsonderlike Finansiële State''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), Separate Financial Statements, IAS 27</ref> skryf die openbaarmakingsvereistes voor van beleggings in filiale, gesamentlike ondernemings en geassosieerdes in gevalle waar afsonderlike finansiële state gepubliseer word, eerder as gekonsolideerde state. '''IFRS 3 – Besigheidsamevoegings''' <ref>IFRS Foundation, Londen, 2026, Business Combinations IFRS 3</ref> handel oor hoe 'n onderneming die bates en laste van 'n verkrygende onderneming moet waardeer, asook buitebelange en hoe om klandisiewaarde, indien enige, voortspruitend uit só 'n verkryging te hanteer. Dit dui ook aan wat in sulke omstandighede openbaar moet word. '''IFRS 12 - Openbaarmaking van Belange in Ander Entiteite''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), Disclosure of interest in other entities, IFRS 12</ref>vereis uitgebreide openbaarmaking oor belange in filiale, geassosieerde ondernemings, gesamentlike reëlings en nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite, insluitend die samestelling van die groep. == Sien ook == * IASB Konseptuele Raamwerk vir Finansiële Verslagdoening * [[King-verslag oor korporatiewe bestuur|King V verslag]] * SAICA se tegniese riglyne en interpretasies * IFRS Interpretations Committee-besluite * IFRS Foundation-personeeldokumente * Suid-Afrikaanse regspraak en regsriglyne oor groepstrukture, direkteurspligte en beskerming van minderheidsaandeelhouers == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} adirda8e21y8khe5v96gbz5z3vkksgk Aponogeton ranunculiflorus 0 463349 2915367 2914911 2026-07-02T19:55:33Z Oesjaar 7467 Maak my eie gemors reg! 2915367 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = VU | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Aponogeton ranunculiflorus | authority = Jacot Guill. & Marais, (1972) | synonyms = }} '''''Aponogeton ranunculiflorus''''' is 'n knolagtige water [[geofiet]] wat deel van die Aponogetonaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] voor. Die enigste bevolking kom in poele in die Sehlabathebe Park op hoogtes van 2&nbsp;400-3&nbsp; 300&nbsp;m voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=705-14 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:602873-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/4195001d-7c7f-4625-8d69-e5b5c25a85f2 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aponogeton|ranunculiflorus]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] o0pkw6mb9e8cdplh0vgd69hetvkrxqg Asparagus africanus 0 463388 2915264 2915099 2026-07-02T15:55:21Z Rooiratel 90342 Verbeter 2915264 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Katdoring | image = | taxon = Asparagus africanus | authority = Lam., (1783) | synonyms =<center>Sien teks</center> }} Die '''katdoring''' (''Asparagus africanus'') is 'n [[struik]] wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die Afrika-plantspesie kom voor in 'n verskeidenheid habitatte. Dit het verskeie medisinale eienskappe en word gebruik om verskeie kwale te behandel. == Name == Die plant staan ook as ''haakdoring'' en ''wag-n'-bietjie'' bekend. == Verspreiding == Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Djiboeti]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Gaboen]], [[Gambië]], [[Ghana]], [[Guinee-Bissau]], [[Indië]], [[Ivoorkus]], [[Jemen]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Oman]], [[Rwanda]], [[Saoedi-Arabië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Sokotra]], [[Somalië]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Togo]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Sinonieme == Die spesie het 44 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Asparagopsis juniperina'' <small>Kunth</small> * ''Asparagopsis lamarckii'' <small>Kunth</small> * ''Asparagopsis schlechtendali'' <small>Kunth</small> * ''Asparagopsis scoparia'' <small>Kunth</small> * ''Asparagus africanus var. africanus'' * ''Asparagus africanus var. biarticulatus'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Asparagus africanus var. microcarpus'' <small>Balf.f.</small> * ''Asparagus africanus var. puberulus'' <small>(Baker) Sebsebe</small> * ''Asparagus africanus var. pubescens'' <small>Baker</small> * ''Asparagus asiaticus var. ellenbeckianus'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> * ''Asparagus asiaticus var. mitis'' <small>(A.Rich.) Chiov.</small> * ''Asparagus burkei'' <small>Baker</small> * ''Asparagus buruensis'' <small>Engl.</small> * ''Asparagus conglomeratus'' <small>Baker</small> * ''Asparagus cooperi'' <small>Baker</small> * ''Asparagus dependens'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''Asparagus dinteri'' <small>Engl. & Krause</small> * ''Asparagus fleckii'' <small>Schinz</small> * ''Asparagus francisci'' <small>K.Krause</small> * ''Asparagus gourmacus'' <small>A.Chev. ex Hutch. & Dalziel</small> * ''Asparagus irregularis'' <small>Baker</small> * ''Asparagus judtii'' <small>Schinz</small> * ''Asparagus kaessneri'' <small>De Wild.</small> * ''Asparagus lugardii'' <small>Baker</small> * ''Asparagus mitis'' <small>A.Rich.</small> * ''Asparagus multiflorus'' <small>Baker</small> * ''Asparagus patens'' <small>K.Krause</small> * ''Asparagus pauli-guilelmi var. katangensis'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Asparagus pilosus'' <small>Baker</small> * ''Asparagus puberulus'' <small>Baker</small> * ''Asparagus pubescens'' <small>Baker</small> * ''Asparagus retrofractus'' <small>Forssk.</small> * ''Asparagus rivalis'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Schult. & Schult.f.</small> * ''Asparagus rivalis'' <small>Burch. ex Kies</small> * ''Asparagus sapinii'' <small>De Wild.</small> * ''Asparagus sennii'' <small>Chiov.</small> * ''Asparagus shirensis'' <small>Baker</small> * ''Asparagus sidamensis'' <small>Cufod.</small> * ''Asparagus striatus'' <small>De Wild.</small> * ''Asparagus wildemanii'' <small>Weim.</small> * ''Protasparagus africanus'' <small>(Lam.) [[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> * ''Protasparagus cooperi'' <small>(Baker) Oberm.</small> * ''Protasparagus multiflorus'' <small>(Baker) Oberm.</small> * ''Protasparagus pilosus'' <small>(Baker) Oberm.</small> {{div col end}} == Galery == <gallery> Asparagus africanus 1DS-II 9874-01.jpg Asparagus africanus 1DS-II 9875.jpg Asparagus africanus 1DS-II 9876.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=728-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:530996-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/4d2ebdd5-2e75-4dd4-8bcb-38eea72e3967 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|africanus]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Gambië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee-Bissau]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Sokotra]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Togo]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] dkzuy2dpbsnz6kfo25du88y4b3bb4w2 1981 Nederlandse Grand Prix 0 463397 2915262 2915071 2026-07-02T15:51:29Z Rooiratel 90342 Beeld bygevoeg 2915262 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[30 Augustus]] [[1981]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Beeld:Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Williams-spanhoof [[Frank Williams (Formule Een)|Frank Williams]] (regs) praat met [[Carlos Reutemann]] (middel) tydens die oefen sessie.]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd / Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 72 | 1:40:22.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 8.24 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 35.50 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 9 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CL-VLAG}} '''[[Eliseo Salazar]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 24 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Transmissie | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] tnmm70jmhaenkz999kxwi95dpdnsded 2915263 2915262 2026-07-02T15:52:19Z Rooiratel 90342 2915263 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[30 Augustus]] [[1981]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Beeld:Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Williams-spanhoof [[Frank Williams]] (regs) praat met [[Carlos Reutemann]] (middel) tydens die oefen sessie.]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd / Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 72 | 1:40:22.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 8.24 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 35.50 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 9 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CL-VLAG}} '''[[Eliseo Salazar]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 24 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Transmissie | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] 7ar6estau314an5ikpfwjffh1yrg1hb Tony O'Dell 0 463414 2915372 2915172 2026-07-02T20:00:06Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2915372 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Beeld = Tony O'Dell in The Karate Kid 1984.jpg | Naam = Tony O'Dell | Geboortenaam = Anthony Dell'Aquila | Geboortedatum = 30 Januarie 1960 | Geboorteplek = [[Pasadena, Kalifornië]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika|Amerikaner]] | Skool = Saint Francis High School | Beroep = [[Akteur]] | Aktiewe jare = 1978–tans }} '''Tony O'Dell''' (gebore as Anthony Dell'Aquila; 30 Januarie 1960) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is veral bekend vir sy rol as Jimmy, 'n lid van ''Cobra Kai'', in die 1984-rolprent ''The Karate Kid'' en ''The Karate Kid Part II'' (kameevertoning), asook in die tweede seisoen van die spin-off-reeks ''Cobra Kai'', en as die preppy Alan Pinkard in die [[American Broadcasting Company|ABC]]-sitkom ''Head of the Class'' (1986–1991). == Vroeë lewe en loopbaan == O'Dell is as Anthony Dell'Aquila in [[Pasadena, Kalifornië]], [[Kalifornië]], gebore en het in Altadena grootgeword. Hy het aan die St. Francis Hoërskool gematrikuleer.<ref name="LADN">{{cite news|last1=Delmar|first1=Carie J.|title=His clean cut character is not an act|url=http://infoweb.newsbank.com/resources/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_dat=document_id%3Anews%252F0EF5186E4FF035DD&rft_id=info%3Asid%2Finfoweb.newsbank.com&rft_val_format=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Actx&svc_dat=AWNB&req_dat=0FD52E94025F7DBD|accessdate=2018-02-20|newspaper=[[Los Angeles Daily News]]|date=1988-04-20|page=Z4}}</ref> Sy eerste televisieverskyning was in die Halloween-episode van die [[NBC]]-televisiereeks ''CHiPs'' in 1978, getiteld "Trick or Trick". Later het hy in die kortstondige wetenskapsfiksiereeks ''Otherworld'' van [[CBS]] uit 1985 verskyn as Trace Sterling. Een van sy langste rolle was dié van die hoërskoolleerling Alan Pinkard in die ABC-sitkom ''Head of the Class'' (1986–1991). Daarna het hy in ''Suddenly Susan'', ''George Lopez'' en ''K.C. Undercover'' verskyn. In 1984 het hy die rol van Jimmy, 'n lid van ''Cobra Kai'', in die eerste twee rolprente van die ''The Karate Kid''-franchise vertolk. Hy het ook in die musiekvideo van 2007 vir die lied ''Sweep the Leg'' deur No More Kings verskyn as 'n karikatuur van homself en Jimmy uit ''The Karate Kid''.<ref name="musicvideo">{{cite news|url=https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html|title=Of Being and Johnny Lawrence (Sweep the Leg)|newspaper=[[Corvallis Gazette-Times]]|date=2018-03-10|last=Frye|first=Cory|accessdate=2018-10-21}}</ref><ref name="musicvideo2">{{cite news|url=https://ftw.usatoday.com/2014/10/karate-kid-billy-zabka-cobra-kai-30th-anniversary|title='Karate Kid' villain Billy Zabka is still best friends with the Cobra Kais|newspaper=[[USA Today]]|date=2014-10-09|last=Strauss|first=Chris|accessdate=2018-10-21}}</ref> O'Dell het die rol van Jimmy herhaal in die tweede seisoen van die YouTube-webreeks ''Cobra Kai'' in 2019.<ref name="reunion">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…|accessdate=2019-10-21|last=Topel|first=Fred|date=2019-04-27|website=[[/Film]]}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === *1979 ''Good Luck, Miss Wyckoff'' *1980 ''Falling in Love Again'' *1981 ''Rivals'' *1983 ''Hadley's Rebellion'' *1984 ''The Karate Kid'' *1985 ''Evils of the Night'' *1986 ''Chopping Mall'' *1986 ''The Karate Kid Part II'' === Televisie === *1978 ''CHiPs'' *1979 ''Scooby-Doo and Scrappy-Doo'' *1980 ''Fridays'' *1980 ''Eight Is Enough'' *1980 ''Family'' *1981 ''Dynasty'' *1981 ''ABC Weekend Specials'' *1982 ''The Scooby & Scrappy-Doo/Puppy Hour'' *1982 ''McClain's Law'' *1983 ''The Puppy's Further Adventures'' *1984 ''Lottery!'' *1985 ''Otherworld'' *1985 ''Simon & Simon'' *1986 ''Airwolf'' *1986–1991 ''Head of the Class'' *1988 ''Murder, She Wrote'' *1996 ''In the House'' *2000 ''Suddenly Susan'' *2002–2003 ''George Lopez'' *2011 ''Shake It Up'' *2015 ''K.C. Undercover'' *2019 ''Cobra Kai'' *2021 ''Sydney to the Max'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb name|0217251}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1960]] kjm6rftqcvdd0ve8vbttvpnerssnw1r Klipfontein (skip) 0 463430 2915265 2915197 2026-07-02T16:00:24Z Rooiratel 90342 2915265 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Avondopname M. S. Klipfontein, Bestanddeelnr 905-4828.jpg|duimnael|Die Klipfontein op 9 Januarie 1953.]] Die Nederlandse passasier- en vragskip '''Klipfontein''' het in 1953 in die [[Mosambiekkanaal]] vergaan. ==Skip== Die skip van die [[Holland-Afrika Lyn]] is in 1939 te water gelaat en is dadelik weens die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] as troepeskip oor die [[Stille Oseaan]] tussen [[San Francisco]] en [[Australië]] gebruik. Op 1 Februarie is dit eers weer vir burgerlike gebruik beskikbaar gestel. ==Ramp== Die laaste reis van die skip was van [[Amsterdam]] na hawens in Suid- en [[Oos-Afrika]]. Op 8 Januarie 1953 verlaat dit die hawe van [[Maputo]] op pad na [[Beira]]. Aan boord was 116 passasiers, 118 bemanningslede en ‘n vrag bestaande uit blokke [[koper]], [[chroom]]erts, huide en 100 bale [[wol]]. In reënweer tydens die middaguur van 9 Januarie by 24° 32′ 15″ suid, 35° 31′ 30″ oos, ‘n 4 km van die [[vuurtoring]] by [[Ponto Zavora]], ‘n 8 km suid van [[Kaap Barra]] tref die skip onsigbare rotse en sink vinnig. Alle opvarendes is deur die ''Bloemfontein Castle'' gered en die koper is metterjare geberg. Die direkte oorsaak van die ramp is nooit amptelik bevestig nie, alhoewel die skip te naby aan die kus gevaar het. Daarom is die kaptein se lisensie vir ‘n tydperk opgeskort. == Bronnelys == *https://www.marhisdata.nl/schip&id=3464 *https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?102013 {{Normdata}} [[Kategorie:Skeepswrakke]] em6h91ub1ayds1nep2vuzyr6id720wx 2915266 2915265 2026-07-02T16:00:48Z Rooiratel 90342 2915266 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Avondopname M. S. Klipfontein, Bestanddeelnr 905-4828.jpg|duimnael|Die Klipfontein op 9 Januarie 1953.]] Die Nederlandse passasier- en vragskip '''Klipfontein''' het in 1953 in die [[Mosambiekkanaal]] vergaan. ==Skip== Die skip van die [[Holland-Afrika Lyn]] is in 1939 te water gelaat en is dadelik weens die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] as troepeskip oor die [[Stille Oseaan]] tussen [[San Francisco]] en [[Australië]] gebruik. Op 1 Februarie is dit eers weer vir burgerlike gebruik beskikbaar gestel. ==Ramp== Die laaste reis van die skip was van [[Amsterdam]] na hawens in Suid- en [[Oos-Afrika]]. Op 8 Januarie 1953 verlaat dit die hawe van [[Maputo]] op pad na [[Beira]]. Aan boord was 116 passasiers, 118 bemanningslede en ‘n vrag bestaande uit blokke [[koper]], [[chroom]]erts, huide en 100 bale [[wol]]. In reënweer tydens die middaguur van 9 Januarie by 24° 32′ 15″ suid, 35° 31′ 30″ oos, ‘n 4 km van die [[vuurtoring]] by [[Ponto Zavora]], ‘n 8 km suid van [[Kaap Barra]] tref die skip onsigbare rotse en sink vinnig. Alle opvarendes is deur die ''Bloemfontein Castle'' gered en die koper is metterjare geberg. Die direkte oorsaak van die ramp is nooit amptelik bevestig nie, alhoewel die skip te naby aan die kus gevaar het. Daarom is die kaptein se lisensie vir ‘n tydperk opgeskort. == Bronnelys == *https://www.marhisdata.nl/schip&id=3464 *https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?102013 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skeepswrakke]] rf9hxyq6wbrvoi6z98ktj4jo4l049rm Asparagus laricinus 0 463435 2915219 2026-07-02T12:54:32Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2915219 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Langbeenkatdoring | image = | taxon = Asparagus laricinus | authority = [[William John Burchell|Burch.]], (1822) | synonyms =* ''Asparagus angolensis'' <small>Baker</small> * ''Asparagus laricinus var. katangensis'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Protasparagus laricinus'' <small>(Burch.) [[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> }} Die '''langbeenkatdoring''' (''Asparagus laricinus'') is 'n [[struik]] wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Asparagus laricinus, b, Waterberg.jpg Asparagus laricinus, vrugte, Rietvlei NR, c.jpg Asparagus laricinus 20D 0054.jpg Asparagus laricinus, kladodes en vrugte, Skeerpoort, a.jpg Asparagus laricinus 1DS-II 4-2155.jpg Asparagus laricinus 1DS-II 6436.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=728-59 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531165-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/c23d607f-b49b-4f91-ae6f-5ed3598e8651 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|laricinus]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] sf42kmq67eayajmghfuugpoqabc7odo 2915220 2915219 2026-07-02T12:58:20Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2915220 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Langbeenkatdoring | image = | taxon = Asparagus laricinus | authority = [[William John Burchell|Burch.]], (1822) | synonyms =* ''Asparagus angolensis'' <small>Baker</small> * ''Asparagus laricinus var. katangensis'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Protasparagus laricinus'' <small>(Burch.) [[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> }} Die '''langbeenkatdoring''' (''Asparagus laricinus'') is 'n [[struik]] wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Asparagus laricinus, b, Waterberg.jpg Asparagus laricinus, vrugte, Rietvlei NR, c.jpg Asparagus laricinus 20D 0054.jpg Asparagus laricinus, kladodes en vrugte, Skeerpoort, a.jpg Asparagus laricinus 1DS-II 4-2155.jpg Asparagus laricinus 1DS-II 6436.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=728-59 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531165-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/c23d607f-b49b-4f91-ae6f-5ed3598e8651 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|laricinus]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] hxplgdlcc1c5d5f3qz1qvpvpst6shyf Bespreking:Asparagus laricinus 1 463436 2915221 2026-07-02T12:59:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915221 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Klipfontein (dubbelsinnig) 0 463437 2915267 2026-07-02T16:07:12Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met ''''Klipfontein''' kan verwys na: * [[Klipfontein (skip)]] 'n Nederlandse passasierskip, 'n troepetransportskip van die Tweede Wêreldoorlog, gesink in 1953 ;in Suid-Afrika * [[Franskraalstrand|Klipfontein, Wes-Kaap]] * [[Klipfontein, Mpumalanga]], 'n dorp * [[Klipfontein-A]], 'n dorpie op die R568 noord van [[KwaMhlanga]], Mpumalanga * [[Klipfonteindam]] * [[Klipfonteinrantpas]], 'n bergpas ==Sien ook== * [[Farm Klipfontein]], Johannesburg {{dab}}' 2915267 wikitext text/x-wiki '''Klipfontein''' kan verwys na: * [[Klipfontein (skip)]] 'n Nederlandse passasierskip, 'n troepetransportskip van die Tweede Wêreldoorlog, gesink in 1953 ;in Suid-Afrika * [[Franskraalstrand|Klipfontein, Wes-Kaap]] * [[Klipfontein, Mpumalanga]], 'n dorp * [[Klipfontein-A]], 'n dorpie op die R568 noord van [[KwaMhlanga]], Mpumalanga * [[Klipfonteindam]] * [[Klipfonteinrantpas]], 'n bergpas ==Sien ook== * [[Farm Klipfontein]], Johannesburg {{dab}} jxs6zcse1554mpiborce8h8twk4i3p6 2915268 2915267 2026-07-02T16:09:12Z Rooiratel 90342 2915268 wikitext text/x-wiki '''Klipfontein''' kan verwys na: * [[Klipfontein (skip)]] 'n Nederlandse passasierskip, 'n troepetransportskip van die Tweede Wêreldoorlog, gesink in 1953 ;in Suid-Afrika * [[Franskraalstrand|Klipfontein, Wes-Kaap]] * [[Klipfontein, Mpumalanga]], 'n dorp * [[Klipfontein-A]], 'n dorpie op die R568 noord van [[KwaMhlanga]], Mpumalanga * [[Klipfonteindam]] * [[Klipfonteinrantpas]], 'n bergpas ==Sien ook== * [[Farm Klipfontein]], Johannesburg {{Dubbelsinnig}} oqpupqd6wbxt79qk6mc623to5rmrdzu 2915269 2915268 2026-07-02T16:09:58Z Rooiratel 90342 Rooiratel het bladsy [[Klipfontein (ondubbelsinnigheid)]] na [[Klipfontein (dubbelsinnig)]] geskuif: Korrekte titel 2915268 wikitext text/x-wiki '''Klipfontein''' kan verwys na: * [[Klipfontein (skip)]] 'n Nederlandse passasierskip, 'n troepetransportskip van die Tweede Wêreldoorlog, gesink in 1953 ;in Suid-Afrika * [[Franskraalstrand|Klipfontein, Wes-Kaap]] * [[Klipfontein, Mpumalanga]], 'n dorp * [[Klipfontein-A]], 'n dorpie op die R568 noord van [[KwaMhlanga]], Mpumalanga * [[Klipfonteindam]] * [[Klipfonteinrantpas]], 'n bergpas ==Sien ook== * [[Farm Klipfontein]], Johannesburg {{Dubbelsinnig}} oqpupqd6wbxt79qk6mc623to5rmrdzu Klipfontein (ondubbelsinnigheid) 0 463438 2915270 2026-07-02T16:09:58Z Rooiratel 90342 Rooiratel het bladsy [[Klipfontein (ondubbelsinnigheid)]] na [[Klipfontein (dubbelsinnig)]] geskuif: Korrekte titel 2915270 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Klipfontein (dubbelsinnig)]] r1xzlhwjcsfe0f2x92sc2z4gabrdv3r Liana 0 463439 2915274 2026-07-02T16:35:59Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy gedeeltelik vertaal uit enwiki 2915274 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lianas.jpg|duimnael|'n Gemengde spesies wirwar van lianas in tropiese [[Australië]]]] [[Beeld:Lianas Udawattakele.jpg|duimnael|Lianas in [[Udawattakele]], Sri Lanka]] [[Beeld:Monkey Ladder Vine canopy.jpg|duimnael|'n Bladak van ''[[Entada gigas]]'' wat oor 'n aapsleerrank (''[[Bauhinia glabra]]'') op [[Kauai]], Hawaii, gevorm het.]] [[Beeld:LianaIndia.jpg|duimnael|Liana dwaal deur 'n woud in die [[Western Ghats]]]] 'n '''Liana''' ({{IPAc-en|l|i|'|æ|n|@}} {{respell|lee|ANN|ə}}, ook {{IPAc-en|-|A:|n|@}} {{respell|-AH|nə}}) is 'n lang-[[Stingel|gestingelde]] [[Houtagtige plant|houtagtige]] [[rankplant]] wat in die grond op grondvlak gewortel is, en bome, sowel as ander vorme van vertikale ondersteuning, gebruik om na die [[Kanopie (biologie)|kanopie]] te klim op soek na direkte sonlig.<ref name="britannica" /><ref name="SCHNITZER-BONGERS"/> Die woord ''liana'' verwys nie na 'n [[Taksonomie|taksonomiese]] groepering nie, maar eerder 'n gewoonte van plantgroei — baie soos ''[[boom]]'' of ''[[struik]]''. Dit kom van standaard Frans {{Lang|fr|liane}}, homself van 'n Antilles-Franse dialekwoord wat beteken om 'te [[:nl:Schoof (graan)|skoof]]'.{{cn|date=Mei 2023}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/338786/liana |title=liana|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="SCHNITZER-BONGERS">{{cite journal |last1=Schnitzer |first1=S. A. |last2=Bongers |first2=F. |year=2002 |title=The ecology of lianas and their role in forests |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=5 |pages=223–230 |doi=10.1016/S0169-5347(02)02491-6 |url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1743&context=bio_fac |url-access=subscription }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Normdata}} 5jct0ctzqdjy01o9a0po7gxspuw7m4f 2915275 2915274 2026-07-02T16:37:57Z Rooiratel 90342 2915275 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lianas.jpg|duimnael|'n Gemengde spesies wirwar van lianas in tropiese [[Australië]]]] [[Beeld:Lianas Udawattakele.jpg|duimnael|Lianas in [[Udawattakele]], Sri Lanka]] [[Beeld:Monkey Ladder Vine canopy.jpg|duimnael|'n Bladak van ''[[Entada gigas]]'' wat oor 'n aapsleerrank (''[[Bauhinia glabra]]'') op [[Kauai]], Hawaii, gevorm het.]] [[Beeld:LianaIndia.jpg|duimnael|Liana dwaal deur 'n woud in die [[Wes-Ghats]].]] 'n '''Liana''' ({{IPAc-en|l|i|'|æ|n|@}} {{respell|lee|ANN|ə}}, ook {{IPAc-en|-|A:|n|@}} {{respell|-AH|nə}}) is 'n lang-[[Stingel|gestingelde]] [[Houtagtige plant|houtagtige]] [[rankplant]] wat in die grond op grondvlak gewortel is, en bome, sowel as ander vorme van vertikale ondersteuning, gebruik om na die [[Kanopie (biologie)|kanopie]] te klim op soek na direkte sonlig.<ref name="britannica" /><ref name="SCHNITZER-BONGERS"/> Die woord ''liana'' verwys nie na 'n [[Taksonomie|taksonomiese]] groepering nie, maar eerder 'n gewoonte van plantgroei — baie soos ''[[boom]]'' of ''[[struik]]''. Dit kom van standaard Frans {{Lang|fr|liane}}, homself van 'n Antilles-Franse dialekwoord wat beteken om 'te [[:nl:Schoof (graan)|skoof]]'.{{cn|date=Mei 2023}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/338786/liana |title=liana|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="SCHNITZER-BONGERS">{{cite journal |last1=Schnitzer |first1=S. A. |last2=Bongers |first2=F. |year=2002 |title=The ecology of lianas and their role in forests |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=5 |pages=223–230 |doi=10.1016/S0169-5347(02)02491-6 |url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1743&context=bio_fac |url-access=subscription }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Normdata}} 6xgdelgh35z6w7i8wv8fx58qe3kj5bi 2915276 2915275 2026-07-02T16:38:29Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Rankplante]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2915276 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lianas.jpg|duimnael|'n Gemengde spesies wirwar van lianas in tropiese [[Australië]]]] [[Beeld:Lianas Udawattakele.jpg|duimnael|Lianas in [[Udawattakele]], Sri Lanka]] [[Beeld:Monkey Ladder Vine canopy.jpg|duimnael|'n Bladak van ''[[Entada gigas]]'' wat oor 'n aapsleerrank (''[[Bauhinia glabra]]'') op [[Kauai]], Hawaii, gevorm het.]] [[Beeld:LianaIndia.jpg|duimnael|Liana dwaal deur 'n woud in die [[Wes-Ghats]].]] 'n '''Liana''' ({{IPAc-en|l|i|'|æ|n|@}} {{respell|lee|ANN|ə}}, ook {{IPAc-en|-|A:|n|@}} {{respell|-AH|nə}}) is 'n lang-[[Stingel|gestingelde]] [[Houtagtige plant|houtagtige]] [[rankplant]] wat in die grond op grondvlak gewortel is, en bome, sowel as ander vorme van vertikale ondersteuning, gebruik om na die [[Kanopie (biologie)|kanopie]] te klim op soek na direkte sonlig.<ref name="britannica" /><ref name="SCHNITZER-BONGERS"/> Die woord ''liana'' verwys nie na 'n [[Taksonomie|taksonomiese]] groepering nie, maar eerder 'n gewoonte van plantgroei — baie soos ''[[boom]]'' of ''[[struik]]''. Dit kom van standaard Frans {{Lang|fr|liane}}, homself van 'n Antilles-Franse dialekwoord wat beteken om 'te [[:nl:Schoof (graan)|skoof]]'.{{cn|date=Mei 2023}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/338786/liana |title=liana|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="SCHNITZER-BONGERS">{{cite journal |last1=Schnitzer |first1=S. A. |last2=Bongers |first2=F. |year=2002 |title=The ecology of lianas and their role in forests |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=5 |pages=223–230 |doi=10.1016/S0169-5347(02)02491-6 |url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1743&context=bio_fac |url-access=subscription }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rankplante]] ezs7n4uw49us131zql0ddujq1zd90oz 2915277 2915276 2026-07-02T16:38:43Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Soorte plante]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2915277 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lianas.jpg|duimnael|'n Gemengde spesies wirwar van lianas in tropiese [[Australië]]]] [[Beeld:Lianas Udawattakele.jpg|duimnael|Lianas in [[Udawattakele]], Sri Lanka]] [[Beeld:Monkey Ladder Vine canopy.jpg|duimnael|'n Bladak van ''[[Entada gigas]]'' wat oor 'n aapsleerrank (''[[Bauhinia glabra]]'') op [[Kauai]], Hawaii, gevorm het.]] [[Beeld:LianaIndia.jpg|duimnael|Liana dwaal deur 'n woud in die [[Wes-Ghats]].]] 'n '''Liana''' ({{IPAc-en|l|i|'|æ|n|@}} {{respell|lee|ANN|ə}}, ook {{IPAc-en|-|A:|n|@}} {{respell|-AH|nə}}) is 'n lang-[[Stingel|gestingelde]] [[Houtagtige plant|houtagtige]] [[rankplant]] wat in die grond op grondvlak gewortel is, en bome, sowel as ander vorme van vertikale ondersteuning, gebruik om na die [[Kanopie (biologie)|kanopie]] te klim op soek na direkte sonlig.<ref name="britannica" /><ref name="SCHNITZER-BONGERS"/> Die woord ''liana'' verwys nie na 'n [[Taksonomie|taksonomiese]] groepering nie, maar eerder 'n gewoonte van plantgroei — baie soos ''[[boom]]'' of ''[[struik]]''. Dit kom van standaard Frans {{Lang|fr|liane}}, homself van 'n Antilles-Franse dialekwoord wat beteken om 'te [[:nl:Schoof (graan)|skoof]]'.{{cn|date=Mei 2023}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/338786/liana |title=liana|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref name="SCHNITZER-BONGERS">{{cite journal |last1=Schnitzer |first1=S. A. |last2=Bongers |first2=F. |year=2002 |title=The ecology of lianas and their role in forests |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=5 |pages=223–230 |doi=10.1016/S0169-5347(02)02491-6 |url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1743&context=bio_fac |url-access=subscription }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rankplante]] [[Kategorie:Soorte plante]] 31tzc9txbv7n0t5yq47m9dwcte1yp8b Sjabloon:Respell 10 463440 2915278 2026-07-02T16:40:01Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '<includeonly>{{#invoke:Respell|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude>' 2915278 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Respell|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 10gg5a0ckpnnxl2bu05fvyimn0kc69u Sjabloon:Respell/doc 10 463441 2915279 2026-07-02T16:40:38Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Dokumentasie subblad}} <!-- Plaas asseblief kategorieë, waar aangedui, aan die onderkant van hierdie blad en interwiki's by Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{lua|Module:Respell}} <includeonly>{{Sandput ander|| <!-- Kategorieë onder hierdie reël asseblief; interwiki's by Wikidata --> [[Kategorie:Sjablone]] }}</includeonly>' 2915279 wikitext text/x-wiki {{Dokumentasie subblad}} <!-- Plaas asseblief kategorieë, waar aangedui, aan die onderkant van hierdie blad en interwiki's by Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{lua|Module:Respell}} <includeonly>{{Sandput ander|| <!-- Kategorieë onder hierdie reël asseblief; interwiki's by Wikidata --> [[Kategorie:Sjablone]] }}</includeonly> auq5j6d4rrscg1xtvj6poea4dv291z6 Module:Respell 828 463442 2915280 2026-07-02T16:41:46Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met 'local p = {} function p._main(args) local ret = {} for i, v in ipairs(args) do v = mw.text.trim(v) -- Compatibility: Ignore arguments that only contain an apostrophe if v ~= '' and v ~= "'" then if ret[#ret] and not (ret[#ret]:find('_') or ret[#ret]:find('%-%)?$')) and not (v:find('_') or v:find('^%(?%-')) then table.insert(ret, '-') end if v:find('^[%u%(%)]+$') then v = '<span style="font-size:90%">' .. v .. '</span>' end...' 2915280 Scribunto text/plain local p = {} function p._main(args) local ret = {} for i, v in ipairs(args) do v = mw.text.trim(v) -- Compatibility: Ignore arguments that only contain an apostrophe if v ~= '' and v ~= "'" then if ret[#ret] and not (ret[#ret]:find('_') or ret[#ret]:find('%-%)?$')) and not (v:find('_') or v:find('^%(?%-')) then table.insert(ret, '-') end if v:find('^[%u%(%)]+$') then v = '<span style="font-size:90%">' .. v .. '</span>' end table.insert(ret, v) end end ret = '<i title="English pronunciation respelling">' .. table.concat(ret):gsub('_', ' ') -- Avoid dangling hyphens :gsub(' %-', ' -&#8288;') :gsub('^%-', '-&#8288;') .. '</i>' if args.link ~= 'no' then ret = '[[Help:Pronunciation respelling key|' .. ret .. ']]' end return ret end function p.main(frame) return p._main(frame:getParent().args) end return p htpmgpv11yz1k327zvrcx0cmq7gk1mz Houtagtige plant 0 463443 2915281 2026-07-02T16:46:16Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy gedeeltelik vertaal uit enwiki 2915281 wikitext text/x-wiki [[Beeld:RosmaryStem SatCrop BgSub.jpg|duimnael|'n Gedeelte van 'n [[roosmaryn]]-stingel, 'n voorbeeld van 'n houtagtige plant, wat 'n tipiese houtstruktuur toon.]] 'n '''Houtagtige plant''' is 'n [[plant]] wat [[hout]] as sy strukturele weefsel produseer en dus 'n harde [[stingel]] het.<ref>{{Citation |last=Zimdahl |first=Robert L. |chapter=Chapter 22 - Weed-Management Systems |date=2018-01-01 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128111437000226 |title=Fundamentals of Weed Science (Fifth Edition) |pages=609–649 |editor-last=Zimdahl |editor-first=Robert L. |publisher=Academic Press |language=en |doi=10.1016/b978-0-12-811143-7.00022-6 |isbn=978-0-12-811143-7 |access-date=2023-02-08|chapter-url-access=subscription }}</ref> In koue klimate oorleef houtagtige plante verder die [[winter]] of [[droë seisoen]] bo die grond, in teenstelling met [[kruidagtige plant|kruidagtige]] plante wat tot die [[lente]] terug na die grond afsterf.<ref>{{Cite web|title=Learn About Examples of Woody Plants|url=https://www.thespruce.com/woody-plants-meaning-examples-2131128|access-date=2020-09-17|website=The Spruce|language=en|archive-date=2023-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906175306/https://www.thespruce.com/woody-plants-meaning-examples-2131128|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} 16rxecn7xwrcn9uwwou98v0igq2bgou 2915282 2915281 2026-07-02T16:48:43Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Plante]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2915282 wikitext text/x-wiki [[Beeld:RosmaryStem SatCrop BgSub.jpg|duimnael|'n Gedeelte van 'n [[roosmaryn]]-stingel, 'n voorbeeld van 'n houtagtige plant, wat 'n tipiese houtstruktuur toon.]] 'n '''Houtagtige plant''' is 'n [[plant]] wat [[hout]] as sy strukturele weefsel produseer en dus 'n harde [[stingel]] het.<ref>{{Citation |last=Zimdahl |first=Robert L. |chapter=Chapter 22 - Weed-Management Systems |date=2018-01-01 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128111437000226 |title=Fundamentals of Weed Science (Fifth Edition) |pages=609–649 |editor-last=Zimdahl |editor-first=Robert L. |publisher=Academic Press |language=en |doi=10.1016/b978-0-12-811143-7.00022-6 |isbn=978-0-12-811143-7 |access-date=2023-02-08|chapter-url-access=subscription }}</ref> In koue klimate oorleef houtagtige plante verder die [[winter]] of [[droë seisoen]] bo die grond, in teenstelling met [[kruidagtige plant|kruidagtige]] plante wat tot die [[lente]] terug na die grond afsterf.<ref>{{Cite web|title=Learn About Examples of Woody Plants|url=https://www.thespruce.com/woody-plants-meaning-examples-2131128|access-date=2020-09-17|website=The Spruce|language=en|archive-date=2023-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906175306/https://www.thespruce.com/woody-plants-meaning-examples-2131128|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Plante]] i6r2rikl8qvocv59v6c0y57agungxq0 Bespreking:Liana 1 463444 2915284 2026-07-02T16:53:25Z Rooiratel 90342 /* Titel */ nuwe afdeling 2915284 wikitext text/x-wiki == Titel == Liaan, of Liana? @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] hulp asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:53, 2 Julie 2026 (UTC) aru0ankmvfrrqs6l0rlb3adoboj4xys 2915285 2915284 2026-07-02T16:53:55Z Rooiratel 90342 2915285 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Titel == Liaan, of Liana? @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] hulp asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:53, 2 Julie 2026 (UTC) qztegpt929g6dhrcf8x27msr58hrizn Kategorie:Artikels met stellings wat verwysings ontbreek sedert Mei 2023 14 463445 2915286 2026-07-02T17:00:01Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Artikels met stellings wat verwysings ontbreek]]' 2915286 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Artikels met stellings wat verwysings ontbreek]] h5elnd68lbvolnti5gnuyapjuo1lz8p 2915287 2915286 2026-07-02T17:00:40Z Rooiratel 90342 2915287 wikitext text/x-wiki {{Naspoorkategorie}} [[Kategorie:Artikels met stellings wat verwysings ontbreek]] ii72ohr4qctiic05ovz1her4569fily Gebruikerbespreking:MartinPoulter 3 463446 2915308 2026-07-02T19:12:17Z Rooiratel 90342 Welkom :) 2915308 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 Bespreking:Boegoebaai 1 463447 2915321 2026-07-02T19:21:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915321 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Geelbeksvlei 1 463448 2915323 2026-07-02T19:22:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915323 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Hessekwa 1 463449 2915326 2026-07-02T19:22:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915326 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Hugenotevereniging van Suid-Afrika 1 463450 2915329 2026-07-02T19:24:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915329 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Kultuurgeskiedenis 1 463451 2915331 2026-07-02T19:24:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915331 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Roland en Leta Hill Trust 1 463452 2915334 2026-07-02T19:25:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915334 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Tony O'Dell 1 463453 2915373 2026-07-02T20:00:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915373 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Volksboukunde 1 463454 2915377 2026-07-02T20:13:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2915377 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Ivan Perišić 0 463455 2915411 2026-07-03T02:37:53Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Ivan Perišić | image = [[Lêer:Ivan Perišić (cropped).jpg|240px]] | caption = Perišić in 2018 | full_name = Ivan Perišić<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Croatia |publisher=FIFA |page=7 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2...' 2915411 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Ivan Perišić | image = [[Lêer:Ivan Perišić (cropped).jpg|240px]] | caption = Perišić in 2018 | full_name = Ivan Perišić<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Croatia |publisher=FIFA |page=7 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|2|2|df=y}} | birth_place = Split, [[Kroasië|SR Kroasië]], [[Joego-Slawië]] | height = 1,86 m<ref>{{cite web |url=https://fcbayern.com/de/teams/profis/ivan-perisic |title=Ivan Perišić |publisher=FC Bayern Munich |access-date=13 August 2019 |archive-date=13 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190813160230/https://fcbayern.com/de/teams/profis/ivan-perisic |url-status=dead }}</ref> | position = Linkervleuel | currentclub = [[PSV Eindhoven|PSV]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 1998–2000 | youthclubs1 = NK Dalmatinac Split | youthyears2 = 2000–2006 | youthclubs2 = [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] | years1 = 2006–2009 | clubs1 = [[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux II]] | caps1 = 36 | goals1 = 8 | years2 = 2009 | clubs2 = → [[K.S.V. Roeselare|Roeselare]] (leen) | caps2 = 17 | goals2 = 5 | years3 = 2009–2011 | clubs3 = [[Club Brugge KV|Club Brugge]] | caps3 = 70 | goals3 = 31 | years4 = 2011–2013 | clubs4 = [[Borussia Dortmund]] | caps4 = 42 | goals4 = 9 | years5 = 2013–2015 | clubs5 = [[VfL Wolfsburg]] | caps5 = 70 | goals5 = 18 | years6 = 2015–2022 | clubs6 = [[Inter Milaan]] | caps6 = 208 | goals6 = 49 | years7 = 2019–2020 | clubs7 = → [[FC Bayern München|Bayern München]] (leen) | caps7 = 22 | goals7 = 4 | years8 = 2022–2024 | clubs8 = [[Tottenham Hotspur]] | caps8 = 39 | goals8 = 1 | years9 = 2024 | clubs9 = → [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] (leen) | caps9 = 7 | goals9 = 1 | years10 = 2024 | clubs10 = [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] | caps10 = 1 | goals10 = 0 | years11 = 2024– | clubs11 = [[PSV Eindhoven|PSV]] | caps11 = 57 | goals11 = 16 | nationalyears1 = 2005 | nationalteam1 = Kroasië o/17 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = Kroasië o/19 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = Kroasië o/21 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2011– | nationalteam4 = [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] | nationalcaps4 = 158 | nationalgoals4 = 39 | club-update = 17 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Julie 2026 }} '''Ivan Perišić''' ([[Kroaties|Kroatiese]] uitspraak: &#x5B;ǐʋan pěriʃitɕ&#x5D;; gebore [[2 Februarie]] [[1989]]) is 'n Kroatiese professionele sokkerspeler wat as 'n linkervleuel vir die [[Eredivisie]]-klub [[PSV Eindhoven|PSV]] en die Kroatiese nasionale span speel. Hy is bekend vir sy vaardigheid met albei voete en sy veelsydigheid, en word wyd beskou as een van die grootste Kroatiese spelers van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/2918948|title=The Scout's World Cup review: Perisic shows versatility.|website=Premier League|access-date=19 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=The 5 Greatest Croatian Footballers |url=https://thesporting.blog/blog/the-5-greatest-croatian-footballers |access-date=9 August 2023 |website=The Sporting Blog}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith |first=Connor |date=3 August 2022 |title=7 Best Croatian Soccer Players of All Time (2023 Rankings) |url=https://soccerprime.com/best-croatian-soccer-players-of-all-time/ |access-date=9 August 2023 |website=SoccerPrime}}</ref><ref>{{cite web |title=15 Best Croatian (Soccer) players of all time |url=https://www.discoverwalks.com/blog/zagreb/10-best-croatian-soccer-players-of-all-time/ |access-date=9 August 2023 |website=Discover Walks Blog|date=26 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web |title=Spalletti hoping to keep 'world class' Perišić |url=https://www.besoccer.com/new/spalletti-hoping-to-keep-world-class-perisic-27-7-17 |access-date=28 November 2025 |website=BeSoccer |date=27 July 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Tottenham expert can't believe what he's seen from Ivan Perišić |url=https://www.footballinsider247.com/tottenham-expert-cant-believe-what-hes-seen-from-ivan-perisic/ |access-date=28 November 2025 |website=Football Insider |date=24 July 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Ivan Perišić's World Cup brilliance has left egg on the face of Ed Woodward's “recruitment experts” comment |url=https://www.squawka.com/en/news/japan-croatia-world-cup-ivan-perisic-jose-mourinho/ |access-date=28 November 2025 |website=Squawka |date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Piero Ausilio: “We're building a world class team & Perišić is a world class player” |url=https://sempreinter.com/2017/04/09/piero-ausilio-building-world-class-team-perisic-world-class-player/ |access-date=28 November 2025 |website=Sempre Inter |date=9 April 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Coupe du monde. Derrière CR7, Perišić est le joueur le plus décisif en tournoi majeur depuis 2012 |url=https://www.ouest-france.fr/sport/coupe-du-monde/coupe-du-monde-derriere-cr7-perisic-est-le-joueur-le-plus-decisif-en-tournoi-majeur-depuis-2012-0cfdfc52-6e8a-11ed-8a4c-ae62722f8615 |access-date=28 November 2025 |website=Ouest-France |date=28 November 2022|language=fr}}</ref> Hy het sy sokkeropleiding by die jeugakademies van Hajduk Split en Sochaux ontvang. Hy het naam gemaak terwyl hy vir [[Club Brugge]] gespeel het, waar hy die topskieter van die Belgiese Eerste Divisie A was en in 2011 as Belgiese Sokkerspeler van die Jaar aangewys is. Dit het gelei tot 'n oordrag na [[Borussia Dortmund]], waar hy die [[Bundesliga]] in die 2011/12-seisoen gewen het. In Januarie 2013 het hy hom vir €8 miljoen by [[VfL Wolfsburg]] aangesluit. Hy het twee en 'n half seisoene daar deurgebring en die [[DFB-Pokal]] in 2015 gewen, voordat hy vir €16 miljoen na [[Inter Milaan]] verhuis het. In 2019 het hy hom op huurbasis by [[Bayern München]] aangesluit, waar hy die Bundesliga, die DFB-pokal en die [[UEFA Champions League|Champions League]] gewen het. Ná sy terugkeer na Inter Milaan het hy die [[Serie A]] in 2020/21, die Supercoppa Italiana in 2021 en die Coppa Italia in 2021/22 gewen. Perišić het in 2011 sy debuut vir die senior Kroatiese nasionale span gemaak en sy land verteenwoordig by die [[UEFA Europa-beker|UEFA Europese Kampioenskappe]] in [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|2012]], [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|2016]], 2020 en 2024, asook by die [[FIFA Wêreldbeker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]]. Hy het die eindstryd van die 2018 Wêreldbeker gehaal en ’n gelykmaker in daardie wedstryd aangeteken. In 2022 het hy saam met Kroasië ’n bronsmedalje by die Wêreldbeker in [[Katar]] gewen. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Perišić, Ivan}} [[Kategorie:Kroatiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] bcbjlwcus3bqlf1wjifp77zk551fbtx Bespreking:Ivan Perišić 1 463456 2915412 2026-07-03T02:39:15Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2915412 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Mama Afrika 0 463457 2915421 2026-07-03T09:17:40Z JMK 649 aanstuur 2915421 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Miriam Makeba]] haa2z27efdv9idlz1xoe68rhafa590r